Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Βορειοκορεάτικα ραδίκια

Posted by sarant στο 23 Ιουνίου, 2010


-- Μα, πού τα βρήκε τα ραδίκια αυτός ο Μιχαηλίδης;

Φρέσκο μαργαριτάρι μεταφραστικό και εικονογραφημένο, και με γλωσσικό ενδιαφέρον, από τον μετρ του είδους, τον Χρ. Μιχαηλίδη της Ελευθεροτυπίας, οπότε είπα να το παρουσιάσω αμέσως αντί να περιμένω να το  συνταιριάξω με άλλα. Άλλωστε, τα λαχανικά χάνουν τις βιταμίνες τους αν μπαγιατέψουν.

Στο σημερινό φύλλο της Ελευθεροτυπίας, ο κ. Χρ. Μιχαηλίδης έχει ένα ειρωνικό άρθρο για τον Βορειοκορεάτη Κιμ Γιονγκ-Ιλ, φυσικά παρμένο (χωρίς όμως να το λέει) από κάποια αγγλική εφημερίδα, ίσως από εδώ.

Ο Θεός αγαπάει τον κλέφτη, όμως αγαπάει και τον Νικοκύρη, κι έτσι ο  καλός δημοσιογράφος την πάτησε στη μετάφραση. Διότι,γράφει: Κατά καιρούς δίδει [ο Κιμ] στη δημοσιότητα και μία-δύο φωτογραφίες του, όπως αυτήν που βλέπουμε εδώ, η οποία τον δείχνει σε ένα εκπαιδευτικό κέντρο στρατιωτών να επιθεωρεί μερικά φρέσκα ραδίκια.


Πάμε με τη σειρά. Το «δίδει στη δημοσιότητα» είναι αυτό που εγώ λέω «κοτσανικός δείκτης». Δηλαδή, όταν βλέπετε σε κείμενο να υπάρχει τέτοια ανόητη καθαρευουσιανιά, είναι πολύ πιθανό, σχεδόν βέβαιο, ότι ακολουθεί κοτσάνα. Και όταν λέω κοτσάνα, δεν εννοώ τόσο το «εκπαιδευτικό κέντρο στρατιωτών» (αξιωματικών λέει το πρωτότυπο), όσο εννοώ τα «φρέσκα ραδίκια».

Διότι το αγγλικό κείμενο λέει, φυσικά, Kim Jong-il inspects radish και το λαχανικό της φωτογραφίας είναι radish, αλλά ο Χ.Μ. που προφανώς από λαχανικά ξέρει όσο και από αγγλικά, μεταφράζει «ραδίκια». Όμως το radish, αν ανοίξετε ένα λεξικό, θα δείτε ότι είναι ραπάνι. Αν και δεν είναι καν ανάγκη να ανοίξετε λεξικό -αρκεί να ανοίξετε τα μάτια σας για να δείτε ότι αυτή η γκουμούτσα της φωτογραφίας, κόκκινη και χοντρή, δεν είναι ραδίκι! Τι είναι; Ρεπάνι λέει το λεξικό’ βέβαια, αλλιώς είναι τα ραπανάκια τα δικά μας, αλλά ρεπάνια υπάρχουν πολλές ποικιλίες, άσπρα ή κόκκινα, μακρουλά ή στρογγυλά. (Φαίνεται ότι και οι αρχαίοι ημών πρόγονοι τα είχαν μακρουλά τα ρεπάνια τους, πάντως, διότι αν θυμάστε από τον Αριστοφάνη, συνήθης τιμωρία των μοιχών ήταν να τους χώνουν μια ραφανίδα εκεί που ξέρουμε όλοι).

Θα μου πείτε, ότι ετυμολογικώς συγχωρείται το λάθος του Χ.Μ., τη στιγμή που τα ραδίκια, ετυμολογικώς είπα, κατάγονται από την ίδια λέξη όπως και το radish. Πράγματι, το ραδίκι είναι δάνειο από το ιταλικό radicchio, που ανάγεται στο λατινικό radicula (υποκοριστικό του radix, ρίζα), ενώ το radish είναι κι αυτό δάνειο από τα λατινικά, από το radix. Αλλά μόνο ετυμολογική σχέση έχουν τα ραδίκια και τα ρεπάνια -και τη στιγμή που υπάρχει η φωτογραφία το λάθος είναι κωμικό, εκτός αν σκέφτηκε ο ΧΜ ότι έτσι είναι τα βορειοκορεάτικα ραδίκια, χοντρά, μακρουλά και κόκκινα!

48 Σχόλια προς “Βορειοκορεάτικα ραδίκια”

  1. SLY said

    Δηλαδή μετέφρασε τα ραδίκια ανάποδα.

  2. SLY said

    Μάλλον «μετάφρασε», παρεσύρθην.

  3. Rayman said

    7 ραδίκια εισέπραξε η chollima στην Ν. Αφρική τις προάλλες (α λα πορτουγκέζα), ας τα επιθεωρήσει κι αυτά ο Κιμ Τζονκ Ιλ μπας και δει χαΐρι…

  4. babis said

    Πάρτε κι έναν Αντώνη Ραδίκη να μερακλώσουμε μεσημεριάτικα:

  5. Μαρία said

    Δώρο στο Χ.Μ. μια γλάστρα με κιμγιογκίλια.

  6. Nicolas said

    Κι επειδή το ιστολόγιο ασχολείται με γλωσσικά θέματα (όπως θα έλεγε κάποιος γνωστός μας), έψαξα να βρω το λογοπαίγνιο του αρχικού τίτλου. Εκτός από ωραίο γκομενάκι, δεν ξέρω τι θέλησε να πει ο ποιητής. Έτσι κι αλλιώς ο τίτλος είναι ειρωνικός.
    Κι άλλοι αναρωτιούνται γιατί:
    http://www.theregister.co.uk/2010/06/21/radish_inspection/
    Ίσως είναι μήνυμα του KJI στον υπόλοιπο κόσμο που τον συκοφαντεί ότι έχει λυσσάξει στην πείνα το λαό του:
    «Βλέπετε τι ραπανάκια αναγκαζόμαστε να φτιάξουμε για να τους ανοίξουμε την όρεξη;»
    Βέβαια, οι κακές οι γλώσσες λένε ότι με τα σκατά (που δεν έχει για όλους) που τους δίνει να φάνε, για να ανοίξει η όρεξη, χρειάζεται μεγάλο ραπανάκι.
    [Παρεμπιπτόντως, το λάθος μας συμβαίνει και σε μας, χρειάζεται μερικά κλάσματα του δευτερολέπτου σκέψης για να γίνει η σωστή μετάφραση από τα γαλλικά στα ελληνικά, π.χ.]

  7. cortlinux said

    η αλήθεια είναι ότι και χωρίς λεξικό κι άμα έχεις μαζέψει κι ένα ριμαδοράδικο ξέρεις ότι αποκλείεται να έχει τέτοια ρίζα. δεν θα το κατηγορήσω για τα αγγλικά του γιατί και τα δικά μου δεν είναι δυνατά αλλά η φωτογραφία ακόμη και ραδίκια να έγγραφε το πρωτότυπο θα έπρεπε να τον οδηγήσει να το ξαναψάξει για το είδος του φυτού.

  8. Άντε, βρε, χυδαίοι αντικομουνιστές!
    Έχετε δει, ρε, βορειοκορεάτικο αρακά;
    Εδώ, τον καλλιεργούμε στην Αμαλιάδα για καρπούζι!

  9. Nicolas said

    Τι να σκέφτεται ο KJI;
    «Πάλι κατούρησε στο χωράφι ο Σβαρτσενέγκερ!»

  10. Μπουκανιέρος said

    Μάλλον μπερδεύτηκε απ’ το «αλογοραδίκι».

  11. gbaloglou said

    Έτοιμος ήμουν να ρωτήσω πως — και αν — είναι γνωστό στην Ελλάδα το horseradish!

  12. espectador said

  13. Μπουκανιέρος said

    Μπαλό (11), όσοι το ξέρουν μάλλον χορσράντις το λένε.
    «Ιπποραφανίς» κλπ. μόνο σε βιβλία κοκ.
    Πήγα και κοίταξα το βαζάκι στο ψυγείο μου κι είδα ότι ο μεταφραστής της ετικέτας το έγραψε «αγριοράπανο» (not bad).

  14. Alfred E. Newman said

    @ 11 και 13
    Δοκιμάστε και «χρένο». (http://www.radicio.com/forum/index.php?showtopic=1243)

  15. LandS said

    Τον παλιό εκείνο το καιρό των σπουδών μου, για να φτιάξω σπανακόρυζο αγόραζα spinach από μανάβικα και κατέληγα να φτιάχνω (όπως γελώντας μου επισήμανε η μάνα μου) σεσκουλόρυζο.

    Πραγματικό σπανακόρυζο έφτιαξα όταν αγόρασα πάλι spinach από κατάστημα καταψυγμένων λαχανικών.

    Στα λεξικά δεν το έψαξα ποτέ μέχρι σήμερα. Φαίνεται όμως ότι ενώ το ραδίκι μπερδεύεται με το ρεπάνι λόγω ονόματος, το σπανάκι με το σέσκουλο μπερδεύονται λόγω εικόνας.
    Σπανάκι:http://www.biodiversityexplorer.org/plants/amaranthaceae/images/enb07440x_spinach.jpg
    Σέσκουλο:http://www.all-creatures.org/recipes/images/i-chard.jpg

  16. Nicolas said

    Ε, όχι πια. Είσαι ντιπ, για ντιπ Αθηναίος.
    Εγώ το έλεγα βλήτο (από τη γαλλική του ονομασία Blette – Beta vulgaris), αλλά μόλις ανακαλύπτω ότι το βλήτο είναι ο αμάραντος (της ίδιας οικογένειας):

    από την γλυκιά Ελευθερία

  17. Ανάποδα το κρατάει το ρεπάνι ο Κιμ Γιονγκ-Ιλ.

  18. metanastis said

    Τελικά είστε όλοι κακοί με τον ΧΜ…όταν μιλάει κανείς για τον Κιμ και την Βόρεια Κορέα πρέπει να έχει ανοιχτό μυαλό γιατί δεν ξέρει τι θα συναντήσει….

    Εδώ ο Κιμ έχει φτιάξει αόρατα κινητά τηλέφωνα
    (http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=5&artId=338564&dt=19/06/2010)

    γιατί όχι και ραδίκια με χοντρές κόκκινες ρίζες ;

  19. ἐξ ὅσων γνωρίζω ἡ λέξι ῥαδίκι εἶναι λατινική. ἀληθεύει ὅτι οἱ Ἰταλοὶ ἔχουν τὴν ἑλληνικὴ λέξι;

  20. Καλησπέρα. κ. Σαραντάκο
    Μάλλον είναι θέμα κοινής λογικής, είναι φανερό ότι δεν πρόκειται για ραδίκια. Χάρηκα για το σχόλιο σας, πάντα θεωρούσα ασημαντότατο τον Μ.Κ.

  21. καὶ ἐπειδὴ περὶ καθαρευούσης ὁ λόγος ξέρει κανεὶς ἂν ὑπάρχῃ κάτι ποὺ νὰ μοιάζῃ ἔστω μὲ λεξικό της; τελευταῖα ἂς ποῦμε ὰναρωτιέμαι ἂν ὑπάρχῃ στὴν καθερεύουσα λέξι καταγεγρμμένη γιὰ τὴν ἀνεμόσκαλα. ὑπάρχει λόγος καὶ μὲ ἀπασχολεῖ.

  22. gbaloglou said

    #17

    Μετάφραση: ανάποδα το βλέπει το ραδίκι ο Κιμ Γιονγκ-Ιλ

  23. Σχετικά με το αριστοφανικό aside του Νικοκύρη για την τιμωρία των μοιχών στην αρχαιότητα, θα ήθελα να καταθέσω τη σημερινή κυπριακή βρισιά/κατάρα «Στον κώλο σου ρεπάνι», η οποία αποδεικνύει μεταξύ άλλων την αρραγή τρισχιλιετή συνέχεια της φυλής και της γλώσσας μας και των ρεπανιών μας (για τους κώλους μας δεν τίθεται καν ζήτημα).

  24. sarant said

    Κορνήλιε, το κιτάπι λέει πως εμείς πήραμε τη λέξη απ’ τα ιταλικά.

    Τιπούκειτε, τα κυπριακά ρεπάνια είναι εξίσου ευμεγέθη;

  25. fofo said

    Χαρμα οφθαλμών εισαστε ολοι , πολύ με διασκεδαζει το χιουμορ και με ενημερώνειη γνωση σας…χαχα τα ραπανάκια αναποδα βλέπει ο Χ.Μ ακου ο κορεατικος αρακάς=καρπουζι Αμαλιαδας……..

  26. Μπουκανιέρος said

    #15
    Α, είχα κι εγώ γλωσσοπολιτισμικό ψυχόδραμα με σέσκουλο.

    Μια ελληνίδα κυρία που δεν ήξερε γρυ αγγλικά (και βρισκόταν στο εξωτερικό για λόγους υγείας) πεθύμησε να φάει σέσκουλο και ζήτησε τη βοήθειά μου. Ξαφνιάστηκε όταν της ομολόγησα ότι δεν ήξερα πώς λένε το σέσκουλο οι Εγγλέζοι (…μα τι σκατά αγγλικά ισχυριζόμουνα πως ήξερα;), είπα όμως πως θα έκανα ό,τι μπορούσα. Τέλος πάντων, μετά από μια κάπως σουρεαλιστική συζήτηση, σε άψογα αγγλοελληνικά, μ’ ένα κύπριο (β΄ γενεάς) μανάβη προμηθεύτηκα ένα χορταρικό που σίγουρα δεν ήταν ούτε σέσκουλο ούτε σπανάκι – και που ποτέ δεν ξεκαθάρισα τι ακριβώς ήτανε. Σε κάθε περίπτωση, εγώ το βάφτισα σέσκουλο και τη δουλειά του την έκαμε.

  27. Νομίζω πως μετά απ’ αυτήν την επιθεώρηση ο Κιμ-κλπ θα καθιερώσει σαν έμβλημα τού ΚΚΒΚ το σφυρο-ρέπανο

  28. Alfred E. Newman said

    @21
    Κορνήλιθε,
    Προκειμένου για την ανεμόσκαλα των πλοίων: αναβάθρα.

  29. Μαρία said

    >Τιπούκειτε, τα κυπριακά ρεπάνια είναι εξίσου ευμεγέθη;
    Για τα κυπριακά δεν ξέρω, ο Γάλλος όμως μεταφραστής των Νεφελών σε Μπελ Λετρ, για να εξασφαλίσει το μέγεθος, χρησιμοποιεί για το ραφανίδωμα τη χραίνα (raifort)
    http://fr.wikipedia.org/wiki/Raifort

  30. Nicolas, κι εγώ χρόνια έλεγα ότι οι Γάλλοι λένε βλήτα ένα φυτό πολύ διαφορετικά από τα δικά μας αλλά μόλις πρόπερσι ανακάλυψα ότι ήταν σέσκουλα όταν είδα για πρώτη φορά φρέσκα σέσκουλα στην Ελλάδα. Και με τον ίδιο τρόπο ανακάλυψα κι ότι η oseille που λατρεύω στη Γαλλία σε σάλτσες ψαριών είναι το ίδιο με τα λάπαθα (ή λάπατα;) που λατρεύω στην Ελλάδα σε πίτες. Το οποίο είχε το πολύ θετικό αποτέλεσμα να μπορώ πλέον να φτιάχνω πίτα με λάπαθα στη Γαλλία και σάλτσες με oseille στην Ελλάδα 🙂

    Και για να μείνουμε στα γλωσσολογικά: πού λέμε λάπατα και πού λάπαθα; Εγώ (Αθηναίος με νησιώτικες ρίζες) τα ήξερα λάπαθα, στην Άρτα όλοι τα λένε λάπατα; Είναι το θ νησιώτικο και το τ ηπειρώτικο ή να μη βιαστώ να βγάλω συμπέρασμα;

  31. Μπουκανιέρος said

    Μιχάλη (27) πολύ καλό!
    Και εννοιολογικά σωστό αφού, τι δρεπάνι τι ρεπάνι, συμβολίζει την αγροτιά – ενώ το δεύτερο συμβολίζει, επιπλέον, και το μόχθο του κορεάτη αγρότη (όπως μαθαίνουμε, μέσω Κύπρου).

  32. #24 ναί, ἀλλὰ οἱ μακαρονᾶδες δὲν λένε cicoria; καὶ δὲν εἶναι ἀπὸ τὸ δικό μας κίχορα;

    Ἀλφρέδε δὲν εἶχα στὸν νοῦ μου τὰ πλοῖα, ὡστόσο θὰ τὸ σκεφθῶ.

  33. Μπουκανιέρος said

    #32
    Από ελλ. κιχώριον, λένε τα κιτάπια.

  34. Nicolas said

    @30
    Γιάννη, εγώ την έλεγα ξινήθρα, αλλά υπάρχει κίνδυνος μπερδέματος με τις καλλωπιστικές οξαλίδες που μάλλον δεν τρώγονται.
    Πίτα δεν έχω κάνει ποτέ, αλλά έχω μία ωραία συνταγή που φτιάχνω συχνά το χειμώνα (paleron à la crème d’oseille), εύκολη και νοστιμότατη. Βλέπω ότι υπάρχει εδώ:
    http://www.civ-viande.org/341-recette-paleron-a-la-creme-d-oseille.html

  35. @24: Η αποτελεσματικότης της κατάρας «στον κώλο σου ρεπάνι» δεν απορρέει, νομίζω, από το ευμέγεθες των εν Κύπρω ραφανίδων, αίτινες είναι ήκιστα μακρότεραι των εν Ελλάδι, αλλά μάλλον από τα οξέα τα οποία περιέχονται εις την σάρκα των ορεκτικωτάτων τούτων ζαρζαβατικών.

  36. chris-vom said

    Από τα τούρκικα έχουμε τα εξής σχετικά με τα ραπάνια: anan turp baban şalgam (sen nereden çıktın gülbeşeker)[= η μάνα σου ραπάνι, ο πατέρας σου γογγύλι, από πού εσύ μας βγήκες γλυκό τριαντάφυλλο;], που χρησιμοποιείται για άτομα ασαφούς ή ‘χυδαίας’ καταγωγής. Το εντός παρενθέσεως τμήμα συχνά παραλείπεται. Και βέβαια, όταν είσαι σε φόρμα είσαι ‘σαν ραπάνι’ –turp gibi!

  37. sarant said

    25: Fofo, ευχαριστούμε για τα καλά λόγια και καλώς ήρθατε!

    27: Εξαιρετικό Μιχάλη!

    36: Κρις, πολύ ενδιαφέρον!

  38. Νίκος Μαστρακούλης said

    Είναι η ιδέα μου, ή όντως η Ελευθεροτυπία αφαίρεσε τη φωτογραφία από το άρθρο του Χ.Μ. στον ιστότοπό της;

    #9: Μα είναι δυνατόν να συγχέει ο μεγάλος ηγέτης τον άσημο Σβαρτσενέγκερ με τον ημέτερο Κεντέρη; 😀

  39. sarant said

    Συνονόματε, νομίζω ότι εξαρχής η Ε. δεν είχε τη φωτογραφία στον ιστότοπό της, μόνο στην έντυπη έκδοση. Το συνηθίζει αυτό, να μη βάζει στην ηλεκτρονική έκδοση όλες τις φωτογρ. της έντυπης.

  40. Νίκος Μαστρακούλης said

    Ευχαριστώ πολύ για τη διευκρίνιση, Νικοδέσποτα (ή και ίσταρχε; σκέψη από άλλο νήμα), γνωρίζω τη συνήθεια της «Ε», αλλά από την ανάρτηση θεώρησα πιθανό να την είχαν νωρίτερα και να την έβγαλαν και έτσι είπα να ρωτήσω.

  41. Nicolas said

    @38 Συγγνώμη για το προϊόν εισαγωγής. Για τιμωρία, παραθέτω όλη την ιστορία:
    Ο πατέρας του Κεντέρη βγάζει πατάτες από τον κήπο και ξαφνικά ξεθάβει μία γύρω στα πέντε κιλά. Γυρίζει προς το σπίτι και φωνάζει:
    — Ρε Κώστα, δεν σου είπα να μην κατουράς στον κήπο!
    Τον Μεγαλούδη δεν τον λινκάρω, θα τον βρείτε μόνοι σας (είστε μεγάλα παιδιά τώρα): τον Μανωλιό κλπ. και… ραπανάκια για την όρεξη

  42. Καλό!

  43. Ηλεφούφουτος said

    σχ. 11 Μπαλό, χρένο ή χράνο. Το έχω ακούσει και με τις δύο παραλλαγές.
    Νομίζω το έχουμε ξανασυζητήσει.

    Η εμπειρια μου στο εξωτερικό με τά ξενόγλωσσα παράγωγα του ραδικιού ήταν το πρώτο μου δείγμα για το χαμό που γίνεται με τις εμπειρικές ονομασίες φυτών (αλλά και φρούτων και ζώων και ψαριών) από τόπο σε τόπο και από εποχή σε εποχή. Το δεύτερο ήταν με το σικορέ και το σοκ που έπαθα μετά όταν άνοιξα να δω την ετυμολογία του και είδα ότι ήταν ελληνική – κιχώριον, το οποίο μάλλον σήμαινε και αυτό που εμείς λέμε ραδίκι, οπότε το μπέρδεμα ολοκληρώνεται. Όταν το συνειδητοποίησα, κατάλαβα τι βάρος πέφτει στους ώμους του λεξικογράφου που παίρνει στα σοβαρά το έργο του.

  44. Μαρία said

    >Νομίζω το έχουμε ξανασυζητήσει.
    https://sarantakos.wordpress.com/2010/03/16/agguri/#comment-27633

  45. mikroastos said

    Άσχετο, αλλά ωραίο γυαλί ο Κιμ… 🙂

  46. Άσχετο, αλλά μαργαριταράκι: Η έξυπνη ταμπελίτσα «Princess parking only -all others will be toad» μεταφράζεται εδώ (κλικ στην εικόνα) ως «Πάρκινγκ µόνο για την πριγκίπισσα. Ολοι οι άλλοι θα ρυµουλκούνται από γερανό».

  47. ΧΨΖ said

    Άν δέν διορθώσει το «toad» σε «towed» πώς θέλει να καταλάβουν την πινακίδα οι αγγλομαθείς Αθηναίοι……….;

  48. vikar said

    Να αυτοπαραπέμψω για δεύτερη φορά σε δύο μέρες: ένα αριστοφανικό πνεύμα σχετικά με τα ρεπανάκια επιβιώνει στην κύπρο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: