Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Προσεπτεμβριανά μεζεδάκια

Posted by sarant στο 30 Αυγούστου, 2010


Τα ψέματα τελειώσανε, όπως φαίνεται· όσο κι αν μερικοί τυχεροί χαίρουνται ακόμα τις ακρογιαλιές, οι περισσότεροι κατεργαραίοι έχουν αρχίσει να γυρίζουν, με βαριά βήματα και βλαστημώντας, στους πάγκους τους. Οι επισκέψεις του ιστολογίου έτσι μαρτυράνε: η κίνηση της εβδομάδας που μόλις τέλειωσε ήταν συγκρίσιμη με τα τέλη του Ιούνη. Βέβαια, για να φτάσουμε σε πλήρη λειτουργία πρέπει να ανοίξουν τα σχολεία, σε δυο βδομάδες, οπότε να σας σερβίρω τώρα τα μεζεδάκια αυτής της μεταβατικής περιόδου, τα προσεπτεμβριανά.

Στο χτεσινό Βήμα υπήρχε μια παρουσίαση βιβλίου, γραμμένη από τον συγγραφέα Αναστάση Βιστωνίτη, που συζητήθηκε σε άλλα ιστολόγια. Ένα απόσπασμα έχει γλωσσικό ενδιαφέρον: οι επαναστάσεις μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια τις χειρότερες πλευρές των ανθρώπων, εκείνες ακριβώς που στον καιρό της ειρήνης υποφώσκουν και σπανίως εκδηλώνονται. Συνηθισμένο το λάθος και κατανοητό. Λάθος, επειδή ο συγγραφέας μπερδεύει εδώ το ρήμα υποβόσκω με το υποφώσκω. Το «υποβόσκει» χρησιμοποιείται όταν έχουμε κάτι κακό που υπάρχει και αναπτύσσεται χωρίς να γίνεται αντιληπτό. Το  «υποφώσκει» χρησιμοποιείται κυριολεκτικά όταν κάτι αχνοφέγγει ή μεταφορικά όταν (κάτι καλό) μόλις αρχίζει να διαφαίνεται. Υποβόσκει η δυσαρέσκεια, η κρίση, η ένταση· σιγοβράζουν κάτω από την επιφάνεια χωρίς να φαίνονται· σε κατατρώνε, αν πάμε στην ετυμολογία της λέξης (βόσκω, δηλαδή τρέφομαι, αν και οι αρχαίοι είχαν μόνο το μέσο «υποβόσκομαι»). Υποφώσκει η ελπίδα της ανάκαμψης της οικονομίας (λέμε τώρα), υποφώσκει Καρυωτάκης στο τάδε ποίημα. Πάμπολλα «υποφώσκει» του Διαδικτύου θα έπρεπε να είναι «υποβόσκει». Θα έπρεπε; Βρίσκω πως κάπου τέμνονται τα πεδία αυτών των ρημάτων: αυτό που λανθάνει, που αναπτύσσεται στα κρυφά, μπορεί να συμπίπτει με αυτό που μόλις αρχίζει να διαφαίνεται. Κι έπειτα, αν κάτι είναι καλό εξαρτάται κι από ποιος το λέει· υποβόσκει (ή υποφώσκει) η εξέγερση: για άλλους τρόμος, για άλλους ελπίδα.

Ωστόσο, στην περίπτωση του άρθρου του Βήματος, οι χειρότερες πλευρές μόνο υποβόσκουν, με κανέναν δικηγόρο όσο καλός κι αν είναι δεν αθωώνεται το «υποφώσκουν». Και αυτονόητα έχω αυξημένες απαιτήσεις από το κυριακάτικο φύλλο του Βήματος (σε αντιδιαστολή π.χ. με το Πρώτο Θέμα), από μια βιβλιοκριτική (σε αντιδιαστολή π.χ. με ένα άρθρο της αθλητικής σελίδας), από έναν συγγραφέα.

Για να μείνουμε στο Βήμα, στο φύλλο της προηγούμενης Κυριακής, όπως γράψαμε εδώ, ο κ. Μαρίνος είχε προσθέσει το όνομά του στον μακρύ κατάλογο όσων πίστεψαν τη φάρσα του Κωστάκη Τσάτσου, με τις δήθεν επιστολές του ρωμαίου Μενένιου Άπιου που τόσο πολύ ταιριάζουν στον χαρακτήρα των σημερινών νεοελλήνων (στην πραγματικότητα διόλου περίεργο αφού το κείμενο το είχε γράψει ο Κ. Τσάτσος!) Το ότι ο κ. Μαρίνος στο χτεσινό φύλλο του Βήματος δεν διόρθωσε το σφάλμα του παρά επαναλαμβάνει τον μύθο και προαναγγέλλει και τρίτη συνέχεια οφείλεται στο ότι είχε δώσει και τα τρία άρθρα μαζί πριν αναχωρήσει για διακοπές.

Όμως, προσέξτε ότι ο κ. Μ. επιστρατεύει τον Μενένιο για να παρέμβει στο σημερινό πολιτικό γίγνεσθαι, σαν κάτι άλλους που χακεύουν τον Ισοκράτη για να… αυτοκαταστρέψουν τη δημοκρατία:

«Ξέρεις ποιος είμαι εγώ»; Η αυτοθαυμαστική αυτή μεγαλοστομία που εκτοξεύει σε κάθε ευκαιρία ο συνήθης Ελληνας σκιαγραφείται πολύ παραστατικά στους Οξυρρύγχειους Παπύρους που διασώζουν συμβουλές του ρωμαίου συγκλητικού Μενένιου Απιου προς τον φίλο του Ατίλιο Νάβιο, μελλοντικό ρωμαίο κυβερνήτη τής υπό κατοχή Αχαΐας πριν από 2.300 χρόνια. (…)

Νομίζω ότι έχει ιδιαίτερη αξία η ανάδειξη αυτής της διαχρονικής ψυχαναλυτικής περιγραφής του χαρακτήρα των Ελλήνων που αμετάβλητα υπαγορεύει την καταστροφική συμπεριφορά τους και σήμερα. Και προειδοποιεί ότι αν δεν αλλάξουμε (πολιτικοί και πολιτικές) όντως θα βουλιάξουμε.

Για το μνημόνιο έγραψε τίποτε ο Μενένιος;

Στον Ριζοσπάστη προσέχω μια λεπτή διάκριση που κάνει η Λιάνα ΚανέλληΓια να κρύψει [η κυβέρνηση] τα εγκλήματά της εναντίον των εργαζομένων, των γυναικών, των γέρων, των νέων, της πλειονότητας αλλά όχι και πλειοψηφίας της χώρας, ….

Τα μαυρισμένα δικά της. Η σ. Κανέλλη σπρώχνει στα άκρα την υποτιθέμενη διάκριση μεταξύ πλειονότητας και πλειοψηφίας (που εγώ δεν πιστεύω ότι υπάρχει), ότι τάχα η λέξη πλειοψηφία δηλώνει το μεγαλύτερο μέρος ενός συνόλου μόνο όταν γίνεται ψηφοφορία, αλλιώς πρέπει να λέμε πλειονότητα. Οι εργαζόμενοι, μας λέει, είναι πλειονότητα (στην απογραφή), αλλά όχι πλειοψηφία (διότι ψηφίζουν, αν καταλαβαίνω καλά, τα κόμματα της αστικής τάξης). Εντυπωσιάζομαι, αλλά δεν πείθομαι.

Στο ίδιο άρθρο πρόσεξα ένα «των φρουτακίων». Εντάξει, άγαρμπη η γενική των υποκοριστικών, αλλά θα περίμενα λίγο περισσότερη τόλμη, των φρουτακιών. Το έχουμε όμως ξανασυζητήσει.

Πάλι από τον Ριζοσπάστη, ένα παράπονο, που βέβαια ισχύει και για πολλά άλλα παρόμοια άρθρα. Όταν γράφεις εκτενές άρθρο για την Πιάφ, και δεν γράφεις ότι τραγούδησε Μίκη, ότι ήρθε στην Ελλάδα, ότι χόρεψε με τον Γιάννη Φλερύ, τι διαφέρει το άρθρο σου από την περίληψη του άρθρου της αγγλικής Βικιπαίδειας; (Για τον Τεό Σαγκαπό έγραφε).

Μια και πήγαμε στο Παρίσι: τη Montmartre παλιότερα στα ελληνικά οι πιο πολλοί τη λέγαμε Μονμάρτη, χωρίς δεύτερο ρο, γιατί αυτό το –ρτρ– είναι γλωσσοδέτης. Σήμερα που μάθαμε να στραμπουλάμε τη γλώσσα μας, όλο και συχνότερα ακούς «Μονμάρτρη». Δεν μ’ ενοχλεί αυτό· αλλά στο ντοκιμαντέρ που έδειξε τις προάλλες η ΕΤ1, «Μονμάρτρη, ηδονές και εγκλήματα», το βρήκα κωμικό να μιλάει η αφηγήτρια για τον «λόφο του Μπιτ της ΜονμάρτΡης». Διότι βέβαια, το γαλλικό τοπωνύμιο είναι Butte de Montmartre, αλλά butte είναι (περίπου) ο λόφος, άρα λόφος του λόφου της Μονμάρτης! Εμ βέβαια, όταν όλη σου η έγνοια είναι πώς να προφέρεις το ρτρ, τα ουσιώδη τα αφήνεις στην μπάντα –μπιτ καταμπίτ.

Και βέβαια, όταν γνωστοί και ακριβοπληρωμένοι διαπράττουν μαργαριτάρια πολλών καρατίων φαίνεται αδικία να επισημαίνεις τα λάθη των ερασιτεχνών, αλλά το απόσπασμα από άρθρο του Tvxs αξίζει θαρρώ την προσοχή:

Σύμφωνα με τον πατήρ Ιωάννη, δεν υπάρχει η πολυτέλεια για ολιγωρία αφού, «ο χρόνος που κυλάει είναι υπέρ των ρυπαντών.

Καταρχάς (ή καταρχήν) το «δεν υπάρχει η πολυτέλεια για ολιγωρία» μου φαίνεται λιγάκι να κουτσαίνει: δεν υπάρχει περιθώριο για ολιγωρία, ίσως, ή η ολιγωρία θα ήταν ασυγχώρητη πολυτέλεια· ίσως όμως και να στέκει, εσείς τι λέτε; Πιο πολύ θέλω να σταθώ στον «πατήρ Ιωάννη». Εμ, άκουγε το καημένο το παιδί τον Μπαμπινιώτη και τους τρομοκράτες της γλωσσικής αστυνομίας να λένε πως είναι σφάλμα ή και ανελλήνιστο το «ο πάτερ Ιωάννης» και «τον πάτερ Δημήτριο» (θυμίζω πως στη γραμματική του Τριανταφυλλίδη το πάτερ περιλαμβάνεται στα άκλιτα προτακτικά και πως ο άγιος Παπαδιαμάντης αλλά και ο όσιος Φώτης Κόντογλου μόνο τον τύπο «πάτερ» χρησιμοποιούσαν, σε όλες τις πτώσεις), οπότε για να έχει το κεφάλι του ήσυχο αποφάσισε να λέει παντού «πατήρ».

Τα ψέματα τελειώσανε, όπως φαίνεται· όσο κι αν μερικοί τυχεροί χαίρουνται ακόμα τις ακρογιαλιές, οι περισσότεροι κατεργαραίοι έχουν αρχίσει να γυρίζουν, με βαριά βήματα και βλαστημώντας, στους πάγκους τους. Οι επισκέψεις του ιστολογίου έτσι μαρτυράνε: η κίνηση της εβδομάδας που μόλις τέλειωσε ήταν συγκρίσιμη με τα τέλη του Ιούνη. Βέβαια, για να φτάσουμε σε πλήρη λειτουργία πρέπει να ανοίξουν τα σχολεία, σε δυο βδομάδες, οπότε να σας σερβίρω τώρα τα μεζεδάκια αυτής της μεταβατικής περιόδου, τα προσεπτεμβριανά.

Στο χτεσινό Βήμα υπήρχε μια παρουσίαση βιβλίου, γραμμένη από τον συγγραφέα Αναστάση Βιστωνίτη, που συζητήθηκε σε άλλα ιστολόγια.

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=56&artId=351079&dt=29/08/2010

Ένα απόσπασμα έχει γλωσσικό ενδιαφέρον: οι επαναστάσεις μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια τις χειρότερες πλευρές των ανθρώπων, εκείνες ακριβώς που στον καιρό της ειρήνης υποφώσκουν και σπανίως εκδηλώνονται. Συνηθισμένο το λάθος και κατανοητό. Λάθος, επειδή ο συγγραφέας μπερδεύει εδώ το ρήμα υποβόσκω με το υποφώσκω. Το «υποβόσκει» χρησιμοποιείται όταν έχουμε κάτι κακό που υπάρχει και αναπτύσσεται χωρίς να γίνεται αντιληπτό. Το  «υποφώσκει» χρησιμοποιείται κυριολεκτικά όταν κάτι αχνοφέγγει ή μεταφορικά όταν (κάτι καλό) μόλις αρχίζει να διαφαίνεται. Υποβόσκει η δυσαρέσκεια, η κρίση, η ένταση· σιγοβράζουν κάτω από την επιφάνεια χωρίς να φαίνονται· σε κατατρώνε, αν πάμε στην ετυμολογία της λέξης (βόσκω, δηλαδή τρέφομαι, αν και οι αρχαίοι είχαν μόνο το μέσο «υποβόσκομαι»). Υποφώσκει η ελπίδα της ανάκαμψης της οικονομίας (λέμε τώρα), υποφώσκει Καρυωτάκης στο τάδε ποίημα. Πάμπολλα «υποφώσκει» του Διαδικτύου θα έπρεπε να είναι «υποβόσκει». Θα έπρεπε; Βρίσκω πως κάπου τέμνονται τα πεδία αυτών των ρημάτων: αυτό που λανθάνει, που αναπτύσσεται στα κρυφά, μπορεί να συμπίπτει με αυτό που μόλις αρχίζει να διαφαίνεται. Κι έπειτα, αν κάτι είναι καλό εξαρτάται κι από ποιος το λέει· υποβόσκει (ή υποφώσκει) η εξέγερση: για άλλους τρόμος, για άλλους ελπίδα.

Ωστόσο, στην περίπτωση του άρθρου του Βήματος, οι χειρότερες πλευρές μόνο υποβόσκουν, με κανέναν δικηγόρο όσο καλός κι αν είναι δεν αθωώνεται το «υποφώσκουν». Και αυτονόητα έχω αυξημένες απαιτήσεις από το κυριακάτικο φύλλο του Βήματος (σε αντιδιαστολή π.χ. με το Πρώτο Θέμα), από μια βιβλιοκριτική (σε αντιδιαστολή π.χ. με ένα άρθρο της αθλητικής σελίδας), από έναν συγγραφέα.

Για να μείνουμε στο Βήμα, στο φύλλο της προηγούμενης Κυριακής ο κ. Μαρίνος είχε προσθέσει το όνομά του στον μακρύ κατάλογο όσων πίστεψαν τη φάρσα του Κωστάκη Τσάτσου, με τις δήθεν επιστολές του ρωμαίου Μενένιου Άπιου που τόσο πολύ ταιριάζουν στον χαρακτήρα των σημερινών νεοελλήνων (στην πραγματικότητα διόλου περίεργο αφού το κείμενο το είχε γράψει ο Κ. Τσάτσος!) Το ότι ο Μαρίνος στο χτεσινό φύλλο του Βήματος δεν διόρθωσε το σφάλμα του παρά επαναλαμβάνει τον μύθο και προαναγγέλλει και τρίτη συνέχεια οφείλεται στο ότι είχε δώσει και τα τρία άρθρα μαζί πριν αναχωρήσει για διακοπές.

http://www.tovima.gr/default.asp?pid=2&ct=123&artid=351130&dt=29/08/2010#ixzz0xz1NqU4N

Όμως, προσέξτε ότι ο κ. Μ. επιστρατεύει τον Μενένιο για να παρέμβει στο σημερινό πολιτικό γίγνεσθαι, σαν κάτι άλλους που χακεύουν τον Ισοκράτη για να αυτοκαταστρέψουν τη δημοκρατία:

«Ξέρεις ποιος είμαι εγώ»; Η αυτοθαυμαστική αυτή μεγαλοστομία που εκτοξεύει σε κάθε ευκαιρία ο συνήθης Ελληνας σκιαγραφείται πολύ παραστατικά στους Οξυρρύγχειους Παπύρους που διασώζουν συμβουλές του ρωμαίου συγκλητικού Μενένιου Απιου προς τον φίλο του Ατίλιο Νάβιο, μελλοντικό ρωμαίο κυβερνήτη τής υπό κατοχή Αχαΐας πριν από 2.300 χρόνια.


Νομίζω ότι έχει ιδιαίτερη αξία η ανάδειξη αυτής της διαχρονικής ψυχαναλυτικής περιγραφής του χαρακτήρα των Ελλήνων που αμετάβλητα υπαγορεύει την καταστροφική συμπεριφορά τους και σήμερα. Και προειδοποιεί ότι αν δεν αλλάξουμε (πολιτικοί και πολιτικές) όντως θα βουλιάξουμε.

Για το μνημόνιο έγραψε τίποτε ο Μενένιος;

Στον Ριζοσπάστη προσέχω μια λεπτή διάκριση που κάνει η Λιάνα Κανέλλη:

Τι κυβέρνηση επικίνδυνο σούργελο είναι αυτό ωρέ σύντροφοι; Για να κρύψει τα εγκλήματά της εναντίον των εργαζομένων, των γυναικών, των γέρων, των νέων, της πλειονότητας αλλά όχι και πλειοψηφίας της χώρας, ….

Τα μαυρισμένα δικά της. Η σ. Κανέλλη σπρώχνει στα άκρα την υποτιθέμενη διάκριση μεταξύ πλειονότητας και πλειοψηφίας (που εγώ δεν πιστεύω ότι υπάρχει), ότι τάχα η λέξη πλειοψηφία δηλώνει το μεγαλύτερο μέρος ενός συνόλου μόνο όταν γίνεται ψηφοφορία, αλλιώς πρέπει να λέμε πλειονότητα. Οι εργαζόμενοι, μας λέει, είναι πλειονότητα (στην απογραφή), αλλά όχι πλειοψηφία (διότι ψηφίζουν, αν καταλαβαίνω καλά, τα κόμματα της αστικής τάξης). Εντυπωσιάζομαι, αλλά δεν πείθομαι.

Πάλι από τον Ριζοσπάστη, ένα παράπονο. Όταν γράφεις εκτενές άρθρο για την Πιάφ

http://www2.rizospastis.gr/page.do?publDate=29/8/2010&id=12406&pageNo=5&direction=1

και δεν γράφεις ότι τραγούδησε Μίκη, ότι ήρθε στην Ελλάδα, ότι χόρεψε με τον Γιάννη Φλερύ, τι διαφέρει το άρθρο σου από την περίληψη του άρθρου της αγγλικής Βικιπαίδειας; (Για τον Τεό Σαγκαπό έγραφε).

Μια και πήγαμε στο Παρίσι. Τη Montmartre παλιότερα στα ελληνικά τη λέγαμε Μονμάρτη, χωρίς δεύτερο ρο, γιατί αυτό το –ρτρ– είναι γλωσσοδέτης. Σήμερα που μάθαμε να στραμπουλάμε τη γλώσσα μας, όλο και συχνότερα ακούς «Μονμάρτρη». Δεν μ’ ενοχλεί αυτό· αλλά στο ντοκιμαντέρ που έδειξε τις προάλλες η ΕΤ1, «Μονμάρτρη, ηδονές και εγκλήματα», το βρήκα κωμικό να μιλάει η αφηγήτρια για τον «λόφο του Μπιτ της ΜονμάρτΡης». Διότι βέβαια, το γαλλικό τοπωνύμιο είναι Butte de Montmartre, αλλά butte είναι ο λόφος, άρα λόφος του λόφου της Μονμάρτης! Εμ βέβαια, όταν όλη σου η έγνοια είναι πώς να προφέρεις το ρτρ, τα ουσιώδη τα αφήνεις στην μπάντα –μπιτ καταμπίτ.

Και βέβαια, όταν γνωστοί και ακριβοπληρωμένοι διαπράττουν μαργαριτάρια πολλών καρατίων φαίνεται αδικία να επισημαίνεις τα λάθη των ερασιτεχνών, αλλά ο τίτλος του Tvxs αξίζει θαρρώ την προσοχή:

Σύμφωνα με τον πατήρ Ιωάννη, δεν υπάρχει η πολυτέλεια για ολιγωρία αφού, «ο χρόνος που κυλάει είναι υπέρ των ρυπαντών. http://tvxs.gr/news/%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%AC%CE%B4%CE%B1/%C2%AB%CE%B4%CE%B5%CE%BD-%CF%85%CF%80%CE%AC%CF%81%CF%87%CE%B5%CE%B9-%CF%80%CE%BF%CE%BB%CF%85%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B5%CE%B9%CE%B1-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%B3%CF%89%CF%81%CE%AF%CE%B1%C2%BB-%CF%83%CF%84%CE%B1-%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CF%8C%CF%86%CF%85%CF%84%CE%B1

Καταρχάς (ή καταρχήν) το «δεν υπάρχει η πολυτέλεια για ολιγωρία» μου φαίνεται λιγάκι να κουτσαίνει: δεν υπάρχει περιθώριο για ολιγωρία, ίσως, ή η ολιγωρία θα ήταν ασυγχώρητη πολυτέλεια· ίσως όμως και να στέκει, εσείς τι λέτε; Πιο πολύ θέλω να σταθώ στον «πατήρ Ιωάννη». Εμ, άκουγε το καημένο το παιδί τον Μπαμπινιώτη και τους τρομοκράτες της γλωσσικής αστυνομίας να λένε πως είναι σφάλμα ή και ανελλήνιστο το «ο πάτερ Ιωάννης» και «τον πάτερ Δημήτριο» (θυμίζω πως στη γραμματική του Τριανταφυλλίδη το πάτερ περιλαμβάνεται στα άκλιτα προτακτικά και πως ο άγιος Παπαδιαμάντης αλλά και ο όσιος Φώτης Κόντογλου μόνο τον τύπο «πάτερ» χρησιμοποιούσαν, σε όλες τις πτώσεις), οπότε για να έχει το κεφάλι του ήσυχο αποφάσισε να λέει παντού «πατήρ».

53 Σχόλια to “Προσεπτεμβριανά μεζεδάκια”

  1. marulaki said

    Αυτό με το λόφο είναι αντίστοιχο της λίμνης του λοχ Νες, έτσι; Καλημέρα!! 🙂

  2. p said

    ειναι και λίγο σόκιν αυτο με το «μπιτ». μηπως ειπε «μπυτ»; 🙂

  3. Χρηστος Κ. said

    Μηπως ηταν μπιτνικ ο λοφος; Γιατι πριν κανα δυο χρονια τον ειδα να εχει αφησει γενια και μακρυα μαλλια.

  4. andreas said

    Πάντως εμάς στο σχολείο μας είχαν δημιουργήσει την εντύπωση ότι το «υποβόσκω» ήταν στην πραγματικότητα παραφθορά του «υποφώσκω», άρα τελικά ρήμα «υποβόσκω» δεν υπάρχει κι αν το έγραφες έτσι ήταν λάθος. Ίσως βοηθούσε σ’ αυτό ότι πάντα το χρησιμοποιούσαμε στο γ’ πρόσωπο του παρατατικού και σχεδόν μόνο για να ομορφύνουμε ένα κείμενο.

  5. Salahuddin said

    Η φίλη του Tvxs φοβήθηκε τόσο πολύ τον κ. Μπαμπινιώτη, που το άφησε και άκλιτο.
    Πρόσφατα βρήκα το »πάτερ» σε αιτιατική και στον Καζαντζάκη (πολλάκις, μάλιστα), αλλά και σ’ ένα βιβλίο του Αλ. Πάλλη. Μια χαρά είναι.

  6. Μπουκανιέρος said

    τον «λόφο του Μπιτ της ΜονμάρτΡης».

    Στην πραγματικότητα υπάρχουν τρεις λόφοι μέσα σ’ αυτή την έκφραση.
    (εντάξει, η μία επανάληψη δικιολογείται, όπως κι η λίμνη του Λοχ Νες).

  7. π2 said

    Θα άξιζε να ψάξει κανείς πότε αρχίζουν να χρησιμοποιούνται τα υποβόσκω και υποφώσκω. Και τα δύο είναι εξαιρετικά σπάνια στα αρχαία, στα μεσαιωνικά δεν ξέρω τι γίνεται. Εάν αρχίζουν να γίνονται της μόδας σε νεότερα χρόνια, η σύγχυση δικαιολογείται ακόμη περισσότερο.

  8. Αγαπητέ Νικοκύρη, πολύ χαίρομαι που τα ψέλνεις του Βιστωνίτη. Τον έχω κι εγώ στην μπούκα από καιρό: είναι, χωρίς υπερβολή, ο Χρήστος Μιχαηλίδης του Βήματος. Αντιγράφει αγγλόφωνες εφημερίδες (κυρίως τις βιβλιοκρισίες από τους Τάιμς της Νέας Υόρκης), αλλά αποφεύγει την καραμπινάτη λογοκλοπία (ή λογοκλοπή, αν επιμένεις), τσοντάροντας εντέχνως το όνομα της πηγής του («σε εκτενές πρόσφατο αφιέρωμά τους, οι Νιου Γιορκ Τάιμς…»). Το παίζει περιδιαγραμμάτου, αν και φροντίζει να αποφεύγει τις τρανταχτές ελληνικούρες που μας σερβίρει καθημερνώς ο Μιχαηλίδης. Πώς να αντισταθεί όμως στο εξαίσιο υποφώσκω; Θέλει η σουλτάνα να κρυφτεί, κι η χαρά δεν την αφήνει.

  9. Και μια που ήρθε ο λόγος στην Πιαφ. Κάπου άκουσα ή διάβασα (δεν θυμάμαι όμως πού) ότι ανάμεσα στους νέους τραγουδιστές που ανέδειξε (τον Υβ Μοντάν, τον Σαρλ Αζναβούρ) ήταν και ο δικός μας Σταμάτης Κόκοτας. Ο Κόκοτας πράγματι ξεκίνησε την καριέρα του στη Γαλλία, αγνοώ όμως αν τραγούδησε ποτέ με την Πιαφ. Μήπως μπορεί κανένας συνδαιτυμόνας να με διαφωτίσει;

  10. Ελύτης, Ημερολόγιο ενός Αθέατου Απριλίου: «Ύστερα φάνηκε το φορτηγό με τα χρειώδη της Μονής κι ο πάτερ Ισίδωρος κρατώντας το πιατέλο με τα κόλλυβα.»

  11. Μαρία said

    2
    Το σόκιν τσουτσούνι έλεγε και κάποιες φορές με παράλειψη της «Μονμάρτρης», σκέτο «ο λόφος του Μπιτ», κάτι σαν το μπίτπαζαρ της Θεσσαλονίκης.

  12. sarant said

    Σαλαχουντίν και Τιπούκειτε, ευχαριστώ που βρήκατε κι άλλους… ανελλήνιστους που χρησιμοποιούν άκλιτο το «πάτερ».

    Τιπούκειτε, αυτό για τον Κόκοτα δεν το ήξερα. Το ξέρει κανείς;

    Ανδρέα, ευχαριστώ.

    Πιδύε, δεν βρήκα καμιά μεσαιωνική χρήση τους στο TLG.

  13. ΚαπετάνΈνας said

    Γειά σου, Νίκο

    Ωραίο το «υποφώσκω» και «υποβόσκω». Θυμάμαι στο σχολείο τον ταλαίπωρο τον φιλόλογο, που με ενουσιασμό Κολόμβου, που μόλις ανακάλυψε την Αμερική, να μας λέει οτι «εδώ υποβόσκει υποθετικός λόγος» και μείς να γελάμε. Αυτό το «βόσκει», μας φαινότανε αστείο. Πάντως, μεταξύ μας,το «υποβόσκει» και σήμερα μου φαίνεται αστείο. Γιατί,σ’οποια φράση μέσα να στριμώξεις ένα αρνί ή μια αγελάδα,(γιατί αυτά μόνο βόσκουν σήμερα),το πράμα γίνεται Μόντυ Πάιθονς.

    Οι παλιοί προφανώς είχαν στο μυαλό τους κι άλλα ζώα, σαράκια, «σκόλοπες εν τη σαρκί» (και όχι εν Şarki). Κατά το «υφείρπε τι» (κατι τον έτρωγε)του Οιδίποδα. (Κι αυτό το θυμάμαι από κείνον το συγκεκριμένο φιλόλογο).

    Τώρα για την Μονμάρτη.
    «Ρτρ..» πραγματικά, δεν προφέρεται. Πάντως είναι πιό κοντά στην Ελληνική ετυμολογία και στο υποτιθέμενο πατριωτάκι μας που μαρτύρησε εκεί. Αναφέρομαι σε διάφορους μπερδεμένους και μουσαντένιους Ψευδο-Διονύσιους.

    Το «Μονμάρτη» πάλι είναι πιο κοντά στη δεύτερη ετυμολογία, τη λατινική.

    Νομίζω οτι ισχύουν και οι δύο ετυμολογίες( τώρα φτιάχνω υποθετικό σενάριο): Ο λόφος αρχικά λεγόταν Mons Martis από το Ρωμαικό ναό του Αρη. Όταν ήρθαν οι Χριστιανοί στα πράγματα ,θα είπε κανάς επίσκοπος: -Τι Άρης και αηδίες. Mons Martyrum θα τον πούμε.-Γιατι; Γιατί εδώ μαρτύρησε ο Άγιος Διονύσιος. -Μα δεν μαρτύρησε εδώ.-Ποιός χέστηκε πού μαρτύρησε. Θα το χάψουν κι αυτό. Εδώ χάψανε, οτι το τελευταίο του κύρηγμα το έκανε περπατώντας και κρατώντας το κομμένο του κεφάλι. Το «Μονμάρτρη» δε θα χάψουν;

  14. ΚαπετάνΈνας said

    Δεν εξυπονοώ οτι σκόλοψ είναι ζώο,έκανα ένα ανεπιτυχες λογοπαίγνιο με σκολόπεντρα,μετά το έσβυσα αλλά έμεινε αυτό. Γράψτε λάθος.

  15. aerosol said

    Πρωτάκουσα για το γαλλικό ντεμπούτο του Κόκοτα από τον ίδιο σε εκπομπή της Μπ.Τσουκαλά πριν λίγους μήνες. Είπε πως τραγούδησε με Ζυλιέτ Γκρεκό, Ζωρζ Μουστακί, Πετούλα Κλάρκ και καναδυό που δεν τους γνώριζα. Δεν μίλησε για την Πιάφ. Νομίζω πως θα την είχε αναφέρει αν είχαν τραγουδήσει μαζί.

  16. Γιὰ τὸν Ἅγιο Διονύσιο τὸ μόνο ποὺ ξέρουμε εἶναι ὅτι πίστεψε στὸ κήρυγμα τοῦ Παύλου. τἆλλα εἶναι παραμύθια. ἐγὼ Μονμάρτη νόμιζα ὅτι λέγεται, μέχρι ποὺ πῆγα κι ἀπὸ τότε τὴν λέω Μονμάρτρη. ποῦ τὸ κακό;

  17. Μαρία said

    16 Άντε και εις ανώτερα, δηλαδή ο πύργος του Εφέλ.

  18. #16 Εξαρτρώνεται η γλώσσα.

  19. NM said

    Συγγνώμη για το άσχετο σχόλιο, αλλά θα ήθελα να ευχαριστήσω (μη υπάρχοντος άλλου καναλιού επικοινωνίας) τον «Π2» για το 14ο σxόλιο στο άρθρο «Τροφή για κυβερνοπόντικες» της 27ης Αυγ.10: «Ξέρω, ξέρω, δεν έχει σχέση με ελληνική λογοτεχνία, αλλά δεν μπορούσα να αντισταθώ: μια υπέροχη συλλογή εικονογραφήσεων και εξωφύλλων παλαιών εκδόσεων του Ιουλίου Βερν» » http://jv.gilead.org.il/rpaul/ »
    Και να θέσω υπ όψη όλων το «λίκνο» » http://www.youtube.com/watch?v=pa6JMMItTcs » όπου υπάρχει ολόκληρη –σε 7 μέρη- η θαυμάσια και ξεχασμένη ταινία «Fabulus Word of Jules Verne» του Karel Zeman , βασισμένη σε ακριβώς αυτές τις γκραβούρες.

  20. …είναι και η σύνδεση (μουσική και όχι μόνο) της Εντίθ Πιάφ με τον Μουστακί που ίσως να ενδιέφερε.

  21. voulagx said

    #18 Με τον Σαρτρ αρτρώνεται!

  22. #20 άλλο μουστάκι, άλλο φαβορίτα
    (μη βαράτε)

  23. sarant said

    13: Καπετάνιε, συμφωνώ και καλά έκανες και μας έδωσες και την ετυμολογία της Μονμάρτης.

    ΝΜ, η ταινία για τον Βερν μπαίνει στα υπόψη, σ’ ευχαριστώ!

    Δύτη, 🙂

    Αεροζόλ, θα την ανέφερε, έχεις δίκιο. Πάντως, κάπου διάβασα επίσης ότι η Πιάφ είχε ερωτευτεί και τον Χορν.

  24. Καπετάν Ένας said

    #17
    Υπάρχουν και χειρότερα από το: «ο Πύργος του Εφέλ». Στη μονάδα που υπηρέτησα ο ανθυπολοχαγός έλεγε: «Ο σάκκος του βουαγιάζ».

    Πάντως, για να πούμε και του στραβού το δίκηο, ο τουρίστας δεν τη γλυτώνει την «εξάρτρωση» εκεί πάνω, μιάς και υποχρεωτικά θα τον γυρίσουνε στη φριχτή, αντιαισθητική και αντικαλλιτεχνική κιτσάρα, που ονομάζεται Πλατεία Τέρτρ. (Tertre, που σημαίνει περίπου ότι και η λέξη butte).

  25. Καπετάν Ένας said

    Κοιτάζω τώρα στο αγγλικό λεξικό, αν, εκτός από τη γαλλική πορνό παρετυμολογία, υπάρχει και στα αγγλικά κάποια σχέση μεταξύ butte και butt. Το μόνο που βρήκα είναι οτι το butte (μπιούτ) το λένε και οι αμερικάνοι, με το ίδιο νόημα. Τα βράχια που φυτρώνουν σα πύργοι,στη Νεβάδα και τις διαφημήσεις του Μάλμπορο, λέγονται buttes.
    H σχέση με το αργκοτικό butt δεν ξεκαθαρίστηκε, αλλά εγώ πιστεύω, οτι έχουν κάποια σχέση, αφού και τά δυό αναφέρονται σε ένα εξόγκωμα ή ένα τελείωμα (πάτος).

  26. Καπετάν Ένας said

    A,να. Βρήκα. Το buttocks πιθανολογείται, οτι προέρχεται από τη λέξη buttuc , που στά Παλιά Αγγλικά, σημαίνει ακριβώς το τέλος, αλλά και μικρό κομμάτι γής. Ποιός ξέρει, λοιπόν. Ίσως να συνδέονται.

  27. δηλαδὴ τί λογικὴ εἶναι αὐτή; καὶ τὸν Ῥιχτχόφεν πῶς θὰ τὸν λέμε; ὁ Ἄιφελ εἶναι ἄλλη ἱστορία. καὶ τὸν Ὀσμὰν θὰ τὸν λέμε Χάουσμαν;

  28. Themis said

    (#27): Τον ‘Ριχτχόφεν με δασεία στο Ρ. Για τα άλλα δεν ξέρω.

  29. 25,
    Πράγματι, το butte είναι συνηθισμένο σε πολιτείες όπως Νεβάδα, Αριζόνα, Γιούτα. Υπάρχει και Crested Butte, δημοφιλής τουριστικός προορισμός στο Κολοράντο.

  30. Nicolas said

    Κόκοτας με Piaf μου φαίνεται λίγο δύσκολο, γιατί αυτός ήρθε στο Παρίσι το 61 και αυτή ήταν στα χάλια της εκείνο τον καιρό. Μπορεί να ήταν φιλαράκια με τον Θοδωρή. Θα ψάξω στα αρχεία, αλλά χλωμό.
    Τον άλλο τον Y. M., ο νουνός μου δεν μπορούσε να τον δει ούτε ζωγραφιστό. Ήταν γραμματέας της εκείνη την εποχή και μου έλεγε: « Vous comprenez, c’est un salaud, il a profité de Mademoiselle ! » (λες και ήταν ο μοναδικός, μεταξύ μας!).

  31. @30: Νικολά, σοβαρά τώρα ο γραμματέας της Εντίτ την αποκαλούσε μαντεμουαζέλ; Μα τι αφοσίωση.

    Το μπέρδεμα ίσως εξηγείται από αυτό που γράφει ο Αεροζόλ στο 15: ο Κόκοτας τραγούδησε με τον Μουστακή, τον Μουστακή τον έβγαλε στο κλαρί η Πιαφ… δεν αργεί πολύ να βγει βρώμα ότι και τον Κόκοτα η Πιαφ τον ανέδειξε.

    Δύτη (@22): Ντουζ πουάν! Αν και ο Μουστακί ήταν μάλλον Μουσί (κυριολεκτικώς και μεταφορικώς).

  32. Μαρία said

    30 Με το Θεοφάνη.

    Γιατί, πιδίμ Τιπούκειτε, Μουσί. Έγραψε και τα ωραία στιχάκια του Μιλόρδου για την καλή του.

  33. @32: Σωστό: Θεοφάνης Λαμπούκας ήταν ο μακαρίτης ο Τεό.

    Μαρία, απίστευτο: δεν είχα ιδέα ότι το Milord είναι σε στίχους του Μουστακή. Αλλά, ρε παιδί μου, μας έχουνε πρήξει τόσα χρόνια με τον Μετέκ και τη Μεσόγειο, και δώστου πάλι Μετέκ και Μεσόγειο. Έλεος πια. Σαν τον Μικρούτσικο με το Μαχαίρι.

  34. Και εδώ, συγκινητική συγκατοίκηση πατέρα, κόρης και γαμπρού:

    http://billounette.centerblog.net/rub-edith-piaf-7.html

  35. Μαρία said

    33 Είναι πολλά καλός στιχουργός. Έχει γράψει μεταξύ άλλων και το «Είμαστε όλοι πούστηδες».

  36. espectador said

    Θυμάμαι εκείνον τον Αλσατό μπασκεμπολίστα, τον Huftnagel που οι Γαλλοι σχολιαστες τον εκφωνούσαν ως Υφναγκέλ.

  37. Kαλημέρα κ. Σαραντάκο
    Πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση.
    Αγνοούσα ότι η επιστολές είναι προιόν φάρσας, η λέξη πλειονότητα μου κάθεται καλύτερα σε πολλές περιπτώσεις…

  38. Immortalité said

    @ 30 Νικολά ο νονός σου στον πληθυντικό σου μιλούσε;

    @ 16 Το κακό Κορνήλιε είναι ότι είναι ημίμετρο. Και μάλιστα ενδεικτικό μιας κάποιας επίδειξης. Ξέρεις, πως είναι τα μπλουζάκια «ήμουν και γω στο 2»; Ε! κάπως έτσι. «πήγα και γω στη Μονμαρτη και ξέρω πως τη λένε η ιθαγενείς». ‘Η θα μιλάς ελληνικά και θα τη λες Μονμάρτη, ή θα μιλάς γαλλικά και θα τη λες Monmartre.

    @ 2 🙂

    @ 22 ντουζ πουάν και από μένα Δύτη!

    @ 23 κάπου διάβασα επίσης ότι η Πιάφ είχε ερωτευτεί και τον Χορν Και που είναι το περίεργο; Στραβή ήταν η γυναίκα; 😛

  39. Nicolas said

    @35 Μαρία, κάνετε ότι θέλετε, εγώ είμαι λεσβίος.
    @31 Εμ, «respect» που λέμε.
    @38 Καμιά φορά του ξέφευγε κανένα «tu», αλλά το διόρθωνε αμέσως. Κι εγώ πάντοτε στον πληθυντικό του μιλούσα (εντάξει, είναι ειδική περίπτωση). Έχω δύο, εντωμεταξύ, αλλά τον ένα, τον έχω δει τρεις φορές μόνον, από την οποία η μία δεν λογαριάζεται.

  40. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Δεν ήξερα, πραγματικά, ότι ο «πάτερ» είναι και επισήμως άκλιτος, και μένω (εδώ το «πραγματικά») εντυπωσιασμένος.
    Αισθάνομαι, λίγο, και γελοίος μάλιστα: Πέρυσι, μπορεί και πρόπερσι, διαβάζοντας μια φτηνή έκδοση διηγημάτων με ήρωα τον «πάτερ»(!) Μπράουν, του Γκίλμπερτ Κηθ Τσέστερτον, που είχε προσφέρει το «Ποντίκι», είχα βαλθεί να διορθώνω, σε κάθε σελίδα, με μολύβι, τον άκλιτο σε κλιτούς τύπους του «πάτερ». Εκατοντάδες φορές.
    Τώρα μένω έκθαμβος. Και αν εξακολουθώ να τον βάζω εντός εισαγωγικών, είναι γιατί κάτι δεν μου πάει καλά. Κάτι μου χτυπάει άσχημα. Δεν μου αρέσει, τέλος πάντων.

    (:μόνος απέναντι στους Τριανταφυλλίδη, Παπαδιαμάντη και Κόντογλου…)

  41. sarant said

    40: και Ελύτη και Καζαντζάκη…

  42. Μαρία said

    Μόνο οι γραμματιζούμενοι χρησιμοποιούν το «πάτερ» αντί του παπα- .
    Κι εγώ εκνευριζόμουν, όταν η μάνα μου έλεγε τον πάτερ. Στα κατηχητικά, βέβαια, πάντα «τον πατέρα Βασίλειο» αντί του παπα-Βασίλη.

  43. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Μπορεί να είμαι του κατηχητικού.
    Θα διορθωθώ, κάποτε, ελπίζω.

  44. Μαρία said

    43 Αν προτιμάς τον πατέρα απ’ το παπά…

  45. #40 ίσως φταίνε τα ξένα εισαγωγικά… 😉

    υπόδειξη: Ctrl+[

  46. μάλλον Ctrl+Alt+[ …. 😉

  47. Ναι, ρε AltGr+[, ήθελα να γράψω…

  48. ἐγὼ ἤξερα ὅτι κατὰ τὴν γραμματικὴ Τριανταφυλλίδη εἶναι ἄκλιτο, ἀλλὰ φυσικὰ προτιμῶ τὰ κλιτά: ὁ πατὴρ, τοῦ πατρὸς κλπ.

  49. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Ευχαριστώ, Κορνήλιε.
    Δύο είμαστε, ήδη, πολλοί…

  50. p said

    Χορταστικό μεζεκλίκι η ανακοίνωση της ναυτιλιακ΄ξης εταιρείας για τον Αντωναρο, με «εισήλθετου πλοίου» και «μεταφορά βουλευτού» 🙂

  51. Μαρία said

    Τρίζει τότε τα ξύλα του το κήτος http://www.enet.gr/?i=issue.el.home&date=04/09/2010&s=naytilos

    Τι σου κάνει ένα , μέχρι και φάλαινα γίνεσαι.

  52. Αναστάσης Βιστωνίτης said

    Αγαπητέ Σαραντάκο, με μεγάλη καθυστέρηση με πληροφόρησαν πως σχολίασες το ότι σε ένα κείμενό μου στο «Βήμα» αντί για το ρήμα «υποβόσκω» χρησιμοποίησα το «υποφώσκω». Δεν συνηθίζω να απαντώ στις όποιες αιτιάσεις για οτιδήποτε. Αν το κάνω εδώ, και μάλιστα με μεγάλη καθυστέρηση, είναι επειδή εκτιμώ τα σχόλια και τη γλωσσική σου ευαισθησία. Θα μπορούσα λοιπόν να σου πω ότι λ.χ. στο Λιντλ-Σκοτ το «υποβόσκω» δεν υπάρχει κι άρα, αν ήθελα, θα μπορούσα και να μην το δεχτώ. Δεν είναι βεβαίως σωστό, αφού το έχω χρησιμοποιήσει σε
    άλλα κείμενά μου. Θα μπορούσα, επίσης, να σου πω ότι ενδέχεται να το άλλαξε η διόρθωση – που θα ήταν απαράδεκτο εκ μέρους μου. Όσοι έχουν δουλέψει σ’ εφημερίδες γνωρίζουν πως λόγω της πίεσης του χρόνου, τέτοια μπορούν να συμβούν. Ακόμη, πως, βρε αδερφέ, μπορεί να μου διέφυγε. Πού να θυμάμαι τώρα. Όλοι μας κάνουμε παρόμοια λάθη – και πολύ χειρότερα. Ακόμη και στο «Βήμα» παρεισφρέουν καμιά φορά χειρότερα, όπως όταν κάποτε τον Καλβίνο τον κάναμε (όχι εγώ) Τζον Κάλβιν. Εν πάση περιπτώσει, δεν είναι η αιτία που γράφω εδώ το παρόν. Εκείνο που μ’ έκανε έξω φρενών είναι το σχόλιο που σου έστειλε κάποιος ευήθης με το ψευδώνυμο «Τιπούκειτος» κι εμφάνιση Νεάντερταλ, όπου σημειώνει πως «μ’ έχει στη μπούκα», παρομοιάζοντάς με με κάποιον Μιχαηλίδη τον οποίον αγνοώ παντελώς. Ο κύριος – τέλος πάντων – αυτός λέει πως εντέχνως αποφεύγω τη «λογοκλοπία» ή «λογοκλοπή» διότι παραθέτω εντέχνως την πηγή απ’ όπου αντλώ τις απόψεις μου! Καταλήγει μάλιστα να παραφράσει το «θέλει η πουτ… να κρυφτεί κι η χαρά δεν την αφήνει», αντικαθιστώντας το πουτ… με το «σουλτάνα»! Τέτοιο θάρρος! Πες του χαιρετίσματα ότι εγώ τέτοιους τύπους δεν τους στέλνω στον Μπάρμπα (τον εισαγγελέα) αλλά ότι έχω ύψος 1,89 και ζυγίζω 95 κιλά. Καταλαβαινόμαστε. Λυπάμαι που ανάρτησες το σχόλιό του. Δεν είναι του επιπέδου σου.

  53. sarant said

    Καλημέρα σας κύριε Βιστωνίτη, χρόνια πολλά.

    Σας ευχαριστώ για το σχόλιό σας -λάθη όλοι κάνουμε, πρώτος εγώ. Σας τιμά που δεν αναζητήσατε δικαιολογίες.
    Μετά από εφτά χρόνια ίσως δεν έχει νόημα τι είχε σχολιάσει κάποιος άλλος, πάντως στο ιστολόγιο ελάχιστα σχόλια κόβονται.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: