Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Για το επισφαλιστικό νομοσχέδιο

Posted by sarant στο 5 Ιουλίου, 2010


Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε στην Αυγή χτες, 4.7.2010. Εδώ έχω προσθέσει κάτι λίγα.

Όλον αυτό τον καιρό ετοιμάζεται να έρθει στη Βουλή το ασφαλιστικό νομοσχέδιο, που απέκτησε στην πορεία κι ένα δεύτερο σκέλος, μια και ρυθμίζει και τα εργασιακά, διευκολύνοντας τις απολύσεις με μειωμένη αποζημίωση, έτσι που η ανασφάλεια και η επισφάλεια να χαρακτηρίζουν ολόκληρο τον εργασιακό μας βίο στο μέλλον. Μοιραία, η λέξη του μήνα θα είναι το ασφαλιστικό και οι παραφυάδες του.

Η ασφάλεια είναι λέξη με πολλές σημασίες: είναι η αίσθηση που έχεις όταν είσαι προφυλαγμένος, σαν το παιδί στη μητρική αγκαλιά, είναι η προστασία από κινδύνους· στο πλαίσιο του οργανωμένου κράτους, σώματα ασφαλείας είναι οι αστυνομικές δυνάμεις και Ασφάλεια με κεφαλαίο είναι η υπηρεσία που συγκεντρώνει πληροφορίες για τον «εσωτερικό εχθρό» -κάτι ξέρουμε από αυτά εμείς οι αριστεροί. Στις διεθνείς σχέσεις, έχουμε το Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών με τα πολλαπλά μέτρα και σταθμά του. Σε πιο πρακτικές χρήσεις έχουμε διάφορους μηχανισμούς που εμποδίζουν την παραβίαση, όπως στις πόρτες, ή που διακόπτουν την παροχή ρεύματος, και βέβαια έχουμε τα ασφαλιστήρια συμβόλαια, ασφάλειες ζωής, αυτοκινήτου, πυρός και κλοπής.

Το ασφαλιστικό, η ασφάλιση, η ασφάλεια, ο ασφαλής, όλες αυτές οι λέξεις ανάγονται στο σφάλμα ή μάλλον στο αρχαίο ρήμα σφάλλω και σφάλλομαι. Σφάλλω αρχικά σήμαινε «κάνω κάποιον να πέσει, τον ρίχνω κάτω». Σφάλμα ήταν στην αρχή το παραπάτημα, το πέσιμο κάποιου που περπατάει και σκοντάφτει σε εμπόδιο, και πολύ νωρίς εμφανίστηκε η μεταφορική σημασία του λάθους, της αστοχίας. Σφάλλομαι σήμαινε «πέφτω, αστοχώ, κάνω λάθος», αλλά από τους ελληνιστικούς κιόλας χρόνους εμφανίστηκε και το ενεργητικό σφάλλω με τη σημασία «κάνω λάθος», που έχει περάσει και στη σημερινή λόγια γλώσσα, αν και μπορεί να βρείτε να έχει ξεμείνει και κανένας ακραιφνής κλασικιστής που λέει «σφάλλομαι» όταν κάνει σφάλματα. Βέβαια, το παλιό σφάλλω, με τη σημασία «πέφτω έξω, κάνω λάθος» εξελίχθηκε στη μεσαιωνική ελληνική, ας πούμε στον Ερωτόκριτο, σε σφαίνω, αλλά αυτό το παρακλάδι δεν ευδοκίμησε στην κοινή νεοελληνική και το ρήμα έμεινε λόγιο.

Αν σφάλμα είναι το πέσιμο, ασφαλής, με το άλφα στερητικό, είναι αυτός που δεν κινδυνεύει να πέσει ή να μετακινηθεί, ο στέρεος, και πράγματι αυτή ήταν η αρχική σημασία της λέξης. Στον Όμηρο ο Όλυμπος χαρακτηρίζεται «έδος ασφαλές» των θεών, «καθέδρα στέρια» στη μετάφραση Εφταλιώτη, «αμετασάλευτος θρόνος» κατά Κακριδή και Καζαντζάκη. Ήδη στον Ηρόδοτο βρίσκουμε την άσφαλτο, μια ουσία που αρχικά χρησιμοποιόταν σαν ενισχυτικό στα οχυρωματικά έργα, και που σήμερα είναι πανταχού παρούσα στην οδοποιία. Στην ύστερη αρχαιότητα εμφανίζεται και επίθετο άσφαλτος με τη σημασία «αλάνθαστος», που είναι πολύ συχνό στα μεσαιωνικά χρόνια και διατηρείται και σήμερα και μάλιστα σε πολύ δόκιμους συγγραφείς, οπότε όσοι χλεύασαν την γνωστή λαϊκή τραγουδίστρια όταν είπε «Ουδείς άσφαλτος», μάλλον την ημιμάθειά τους έδειξαν.

Από τον ασφαλή φτιάχτηκε και ρήμα ασφαλίζω, αρχικά με τη σημασία «οχυρώνω» και μετά «φράζω, κλείνω, κλειδώνω» και σιγά-σιγά το αρχικό άλφα έπεσε, και προέκυψε το σφαλίζω και μετά, στα μεσαιωνικά χρόνια, σφαλνώ, και σφαλιστός έγινε πια ο κλειστός, ο ασφαλής, σε μια απροσδόκητη αντιστροφή της αρχικής σημασίας.

Στις ευρωπαϊκές γλώσσες πέρασε ως δάνειο μόνο η άσφαλτος. Οι ασφαλιστές, τα ασφαλιστήρια, τα ασφάλιστρα είναι λέξεις του 19ου αιώνα, μεταφραστικά δάνεια από τα γαλλικά. Οι λέξεις που σημαίνουν την ασφάλεια στα αγγλικά και στα γαλλικά (insurance, assurance αλλά και security, όπως και τα γαλλικά αντίστοιχα, όχι όμως και το αγγλικό safety) ανάγονται στη λατινική λέξη securus. Εδώ το αρχικό se- είναι στερητικό και η λέξη αρχικά σήμαινε αυτόν που δεν έχει έγνοιες (cura, η φροντίδα, απ’ όπου και η δική μας κούρα, ιατρική φροντίδα δηλαδή), που είναι αμέριμνος, ξένοιαστος, άφοβος, άρα που έχει αυτοπεποίθηση και σιγουριά. Είπα «σιγουριά» και μάλλον θα καταλάβατε ότι και η λέξη «σίγουρος» από την ίδια οικογένεια προέρχεται, μέσω του βενετικού seguro. Βέβαια, τα πολύ τελευταία χρόνια, που πλήθυναν οι εταιρείες που παρέχουν υπηρεσίες «ασφάλειας», έχουμε δανειστεί, όχι επίσημα αλλά στην καθομιλουμένη, τη λέξη «σεκιούριτι» και πλάσαμε και τον σεκιουριτά.

Κι αν ο ασφαλής είναι αυτός που δεν κινδυνεύει να πέσει, ο επισφαλής είναι το αντίθετό του· για πολύ καιρό η λέξη έμεινε σφαλισμένη στα γκέτο της ειδικής ορολογίας (π.χ. στις επισφαλείς απαιτήσεις των τραπεζών), τα τελευταία όμως χρόνια έχει βγει στους δρόμους κι έχει τριφτεί, καθώς η επισφαλής εργασία κοντεύει να γίνει ο κανόνας για τους νέους, οπότε διαδόθηκε σαν όρος και η επισφάλεια, αλλά και το πρεκαριάτο, κατ’ αναλογία προς το προλεταριάτο, από την αγγλική λέξη precarious (που θα πει επισφαλής), λέξη που περιγράφει την κοινωνική ομάδα των νέων που αντιμετωπίζουν μια εχθρική αγορά εργασίας με χαμηλές αμοιβές, υποαπασχόληση, προσωρινότητα. Τώρα, με τη διευκόλυνση των απολύσεων, όλο και περισσότεροι εργαζόμενοι θα ενταχθούν στο πρεκαριάτο, οπότε το νομοσχέδιο, αν θέλουμε να είμαστε ακριβείς, δεν θα έπρεπε να το λένε «ασφαλιστικό» αλλά επισφαλιστικό. Ή ίσως ανασφαλιστικό.

42 Σχόλια προς “Για το επισφαλιστικό νομοσχέδιο”

  1. espectador said

    Θυμήθηκα και το παλιό «περάσατε απο την ασφάλειαν δι υπόθεσίν σας».

  2. sarant said

    Εγώ θυμήθηκα το «Ησυχία, τάξις κι ασφάλεια» του Κηλαηδόνη αλλά δεν βρήκα πού να το κολλήσω. Οπότε, στα σχόλια.

  3. undantag said

    Επισης, χρηματοοικονομική «ασφάλεια» είναι το ενέχυρο τίτλων, δηλαδή οι τίτλοι (μετοχές, ομολογίες κτλ. αγγλιστί, «securities»!) την κατοχή των οποίων πρέπει ο δανειζόμενος να παραδώσει στο δανειστή προκειμένου ο τελευταίος να παραχωρήσει δάνειο ή να συνάψει άλλη παρόμοια σύμβαση (π.χ. παράγωγα) με τον πρώτο.

    Και όλα μπερδεύονται γλυκά…

  4. π2 said

    Η έλλειψη της ευελφάλειας από τον κατάλογο οφείλεται σε αισθητικούς ή σε κοινωνικοπολιτικούς λόγους; 😀 Όχι τίποτε άλλο, έχει συζητηθεί και εδώ.

  5. Κάποτε*, Νικοδέσποτα, πρέπει να σχολιάσεις αυτό το δαιμόνιο στερητικό άλφα και τι γίνεται όταν μπαίνει μπροστά από λέξη που αρχίζει με α. Στη Φολέγανδρο, παλιά, τα γερόντια έλεγαν «Πήρε ένα άναφτο τσιγάρο από ένα άνοιχτο πακέτο», εννοώντας ότι πήρε ένα όχι ακόμα αναμμένο τσιγάρο από ένα πακέτο που δεν είχε ακόμη ανοιχθεί.

    * ίσως όταν πέσει πάνω μας όλη η ανασφάλεια και η επισφάλεια και δεν θάχουμε τίποτε καλύτερο να κάνουμε…

  6. Ηλεφούφουτος said

    Π2 απ το στόμα μού το πήρες.

    Σκύλε υπάρχει και το καλάθι που μπαίνει άγγιχτο (χωρίς ν αγγίξει η μπάλα τη στεφάνη).

  7. #2

  8. και οι στίχοι:

    Μακριά απ την πόλη
    σε μια συνοικία
    έχω δικά μου τρία δωμάτια
    χωλ και κουζίνα
    καλά όλα κι άγια
    ησυχία τάξη κι ασφάλεια.

    Δική μου δουλίτσα
    με μια βιοτεχνία
    μήνα το μήνα δίχως κεσάτια
    τα φέρνω στα ίσια
    καλά όλα κι άγια
    ησυχία τάξη κι ασφάλεια.

    Καλά τα ΄χω μ όλους
    εμπόρους κι εφόρους
    δεν θα πεινάσει η οικογένεια
    που λέει ο λόγος
    καλά όλα κι άγια
    ησυχία τάξη κι ασφάλεια.

  9. sarant said

    Μπράβο, βρε Δύτη!

    Σκύλε ΒΚ, το άναφτο και το άνοιχτο, όπως και το άγγιχτο του Ηλεφού (αλλά οι κόρες μου το λένε ‘χλατσωτό’ το καλάθι αυτό) είναι ενδιαφέρουσα περίπτωση, δεν συμβαίνει όμως παντού, πιο κοινό είναι το ‘ανέγγιχτο’. Δεν έχω πρόχειρο το Ιστορικό Λεξικό, να δω αν καταγράφει τις λέξεις αυτές, μου κίνησες την περιέργεια.

  10. sarant said

    Πιδύε, την ευελφάλεια (flexicurity) ομολογώ ότι την ξέχασα, γιαυτό δεν την ανέφερα. Και επιπλέον δεν μ’ αρέσει, δεν έχω πειστεί για το αναγκαίο ή το ικανό τέτοιων πτυσσόμενων σχηματισμών, οπότε προτιμώ την επίσημη απόδοση που είναι «ευελιξία με ασφάλεια» (λέμε τώρα).

  11. espectador said

    Υπάρχει και το «ασφαλώς» που σαν έκφραση έχει μπει στη ζωή μας με καταφατική έννοια.

  12. Αντί για το κακόηχο ευελφάλεια, το παρατακτικό σύνθετο ευλιγισιασφάλεια ακούγεται καλύτερα νομίζω.

    «Ασφάλεια με κεφαλαίο είναι η υπηρεσία που συγκεντρώνει πληροφορίες για τον «εσωτερικό εχθρό»»

    Όχι ακριβώς, υπάρχει δημόσια και κρατική ασφάλεια, μάλλον την δεύτερη έχεις κατά νου.

    άρ. 8 παρ. 5-6 Ν. 2800/2000

    5. Η άσκηση της αστυνομίας δημόσιας ασφάλειας περιλαμβάνει ιδίως:
    α. Τη δίωξη των εγκλημάτων κατά της ζωής, της προσωπικής ελευθερίας, της ιδιοκτησίας και των περιουσιακών δικαιωμάτων.
    β. Τον έλεγχο και τη δίωξη της παράνομης διακίνησης ναρκωτικών.
    γ. Τη δίωξη του λαθρεμπορίου και της αρχαιοκαπηλίας.
    δ. Τη μέριμνα για την προστασία των ανηλίκων και την εφαρμογή των διατάξεων για τα ήθη.
    ε. Τον έλεγχο της τήρησης των διατάξεων που αφορούν τα υπομνήματα και την προστασία του εθνικού νομίσματος και συναλλάγματος.
    στ. Την επιτήρηση των τόπων όπου συχνάζουν οι ύποπτοι διάπραξης εγκλημάτων και τον έλεγχο των προσώπων αυτών.
    ζ. Την αναζήτηση εξαφανισθέντων προσώπων και απολεσθέντων και κλεμμένων αντικειμένων.
    η. Την αναζήτηση και σύλληψη των διωκόμενων προσώπων.
    6. Η άσκηση της αστυνομίας κρατικής ασφάλειας περιλαμβάνει ιδίως:
    α. Την προστασία του Κράτους και του δημοκρατικού πολιτεύματος.
    β. Την προστασία των επίσημων προσώπων, Ελλήνων και αλλοδαπών, που βρίσκονται στη χώρα.
    γ. Τον έλεγχο της τήρησης των διατάξεων που αφορούν την είσοδο, παραμονή και εργασία των αλλοδαπών στη χώρα.
    δ. Τον έλεγχο της τήρησης των διατάξεων που αφορούν τα όπλα και τις εκρηκτικές ύλες.

  13. Ως άσχετος ίσως πω βλακεία, αλλά με βάση την αρχική σημασία του σφάλλω-σφάλμα, υπάρχει καμιά συγγένεια με fall-fault-foul;

  14. sarant said

    Όπως βλέπω στα κιτάπια, όχι.

  15. Μαρία said

    λατιν. fallo(μετ. παθ. παρακ.falsus)> γαλλ.fallir (faute)>fall(fault,false)
    Το fallo δεν προέρχεται απο το σφάλλω;
    Τι λένε τα κιτάπια σου;

  16. Μαρία said

    Να συμπληρώσω και μια ξεχασμένη σημασία της ασφάλειας, τη σημασία της παραμάνας, όχι της νταντάς αλλά της ξαδερφούλας της καρφίτσας.

  17. #16 εγώ από τ΄ αγγλικά την έμαθα έτσι. Ελληνικά, μόνο παραμάνα την ήξερα. Για το ρεύμα είπαμε;

  18. #4, 10: Όσοι είστε στο εξωτερικόν, πείτε μας, η flexicurity καθιερώθηκε ως λέξη ή έμεινε στα (πρώτα) χαρτιά; (αν καθιερώθηκε, πρέπει να βρούμε και ένα αποδεκτό αντίστοιχο στα ελληνικά· θα το ζήσουμε που θα το ζήσουμε, να μην το ονομάζουμε κιόλας;)

  19. sarant said

    Μαρία (15) τα λεξικά λένε ότι το σφάλλω είναι από άλλη ΙΕ ρίζα απ’ ό,τι το fallo. Άλλωστε, σφάλλω αρχικά σημαίνει «ρίχνω κάποιον κάτω», ιδίως στην πάλη. (Κάποιοι λένε ότι το σφάλλω προέρχεται από το ουσ. σφαλός, που είναι το σύνεργο που κλείνει και αιχμαλωτίζει τα πόδια, αλλά αυτό απαντά πολύ αργότερα σαν λέξη).

  20. Μαρία said

    Στάζυ, δηλαδή η παραμάνα στα αγγλικά είναι σεκιούριτι; Για το ρεύμα κάτι λέει το ποστ.

    Δύτη,στα γαλλικά ΜΜΕ ναι.(γούγλισε flexisecurite)

    19 οκ,αυτό ήθελα να εξακριβώσω, γιατί ένα παλιό ετυμολογικό δεν το εμπιστεύομαι.

  21. http://en.wikipedia.org/wiki/Safety_pin

  22. Μαρία said

    21 Α, καρφίτσα ασφαλείας, όπως στα γαλλικά. Το σκέτο ασφάλεια είχε … άλλη χάρη.

  23. Rodia said

    ..και.. σφαλίζω τα παραθυρια, με τα μάτια σφαλιστά, κλπ, βγαινουν απο το ρ. ασφαλίζω;

  24. ΣοφίαΟικ said

    18: εγώ εδώ την πρωτοάκουσα τη λέξη, και δεν την έχει πάρει το μάτι μου πουθενά μέχρι τώρα, αλλά βεβαίως δεν διαβάζω Φαινάνσιαλ Τάιμς κάθε μέρα.

  25. gbaloglou said

    #11:

  26. Μαρία said

    Η έννοια «ευελιξία και ασφάλεια» είναι ολλανδικής προέλευσης. Η σύμφυρση των δύο λέξεων μάλλον αγγλικής.
    http://tinyurl.com/3x6vfjz

  27. Μπουκανιέρος said

    #16-17
    Αυτή την παραμάνα, εγώ την ήξερα με τη λέξη «μπεμπές» (πληθ. οι μπεμπέδες).

  28. Μπουκανιέρος said

    #22
    Καρφίτσα και Ασφάλεια έχουν σχέση σε διάφορα επίπεδα.

  29. Λευτέρης said

    Και ο ηλεκτρικός πίνακας περιέχει αρκετές.

  30. sadebeg said

    flexicurité: όντως χρησιμοποιείται στα γαλλικά αλλά εκφράζοντας ξεκάθαρα πολιτική στρατηγική και όχι κάποια πραγματικότητα. Για αυτό άλλωστε έχει δεχθεί και πάμπολλες κριτικές… Επίσης μέχρι στιγμής δεν το έχω συναντήσει πουθενά στις κοινωνικές επιστήμες ως έννοια αλλά πάντα ως ιδεολόγημα. Μπορεί λοιπόν στα μέσα να χρησιμοποιείται ο όρος αλλά δεν χρησιμοποιείται ούτε στον επιστημονικό ούτε στον καθημερινό λόγο γενικά. Αντίθετα precarité και precarisation έχουν πολύ ευρύτερη χρήση, κάτι που μάλλον δεν είναι τυχαίο.

  31. #7-8
    Το θυμάμαι αυτό το τραγουδάκι πώς το τραγουδούσαμε γεμάτοι ειρωνική διάθεση (και ως εκ τούτου και βαθιά ικανοποίηση).
    Σήμερα που αλλάξαν οι καιροί είναι το προτεινόμενο κοινωνικό όνειρο – και όχι μόνο των μικροαστών.

  32. ΣοφίαΟικ said

    31: κι εγώ το διάβαζα χτες κι αναρωτιόμουν γιατί η ειρωνική διάθεση από τον στιχουργό, αφού αυτό που περιγράφει είναι στην ουσία η νιρβάνα της απλής ζωής. Κι αυτοί που το τραγουδούσαν περιπαίζοντας τους μικροαστούς, τελικα τι παραπάνω κάνουν;

  33. 18,
    Στα αμερικάνικα αγγλικά δεν έχω δεί το flexicurity, αν και δεν δουλεύω σε σχετικό κλάδο.

    Το ευελφάλεια μου θυμίζει το φαλάφελ.

  34. argosholos said

    Στο χώρο π.χ. της αεροπλοϊας, το safety and security πάντα με μπέρδευε, ιδίως όταν έπρεπε να το εκφράσεις μονολεκτικά. Φαντάσου τώρα να έχεις την απαίτηση των insurance companies να αλλάξεις τα fuses των ηλεκτρικών πινάκων για να βελτιώσεις το safety and security και συγχρόνως να έχεις να περάσεις και από την Ασφάλεια δι υπόθεσίν σου…

  35. sarant said

    33: Σε κάποιον άλλον θύμιζε τη Βεστφαλία 🙂 Καθόλου περίεργο που δεν το έχεις δει, είναι ευρωπαϊκά ή και ευρωενωσιακά αγγλικά.

    34: Πολύ ωραίο παράδειγμα!

  36. Αφού είναι ασφάλεια-λάστιχο, μπορούμε να την πούμε… τιράντα.

  37. EmilofCrete said

    #2: Μα, το «Ησυχία, τάξις κι ασφάλεια» πριν τον τραγουδοποιό ήταν σλόγκαν της Χούντας (μαζί με το «Πατρίς – θρησκεία – οικογένεια»), όπου ακολουθούσε η -ειρωνική- απάντηση/επιβεβαίωση: «Προ παντός Ασφάλεια!»

    Τα «άνοιχτο», «άγγιχτο» κτλ, πάντα με έβρισκαν διάφωνο, ακόμα και ως ήχοι, ως ακούσματα, αφού μοιάζουν με προστακτική (άνοιξέ το, άγγιξέ το), παρά με το αντίθετο/αρνητικό, γιατί το στερητικό ‘α’ δεν υπάρχει (όπως στο σεμνός-άσεμνος), απλώς τονίζεται η λέξη λάθος για να θυμίζει εκείνες που όντως στερούνται την ουσία τους με το ‘α’.
    Σκεφτείτε το ίδιο με άλλες λέξεις (που αρχίζουν επίσης από ‘α’) για να δείτε το άτοπο του πράγματος: Ακριβός (θα λέγαμε άκριβος αντί για φτηνός;), αλήθεια (θα λέγαμε άληθεια αντί για ψέμα;)

    Όσο για το καλάθι, εμείς το λέγαμε ‘αθόρυβο’ όταν δεν έβρισκε πουθενά και θεωρώ πως είχε άλλη αίγλη αντί του ‘άγγιχτου’, αν μάλιστα σκεφτεί κανείς ότι παίζαμε συχνά σε γήπεδα που το διχτάκι του στεφανιού έλειπε, ήταν πραγματικά αθόρυβο…

    Θα συμφωνήσω με τον όρο «ευελιξία με ασφάλεια», γιατί οι μεταφράσεις ξένων όρων αυτολεξί με ενοχλούν κάπως, σαν ξενομανία μου φαίνεται και επιδειξη (για να μην πω και ημιμάθεια), παρά ως κάτι χρηστικό στην έκφρασή μας, καθημερινά.
    Όπως άρχισαν κάποιοι να λένε τελευταία «θα σε πάρω πίσω» (I’ll call you back), που ακούγεται εντελώς διαφορετικά στα ελληνικά από ότι στα αγγλικά και, δεν υπάρχει λόγος να ειπωθεί έτσι, ούτε και να αποδωθεί η αγγλική φράση («θα επιστρέψω την κλήση»), μπορούμε να πούμε απλά «θα σε πάρω εγώ» (…την επόμενη φορά, αφού τώρα πήρες εσύ κλπ κλπ)
    Υπάρχει μάλιστα στα αγγλικά η φράση/έκφραση I love you back (για να δηλώσει ανταπόκριση, αντί του «I love you too» που δηλώνει ταύτιση, σύμπνοια κτλ), όπου η αυτολεξί απόδοση/Εκτόςμετάφρασή της θα ήταν …»σ’ αγαπώ πίσω»;
    !!!
    Εκτός πια κι αν θέλουμε να δείχνουμε ότι σκεφτόμαστε στα αγγλικά τόσο, που, αντί να μιλάμε ελληνικά, …μεταφράζουμε τη σκέψη μας! Έλεος δηλαδή…
    Όπως ήταν της μόδας παλιά για τους Έλληνες που έλειπαν για λίγο καιρό και επιστρέφοντας είχε τόσο αφομοιωθεί το ‘σκέπτεσθαί’ τους αγγλιστί, που έλεγαν «όου, πώς το λέτε αυτό εδώ;»
    Ή, όπως περιπτώσεις τύπου Καλομοίρας (που αντί να βελτιώνονται τα ελληνικά της χειροτερεύουν) που λένε «σ’ ευχαριστώ τόόόσο πολύ» (…πόσο δηλαδή;) μεταφράζοντας την αγγλική (αμερικάνικη μάλλον) φράση «I love you SO much».
    Θα πρότεινα να πλουτίζουμε το λεξιλόγιό μας φροντίζοντας να βρίσκουμε τη σωστή λέξη κάθε φορά για αυτό που θέλουμε να εκφράσουμε, παρά να το «διανθίζουμε» με άτοπες/αδόκιμες μεταφράσεις ξένων όρων ή εκφράσεων. Δεν χάνουμε δα και τόσο χρόνο λέγοντας δύο λέξεις (ευελιξία με ασφάλεια) αντί για μία..!

  38. EmilofCrete said

    #36: Καλό, μπορούμε πάντως την «ασφάλεια-λάστιχο» να την πούμε και ‘προφυλακτικό’..!
    😉

  39. gbaloglou said

    Η σχέση της ασφάλτου (πίσσας) με το «σφάλλω» είναι απλώς πιθανή, έτσι; (Μια πιθανότητα που ενισχύει η διαχρονική σπανιότητα του «άσφαλτος» ως επιθέτου («αλάνθαστος»).)Προσπαθώντας να βρω κάποιον δικό μας να δίνει αυτήν την ετυμολογία έπεσα στο εξής (ανώνυμο σχόλιο στην Οδύσσεια, βιβλίο 13, στίχος 86 («ἡ δὲ [ναῦς] μάλ’ ἀσφαλέως θέεν ἔμπεδον»)):

    [ἡ δὲ μάλ’ ἀσφαλέως] ἀσφαλῶς, κυρίως ἐπὶ τῶν μὴ σφαλλο-
    μένων, ἐμπέδως δὲ ἐπὶ τῶν ἐν τῷ πεδίῳ ἐρριζωμένων. ἡ δὲ ναῦς οὔτε
    ἄσφαλτός ἐστιν, οὔτε ἐν τῷ πεδίῳ ἐρρίζωται. εἴληπται οὖν εἰς ἔμ-
    φασιν τῆς ἀκλινοῦς καὶ μὴ σφαλλομένης ἐν τῷ πλῷ.

    [Εδώ η «άσφαλτος» είναι είτε πίσσα είτε κάτι άλλο ‘οχυρωματικό’: λέει ο σχολιαστής, προσπαθώντας να αποτρέψει μια γελοία παρανόηση, ότι το στέρεο καράβι είναι απλώς ασφαλές, δεν γέρνει και δεν κάνει λάθη — ούτε άσφαλτος είναι ούτε κάτι άλλο στερεωμένο στο έδαφος.]

  40. gbaloglou said

    ΥΓ: το TLG δεν δίνει ουσιαστικές πληροφορίες για τον Ομηρικό σχολιαστή του #39.

  41. sarant said

    Γιώργο Μπ., οι αρχαίοι ονόμασαν «άσφαλτο» την ουσία αυτή. Τώρα, κάτι που δεν έγραψα στο άρθρο και που είναι αποκλειστικά δική μου εικασία: μπορεί η ουσία να είχε ήδη ένα όνομα ανατολίτικο που να έμοιαζε και οι δικοί μας να την «παρετυμολόγησαν» και να την είπαν άσφαλτο. Κάτι τέτοιο ξέρουμε ότι το έκαναν, π.χ. στον χουρμά, που τον είπαν «δάκτυλο» επειδή μοιάζει με δάχτυλο, αλλά στην πραγματικότητα είχαν δανειστεί το πράγμα και τη λέξη από ανατολάς (εβρ. ντεκέλ) και την εξελλήνισαν-εκλογίκευσαν. Αλλά για την άσφαλτο αυτο είναι δικιά μου εικασία και γι’ αυτό δεν το έγραψα στο άρθρο.

  42. gbaloglou said

    #41:

    Δεν είναι πράγμα, φρούτο είναι ο χουρμάς, και εκλεκτό μάλιστα (‘βασιλικό’) 🙂 🙂 [Αλλά λίαν ευπρόσδεκτη η πληροφορία, εννοείται!]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: