Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Οι δύσκολες λέξεις του Κ. Ράδου

Posted by sarant στο 24 Ιουλίου, 2010


Την τελευταία φορά που πέταξα με το αεροπλάνο, πριν φύγω, καθώς έψαχνα με το μάτι να δω ποιο βιβλίο θα πάρω για να διαβάζω, πρόσεξα ένα βιβλιαράκι μικρού σχήματος, από τη σειρά «Η πεζογραφική μας παράδοση» της Νεφέλης, που το είχα αγοράσει πριν από καμιά δεκαπενταριά (και βάλε) χρόνια, του Κωνσταντίνου Ράδου, Ο πειρατής της Γραμβούσης, αλλά δεν το είχα ανοίξει, έμενε με τα φύλλα άκοπα. Μου φάνηκε σαν να με κοιτάζει παραπονεμένο, οπότε το πήρα και το έβαλα στην τσάντα μου.

Ο Κωνσταντίνος Ράδος (1862-1931) ήταν ηπειρώτης, καθηγητής Ιστορίας στο πανεπιστήμιο της Αθήνας, ερευνητής, έφτιαξε μουσεία, έγραψε για διάφορα θέματα, κυρίως όμως για τη ναυτική ιστορία –και έγραψε και ναυτικά διηγήματα, από τα οποία εξέδωσε δύο τόμους, τα Ναυτικά διηγήματα το 1910 σε καθαρεύουσα και τον Πειρατή της Γραμβούσης το 1930 σε δημοτική. Στην έκδοση της Νεφέλης, ο επιμελητής λέει ότι έχει πάρει τρία μεγάλα διηγήματα από τη δεύτερη συλλογή και τέσσερα κάπως μικρότερα από την πρώτη. Πρόκειται για ναυτικά διηγήματα, με θέματα παρμένα από το παρελθόν: Βυζάντιο, Μεσαίωνας, 1821. Πείτε με προκατειλημμένο, αλλά τα καθαρευουσιάνικα διηγήματα τα βρήκα να έχουν κακογεράσει. Αντίθετα, τα τρία που είναι γραμμένα σε δημοτική λάμπουνε σαν διαμάντια. Μπορεί όμως να είναι και σύμπτωση.

Τέλος πάντων, στην Ανέμη υπάρχει ονλάιν και τζάμπα ο Πειρατής της Γραμβούσης και περιέχει τα περισσότερα από τα διηγήματα της έκδοσης της Νεφέλης, καθώς και μερικά άλλα που δεν τα συμπεριέλαβε ο ανθολόγος, μεταξύ των οποίων και ένα με μανιάτικο θέμα, που θα κάτσω να το διαβάσω.

Από τον Πειρατή της Γραμβούσης, πιο πολύ μού άρεσε το ομότιτλο διήγημα, όπου η δράση εκτυλίσσεται γύρω στο 1828 σε ένα μη κατονομαζόμενο νησί του Αιγαίου (Σπέτσες; Μήλο; Αστροπαλιά;) και στη Γραμβούσα, το οχυρό νησάκι έξω από τον Κίσσαμο που είχε γίνει ορμητήριο των πειρατών και που εκείνη την εποχή ο αγγλικός στόλος, με άδεια της ελληνικής κυβέρνησης, το πάτησε. Ξεσηκώνω ένα απόσπασμα, που έχει και διάλογο ανάμεσα στους πολιορκητές και τους πολιορκημένους πειρατές.

Ο καιρός ήτανε στο μαΐστρο. Μπροστά οι δικοί μας, πίσω οι Εγγλέζοι, όλη η λίνεα κρατούσε ένα μίλι. Κεσέμι πήγαινε μπρος ο καπτάν Αχιλλέας Νταλαμάγκας, μ’ ένα καινούριο κορβετάκι, που ’χανε φιάξει στον Πόρο. Ο Χαμιλτώνας του ’βαλε σινιάλο να ξεκόψει απ’ τη λίνεα να πάει να μιλήσει με το κάστρο. Πήρε λοιπόν κάμποσες βόλτες, ήρθε κοντά, στάθηκε αλά κάπα, έριξε μια κανονιά και σήκωσε σινιάλο παρλάρε. Αμέσως βγήκε όξω μια σακολέβα.

Ο Αχιλλέας έδωσε τα χαρτιά του αρχηγού και τους είπε και με το στόμα:

— Να κάνετε ράι!
— Κάνομε ράι με το αφέωνται αι αμαρτίαι!
— Να κάνετε ράι παστρικό, τέι περ τέι, αλλιώτικα θα σας κάψομε.
— Δεν κάνομε κι ελάτε!

Θα έχετε άγνωστες λέξεις, κι ο συγγραφέας δεν εξηγεί καμία. (Σε όλο το πολυσέλιδο διήγημα εξηγεί μόνο μία λέξη). Κεσέμι ή γκεσέμι είναι το κριάρι που πάει μπροστά στο κοπάδι. Ότι ο όρος χρησιμοποιείται και στα ναυτικά δεν το ήξερα αλλά λογικό φαίνεται. Το αλά κάπα πρέπει να σημαίνει «ανάποδα», εμείς το χρησιμοποιούμε μεταφορικά σε εξωναυτικά συμφραζόμενα (το πήρε αλακάπα = το πήρε ανάποδα, παρεξηγήθηκε). Κάνω ράι είναι τούρκικο, το έχει κι ο Μακρυγιάννης, σημαίνει παραδίνομαι, δηλώνω υποταγή (από εκεί είναι κι ο ραγιάς φαντάζομαι). Οι πειρατές ήθελαν να συνθηκολογήσουν και να τους αμνηστευθούν τα όσα είχαν κάνει (αφέωνται αι αμαρτίαι), αλλά οι διώκτες τους δεν το δέχονταν. Αυτό το «τέι περ τέι» δεν μπορώ να καταλάβω σε ποια ιταλική έκφραση αντιστοιχεί και δεν γκουγκλίζεται –εικάζω ότι σημαίνει πως ο καθένας θα κριθεί ανάλογα με τις πράξεις που έχει κάνει, ότι δεν θα δοθεί αμνηστία. Τελικά, αν δείτε στα σχόλια (19, 24) είναι αρβανίτικο και σημαίνει «πέρα για πέρα».

Είπαμε, ο συγγραφέας υποσημειώσεις δεν έχει, κι έτσι δεν θα μάθω από ποιο μέρος ήταν οι Ντουλτσινιώτες πειρατές, εξόν κι αν μου το πείτε εσείς. Όμως, στο επόμενο διήγημα, που λέγεται «Στην Κύπρο, στην Αμμόχωστο», και που περιέχει πολύ περισσότερες άγνωστες λέξεις, πάρα πολλές ιταλικές, μια και έχει ως θέμα την πολιορκία της ενετοκρατούμενης Φαμαγούστας από τους Τούρκους το 1570, ο συγγραφέας αισθάνεται την ανάγκη να βάλει μια συνολική σημείωση στο τέλος του διηγήματος. Επειδή έτυχε να ασχοληθούμε κι εμείς σχετικά πρόσφατα με το θέμα των σημειώσεων και υποσημειώσεων στα λογοτεχνικά έργα,  και επειδή μου άρεσε το ύφος του συγγραφέα, ξεσηκώνω ολόκληρη την υποσημείωση. Μη φανταστείτε όμως ότι μόνο αυτές είναι οι άγνωστες λέξεις, κάθε άλλο. Παραθέτω λοιπόν ολόκληρη τη σημείωση του αξιότιμου κ. Κωνσταντίνου Ν. Ράδου και μ’ αυτό κλείνω το σημερινό σημείωμά μου.

Σημείωσις. Δεν μου αρέσουν αι υποσημειώσεις, διασπούν την συνέχειαν της αναγνώσεως, παραλύουν την ενότητα της εντυπώσεως. Αλλά τέλος πάντων, όταν το διήγημα ανάγεται εις μίαν μακρυνήν έποχήν, έχει λησμονημένην γλώσσαν, όρους και πράγματα, τα οποία μάς αφήκαν χρόνους, ο αναγνώστης δεν τα ηξεύρει και δύσκολον και μακρόν να τ’ αναζητή εις παλαιάς βίβλους. Οικονομώ το πράγμα ρίπτων εδώ μαζί τά δυσκολώτερα των όσων περιέχουν αι ανωτέρω σελίδες και θα εξήγουν αι υποσημειώσεις. Κοντοτιέροι είναι οι μισθωτοί πολεμισταί από τον μεσαιώνα και εδώ στην Ιταλίαν. Γεμιτζήδες, oι ναύται, ιδίως αρμενισταί και οιακισταί εις τα τουρκικά σκάφη. Σινιορία, η κυβέρνησις της Βενετίας. Το λίμπρο ντ’ όρο το ξεύρετε. Η Αμμόχωστος είναι η Φαμαγούστα κι η Φαμαγούοτα η Αμμόχωστος. Αρκεμπουζιέροι, απ’ το αρκεμπούζι, το βαρύ ντουφέκι τους, το πρώτο ντουφέκι με θρυαλλίδα! Προβεδιτόρος, ο Ενετός αρμοστής. Γκονφαλονιέρος, σημαιοφόρος και διαγγελεύς. Φάντης, ο πεζός, φανταρία, το λέμε ακόμα. Ντογάνα, το τελωνείον. Μουνιτσίπιο, δημαρχείον. Σμπίροι, οι αστυνομικοί. Μπεντένια, επάλξεις. Τρούπα – Τζίβικα, πολιτοφυλακή. Σερενίσιμα, Γαληνοτάτη, η Ενετική Δημοκρατία. Τενέντες, υπαρχηγός. Τσιταδίνος, αστός. Μαλσκαλτσόνε, παστρικό ύποκείμενο. Κόρπο ντι γκουάρδια, η πρωτοφυλακή. Μοριόνι, κράνος, ένα είδος. Μίσταρκος, ο μισθοφόρος υπηρέτης. Κάτεργο, η γαλέρα και γαλέ­ρα το κάτεργο. Κατεργαρέοι, οι κωπηλάται, αλυσοδεμένοι στους μπάγκους, όλοι μαζί, τσούρμα. Κρότσε, ο σταυρός. Οι κομπανιόνοι ντε λα Σκάλτσα, η χρυσή νεολαία της Ενετίας, φορούσαν τις κάλτσες ώς απάνω, τη μια διαφορετικό χρώμα απ’ την άλλη, τρις χειρότεροι από τους βουλεβαρδιέρους του Παρισιού. Αργουζίνος, δεσμοφύλαξ, αρχηγός της τσούρμας στο κάτεργο. Σιγκισμέο, ο αγαπητικός της παντρεμένης στην Βενετία. Πατρόνα, η υποναυαρχίς των γαλερών σε Χριστιανούς και Τούρκους. Μπαστιόνι, ο προ­μαχών. Γκαλιοντζήδες, τα πληρώματα του τουρκικού στόλου. Λουμπαρδιέρος, μπομπαρδιέρος. Τοπτσής, πυροβολητής. Κουλεβρίνα, χονδρό ντουφέκι, περίπου το τρομπόνι. Μπάνιο, η φυλακή. Ταμπερνάκουλο, το επίστεγο, το πίσω της γαλέρας. Εσπαλιέροι, οι πρώτοι από την πρύμνην κωπηλάται. Βάιλος, ο πρέσβυς της Σινιορίας στην Πόλι. Ρεάλε, η αρχιναυαρχίς. Κουρσία, ο διάδρομος που χωρίζει εις δύο τους μπάγκους των κατεργαρέων. Τ’ άλλα τα ξεύρετε.

Η απίστευτη παλικαριά του Αστόρε Μπαλιόνε δεν είναι της φαντασίας του συγγραφέως, ούτε το μαρτύριο του Μπραγαδίνου, ούτε ο ηρωισμός της Αμμοχώστου.

Advertisements

42 Σχόλια to “Οι δύσκολες λέξεις του Κ. Ράδου”

  1. το ράι δεν πρέπει να έχει σχέση με το ραγιά,που προέρχεται από το reaya και η αρχική σημασία είναι, νομίζω, ποίμνιο ή κάτι τέτοιο.
    Ντούλτσινο είναι το Ulcinj του Μαυροβουνίου, διαβόητο παλιότερα για τους πειρατές του, όπως άλλωστε και το μεγαλύτερο μέρος των δαλματικών ακτών (ουσκόκοι κλπ).
    Ωραίος ο Ράδος και συντοπίτης! 🙂

  2. sarant said

    Γρηγόρη σ’ ευχαριστώ!

  3. Zazula said

    Το κεσέμι ή γκιοσέμι (άλλως σούρτης ή μπροστάρης) δεν είναι απλώς ο τράγος ή το κριάρι που προπορεύεται και οδηγεί το κοπάδι, αλλά το ευνουχισμένο τραγί ή κριάρι που οδηγεί το κοπάδι. Ο ευνουχισμός του αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση ώστε να επιτυγχάνεται το ζητούμενο (δηλαδή το να οδηγεί όντως το κοπάδι) και να μην αποσπάται από τις θηλυκές.

  4. Vermeer said

    Ασχετο, αλλά μήπως κι αυτή δεν είναι μια πολύ δύσκολη λέξη της τρισχιλιετούς;
    «Ενθουσιασμένος από όσα έχει αντικρίσει στο σύντομο διάστημα που βρίσκεται στην Ελλάδα και τον Ολυμπιακό δήλωσε ο Ντένις Ρόμενταλ σε συνέντευξή του στην «Ekstrabladet» της Δανίας…………
    Το καλύτερο το κράτησε για το τέλος. Όταν ρωτήθηκε αν έχει αρχίσει να μαθαίνει ελληνικά, απάντησε: «Προπονούμαι εδώ και μια εβδομάδα με την ομάδα κι έχω μάθει κάποιες λέξεις, όπως ‘καλημέρα’, ‘γεια σου’, ‘τα λέμε’ και το ‘μαλ..α’, που είναι μια λέξη που χρησιμοποιείται πολύ στις προπονήσεις. Θα προσπαθήσω να μάθω γρήγορα ελληνικά. Ήδη έχω στο αυτοκίνητο ένα DVD με μαθήματα της ελληνικής γλώσσας».»

  5. …η δράση εκτυλίσσεται γύρω στο 1828 σε ένα μη κατονομαζόμενο νησί του Αιγαίου (Σπέτσες; Μήλο; Αστροπαλιά;)και στη Γραμβούσα, το οχυρό νησάκι έξω από τον Κίσσαμο που είχε γίνει ορμητήριο των πειρατών και που εκείνη την εποχή ο αγγλικός στόλος, με άδεια της ελληνικής κυβέρνησης, το πάτησε.

    Το 1828 ζήτησαν οι Άγγλοι άδεια από την ελληνική κυβέρνηση για δράση στην Κρήτη; Ενδιαφέρον.

  6. Μήπως το τέι πέρ τέι είναι από dei per dei (βρίσκω κάτι λατινικά ευρήματα, αλλά τα λατινικά μου μέχρι εκεί φτάνουν);

  7. sarant said

    Ευχαριστώ.
    Dei per dei, δεν βρήκα κάτι τρανταχτό, μπορεί.

    Η Γραμβούσα είχε απελευθερωθεί και γενικά η Κρήτη ήταν υπό εξέγερση έως το 1830 που παραχωρήθηκε οριστικά στην Τουρκία. Οπότε, τον Γενάρη του 1828, μετά τον Ναβαρίνο, φαίνεται πως μετρούσε για ελληνικό έδαφος -τέλος πάντων, ζητήθηκε η γνώμη του Καποδίστρια (ο οποίος δεν είχε ακόμα αφιχθεί στην Ελλάδα).

  8. Μισίρκωφ said

    στις 26 ιουλίου του 1926 πέθανε ο κρστε μισίρκωφ από το μακεδονικό χωριό πέλλα / πόστολ γιαννιτσών, στα όρια της γεωγραφικής περιοχής της πρωτεύουσας του αρχαίου μακεδονικού βασιλείου…
    θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης λόγιας μακεδονικής γλώσσας…
    στη δημοκρατία της μακεδονίας το ινστιτούτο μακεδονικής γλωσσολογίας φέρει το όνομά του…
    στην ελλάδα παραμένει εντελώς άγνωστος από το επίσημο κράτος , στερώντας τον τόπο από ενα επιφανή λόγιο και ιδιαίτερα πολύτιμο για τους μακεδόνες της ελλάδος τόσο λόγω της ομοεθνίας και ομογλωσσίας όσο και κυρίως λόγω του τόπου καταγωγής του…
    το βιβλιογραφικό έργο του » μακεδονικές υποθέσεις » έχει μεταφρασθεί πρόσφατα στα ελληνικά από τον μακεδόνα εκδότη γεώργιο πετσίβα, μόνιμο κάτοικο αθηνών…
    σε αυτό περιγράφονται οι απίστευτες αντιξοότητες του αγώνα των μακεδόνων για ανεξαρτησία και την ιμπεριαλιστική επεκτατική στάση των γειτονικών κρατών της οθωμανικής μακεδονίας, ιδιαίτερα της ελλάδος και της βουλγαρίας…
    θέτει δε τα θεμέλια κωδικοποίησης της μακεδονικής γλώσσας από το διαλεκτολογικό μωσαϊκό της κεντρικής ενιαίας οθωμανικής μακεδονίας…
    ενα μικρό αφιέρωμα στη μνήμη του με τη προσδοκία μεγαλύτερου σε έντιμα γλωσσολογικά μπλόγκς…
    αλλά και με την ρομαντική ψευδαίσθηση δημιουργίας έδρας μακεδονικής γλώσσας στο τμήμα βαλκανικών σπουδών του ΑΠΘ , φέρουσας την ονομασία του…

  9. ΣοφίαΟικ said

    40άκο, ε΄δω μαθαίνω συνέχεια νέες λέξεις και νέες έννοιες για παλιές. παράδειγμα, δεν είχα σκεφτεί ποτέ ότι τα κάτεργα κι οι κατεργαρέοι (μεταξύ των οποίων ειλικρίνεια) είχαν σχέση.

    Από την άλλη τα λουμπαρδιέρος= μπομπαρδιέρος είναι μια άγνωστη λέξη που ερμηνεύεται με άλλη άγνωστη. Μυστήριο.

  10. sarant said

    Σοφία, μπομπαρδιέρος ο πυροβολητής, όχι;

  11. Συζητώ εις το μπλόγκι,
    οταν τα τρόλια δεν είναι εδώ.
    Τρόλι, τρόλι είσαι εδώ;
    -Έγραψα τις βλακείες μου και σας ενοχλώ!

    🙂 🙂
    Μου ‘χει λαλήσει απ’ τα παυσίπονα μάλλον

  12. Μπουκανιέρος said

    Το Δουλτσίνο/Ulcinj είναι στο βιβλίο που διαβάζω. Βενετική κτήση απ’ το 1421 ως το 1571, το κυρίεψαν αλγερίνοι πειρατές λίγο μετά τη ναυμαχία στη Ναύπαχτο. Αφού το οχύρωσαν πολύ καλά, έγινε πειρατικό κέντρο και μεγάλο σκλαβοπάζαρο. Η χρυσή του εποχή τελειώνει μάλλον το 1675 (όταν οι Οθωμανοί, μετά από δυτικές διαμαρτυρίες, πυρπόλησαν τον πειρατικό στόλο), συνέχισε όμως να ενοχλεί για κάνα αιώνα ακόμα.
    Έπαιξε κάποιο ρόλο στο βενετο-οθωμανικό πόλεμο του 1714-18, τόσο στις αφορμές του (διαφωνία για το αν κάποιοι δουλτσινέοι καραβοκύρηδες έπρεπε να θεωρηθούν έντιμοι έμποροι ή πειρατές – μάλλον ήτανε λιγάκι κι απ’ τα δύο) όσο και στις επιχειρήσεις (σύντομη, αποτυχημένη πολιορκία του από τους Βενετσιάνους).
    Με τη συνθήκη του Πασάροβιτς (1718) η Οθωμανική Αυτοκρατορία αναλαμβάνει την υποχρέωση να εμποδίζει τις πειρατικές δραστηριότητες των Δουλτσινέων, και γι’ αυτό το λόγο τούς απαγορεύεται να κατέχουν κάποια είδη πλοίων.
    …και κάπου δω τελειώνει το βιβλίο μου.

  13. sarant said

    Κατά σύμπτωση, βρήκα το Ντουλτσίνο στο βιβλίο που έπιασα να διαβάζω σήμερα, του κόντε Γκάμπα για το στερνό ταξίδι του Μπάιρον (το μοιράζει το Βήμα ή τα Νέα). Τυχαίο, σου λέει ο άλλος.

  14. gbaloglou said

    #3:

    Ηγέτης χωρίς αρχίδια!;

  15. Μπουκανιέρος said

    13
    Πάντως είναι Ντουλτσίνιο, κανονικά.

  16. espectador said

    Η Δουλτσινεα του Δον Κιχωτη εχει καποια σχεση? 🙂

  17. sarant said

    15: Ναι, Ντουλτσίνιο.

    16: Τυχαία σύμπτωση, αφού αυτή είναι γλυκιά (dulce)

  18. Λοιπόν. Για το ρά(γ)ι βλέπω στο Kappler, Turcismi nell’ «Alipasiadha» di Chatzi Sechretis, [Torino 1993]: 109, ότι σημαίνει «γνώμη, ψήφος, κρίση δικαστική» και ότι προέρχεται από το οθωμανικό «rey» κι αυτό απ’το αραβικό «ra’y».
    Στο διήγημα, δηλαδή, τους προτείνουν να δικαστούν δίκαια, αλλά εκείνοι ζητούν άφεση αμαρτιών εν λευκώ.

  19. chris-vom said

    Εχω την εντύπωση ότι για το ‘τέι περ τέι’ πρέπει να κοιτάξουμε στα αρβανίτικα -όχι στα ιταλικά: tejpërtej ‘πέρα για πέρα, εντελώς’. Καλημέρα 🙂

  20. Zazula said

    #14: Λογικότατο μου φαίνεται, καθότι το κεσέμι δεν αποτελεί γνήσιο ηγέτη, δεν αποφασίζει εκείνο για τις τύχες του κοπαδιού. Το κοπάδι είναι το προτεκτοράτο του βοσκού, οπότε το ζητούμενο δεν είναι να έχει ηγέτη με αρχίδια, αλλά μάλλον το αντίθετο (όπως καταδεικνύουν άλλωστε διαχρονικά και οι πρακτικές στην εξωτερική πολιτική). 🙂

  21. sarant said

    19: Προφανώς, αυτή είναι η σωστή εξήγηση. Καλημέρα!

  22. Αλα κάπα για ένα ιστιοφόρ πλοίο σημάινει ότι είναι «σε ανακοχή» «ανακωχέυει» σύμφωνα με την επίσημη ορολογία (του ΠΝ). Στα αγγλικά θα το δούμε heaving to ή heave to.

    Στα σύγxrona ιστιοφόρα για να πάμε αλα κάπα στε΄φει προς τον άνεμο και ενώ αλλάζει η φορά της μαΐστρας (του πίσω πανιού) προς τη νέα πλεύση δεν αλλάζει οπ φλόκος (το μπροστά πανί) κι έτσι με τις αντ΄θετες δυνάμεις το πλοίο μένει ακίνητο στο νερό και δεν παρασύρεται. Για τα παλιότερα μπορέιτε να δειτε εδώ http://www.archive.org/stream/manualofelementa00bark#page/64/mode/2up κι εδώ http://en.wikipedia.org/wiki/Heaving_to.

    Είναι ένας χειρισμός που με αυτόν εξασκούνται αντίθετες δυνάμεις στα πανιά εμπρός και πίσω έτσι ώστε το πλόι ν α σταματήσει και να μην παρασύρεται. Αυτόν τον ελιγμό τον χρησιμοποιούσαν για ν α σώσουν κάποιον που έπεσε στη θάλασσα αλλά και στη μάχη ώστε να ρίξουν στον εχθρό.

  23. sarant said

    Ευχαριστώ, πληρέστατη εξηγηση!

  24. betatzis said

    Καλημέρα. Χίλια μπράβο και συγχαρητήρια στον κ. Σαραντάκο για τα έργα του, αναρτήσεις, συγκεντρωμένα κείμενα λογοτεχνίας, εδώ οι καλές καταρρίψεις μύθων !.

    Το τέι περ τέι, το έχει και ο Παπαδιαμάντης ακριβώς με την έννοια του σχολίου 19, (πέρα για πέρα), στο Έρως-Ήρως :

    Στερεωμένοι! καλορρίζικοι! Τέπερτε όλοι! Το ανδρόγυνο στερεωμένο!

  25. sarant said

    Καλημέρα, σας ευχαριστώ πολύ για τα καλά λόγια και ακόμα περισσότερο για το παπαδιαμάντειο -αναρωτιέμαι πώς να το εξηγεί το γλωσσάρι της κριτικής έκδοσης.

  26. Μαρία said

    Εξαιρετικό εύρημα.
    Στο γλωσσάρι λέει ο Σκουβαράς ότι και ο Κρις στο 19, οπότε δε χρειάζεται να γράψω το αρβανίτικο.
    Πρόκειται για ευχετικό επιφώνημα στα συμπόσια και υπάρχει και στην «Εξοχική Λαμπρή», σ.132,3 εβίβα όλοι! Τέ-περ-τε.

  27. Πάντως έγινε η επιχείρηση στη Γραμβούσα τον Ιανουάριο του 1828 μόνο που δεν συμμετείχαν Έλληνες, αλλά σύμφωνα με τη wikipedia (http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_naval_battles#Greek_War_of_Independence) Βρετανοί και Γάλλοι και όντως ναυάγισε η φρεγάτα HMS Cambrian με κυβερνήτη κάποιον Hamilton όπως μπορούμε να δούμε εδώ http://www.pbenyon.plus.com/Naval_History/Reports/British_Lost/RN_Vessels_Lost_19th_Century.html. Οι τότε πόλεμοι εναντίων της πειρατείας που ξεκίνησαν οι αμερικάνοι (http://www.pbenyon.plus.com/Naval_History/Vol_VI/P_397.html) και συνέχισαν οι εγγλέζοι (http://www.pbenyon.plus.com/Naval_History/Vol_VI/P_398.html) μου θυμήζουν τους σημερινούς πολέμους κατά της τρομοκρατίας μια και ο στόχος ήταν η αξεσφάλιση της παρουσιάς στην περιοχή.

    Και κάτι με τις άγνωστες λέξεις του αποσπάσματος όταν λέει ήλθε κάμποσες βόλτες εννοέι ότι άλλαζε πλευρά από όπου φυσσούσε ο άνεμος. Προφανώς ταξίδευε προς την μεριά που φυσούσε ο άνεμος κι έκανε αυτό τπου σήμερα λέμε τακ http://en.wikipedia.org/wiki/Tacking_%28sailing%29

    Και μια ναυτική περιγραφή της περιοχής της εποχής εδώ http://www.archive.org/stream/newpilotingdire00norigoog#page/n238/mode/1up

  28. Μαρία said

    Μόλις έπεσα στο όνομα του Κ.Ν.Ράδου, καθηγητή Ναυτικής Ιστορίας. Ήταν γραμματέας της «Επιτροπείας προς μελέτην των τοπωνυμίων της Ελλάδος και εξακρίβωσιν του ιστορικού αυτών» που συστάθηκε με το Βασιλικό Διάταγμα της 8ης Ιουνίου 1909.

  29. ΚαπετάνΕνας said

    Γειά σου Νίκο,
    καλημέρα σε όλους,

    Το Ράι σα λέξη έπαιξε μεγάλο ρόλο στην Επανάσταση του 21 και στις άλλες εξεγέρσεις. Οι τούρκοι, αν, για παράδειγμα, πολιορκούσαν κάποια πόλη ή κάστρο, πρώτα έστελναν αγγελιοφόρο και τους ζητούσαν να παραδοθούν, που σήμαινε οτι θα γλύτωναν τις κυρώσεις. Σ’ αυτήν την περίπτωση υπέγραφαν το χαρτί, που ονομαζόταν «Ράι μπουγιουρντί», που έγραφε και τους όρους.

    Στο κείμενο, δηλαδή, που έχουμε εδώ, νομίζω οτι απλώς τους ζητάνε να παραδοθούν.

    Για το Ράι και για το ποιές πόλεις το υπέγραφαν μετά τα Ορλωφικά, υπάρχουν στοιχεία στο χειρόγραφο του Σουλειμάν Πενάχ Εφέντη, που το δημοσίευσε ο Σαρρής.

    Ράι λέγεται και το Γαλλόφωνο και αραβόφωνο (για μένα συνήθως, αλλά όχι πάντα, σκυλάδικο) τραγούδι.

    Η λέξη προέρχεται από την αραβική λέξη ράι, που όπως υπογράμισε κιο Γρηγόρης Κοτορτσινός, σημαίνει και γνώμη.

    Ράι λεγόταν ένα παληότερο είδος ποίησης που τραγουδιέται,μια παράδοση της ερήμου. Οι βεδουίνοι ποιητές-τραγουδιστές έτσι δίνανε την προσωπική τους
    ¨γνώμη», άποψη, εντύπωση για τον κόσμο.

    Το σύγχρονο Ράι,δημιούργημα των εβδομήνταζ, αντικατέστησε κατα κάποιο τρόπο το προηγούμενο Δυτικοποιημένο Τσααμπί, το οποίο εγώ θεωρώ οτι είναι πολύ καλύτερο, για την ακρίβεια δεν συγκρίνεται.

    Ράι είχε τραγουδήσει κι ο γνωστός Χαλεντ,εδώ κάποιοι καινούριοι ραπάρουν σε ράι:

    Κι εδώ ο Εβραιο-αραβο-γάλλος Λίλη Μπονίς, μαιτρ του Τσααμπί.Στο πιάνο μάλλον είναι ο Μωρίς Ελ Μεντιονί.

    Ο Μπονίς τραγουδάει και πιο παραδοσιακό Τσααμπί από το παραπάνω.

  30. sarant said

    Καπετάνιε, ευχαριστώ!
    Δηλαδή το δικό μας το ράι με το είδος τραγουδιού των Αλγερίνων, ανάγονται στην ίδια λέξη -ενδιαφέρον!

  31. Μαρία said

    Με δικό μας εννοείς το Τι τι του Αλκαίου; 🙂

  32. sarant said

    Όχι, εννοώ τη λέξη «ράι» που έπαιξε ρόλο στο 1821

  33. voulagx said

    #31 ποιο ειναι το Τιτι του Αλκαιου, Μαρια; 😳

  34. Μαρία said

    Η ελληνική εκδοχή αυτουνού
    http://www.youtube.com/watch?v=xEGDMP0BP8g&feature=related που όταν το βλέπει ο Λεπέν, τρελαίνεται.

  35. ΚαπετάνΕνας said

    Καλημέρα,
    #30
    Νίκο, δεν νομίζω , οτι είναι τα δύο ράι είναι μία λέξη.
    Η μουσική ράι προέρχεταιαπό τη λέξη που αναφέρει στο #18 ο Γρηγορης Κοτορτσινός και που σημαίνει γνώμη άποψη κλπ.

    Το ράι μπουγιουρντι,όμως, προέρχεται από ένα άλλο ράι που σημαίνει καθοδηγώ, υποτάσσομαι,αλλά και οδηγώ ένα κοπάδι.

    Άρα η αρχική υπόθεσή σου είναι μάλλον σωστή.Γιατί ρεαγιά αρχικά σημαίνει το κοπάδι και μετά τους υπηκόους, που ένας ηγεμόνας μπορεί να φορολογήση.

    Θετική απάντηση μπορεί να δόση κάποιος που ξέρει καλά αραβικά.

    *
    Για όποιον ενδιαφέρεται γι’αυτή τη μουσική: στο δεύτερο βίντεο που έστειλα, αυτός στο πιάνο είναι σίγουρα ο Ελ Μεντιονί, αλλά η φωνή είναι μάλλον επίσης του ίδιου, κι όχι του Μπονίς, είναι λάθος ο τίτλος του YouTube.

    Μία από τις τελευταίες συναυλίες του Μπονίς , (γέρος, με κάπως σπασμένη φωνή),με Chaabi εδώ:

    Και ένα πιο κλασσικό:

  36. sarant said

    Καπετάνιε, σ’ ευχαριστώ -ίσως μας επιβεβαιώσει κάποιος αν ο ραγιάς έκανε ράι.

  37. Ένα συμπλήρωμα στο 22 (που έχει και τις …σημειώσεις) για το πως έρχεται ένα ιστιοφόρο αλακάπα

  38. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Εἶναι μιὰ ἐξαιρετικὰ ἐνδιαφέρουσα ἀνάρτηση (γιὰ μένα). Τόσο τὸ ἄρθρο, ὅσο καὶ τὰ σχόλια ἔχουν ἰδιαίτερο λεξιλογικὸ ἐνδιαφέρον. Ἐπὶ πλέον θὰ ἔχω τὴν εὐκαιρία νὰ γνωρίσω τὸ ἔργο ἑνὸς ἀξιόλογου ναυτικοῦ συγγραφέα, μέσῳ τοῦ συνδέσμου ποὺ δίνει ὁ Νικοκύρης.

    Τελικὰ ὅ,τι ψάχνεις τὸ βρίσκεις ἐδῶ.

  39. Μετά από επτά χρόνια, σχολιάζωτο 14

    gbaloglou said
    25 Ιουλίου, 2010 στις 00:26

    #3:

    Ηγέτης χωρίς αρχίδια!;

    Ναι, κε Μπαλόγλου. Κοιτάξτε γύρω μας…

  40. sarant said

    38 Eίδες;

  41. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    39. Γάου, (καλώς τονα!) 🙂
    κι εγώ ανέτρεξα στο παλιό νήμα και σκέφτηκα το ίδιο, αλλά «με κομμένα @@» 😦

  42. ΕΦΗ - ΕΦΗ said

    39. Ωχ, απ το Μάη ! θαλασσοταραχή εν κρανίω (μου)
    «κύματα στα νήματα»

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: