Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Χειμώνιασαν οι Άνοιξες

Posted by sarant στο 18 Ιουνίου, 2010


Ο Γιάννης Χάρης σε μια πολύ ενδιαφέρουσα πρόσφατη ανάρτηση στο μπλογκ του γράφει μερικά πράγματα για τα μεταφραστικά  (ή ίσως τα γλωσσικά) προβλήματα που συνάντησε μεταφράζοντας ένα καινούργιο βιβλίο του Μίλαν Κούντερα. Όλο το άρθρο έχει εξαιρετικό ενδιαφέρον και σας προτρέπω να το διαβάσετε. Όπως θα μπορούσε να περιμένει κανείς, το άρθρο του Γ. Χάρη συζητήθηκε και στη Λεξιλογία, αλλά όλο μαζί –εγώ όμως θα εστιαστώ σε έναν ενδοιασμό του Γιάννη Χάρη:

έβαλα πληθυντικό: η Άνοιξη – οι Ανοίξεις, που εξακολουθεί να μου βγάζει το μάτι: κι όμως, δεν είναι π.χ. «διπλή Άνοιξη», αλλά δύο: η παρισινή (ο Μάης του ’68) και η τσέχικη (η Άνοιξη της Πράγας), για τις οποίες γίνεται πολύς λόγος, σε ειδικό κεφαλαιάκι, με τίτλο: «Για τις δύο μεγάλες Ανοίξεις…» κτλ. Τι στο καλό, φταίει προφανώς το παλιό τριτόκλιτο· αφού έχουμε ομαλότατο πληθυντικό: καλοκαίρια, χειμώνες, φθινόπωρα (λιγότερο), αλλά όχι «ανοίξεις»!


Ο Γ. Χάρης βρήκε δυσκολοχώνευτο τον πληθυντικό «οι ανοίξεις», του βγάζει το μάτι λέει, τελικά όμως έσφιξε τα δόντια και τον έβαλε στη μετάφρασή του· περιέργως, ούτε στιγμή δεν φαίνεται να σκέφτηκε την εναλλακτική λύση, τον λαϊκό τύπο «οι άνοιξες». Δεν λέω να τον διαλέξει, απλώς να τον σκεφτεί ή να τον μνημονέψει στο τωρινό κείμενό του.

Κι όμως, ο λαϊκός τύπος «οι άνοιξες», ακόμα και σήμερα που όλα τα σκιάζει η τρομοκρατία εναντίον των λαϊκών τύπων, ακούγεται πολύ και έχει πολύ περισσότερες γκουγκλιές από τον καθαρεύοντα τύπο «οι ανοίξεις». Το γκουγκλ φουσκώνει τα νούμερα, βεβαίως (ο γκουγκλικός πληθωρισμός είναι θέμα για προσεχές άρθρο) αλλά η σεμνή αλταβίστα μας δίνει 141 αλταβιστιές για τον τύπο «οι άνοιξες» και 48 για τον τύπο «οι ανοίξεις» -σχεδόν τρία προς ένα.

Βέβαια, πολλές από τις γκουγκλιές αυτές είναι επαναληπτικές: προέρχονται από το γνωστό τραγούδι του Μάρκου Βαμβακάρη «Τι μ’ ωφελούν οι άνοιξες», που το ακούμε εδώ σε γιουτουμπάκι:

Ταιράζει όμως ο τύπος οι Άνοιξες σε δοκίμιο του Κούντερα; Θα γράφατε εσείς στη θέση του Γ. Χάρη τη φράση «Για τις δυο μεγάλες Άνοιξες»; Όταν το θέμα συζητήθηκε στη Λεξιλογία ο Ν. Λίγγρης επισήμανε:

Να πω πάντως, για να δικαιολογήσουμε το ίδρωμα και το ξεΐδρωμα του μεταφραστή, ότι, όσο κι αν μας φαίνονται δόκιμοι ή φυσιολογικοί ή ήδη τετριμμένοι κάποιοι τύποι (οι άνοιξες, των καμερών), ακούγονται παράταιροι μέσα σε κείμενο που προσπαθεί να διατηρήσει κάποιο ύφος. Καλός ο Βαμβακάρης, αλλά όχι σε εκπομπή με Μότσαρτ.

Επομένως, ο Λίγγρης (και πολλοί άλλοι) βρίσκουν αταίριαστο τον τύπο «οι άνοιξες» σε ένα απαιτητικό, δοκιμιακό κείμενο’ όπως λέμε, δεν πάμε στη δεξίωση με φούτερ. Κάποιος άλλος μου είχε πει ότι ο τύπους «οι άνοιξες» ενοχλεί επειδή συμπίπτει με τον αόριστο του ανοίγω (εσύ άνοιξες). Τότε όμως πρέπει να ενοχλήσει και το «οι ανοίξεις» αφού συμπίπτει με την υποτακτική αορίστου του ρ. ανοίγω (να ανοίξεις). Και οι δυο τύποι είναι ασυνήθιστοι και ενοχλούν, αλλά ο καθαρευουσιάνικος τύπος περνάει πιο εύκολα διότι η καθαρεύουσα έχει κατοχυρωμένο το δικαίωμα στην ενόχληση, έχει υψηλό αδασμολόγητο όριο ενόχλησης.

Αναγνωρίζω φυσικά ότι ο τύπος οι άνοιξες χρησιμοποιείται σε πολλά ποιητικά και λογοτεχνικά κείμενα. Για παράδειγμα,

Κι οι χειμώνες τρέχουν, οι άνοιξες περνούν
μα τα χρόνια πίσω δεν ξαναγυρνούν

(σε στίχους από τραγούδι ενός σχετικά νέου συγκροτήματος, που ακούει στο ευρηματικό όνομα «Ο κουρέας και οι χειρότεροι πελάτες του»),

αλλά και στον Ρίτσο στις Γειτονιές του Κόσμου:

«Σκέψου η ζωή να τραβάει το δρόμο της, και συ να λείπεις,
να ‘ρχονται οι Άνοιξες με πολλά διάπλατα παράθυρα, και συ να λείπεις,
να ‘ρχονται τα κορίτσια στα παγκάκια του κήπου με χρωματιστά φορέματα, και συ να λείπεις,

Αλλά και σ’ ένα στίχο που κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο:

Μας δένουν τα θεάματα του νου μας,
οι άνοιξες που αφήσαμε να φύγουν,
οι ανθρώποι παραδίπλα του θυμού μας
κι οι προθεσμίες των ονείρων μας που λήγουν

που δεν πρόσεξα αν κατονομάζεται ο δημιουργός του (τον παρακαλώ να με συγχωρήσει), όπως και σ’ αυτό το ποίημα του Χάρη Καφετζόπουλου:

Ως πότε αυτές οι άνοιξες θαύματα θα μου τάζουν;
Ολόγυμνες σε κάμαρες με κόκκινα χαλιά
Καράβια που με σέρνουνε σε άγνωστους πλανήτες
Κι οι νύχτες μου πιο χάλκινες…
Κι οι μέρες μου φωτιά.

Τα ποιήματα και τα τραγούδια με «άνοιξες» (συχνά συνοδευόμενες από χειμώνες ή καλοκαίρια) είναι πολλά, αλλά δεν έχει νόημα να συνεχίσω την παράθεση, διότι δεν θέλω να αποδείξω ότι ο τύπος «οι άνοιξες» είναι δόκιμος, αυτό είναι ολοφάνερο, θέλω να δω αν μπορούσε να χρησιμοποιηθεί σε δοκίμιο).

Διότι δεν τον βρίσκουμε μόνο σε ποιήματα. Πολλοί, λίγο νεότεροι από μένα, θυμούνται τη διαφήμιση της γλυκερίνης Παπουτσάνη, από τη δεκαετία του 1970: Χειμώνες, καλοκαίρια, φθινόπωρα, άνοιξες, κι εσύ πάντα νέα. Δοκιμάστε εδώ να βάλετε «ανοίξεις» και πείτε μου αν ταιριάζει.

Αλλά και σε απλό δημοσιογραφικό κείμενο βρίσκω τον τύπο, π.χ. σε πρόσφατη επιφυλλίδα του Β. Καρδάση:

Ως άνθη εφύτρωσαν τα διάφορα Νεοχώρια, οι Δροσιές, οι Άνοιξες σε όλη την ελληνική επικράτεια, υποκατάστατα ενός κόσμου που έπρεπε να περάσει…

Βέβαια, εδώ δεν μιλάει για τη λέξη άνοιξη αλλά για το τοπωνύμιο, μα είναι θαρρώ το ίδιο ακριβώς. Μάλιστα ο λαϊκός τύπος εμφανίζεται σε κείμενο που πληρώνει φόρο στη νεοκαθαρεύουσα (Ως άνθη…)

Οι άνοιξες έχουν μπει ακόμα και στο μέγα τέμενος του ευπρεπισμού, στο Βήμα, έστω και στην παραπολιτική στήλη του Διόδωρου:

όσο κοντύτερα είναι κανείς στα 100 τόσο πιο δραστήριος είναι ­ διότι αριθμεί 54 σκιερούς χειμώνες στην καμπούρα του ο Παπαδόπουλος, ενώ κουβαλά 74 άνοιξες ανθισμένες στην αγκαλιά του ο Στεφανής.

Στο λεξικό του Γεωργακά δίνονται κι οι δυο τύποι για τον πληθυντικό, άνοιξες και ανοίξεις, με παραθέματα και για τους δυο: και στους κοιτώνες που ξάπλωσαν τα φορέματα | οι κόρες, κεντημένα με χιλιάδες ανοίξεις (Νίκος Παππάς) | τα πάντα έλαμπαν σάμπως να βγήκανε όλες οι άνοιξες των αιώνων στο στερέωμα (Βρεττάκος). Το λεξικό Μπαμπινιώτη δίνει τον τύπο «άνοιξες» έστω και δεύτερον και με σημείωση ότι είναι λαϊκός. (Το ΛΚΝ εντάσσει το άνοιξη στο κλιτικό υπόδειγμα του «δύναμη», χωρίς να αναγνωρίζει τύπο «δύναμες»· άρα, ούτε «άνοιξες»).

Πράγματι, από όλα τα παλιά τριτόκλιτα σε –ις που τώρα έχουν τραπεί σε –η, η άνοιξη είναι από τα λιγοστά επαμφοτερίζοντα, που έχουν δηλαδή και τους δυο πληθυντικούς (άνοιξες και ανοίξεις) –ίσως μάλιστα να είναι και μοναδική περίπτωση. Η συντριπτική πλειοψηφία έχει μόνο τον τριτόκλιτο τύπο (περιστάσεις, λέξεις, πόλεις, κυβερνήσεις και άλλα αναρίθμητα), ενώ η ζάχαρη έχει μόνο τον λαϊκό τύπο (οι ζάχαρες· δεν λέμε «οι ζαχάρεις»!). Είναι και μερικά ακόμα που κλίνονται σαν τη ζάχαρη, π.χ. η χόβολη και η άμπολη, αλλά αυτά δεν ήταν ποτέ τριτόκλιτα, θαρρώ. Περίμενα ότι και η τσάκιση θα είχε τον λαϊκό πληθυντικό, ή έστω και τους δύο, αλλά στο γκουγκλ βρίσκω εκατοντάδες «οι τσακίσεις» και ένα μόνο «οι τσάκισες» -από τον Κοσμά Πολίτη, αλλά ένα: Τα σεντόνια μένανε ακόμα ολοκάθαρα, ξεχωρίζανε οι τσάκισες, ούτε μια στάξη αίμα.

Για να ανακεφαλαιώσω, δεν μέμφομαι τον Γιάννη Χάρη που δεν έβαλε στο βιβλίο του Κούντερα τη φράση «οι δυο μεγάλες Άνοιξες», αν και νομίζω πως θα μπορούσε να το βάλει, ήταν μια ευκαιρία να δούμε τον τύπο να χρησιμοποιείται σε πιο απαιτητικό κείμενο, διότι όλα θέμα τριβής είναι. Παραξενεύομαι όμως που δεν τον ανέφερε καν, στο άρθρο του, έστω και ως απορριπτέα εναλλακτική λύση.

Να κλείσουμε με στίχους. Είπα πιο πάνω ότι ο τύπος «οι άνοιξες» ομοηχεί με τον ρηματικό τύπο «εσύ άνοιξες». Αυτό το έχει εκμεταλλευτεί ένας μεγάλος λαϊκός στιχουργός, ο Πυθαγόρας:

Και περνάνε οι χειμώνες
και οι άνοιξες
και γεμίζουνε κυκλάμινα οι κάμποι
και τα στήθια σου
παράθυρα δεν άνοιξες,
η αγάπη μέσα στην καρδιά σου λάμπει.

Να πω την αμαρτία μου; Κι εγώ έχω κάνει την ίδια ρίμα, χωρίς να ξέρω τον στίχο του Πυθαγόρα. Κάποτε, σε στιγμές νταλκά:

Τέτοια πληγή που μ’ άνοιξες
χειμώνιασαν οι Άνοιξες!

34 Σχόλια προς “Χειμώνιασαν οι Άνοιξες”

  1. Βαγγέλης said

    και γιατί ρε Νίκο έγραψες ένα ολόκληρο άρθρο με Βαμβακάρηδες, Ρίτσους, συγκροτήματα και δε συμμαζεύεται και δεν έβαζες κατευθείαν το τελευταίο δίστιχο; Όλοι θα συμφωνούσαμε στις Άνοιξες! 😉

  2. Νικοκύρη, συγγνώμη που σου έφερα εδώ τον σπάμερ* αυτόν. Έβαλα βιαστικά προψές τον λίκνο για το δελτίο ειδήσεων του ΔέλταTV, μέσω αυτού, χωρίς να προλάβω να εντοπίσω την αρχική πηγή, και να το αποτέλεσμα. Στείλτον στην μαρμάγκα.

    * όταν βάζεις διαφημιστικά μηνύματα επιζητώντας κλικ κι επισκέψεις στη σελίδα σου, η οποία το μόνο που κάνει είναι να ανακατευθύνει στη σελίδα της EBU, φυσικά είσαι ηλίθιος και σπάμερ του κερατά.

  3. Nicolas said

    Να κάνω κι εγώ λίγο σπαμ, τέτοια μέρα που είναι και περιμένουμε να ξαναρθούν οι Άνοιξες γιατί έχει πιάσει παντού μαύρος χειμώνας;
    Ami, entends-tu ces cris sourds du pays qu’on enchaîne ?
    Ami, entends-tu le vol noir des corbeaux sur nos plaines ?

    Κι ένα άλλο:

    Για να μην αποκοιμηθούμε.

  4. argo said

    Για τον νταλκά, που τέτοια φλέβα σου άνοιξε, δες και το ομότιτλο δεκαεξάστιχο του Παντελή Μπουκάλα στο «Παμπάλαιο Νερό» της 8ης Ιουνίου.

  5. Γιλωργος Λυκοτραφίτης said

    Νίκο, με όλο το σεβασμό στο ιστολόγιό σου, αμφισβητώ την «τρομοκρατία εναντίον των λαικών τύπων» (μην μου διορθώσεις τα διαλυτικά -δεν μπορώ να τα βρω), «που όλα τα σκιάζει». Μου θυμίζει κάτι από Ρήγα Φεραίο, από Ιωάννη Πολέμη…δεν ξέρω. (Ας ήταν νά ‘ναι, τουλάχιστον, το Παλιό Βιολί!)

  6. ΣοφίαΟικ said

    Η διαφήμιση τυ Παπουτσάνη είναι πιο παλιά 40ακο, τη θυμάμαι όταν πήγαινα δημοτικό, και πάλι τότε ήταν παλιά που εξακολουθούσε να παίζεται. Έδειχνε κι μια κοπέλλα εντελώς 70ς με ολόισιο μαλλί με χωρίστρα στη μέση να περπατάει σε μια αμμουδιά, νομίζω. Αχ,ψυχικό τραύμα αυτές οι κοπέλλες με το ίσιο μαλλί, βλ. Έλενα Ναθαναήλ, μικρή ήθελα κι εγώ.

  7. sarant said

    Γιώργο Λ. το μήνυμά σου το είχε τσακώσει η σπαμοπαγίδα, συγνώμη. Όταν λες ότι αμφισβητείς την τρομοκρατία των λαϊκών τύπων, εννοείς, φαντάζομαι ότι αμφισβητείς ότι συμβαίνει. Διαφωνούμε τότε. Πάντως, περιφρόνηση της λαϊκής γλωσσας σαφώς υπάρχει -ένα παράδειγμα μόνο: όλες οι εκπομπές «Ομιλείτε ελληνικά» και συναφείς, αξιολογούν την ελληνομάθεια με το αν ξέρεις τι θα πει «ασκαρδαμυκτί» και «αναφανδόν», καμιά ποτέ δεν ρώτησε τι ια πει «αναθιβάνω».

    Σοφία, έκανα τη διόρθωση.

    Argo, μεταφέρω εδώ το ποίημα του Μπουκάλα:

    Τον έρωτα σε λέξη μια πώς να τον καταφέρω,
    πάντως πιο ταιριαστός μου φαίνεται ο σεβντάς,
    όχι σεκλέτι ή ντέρτι. Αγρίως υποφέρω
    μα στην αγάπη δεν χωράει «ταν ή επί τας».

    Δεν είναι δίλημμα η αγάπη, είναι σπαραγμός,
    κι όταν μιλιέται κι όταν άρρητα πονάει.
    Δεν είναι λίμνη η αγάπη, είναι ποταμός,
    κι αν καμωθείς το βράχο, σε σαρώνει όπως ξεσπάει.

    Σεβντάς λοιπόν, λαχτάρα που αγριεύει,
    και ρήματα σοφίζεται και μουσική
    όταν με το κενό και την απόσταση παλεύει,
    κι ας ξέρει πως αγιάτρευτη η πληγή.

    Νταλκάς, σεβντάς, και ντέρτι και σεκλέτι
    – α, γλώσσα ωραία, πλούσια η ελληνική.
    Γλώσσα του έρωτα του κόσμου όλες οι γλώσσες
    – κι όλες μαζί λαβαίνουν νόημα απ’ τη σιωπή.

  8. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Μα, Νίκο, η ελληνομάθεια και ο ακαδημαισμός είναι σχεδόν συνώνυμα. Κανέναν στα χωριά μας δεν πρόκειται ν’ αποκαλέσουνε ποτέ «ελληνομαθή», μόνο και μόνο γιατί ξέρει να εκφράζει σε σωστά (και, μερικές φορές, πλουσιότερα) ελληνικά αυτό που θέλει να πει. Όποιος μιλάει με τον Μπαμπινιώτη, ευλόγως και αναφανδόν θα πρέπει το ασκαρδαμυκτί να ξέρει. Άλλως, καταρρίπτεται η λογική του παιχνιδιού.

  9. LandS said

    Ρε παιδιά, είτε το «οι δυο ανοίξεις» είτε το «οι δυο άνοιξες» που σε εμένα ακούγεται καλύτερα (νομίζω ότι η ποιητική χρήση ταιριάζει πολύ καλύτερα με την μεταφορική που έτσι και αλλιώς βρίσκεται στο «Άνοιξη της Πράγας» ή του Παρισιού ), εμείς μπορούμε να βγάλουμε άκρη.
    Οι κακόμοιροι οι Αγγλόφωνοι που διαβάζουν «οι δυο πηγές» τι να καταλάβουν;
    Μια στην Πράγα και μια στο Παρίσι;

  10. sarant said

    Ή τα δυο ελατήρια;

  11. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Ενώ οι Τούρκοι χρησιμοποιούν το bahar, τόσο για την άνοιξη (ilk-,πρώτη) όσο και για το φθινόπωρο (son-,τελευταία).[Υπάρχει και η «Χαμένη», βέβαια…]

    Άλλη φιλοσοφία η/οι ανατολική/-οί.

  12. gbaloglou said

    #11:

    Πολύ μ’ αρέσει αυτή η Ανατολίτικη ασάφεια… Και σήμερα άλλωστε, άνοιξη έχουμε τυπικά (δεν πιάσαμε 21 Ιουνίου ακόμη), αλλά με φθινόπωρο μοιάζει καθώς το αεράκι διώχνει τον καύσωνα … και όλα αυτά εκεί που η Τατιάνα Στεφανίδου φιλοξενεί το ζεύγος Γεωργιάδη-Μανωλίδου, ανοίξτε το κουτί να χαρείτε νιάτα και πνεύμα και ομορφιά κι αφήστε τις κλάψες…

  13. doctor said

    Τι κρίμα που στα ποντιακά η μόνη εποχή που συμπίπτει απόλυτα με τα νέα ελληνικά είναι …η άνοιξη:

    Άνοιξη = Άνοιξη

    Καλοκαίρι = Θέρος

    Φθινόπωρο = Μοθόπωρον

    Χειμώνας = Χειμωγκόν

    Νομίζω ότι η καλύτερη απόδοση θα μπορούσε να βρεθεί σε κάποια διάλεκτο (ούτε και οι Κρητικοί νομίζω έχουν άλλη λέξη για την άνοιξη). Εμένα προσωπικά δεν μου αρέσει καμία από τις δύο εκδοχές- αν και κλίνω προς το «Ανοίξεις».

    Όσο για τις δύο «Ανοίξεις/Άνοιξες», την «Άνοιξη της Πράγας» και τον Μάη του 1968, αν είσαι ΚΚΕ δεν υπάρχουν, οπότε λύνεται το πρόβλημα…!

  14. doctor said

    Το «έαρ» έχει πληθυντικό;

  15. @ 14 : Αν υπήρχε, θα ήταν τὰ ἔαρα· αλλά κατ’ έκπληξίν μου δεν το βρίσκω μαρτυρημένο στο TLG, ούτε βυζαντινός δεν το ‘χει σκαρφιστεί.

  16. sarant said

    Κι εγώ εκπλήσσομαι.
    Ενώ χειμώνες υπάρχουν πάμπολλοι.

  17. gbaloglou said

    «Τα καλοκαίρια μας μικρά, κι ατέλειωτοι οι χειμώνες»:

  18. gbaloglou said

    #15:

    Ή ίσως «ήρα» — κατά το «κέαρ» —-> «κηρ» —-> «κήρα» (και τον Θεσσαλονίκης Ευστάθιο και το TLG).

  19. Για τον πληθυντικό του έαρ, υπάρχει μήπως «έατα» αντί για «έαρα»;

  20. 10, 🙂

  21. sarant said

    Όχι, ούτε τύπο «έατα» βρίσκω στο TLG.

  22. Σωστά, εξάλλου η γενική είναι έαρος, οπότε το τ δεν υπεισέρχεται.

  23. ο πληθυντικός είναι συνασπισμός ή ΣΥΡΙΖΑ.

  24. παρόραμα: ΣΥΡΙΖΑ (μεταγ.)

  25. Στο δεύτερο πληθυντικό τι γίνεται; Νομίζω για τη ζάχαρη είχαμε μάθει στο δημοτικό «των ζαχάρεων» αλλά στο γυμνάσιο που είχαμε περάσει στη δημοτική μας είχαν πει ότι είναι ανώμαλο και δεν έχει γενική πληθυντικού. Έχει αποκτήσει από τότε; (οι ζάχαρες, των ζαχαρών; ναι αλλά οι Άνοιξες, των Ανοιξών δεν πάει, των Ανοίξεων θα πω). Τι ισχύει σήμερα;

  26. sarant said

    Για τις άνοιξες/ανοίξεις θα πεις των ανοίξεων.
    Η ζάχαρη; Καταρχήν το αποφεύγουμε (Το ντουλάπι με τις ζάχαρες, ας πούμε) και δεν είναι το μοναδικό, αν δεις στο λεξικό του Μπαμπινιώτη είναι εκατοντάδες θηλυκά με την ένδειξη «χωρίς γενική πληθυντικού». Αλλιώς, μάλλον «των ζαχάρεων» θα έλεγα, αλλά χωρίς μεγάλη πεποίθηση.

  27. οικοδέσποτα, καθυστερημένες ευχαριστίες για τα καλά λόγια 🙂

    πρέπει να πω, ότι ο τύπος «άνοιξες» δεν υπήρξε ούτε στιγμή στον προβληματισμό μου –ακόμα και στη λογοτεχνία θεωρώ πως είναι πολύ περιορισμένη η θέση του, με την τόσο ειδική «θερμοκρασία» του…

    βασικά [σικ], με τον κατακυρωμένο πληθυντικό σε -εις των απειράριθμων παλιών τριτοκλίτων που κι εσύ μνημονεύεις, το ζητούμενο δεν είναι να δοκιμαστεί και να τριφτεί ο τύπος «άνοιξες» σε «πιο απαιτητικό κείμενο», αλλά να ζυμωθεί ο «κανονικός» πληθυντικός της «άνοιξης», «οι ανοίξεις», να υπάρξει μάλλον αυτός ο πληθυντικός που θα έπρεπε να είναι αυτονόητος, κι όμως δεν είναι…

    [άλλωστε, δεν υπήρξε αντικείμενο κάποιας ιδιαίτερης μάχης ο τύπος αυτός, όπως και «οι μέθοδες» λ.χ. και άλλα άλλων σαρδανάπαλων θηλυκών: πάντοτε περιφερειακή και περιθωριακή ήταν η χρήση τους, πέρα από τις πρώτες εποχές και δοκιμές του εύλογου -μην το ξεχνάμε- μαλλιαρισμού]

  28. sarant said

    Καλημέρα, Γιάννη Χάρη!

    Δεν αμφιβάλλω ότι σε ένα βαθμό η ενόχληση που προκαλεί ο τύπος «οι ανοίξεις» οφείλεται στη σπανιότητά του -άλλωστε, όπως λες και στο άρθρο σου, τα «φθινόπωρα» είναι ομαλότατα, πιο ομαλά δεν γίνονται, κι όμως ξενίζουν κάτι τι (όσο πατάει η γάτα).

    Βέβαια, εγώ παρέθεσα κάμποσα παραδείγματα για να δείξω ότι ο τύπος «οι άνοιξες» δεν χρησιμοποιείται μόνο σε μια γειτονιά του γκέτο της λογοτεχνίας.

    Οι άνοιξες, οι μέθοδες κι οι κρίσες δεν είναι ακριβώς ίδια περίπτωση -αλλά εγώ θα θεωρούσα μαλλιαρισμό τη δημιουργία τύπων που δεν είχαν ποτέ ή καθόλου χρησιμοποιηθεί, σαν το «συγγραφέοι» ή «συγγραφιάδες», όχι την υιοθέτηση τύπων που χρησιμοποιούνταν κατά κόρον (έως και αποκλειστικά) στη λαϊκή γλώσσα (και όχι μόνο) για αιώνες ολόκληρους.

  29. erinya said

    Αστειότητες και αθλιότητες, όταν κάποιοι προσπαθούν να εφεύρουν την … Δημοτική. Πόσο «ΔΗΜΟΤΙΚΗ» είναι μια γλώσσα που κάποιοι δεν ξέρουν πώς να την κατασκευάσουν επειδή δεν την γνωρίζουν ακόμα;
    Εδώ γελάνε!!!
    Κατασκευάστε τώρα και το οι πόλες των πόλων (πληθυντικός της πόλεως που έγινε αυθαιρέτως πόλη, όταν η πλειοψηφία έλεγε πόλις). Οι ανθέλληνες έκαναν το θαύμα τους, δια της προπαγάνδας της ήσσονος προσπαθείας. Μια γλώσσα πεθαίνει και αυτή είναι δυστυχώς η Ελληνική…

  30. sarant said

    Έχετε δίκιο αγαπητέ. Ο ανθέλληνας Μακρυγιάννης έλεγε:
    Του λέγω, είναι αδύνατες οι θέσες κ’ εμείς, όμως είναι δυνατός ο Θεός οπού μας προστατεύει· και θα δείξωμεν την τύχη μας ’σ αυτές της θέσες της αδύνατες.

  31. erinya said

    Και για να μην παρεξηγηθώ, οι ποιητές δικαιούνται ποιητική τη αδεία (αυτό ήταν δοτική για όσους δεν ξέρουν) να αλλάζουν τις λέξεις κατά πώς βολεύει στο ποίημά τους, άλλοι υιοθετώντας τοπικές διαλέκτους και κάποιοι πήραν μόνοι τους το δικαίωμα να το κάνουν συστηματικά προκειμένου να εξυπηρετήσουν δικούς τους «ιδεολογικούς» στόχους. Αλλά, η γλώσσα των ποιητών δεν ταυτίζεται με τη γλώσσα των πολλών ούτε και μπορεί να την ποδηγετεί. Ποιά είναι τα αποτελέσματα της υιοθετήσεως κάθε τέτοιας αυθαιρεσίας και της επιβολής της τελικά με «γραμματικές» καθοδηγούμενες εκ των «άνω», από κυβερνήσεις δηλαδή της συμφοράς, μπορεί κανείς να το συμπεράνει αβίαστα από αυτήν εδώ την ανάρτησι (της αναρτήσεως, γιατί τι θα πήτε στον πληθυντικό; οι ανάρτησες των ανάρτησων; ). Όταν πήγαινα στο σχολείο, κάθε εγγράματος διάβαζε απροβλημάτιστα ένα κείμενο του Ροΐδη, του Παπαδιαμάντη ή ένα ποίημα του Κάλβου. Τώρα τι γίνεται; Ποιά ήταν τελικά η «δημοτική» που μας επέβαλαν οι κυβερνώντες με την επικουρία των «πνευματικών» ρεμαλιών της μεταπολιτεύσεως;

  32. sarant said

    Δεν ξέρω πότε πηγαίνατε εσείς σχολείο, αλλά τα παιδιά μου που πηγαίνουν τώρα σχολείο ξέρουν ότι ο εγγράμματος γράφεται με δύο μ. Συζήτηση όμως με βρισιές για ρεμάλια δεν γίνεται, λυπάμαι.

  33. erinya said

    Το παράδειγμα του Μακρυγιάννη το θεωρώ άκρως ατυχές και είναι περιττό να το αναλύσω σε βάθος. Το δεύτερο σχόλιό μου είναι αρκούντως επεξηγηματικό επί του προκειμένου. Δεν απαντάς επί της ουσίας, απλά πετάς έναν αφορισμό. Παρόλα αυτά εκείνο το «θα δείξωμεν» του Μακρυγιάννη δεν θα σας αρέσει εδώ και τόσο. Όσο για το «της αδύνατες» θυμίζει την εξίσου ιδιάζουσα γραφή του Καβάφη. Όμως ι ιδιάζουσα γραφή ή ομιλία του καθενός είναι απολύτως μεν αποδεκτή, δεν μπορεί όμως να αποτελεί αφορμή καταργήσεως λέξεων, τύπων και βασικών κανόνων που καθορίζουν μια γλώσσα, Στο κάτω κάτω γιατί δεν μας παραθέτεις κείμενο από την Ελληνική Νομαρχία του ανωνύμου, που ήταν σύγχρονος του Μακρυγιάννη αλλά πιό μορφωμένος; (και αυτό που λέω δεν υποτιμά καθόλου τον Μακρυγιάννη).
    Άλλο οι διάλεκτοι, άλλο η αμορφωσιά και άλλο η εσκεμμένη από τους κυβερνώντες αλλοίωσι της Ελληνικής γλώσσας (αν έγραφα γλώσσης μάλλον θα χαρακτηριζόμουν εδώ «φασίστρια») μέσω της επιβολής γραμματικών με απλουστευτικό έως διαλυτικό αποτέλεσμα για την Ελληνική γλώσσα.
    Έρρωσο!

  34. Βοήθεια, βρικόλακες, φαντάσματα!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: