Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η δική μας ευθύνη

Posted by sarant στο 30 Ιουνίου, 2010


Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, Δημ. Σαραντάκου, δημοσιεύτηκε χτες στην εφημερίδα Εμπρός της Μυτιλήνης. Να σημειώσω ότι η φράση από την οποία γεννήθηκε το «κουκουέδικο ανέκδοτο» που αναφέρεται στην αρχή, είναι: «Θεέ μου, φύλαγέ με από τους φίλους μου, γιατί από τους εχθρούς ξέρω να φυλαχτώ και μόνος μου» -ή κάπως έτσι. Θυμάμαι ότι αποδιδόταν σε έναν στρατηγό του Ναπολέοντα, αλλά τώρα που γκούγκλισα είδα να την αποδίδουν στον στρατάρχη Βιλάρ (Villars) του Λουδοβίκου αριθ. 14.
Ένα παλιό «ΚΚΕδικο» ανέκδοτο έλεγε: «Θεέ μου φύλαγέ με από την κριτική – γιατί από την αυτοκριτική φυλάγομαι και μοναχός μου». Η αυτοκριτική έπαιζε τότε για τα κομματικά μέλη (και δεν ξέρω αν εξακολουθεί να παίζει και τώρα) περίπου το ρόλο που παίζει για τους πιστούς η εξομολόγηση. Οπωσδήποτε έχει πολλά θετικά στοιχεία, καθώς βάση της είναι ο αυτοέλεγχος, δηλαδή το πρώτο βήμα για την αυτογνωσία, ήγουν το «γνώθι σαυτόν» για να θυμηθώ τους αρχαίους ημών.
Σίγουρα αυτοί που θέσπισαν τόσο την εξομολόγηση, όσο και την αυτοκριτική, ξεκίνησαν με καλές προθέσεις, να μην ξεχνάμε όμως αυτό που είπε κάποιος μεγάλος, που μου διαφεύγει το όνομά του, πως δηλαδή ο δρόμος για την Κόλαση είναι στρωμένος με καλές προθέσεις. Γιατί αν εξετάσει κανείς βαθύτερα τις δυο αυτές πρακτικές, θα δει πως είναι ένας τρόπος για να ελέγχουν όσοι ασκούν εξουσία οποιασδήποτε μορφής, όχι μόνο τις πράξεις, αλλά και τις σκέψεις των καθοδηγούμενων.

Ανεξαρτήτως πάντως όλων αυτών, εγώ θα κάνω αυτοκριτική, όχι για μένα προσωπικά, γιατί καμαρώνω πως αντιστέκομαι ακόμα σ’ αυτήν τη νοοτροπία, αλλά για λογαριασμό των συνομηλίκων μου. Να εξομολογηθώ για το μεγάλο μας, συλλογικό, κρίμα απέναντι στους νεώτερους, γιατί πώς να το κάνουμε, εμείς οι παλαιότεροι έχουμε σε σημαντικό ποσοστό ευθύνη για την οικονομική, κοινωνική και πολιτική κρίση που μας δέρνει. Υπάρχουν πολλοί λόγοι που στοιχειοθετούν την ευθύνη μας, θα αναφέρω όμως όσους θυμάμαι αυτήν τη στιγμή και όσους χωράει η στήλη της εφημερίδας.
Εν πρώτοις ανεχθήκαμε ή έστω υποθάλψαμε ή, ακόμα χειρότερο, ενστερνιστήκαμε τη λατρεία του χρήματος. Κατά την άποψή μου αυτό αποτελεί τον μεγαλύτερο κίνδυνο και το πρώτιστο κακό, είχα μάλιστα προτείνει σε παλαιότερο σημείωμά μου στο «Εμπρός» να αντικατασταθεί το παλιό σύνθημα: «ένας είναι ο εχθρός – ο ιμπεριαλισμός» με ένα καινούργιο: «ένας είναι ο εχθρός – η λατρεία του χρήματος».
Ανεχθήκαμε να μπει το κριτήριο του οικονομικού κέρδους πάνω από κάθε άλλο και, ειδικότερα, πάνω από το κριτήριο της ανθρωπιάς. Μαθαίνουμε πως κάτοικοι, όχι ένας και δύο αλλά πάμπολλοι, παραθαλάσσιων χωριών καραδοκούν στην ακτή και όταν φτάσουν οι βάρκες με τους λαθραίους πρόσφυγες πέφτουν επάνω τους και τους απογυμνώνουν από τα πενιχρά υπάρχοντά τους, βέβαιοι πως οι ταλαίπωροι αυτοί δε θα τολμήσουν ποτέ να πάνε στην αστυνομία να ζητήσουν το δίκιο τους.
Η αποδοχή του χρήματος και του κέρδους ως υπέρτατων αγαθών έχει αμβλύνει σε τέτοιο βαθμό την παλιά μας αδιαλλαξία, ώστε οι περισσότεροι θεωρούμε σχεδόν καθεστώς το «φακελάκι» στα νοσηλευτήρια ή το «λάδωμα» στις δημόσιες υπηρεσίες, όπως κατά ανάλογο τρόπο δεν ενοχλεί, όσους πιστούς εξ ημών, το γεγονός πως μεγαλόσχημοι κληρικοί, μεταξύ Θεού και Μαμωνά, αδιστάκτως και με περισσή αναισχυντία, τάσσονται με τον δεύτερο, με την κατανόηση, αν όχι την ενθάρρυνση, στρατιάς υμνωδών τους.
Ύστερα έχουμε το αίσχος (επιμένω στον χαρακτηρισμό) της επιδότησης. Υποτίθεται πως η επιδότηση καθιερώθηκε από την Πολιτεία για να ενισχυθεί η πρωτογενής παραγωγή. Στην πραγματικότητα, μόλις και μετά βίας, το ένα δέκατο (και πολύ λέω) εκείνων που παίρνουν επιδότηση τη χρησιμοποιεί για να βελτιώσει την παραγωγή του. Τα εννέα δέκατα την τσεπώνουν για να αγοράσουν αυτοκίνητο ή να μεγαλώσουν το σπίτι τους ή να κάνουν ταξίδια αναψυχής. Εκτός από την καταφανή παρανομία και κλοπή που κάνουν, δίνουν και λανθασμένα στοιχεία στη στατιστική, με αποτέλεσμα να εμφανίζεται η Λέσβος να έχει δισεκατομμύρια ελαιόδενδρα, εκατομμύρια αιγοπρόβατα και εκατοντάδες χιλιάδες αγελάδες.
Κατά κανόνα εμείς οι παλαιότεροι αντιμετωπίζουμε επικριτικά τους νεώτερους, ιδίως τα νιάτα, που με ευκολία τα κατηγορούμε για μύρια όσα ελαττώματα, χωρίς να αναλογιστούμε πως αυτήν τη νοοτροπία, της λατρείας του χρήματος, της φυγοπονίας, της διαπλοκής και του βολέματος, εμείς τη μεταδώσαμε στα παιδιά και τα εγγόνα μας, γιατί πρώτα εμείς ξεχάσαμε ή απαρνηθήκαμε οράματα και σκοπούς με ανεκτίμητη αξία και διαχρονική ισχύ, που κάποτε μας φλόγιζαν.
Advertisements

16 Σχόλια to “Η δική μας ευθύνη”

  1. Nicolas said

    Συμφωνώ, κ. Σαραντάκο, αλλά δεν νομίζω ότι μόνον η δική σας γενιά το έκανε αυτό, γιατί το έγκλημα συνεχίζεται. Έχω την εντύπωση ότι μετά από τα μεγάλα πάθη του δυτικού κόσμου και την πρόσφατη «ειρηνική περίοδο» στον ίδιο κόσμο, έπεσαν όλοι με τα μούτρα μέσα σ΄ αυτή την «ευημερία», όπως ο διψασμένος κάνει βουτιά στη λίμνη (με τα δραματικά αποτελέσματα και στις δύο περιπτώσεις)
    Για τις εκφράσεις:
    Στο «Dictionnaire philosophique», ο Voltaire αποδίδει τη φράση «Dieu me garde de mes amis, mes ennemis je m’en charge» στον Στρατάρχη de Villars που την είπε το 1709.
    Η φράση αυτή αποδίδεται στον απόστολο Παύλο, μερικές φορές, αλλά τέτοια κιτάπια δεν έχω για να ψάξω.
    Για την άλλη, πολύ σημαντική φράση γιατί εξαιτίας της έγιναν τα μεγαλύτερα εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας:
    http://www.expressio.fr/expressions/l-enfer-est-pave-de-bonnes-intentions.php
    Μία γλωσσολογική παρατήρηση: λέτε «Να εξομολογηθώ για το μεγάλο μας, συλλογικό, κρίμα απέναντι στους νεώτερους,…»
    Ως γαλλόφωνος, διαβάζω κρίμα – crime – και κατανοώ έγκλημα. Το κρίμα είναι πιο ελαφρύ στα ελληνικά από το έγκλημα;

  2. ΣοφίαΟικ said

    Η αγάπη για τις ανέσεις και την ισχύ που φέρνει το χρήμα είναι φυσιολογική και αναμενόμενη. Δεν θα έλεγα ότι φταίει κάποια συγκεκριμένη γενιά. Αυτό για το οποίο φταίει η γενιά του άρθρου είναι το ότι αντί να πιστέψει στο νόμο και στα δικαιώματά της, κοίταξε ο καθένας να βολευτεί κουτοπόνηρα, αυτός μόνο, κι όχι κανένας άλλος.
    Γιατί βεβαίως το φακελάκι αυτό είναι: να με κοιτάξει εμένα, μόνο εμένα ο γιατρός, αντί να απαιτώ να κάνουν όλοι οι γιατροί σωστά τη δουλειά τους. Λαδώνω το δημόσιο υπάλληλο για να πάει η αίτηση μου πάνω πάνω, αντί να περιμένω τη σειρά μου και να απαιτώ να επεξεργάζονται τις αιτήσεις εγκαίρως ή για να νομιμοποιηθεί η παρανομία μου (το αυθαίρετό μου π.χ.). Ζητάω ρουσφέτι διορισμό με αντάλλαγμα την ψήφο μου, αντί να κοιτάξω να πορευτώ επαγγελματικά με πίστη στα προσόντα μου και στις ικανότητές μου. Και φυσικά αφού αυτό το κάνουν όλοι, ούτε ο γιατρός με φροντίζει παραπάνω, ούτε η αίτησή μου προχωράει πιο γρήγορα, ούτε το ρουσφέτι είναι πάντα καλό.

    Αυτός ο κουτοπόνηρος, εξυπνακίστικος εγωισμός είναι πιστεύω το πρόβλημα που κληρονομήσατε στις επόμενες γενιές. Το φαινόμενο του λαϊκισμού που σάρωσε τα πάντα πριν 30 χρόνια σε αυτό στηρίχτηκε και μας ισοπέδωσε προς τα κάτω (ηθικά, όχι υλικά).

  3. sarant said

    Το κρίμα είναι πιο πολύ ηθικό παράπτωμα, αμάρτημα, παρά νομικό.

  4. echthrosofer said

    «Μαθαίνουμε πως κάτοικοι, όχι ένας και δύο αλλά πάμπολλοι, παραθαλάσσιων χωριών καραδοκούν στην ακτή και όταν φτάσουν οι βάρκες με τους λαθραίους πρόσφυγες πέφτουν επάνω τους και τους απογυμνώνουν από τα πενιχρά υπάρχοντά τους, βέβαιοι πως οι ταλαίπωροι αυτοί δε θα τολμήσουν ποτέ να πάνε στην αστυνομία να ζητήσουν το δίκιο τους»

    Τι να πει κανεις; Δεν ειχα ιδεα οτι υπαρχουν τετοια περιστατικά. Σοκαριστικα … Δεν ξερω πιο συναισθημα κυριαρχει οργή ή τρομος…Δε θα περνουσε ποτε απ’το μυαλο μου οτι ειναι δυνατον να γινει κατι τετοιο …

  5. echthrosofer-κορνηλιαζων said

    πιο=> ποιο

  6. ΣοφίαΟικ said

    Εγώ αυτό το προσπερασα, γιατί δεν πιστευω ότι ακόμα και να θέλανε οι ντόπιοι να τους κλέψουν θα είχαν τίποτα άξιο να το κλέψει κανείς.

  7. Qq said

    Είναι η φυσική ροή των πραγμάτων. Στα νιάτα αναζητούμε πλούτο, δόξα, καλοπέραση. Με τα χρόνια στα γεράματα ανακαλύπτουμε ότι η πραγματική ζωή και ευτυχία είναι αλλού, τα λέμε στους νεότερους, αλλά κινδυνεύουμε να μας πάρουν με τις πέτρες. Σαλεμένους γεροξεκούτηδες μας φωνάζουν. Τώρα βαλθήκαμε να διορθώσουμε τον κόσμο, πλέον αργά. Το παρήγορο είναι ότι όλα τα όντα έχουν ένα άπειρο απόθεμα ζωής. Θα ζήσουν και με τα λίγα ο ίδιο καλά, όπως και με τα πολλά. Και η ιστορία επαναλαμβάνετε.

  8. ΕΒΡΟΣ said

    6
    Κι όμως έχουν, την ελάχιστη ανθρώπινη αξιοπρέπεια που τους έμεινε μέχρι να φτάσουν σ’ αυτή την ακτή του ευρωπαϊκού κράτους με το δυτικό πολιτισμό

  9. Αγγελική said

    Και γω με τη σειρά μου ανατρίχιασα και συγκλονίστηκα με την βαρβαρότητα της καταλήστευσης των δυστυχισμένων αυτών ανθρώπων. Είναι σαν την σκύλευση νεκρών, ίσως και χειρότερο. Τί να πει κανείς; Και να σκεφτείς ότι αυτό το νησί στο πρόσφατο παρελθόν ψήφιζε κατά 70 τοις εκατό Αριστερά. Ή μήπως αυτό, τελικά, δεν σήμαινε και τίποτε..

  10. ΣοφίαΟικ said

    Για στεθείτε ρε παιδιά, γιατί σε λίγο θα φτιάξουμε νεό λερναίο. Υπάρχει καμιά καταγεγραμμένη περίπτωση τέτοιου περιστατικού ή είναι ράδιο αρβύλα;
    Γιατί η αξιοπρέπεια (6) και άλλα τέτοια δακρύβρεχτα δεν κλέβονται, το μόνο που μπορείς να κλέψεις είναι υλικά αγαθά και ως γνωστόν, ούκ αν λάβεις παρά του μη έχοντος.
    Και δε νομίζω να θέλει κανείς να κλέψει άπλυτα κουρέλια τα οποία δεν μεταπωλούνται.

  11. Το «Εμπρός» είναι Λεσβιακή εδημερίδα και θα ήταν πολύ τολμηρό να δημοσιεύσω σε τοπικό έντυπο σχόλια για μια τόσο σοβαρή όσο και απεχθή πράξη, αν δε διάβαζα ο ίδιος σχετικό ρεπορτάζ, που αναδημοσίεψαν μάλιστα και λεσβιακές εφημερίδες.
    Το θλιβερό είναι πως κάποια από τα χωριά, των οποίων οι κάτοικοι κάνανε αυτά που αναφέρω είχαν, μέχρι τη δεκαετία του ΄80 τον τίτλο της «Μικρής Μόσχας» καθώς η συντριπτική πλειοψηφία των κατοίκων τους ψήφιζε το ΚΚΕ. Μετά το 1981-85 όμως η συντριπτική επίσης πλειοψηφία μετεστράφη ομοθυμαδόν προς το ΠΑΣΟΚ…

  12. Προς ΣοφίαΟικ.
    Καλά λέει ο κ. Σαραντάκος. Υπηρέτησα φαντάρος το ΄91-΄92 στη Λέσβο και ήδη από τότε είχαν αρχίσει να δημιουργούνται κυκλώματα εκμετάλλευσης των μεταναστών. Το περασμένο καλοκαίρι ξαναβρέθηκα εκεί, με αφορμή το κολαστήριο (κέντρο κράτησης μεταναστών) της Παγανής. Είχε εγκριθεί από τη Νομαρχία ένα τεράστιο κονδύλιο για καυσόξυλα· μόνο που η Παγανή δεν είχε ξυλόσομπες. Δίνονταν, υποτίθεται, σε εταιρεία catering 18 ευρώ την ημέρα ανά κρατούμενο και όμως οι κρατούμενοι έτρωγαν άθλια. Ακόμα και μία φτωχή γειτόνισα έμπαινε μέσα στο κρατητήριο (κάποιον φύλακα λάδωνε, υποθέτω) και πουλούσε στους κρατούμενους ένα τσιγάρο για ένα ευρώ. Βλέπουμε, λοιπόν, ότι απ’ όλες τις τάξεις κάποιοι επέλεξαν να εκμεταλλευτούν (και) τους μετανάστες, όπως κάποιοι άλλοι εκμεταλλεύονται τους φοιτητές ή παλιότερα εμάς, τους φαντάρους…
    Επιπλέον, συχνά οι μετανάστες πληρώνουν την διαδρομή τους κομμάτι-κομμάτι, οπότε φτάνοντας στην Ελλάδα έχουν κρυμμένα κάποια λεφτά για να πληρώσουν τη διαδρομή Ελλάδα-Ιταλία. Και οι λιμενικοί το ξέρουν αυτό.

  13. Μαρία said

    11, 12 Σχετικό. Α στον Κόρακα!
    http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=1&artId=262431&dt=05/04/2009

  14. Όταν είχε δημοσιευτεί το σχετικό μυθιστόρημα του Βερν (Το Αιγαίον ανάστατον, aka Το Αιγαίο στις φλόγες), οι Οιτυλιώτες είχαν ξεσηκωθεί γιατί περιέγραφε παρόμοιους ηρωισμούς τους (αντί για ναυμαχίες με τους Τούρκοι).


  15. Πολλές τέτοιες βάρκες βρίσκονται στο λιμεναρχείο Μυτιλήνης
    .
    Ορισμένες ξαναχρησιμοποιούνται για την «επαναπροώθηση» μεταναστών, η οποία γίνεται αμέσως και παράνομα, χωρίς δηλαδή να καταγραφούν.
    Ωστόσο, δεν είναι να απορούμε με τη συμπεριφορά ορισμένων επιτήδειων. Αφού βλέπουν πολλούς άλλους, και με κρατικές θέσεις μάλιστα, να εκμεταλλεύονται τους μετανάστες και τους πρόσφυγες, κάνουν κι αυτοί το ίδιο. Πάντως, ευχάριστο είναι το ότι ο δήμος Μύθημνας πήρε πρωτοβουλίες να αποθαρρύνει τις λεηλασίες. Πέρυσι το καλοκαίρι, στα λιοστάσια μεταξύ Χαραμίδας και Γέρας, όπου υπάρχουν αρκετές αγροικίες, είδα σε μερικές μάντρες έως και 5-6 μισοξεφούσκωτες βάρκες, στιβαγμένες τη μία πάνω στην άλλη.
    Το ίδιο συμβαίνει εδώ και χρόνια και στον Έβρο, όπου οι ντόπιοι παίρνουν τις μικρές (ποταμίσιες) βάρκες που αφήνουν οι μετανάστες/πρόσφυγες και τις αξιοποιούν σε κάθε πιθανή χρήση, από σπιτάκια για το σκύλο, μέχρι (δυστυχώς) στις τακτικές πλυμμήρες που πνίγουν τα παρέβρια χωριά.

  16. #3 Πολύ σωστά, πρέπει να έχει σχέση με την κρίση και λογικά πρέπει να είναι πανάρχαια έννοια. Η πιο αρχαία κρίση που μου έρχεται στο μυαλό είναι τα δικαστήρια των ψυχών στην αρχαία Αίγυπτο.
    Το «κρίμα» από το «κρίνω» είναι ίσως το πλέον θεμελιώδες στοιχείο του κάθε πολιτισμού και επομένως κάθε άλλο παρά πιο ελαφρύ είναι το Ελληνικό από το Αγγλο-Γαλλικό κρίμα. Είναι ίσως η πιο βαριά δομικά έννοια των ανθρωπίνων κοινωνιών. Επομένως οι ξένοι το αδικούν ταυτίζοντας το με το κοινό έγκλημα καθώς μπορεί να είναι και έγκλημα απέναντι στους θεούς. Κατά την ίδια άποψη αδικούν και το crises που δεν το συνδέουν με το κρίμα.

    Βέβαια οι Γάλλοι κατά την επανάσταση τους έκαναν σφάλματα ειδικά σε σχέση με το θείο καθώς οι αρχαίοι Έλληνες (των οποίων τον πολιτισμό υποτίθεται ότι υιοθέτησαν) δεν ήταν ούτε άθεοι ούτε ασεβείς απέναντι στους Θεούς. Για άλλη μια φορά οι αρχαίοι επιβεβαιώνονται καθώς είναι άλλο ο σκλάβος, άλλο ο απελεύθερος και άλλο ο Ελεύθερος. Η Γ. επανάσταση όπως και κάθε επανάσταση, απελευθερώνει αλλά δεν ελευθερώνει. Έχει διαβαθμίσεις η ελευθερία και δεν είναι ον-οφ η σχέση. Οι Γάλλοι απελευθερώθηκαν από τη θεοκρατία και έπιασαν το άλλο άκρο. Οι δυτικοί γενικότερα νομίζουν ότι μετά το 1204 έχουν πιάσει τον παπά από … και πάνω στη ζάλη τους δεν μπορούν να κατανοήσουν ότι έχουν πολύ πολύ δρόμο ακόμη μέχρι την ολοκλήρωση.
    Τι σχέση έχουν όλα αυτά; Χωρίς αυτά δεν θα καταλάβουν ποτέ οι Γάλλοι τι θα πει «κρίμα» και αυτό είναι κρίμα γιατί ένα κρίμα μας μπορεί να καθορίσει (κρίνει) το υπόλοιπο της ζωής μας, άσχετα από τον νόμο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: