Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Για τον πολιτικό Πολυλά

Posted by sarant στο 11 Σεπτεμβρίου, 2010


Δημοσιεύω εδώ ένα άρθρο που έγραψε ο αγαπητός Μπουκανιέρος, ουσιαστικά τις σημειώσεις που κράτησε διαβάζοντας ένα βιβλίο για την πολιτική ζωή της Κέρκυρας τον 19ο αιώνα. Θυμίζω ότι παλιότερα είχαμε κάνει μια μεγάλη συζήτηση για το αντιεβραϊκό πογκρόμ του 1891 στην Κέρκυρα, ένα πογκρόμ στο οποίο έπαιξε πρωταγωνιστικό ρόλο (δυστυχώς) ο Ιάκωβος Πολυλάς, επιφανής λόγιος -ιδίως σε σχέση με τις σολωμικές εκδόσεις- αλλά και πολιτικός. Αναγνωρίζω ότι το θέμα είναι κάπως ειδικό, αλλά δεν παύει να έχει ενδιαφέρον.

Από την εποχή του ποστ για τα γεγονότα της Κέρκυρας το 1891 άρχισα να μαζεύω στοιχεία για τη στάση του Ιάκωβου Πολυλά απέναντι στο «εβραϊκό ζήτημα». Απλή περιέργεια, ας πούμε, αλλά και κάποια έρευνα για τις βαθύτερες ρίζες του αντισημιτισμού (δε θα μιλήσω όμως τώρα γι’ αυτό). Εδώ είναι, μόνο, οι σημειώσεις μου από ένα βιβλίο που ήρθε στα χέρια μου πρόσφατα, Ο Πολυχρόνιος Β. Κωνσταντάς και η πολιτική ζωή της Κέρκυρας το 19ο αιώνα της Όλγας Παχή (εκδόσεις α’πόστροφος, Κέρκυρα 2009). Για να υπάρχουν συμφραζόμενα, δίνω μια σύνοψη της πολιτικής σταδιοδρομίας του Πολυλά (χωρίς να αντλώ ή να ελέγχω στοιχεία αντιπαραβάλλοντας με άλλες πηγές), ενώ προσθέτω, ξεκάρφωτα ίσως, μερικές πρόχειρες, δικές μου σκέψεις.

Δημοτικός σύμβουλος από το 1866, ο Πολυλάς εμφανίζεται σαν ηγετική φυσιογνωμία (αρχηγός «μιας νέας συντηρητικής παράταξης», σελ. 59) το 1868. Το πολιτικό του πρόγραμμα μπορεί να συνοψιστεί σε τέσσερα σημεία: «την ιδέα της Μεγάλης Πατρίδας, την κατάργηση της κλίκας των ρουσφετιών, την προσπάθεια για βελτίωση της παιδείας, τον πόλεμο κατά των μυριόσπορων καθολικών και Εβραίων» (σελ. 69). Στις εκλογές του 1869 εκλέγεται βουλευτής (δηλ. παίρνει μία από τις τρεις έδρες της πόλης της Κέρκυρας). Στην ύπαιθρο όμως, μολονότι στη μία από τις δύο επαρχίες «ο συνδυασμός του Ι. Πολυλά πήρε σημαντικό αριθμό ψήφων» (σελ. 69), δεν καταφέρνει να εκλέξει βουλευτή: και οι έξι έδρες πηγαίνουν σε αγροτικούς υποψήφιους, όπως συνέβαινε από τη στιγμή της Ένωσης. Ωστόσο, στα τέλη του 1870 ο Πολυλάς παραιτείται από βουλευτής – παραίτηση που «οφείλεται στη συντριπτική ήττα του υποψήφιου δημάρχου Κερκυραίων Κ. Βασιλάκη, την υποψηφιότητα του οποίου είχε στηρίξει ο Ι. Πολυλάς» (σελ. 75).

Πάντως, αυτή την εποχή ο Πολυλάς χτίζει το δικό του κόμμα και απλώνει σιγά-σιγά την επιρροή του. Το καλοκαίρι του 1870 βγάζει τη σατιρική εφημερίδα Ο Κώδων κι ένα χρόνο αργότερα την πολιτική εφημερίδα Ρήγας ο Φεραίος. Την ίδια εποχή (29/7/1871) ιδρύει, με συνιδρυτή το ζακυνθινό Κ. Λομβάρδο, και τον ομώνυμο σύλλογο – που στη συνέχεια θα προσχωρήσει στο «Πέμπτο Κόμμα», όπως έλεγαν τότε, δηλ. στο κόμμα του Χ. Τρικούπη. Κατά την Ο.Π., την περίοδο αυτή η πολιτική κατάσταση στην Κέρκυρα σταθεροποιείται γύρω από τρία τοπικά κόμματα, το φιλελεύθερο (Πολυλάς), το συντηρητικό (Αθ. Παραμυθιώτης) και το αγροτικό (Π. Κωνσταντάς). Στις εκλογές του 1872 οι Πολυλαδικοί θριαμβεύουν: εκλέγουν τους 8 από τους 9 βουλευτές του νησιού. Για την ύπαιθρο, η αποτυχία των αγροτικών εξηγείται, εύλογα, από την Ο.Π. με την απογοήτευση των χωρικών. Είχαν υποστηρίξει μαζικά την Ένωση πιστεύοντας ότι η μητέρα Ελλάδα θα καταργούσε, αυτόματα και μαγικά, τα «τιμάρια» – οχτώ χρόνια αργότερα το ζήτημα είχε βαλτώσει και οι βουλευτές τους είχαν αποδειχτεί ανίσχυροι στο ελληνικό κοινοβούλιο, όπου ξοδεύτηκαν σε ανούσιους συμβιβασμούς. Επιπλέον, ο Πολυλάς είχε προσεταιριστεί δύο από τους πρώην αγροτικούς βουλευτές (Ν. Καρύδη και Ν. Παγκράτη), σε ένα είδος «αποστασίας». Νομίζω ότι από αυτή τη στιγμή, η κερκυραϊκή πολιτική ζωή ελλαδοποιείται, δηλ. εξαλείφεται αυτή η μικρή τοπική ανωμαλία (ένα ταξικό κόμμα) και στο εξής οι χωρικοί θα δίνουν την ψήφο τους με τα ίδια κριτήρια και τις ίδιες μεθόδους όπως και στο υπόλοιπο βασίλειο. Το αγροτικό κόμμα θα εξακολουθήσει να υπάρχει και, ατομικά, κάποιοι από τους αγροτικούς θα ξαναεκλεγούν σε επόμενες αναμετρήσεις (π.χ. ο Κωνσταντάς, όπως κι ο Θ. Ρωμαίος, επανειλημμένα), αλλά θα είναι όλο και λιγότερο «αγροτικοί» και όλο και περισσότερο τοπικοί πολιτευτές που διαπραγματεύονται το προσωπικό τους κεφάλαιο με κάποια φατρία των Αθηνών. Όσο για την πόλη τώρα, πέρα από το αναμφισβήτητο ρεύμα υπέρ του Πολυλά αυτή την εποχή, «λέγεται βέβαια ότι τότε χρησιμοποιήθηκε κάθε μέσο εκφοβισμού των Ισραηλιτών και των δυτικών [sic], εκ μέρους των Πολυλαδικών, με αποτέλεσμα πολλοί από αυτούς να αποφύγουν να ψηφίσουν για να μην εκτεθούν» (σελ. 87). Τουλάχιστον έτσι καταγγέλλει η εφημερίδα Η Μεταπολίτευσις (του Κωνσταντά) αλλά και ο Καποδίστριας (του συντηρητικού Γ. Θεοτόκη). Γεγονός είναι ότι «ένας οπαδός του [πολυλαδικού] Κ. Λομβάρδου καταδικάστηκε στην Κέρκυρα, επειδή την ημέρα των εκλογών απειλούσε Εβραίους» (σελ. 88σ).

Όταν, την ίδια χρονιά, ο Γεώργιος Θεοτόκης ιδρύει τον πολιτικό σύλλογο «Ο Κερκυραίος», σαν αντίπαλο του «Ρήγα Φεραίου», ο Πολυλάς, από τις στήλες του Κώδωνος, «αποκαλεί αυτόν τον σύλλογο ο Αποικισμός της Κερκύρας ή ο Σύλλογος των Πολυσπόρων, γιατί μέλη του ήταν και Εβραίοι, Μαλτέζοι, καθολικοί και άλλοι ξένοι» (σελ. 96). Η άλλη πλευρά, πάλι, κατηγορούσε τους «Ρηγοκωδωνιστές» σαν όργανα του πανσλαβισμού.

Τα επόμενα χρόνια, η πολιτική διαμάχη εστιάζεται ανάμεσα στο «κόμμα της Λάτας» του Γ. Θεοτόκη και το τρικουπικό «κόμμα του Ρήγα» του Ι. Πολυλά – με ποικίλα εκλογικά αποτελέσματα. Θα μπορούσαμε να βολευτούμε με αυτή την αντιπαράθεση, «συντηρητικοί vs φιλελεύθεροι» (αν και, προσωπικά, δυσκολεύομαι ήδη να διακρίνω οποιαδήποτε διαφορά σε επίπεδο αρχών), …όμως, όμως, το 1881, ο Χαρίλαος Τρικούπης προσεταιρίζεται τον Γεώργιο Θεοτόκη, και μαζί του και τον Αθανάσιο Παραμυθιώτη (σθεναρό υποστηριχτή των γαιοκτημόνων και των τιμαριούχων από την επαύριο της Ένωσης). Πικαρισμένος, ο Πολυλάς αποχωρεί από το τρικουπικό κόμμα και δεν βάζει υποψηφιότητα. Από τις στήλες του Ρήγα του Φεραίου καταγγέλλει τους πρώην συνεργάτες του, όπως το Ν. Βασιλάκη, που τώρα συνεργάζονται με το Θεοτόκη. Σε επόμενες εκλογές (1885, 1887, αναπληρωματική του 1889), ο Πολυλάς δεν είναι υποψήφιος αλλά υποστηρίζει με πάθος το δηλιγιαννικό κόμμα, ενάντια στον Τρικούπη (για να πάρουμε μια γεύση από τις πιρουέτες της εποχής, ο Παραμυθιώτης και οι Βασιλάκηδες έχουν αλλάξει πάλι κόμμα κι είναι τώρα με το Δηλιγιάννη). Όμως, στις εκλογές του 1890, τα υπολείμματα του αγροτικού κόμματος προσχωρούν στους δηλιγιαννικούς και ο Πολυλάς (που αν έμεινε συνεπής σε κάτι, αυτό ήταν η απέχθειά του για τους αγροτικούς) αποχωρεί από το δηλιγιαννικό κόμμα..

Εδώ σηκώνει μια παρένθεση. Η Ο.Π. υποστηρίζει, χλιαρά μάλλον, τη συμβατική σοφία που θέλει τον Πολυλά πολιτικό εκφραστή της μεσαίας τάξης: «Η μεσαία τάξη, που δεν ενδιαφερόταν αν θα διατηρούσαν οι γαιοκτήμονες την κυριαρχία τους ή αν θα αποτίναζαν τη φεουδαρχία οι χωρικοί, ζητούσε αρχηγό και τον βρήκε στο πρόσωπο του Ιάκωβου Πολυλά» (σελ. 59), σημειώνοντας πάντως παρακάτω  ότι ο Πολυλάς, «όντας ο ίδιος γαιοκτήμονας» (σελ. 69), δεν αναγνώριζε ότι υπήρχε αγροτικό πρόβλημα στην Κέρκυρα. Αναρωτιέμαι λοιπόν αν στις πολιτικές διαμάχες της εποχής μπορεί να εφαρμοστούν, με οποιοδήποτε τρόπο, σχήματα όπως «μεσαία τάξη εναντίων γαιοκτημόνων», «φεουδάρχες εναντίον αστών», κλπ. Μια άλλη σχετική αμφιβολία αφορά τον προοδευτισμό του «εκσυγχρονιστή» Τρικούπη. Κλείνει η παρένθεση.

Στις δημοτικές εκλογές του 1891, ο Πολυλάς επανέρχεται στην τρικουπική παράταξη και βρίσκεται να συνεργάζεται με τον μέχρι τώρα εχθρό του, τον Γ. Θεοτόκη. Υποψήφιός τους είναι ο ήδη δήμαρχος Μιχαήλ (Μίκιος) Θεοτόκης, αδελφός του Γεώργιου, και αντίπαλος τους ο Κωνσταντίνος Βασιλάκης (κατά καιρούς σύμμαχος του Πολυλά), που υποστηρίζεται επίσης από παλιούς πολυλαδικούς όπως ο Θεόφιλος Προβατάς αλλά και από τον πάντα αντιπολυλαδικό Κωνσταντά. Το κυριότερο συμβάν της προεκλογικής περιόδου είναι τα γεγονότα «που είναι γνωστά ως “εβραϊκά”, γεγονότα που επηρέασαν το εκλογικό αποτέλεσμα». Η Ο.Π. τα συνοψίζει ως εξής σε μια υποσημείωση της σελ. 161:

Σύμφωνα με το υπόμνημα του εισαγγελέα Κέρκυρας, Θεαγένη Κεφαλά, την 1η Απριλίου 1891 εξαφανίστηκε η οκταετής εβραιοπούλα Ρουμπίνα Βήτα Σάρδα. Περασμένα μεσάνυχτα ο πατέρας της αγνοούμενης, μαζί με άλλους δύο εβραίους, ανακάλυψαν στην είσοδο ενός σπιτιού το πτώμα της μικρής μέσα σ’ ένα σακί. Ενώ κρατούσαν το αιματοβαμμένο σακί, έγιναν αντιληπτοί από τον αστυνομικό κλητήρα Μιχαήλ Κουβαρά, ο οποίος τούς κατήγγειλε και διέδωσε ότι αυτοί ήταν οι φονιάδες. Ο ανακριτής δεν πείστηκε και η αστυνομία κατέβαλλε προσπάθειες να τον πείσει ότι ένοχοι ήταν οι γονείς της Ρουμπίνας. Τα πνεύματα των χριστιανών, όμως, οξύνθηκαν και σημειώθηκαν βιαιοπραγίες χριστιανών εναντίον εβραίων όλο τον Απρίλιο, αλλά και τους επόμενους μήνες. Ο δήμαρχος Κερκυραίων, Μιχαήλ Θεοτόκης, σ’ όλη τη διάρκεια των βιαιοπραγιών έμεινε άπραγος και αδιάφορος παρατηρητής, ενώ, ο Ιάκωβος Πολυλάς και ο Γεώργιος Θεοτόκης εξαπόλυσαν αντισημιτική εκστρατεία, που διήρκεσε μέχρι τις δημοτικές εκλογές. Μάλιστα, ο Γεώργιος Θεοτόκης σε προεκλογική του ομιλία, κατηγορεί με εμπάθεια την κυβέρνηση ότι με τη στάση της συντέλεσε στη συγκάλυψη της αλήθειας. Από την πλευρά του ο Ιάκωβος Πολυλάς, με τα πύρινα άρθρα του στην εφημερίδα «ΡΗΓΑΣ Ο ΦΕΡΑΙΟΣ», συντηρεί και συνδαυλίζει το θρησκευτικοπολιτικό φανατισμό. Με τη στάση του εναντίον των εβραίων θα έλθει σε σύγκρουση με την επίσημη κυβερνητική γραμμή του δηλιγιαννικού κόμματος. Η υπόθεση του φόνου της Ρουμπίνας Βήτα Σάρδα έκλεισε το Δεκέμβριο του 1891, με την εισαγγελική έκθεση του Θ. Κεφαλά, χωρίς να αποδοθούν ευθύνες για το έγκλημα σε κανένα. Η πολιτική, όμως, εκμετάλλευση του γεγονότος δίχασε την κερκυραϊκή κοινωνία. Βλ. σχετικά: Ευτυχία Λιάτα, Η Κέρκυρα και η Ζάκυνθος στον κυκλώνα του αντισημιτισμού. Η «συκοφαντία για το αίμα» του 1891, Αθήνα 2006, σσ. 17, 18, 20, 23, 25, 65.

Ο Μ. Θεοτόκης κέρδισε τις εκλογές με μικρή διαφορά (2.590 έναντι 2.455 ψήφων) και η νικήτρια παράταξη «επιβράβευσε τους επαξίως αγωνισθέντες κατά τα εβραϊκά, προάγοντας σε ανώτερες θέσεις τους πρωτεργάτες από το χώρο της αστυνομίας Ναπολέοντα Πιέρρη, Νικόλαο Αλβάνα και Αντώνιο Πηλό». Και προσθέτει η Ο.Π.: «Εντύπωση, πάντως, προκαλεί η αντισημιτική συμπεριφορά του Γ. Θεοτόκη, γιατί, το 1872, που ίδρυσε το σύλλογο “Ο Κερκυραίος”, ο Ι. Πολυλάς αποκάλεσε αυτόν το σύλλογο Σύλλογο των πολυσπόρων, επειδή μέλη του ήταν και εβραίοι και άλλοι ξένοι. Προφανώς, ο Γ. Θεοτόκης και οι συνεργάτες του εκτίμησαν ότι σ’ αυτήν την προεκλογική περίοδο, για τις δημοτικές εκλογές, ήταν συμφέρουσα αυτή η συμπεριφορά».

Και μια παρατήρηση, κλείνοντας, για το ζήτημα των τοπικών εφημερίδων. Σε αριθμούς, είναι μια περίοδος ακμής για τον κερκυραϊκό τύπο – αλλά δύσκολα θα μπορούσε να πει κανείς το ίδιο για την ποιότητά του. Ο Σπύρος Μαρτζούκος παρατηρούσε σωστά, το 1871, ότι η εφημεριδογραφία «έχει ως μοναδικό στόχο να υποστηρίζει κάποιους υποψήφιους βουλευτές και να υβρίζει τους αντιπάλους» (σελ. 82, βλ. και σελ. 230). Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο για τις άφθονες σατιρικές εφημερίδες που βγαίνουν τότε και οι οποίες, με το πρόσχημα της σάτιρας, σκυλοβρίζουν και κατασυκοφαντούν τους εχθρούς τους, με πολλά χτυπήματα κάτω από τη μέση. Θα ήταν άδικο να χρεώσουμε αυτή την κατάσταση, ειδικά ή αποκλειστικά, στον Πολυλά, που κάνει κι αυτός ό,τι κάνουν όλοι οι άλλοι. Πάντως, μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, ο Ιάκωβος Πολυλάς (παραλίγο προοδευτικός και οπωσδήποτε άνθρωπος των γραμμάτων) διακρίνεται για την εμπάθειά του – σίγουρα δεν είναι αυτός που βρίζει λιγότερο.

Ειδικά για τις σατιρικές εφημερίδες, ιδιαίτερα ενοχλητικός μού φαίνεται ο λαϊκισμός τους (θα έπρεπε ίσως να πω ο ψευδολαϊκισμός τους). Θυμίζει κάπως το Σουρή, θα έλεγα μάλιστα ότι αυτό είναι που με ενοχλεί περισσότερο, από τα πολλά που με ενοχλούν, στο Σουρή. Ο Πολυλάς γράφει στον Κώδωνα κάτω από την περσόνα του Λάζαρου του Τσαγκάρη ή του Λάζαρου του Μπαλωματή και, από την άλλη μεριά, του απαντάει στον Καθρέπτη ο Θεοτόκης, κάτω από την περσόνα του Μάστρο-Τόνη του Ράφτη. Υιοθετούν και οι δύο, δηλ., την οπτική ενός, υποτίθεται, «απλού ανθρώπου του λαού», ο οποίος βλέπει τα πράγματα τόσο απλοϊκά (και βολικά…) όσο, υποτίθεται, πρέπει να τα βλέπει ο λαός. Αλλά, ως προς το λαϊκό του πράγματος, δεν πρέπει ίσως να ξεχνάμε ότι, σ’ αυτό το θέατρο, το ρόλο των τσαγκάρηδων, των μπαλωματήδων, των ραφτάδων, κλπ. τον γράφουν άνθρωποι εξαιρετικά μορφωμένοι, πλούσιοι γαιοκτήμονες και γραμμένοι στο (νεότερο) Λίμπρο ντ’ Όρο.

21 Σχόλια to “Για τον πολιτικό Πολυλά”

  1. Abravanel said

    Ενδιαφέροντα – έτσι απλώς ενδεικτικά να παραθέσω το τεύχος της εφημερίδας Ισραηλιτικά Χρονικά/Cronaca Israelita που εκδόθηκαν την ημέρα αποδοχής του στέμματος από τον Γεώργιο Α΄. Πέρα από το ηθοπλαστικό άρθρο περί της Αποκάλυψης, υπάρχει η επιστολή της Πρεσβείας της Ελλάδος περί Γεωργίου, του Επαμεινώνδα Αννίνου περί του λαμπρού μέλλον όλων των ελλήνων (εβραίων και χριστιανών) υπό τον νέο ηγεμόνα και επιστολή της Παγκόσμιας Ισραηλιτικής Ένωσης ενάντια στην καταδίωξη των Προτεσταντών στην Ισπανία. Ενδιαφέρον για τον οικοδεσπότη ίσως να είναι η διαπίστωση της διγλωσσίας της κοινότητας μεταξύ της ρωμανιώτικης κοινότητας και της ιταλιώτικης αλλά οτι στην επίσημη εφημερίδα δεν χρησιμοποιείται το ιδίωμα των γιεβάνικων ή των ιταλιώτικων αλλά οι «καθαρές» εκδοχές της γλώσσας.

    Μια ερώτηση: εκτοξεύθηκε ποτέ η κατηγορία περί συνεργασίας με τους Οθωμανούς;

  2. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Για να καταλάβω, η ερώτηση είναι αν ποτέ υπήρξε κατηγορία για συνεργασία των εβραίων με τους οθωμανούς?

  3. sarant said

    Συνεργασία με τους οθωμανούς στην Κέρκυρα; ή αλλού;

  4. Abravanel said

    Αν στις διάφορες κατηγορίες εναντίων των Εβραίων στην Κέρκυρα από τον Πολυλά ή/και από την παράταξη του υπήρχε και αυτή της συνεργασίας με τους Οθωμανούς, (ανεξάρτητα στην Κέρκυρα ή αλλού). Προσωπικά δεν θυμάμαι να έχω διαβάσει κάτι τέτοιο αλλά έχω δει μόνο μερικές ξένες εφημερίδες και τα 2/3 βιβλία που αναφέρονται στο θέμα.

    Επίσης αν είδε πουθενά αναφορές στο θέμα του κορφιώτικου ετρόγκ, δηλαδή του συγκεκριμένης ποικιλίας κίτρου που χρησιμοποιείται για τις θρησκευτικές ανάγκες στην γιορτή του Σουκώτ. Εδώ και σε άλλες πηγές αναφέρει οτι έπαιξε ρόλο στο πογκρόμ.

  5. sarant said

    Ελπίζω να το δει ο Μπουκανιέρος και να απαντήσει.

    Πάντως, Αμπραβανέλ, το άρθρο της Βικιπαίδειας είναι πολύ περίεργο: και σε κακογραμμένα αγγλικά, και με εξωφρενικούς ισχυρισμούς (139 νεκροί στο πογκρόμ!)

  6. Abravanel said

    Το άρθρο είναι τυπικά βικιπαιδειανό 🙂

    Εχει λάθη αλλά δίνει μια πρώτη ιδέα. Οτι το κερκυραϊκό κίτρο είχε κατακτήσει την παγκόσμια εβραϊκή αγορά φαίνεται και από το γεγονός οτι το άρθρο του 1906 της Jewish Encyclopedia αναφέρεται με λεπτομέρειες στην διαμάχη στο σχετικό λήμμα «ετρόγκ». Ακόμα και σήμερα που διαμαρτύρονται στις ΗΠΑ για ετρόγκ των 250$ θυμούνται το κορφιώτικο.

  7. sarant said

    Δεν θα συμφωνούσα ότι είναι τυπικά βικιπαιδειανό, αλλιώς δεν θα το επισήμαινα. 🙂

  8. voulagx said

    Ισως πεταω μπαρουφα αλλα θα το διαπραξω: πως νοειται η «συνεργασία των εβραίων με τους οθωμανούς»;

  9. ΣοφίαΟικ said

    Το 4 και το άρθρο μου έλυσαν εν μέρει την απορία για κάτι που είχα δει πριν μερικά χρόνια στο Παρίσι: κάτι σαν λαϊκή με πωλητές που πούλαγαν εσπεριδοειδή που δεν τα είχα ξαναδεί και πελάτες που τα εξέταζαν ένα-ένα. Αν δεν τους έβλεπα να τα κοιτάζουν καλά καλά δεν θα μου είχε κινήσει την περιέργεια το φρούτο. Δυστυχώς, όταν ρωτήσαμε τον πωλητή τι φρούτο ήταν αυτό μας απάντησε «δύο ευρώ» κι έτσι εγκαταλείψαμε την προσπάθεια να μάθουμε. Και φυσικά δεν είχε πάει το μυαλό μου στη γιορτή της Σκηνοπηγίας.

  10. betatzis said

    Αυτό με την οπτική του «απλού ανθρώπου του λαού» μου θύμισε «έναν εργαζόμενο νέο». Όλα τελικά είναι παμπάλαια κόλπα.

  11. Μπουκανιέρος said

    #4
    Με μια κουβέντα, δεν ξέρω κάτι συγκεκριμένο – πέρα από γενικότητες.
    1) Σε κάθε περίπτωση, δεν ήταν θέμα αιχμής. Ο αντισημιτισμός του Π. εστιαζόταν κυρίως στο τοπικό πλαίσιο.
    2) Δε νομίζω να είχε σχέση το ετρόγκ με το ίδιο το πογκρόμ – και οι σχετικές πληροφορίες στο λινκ του #4 μοιάζουν αναξιόπιστες.
    Το λινκ του 1906 (#6) μιλάει για μποϊκοτάρισμα του κορφιάτικου ετρόγκ μετά το πογκρόμ – αυτό ακούγεται πιο πιθανό.

  12. Petefris said

    Η Λιάτα στο ενδιαφέρον βιβλίο της μνημονεύει και χρησιμοποιεί μιά εύγλωττη συνέντευξη του Πολυλά σε αθηναϊκή εφημερίδα. Ο αντισημιτισμός του «ακτινοβολούσε» και προς το κοινό των μετοίκων από τα Ιόνια στην Αθήνα,άσε που η επιρροή του ως εκδότη του Σολωμού ηταν πολυ μεγάλη. Στην συνέντευξη αναπαριστά όλες τις τρέχουσες κατηγορίες κατά Εβραίων, με σπουδαιότερη πως δεν «δένονται» με την γή και εκμεταλλεύονται το κεφάλαιο που διαθέτουν. Φυσικα, οι Μαλτέζοι που ήταν δεμένοι με την ελαχιστη γή τους, εξακολουθούσαν να συμπεριλαμβάνονται στους «πολύσπορους».
    Η Κέρκυρα δεν κατοικήθηκε ποτέ από Οθωμανούς (αν εξαιρεθούν μερικοί αιχμάλωτοι των αρχαίων πολέμων που «δέθηκαν» με τοπικές οικογένειες).
    Πέρα από το ετρόγκ, που έπαιξε τον ρόλο του, σημασία έχει να κατανοήσουμε ότι το ελληνικό σύνταγμα ήταν απείρως πιό φιλελεύθερο από τα ισχύοντα στην Αγγλοκρατία, πράγμα που εξέπληξε τους ευπόρους Κερκυραίους, αφού επέτρεπε εμπόριο και ελευθεροκοινωνία των Εβραίων σε όλο το νησί και όχι υποχρεωτική παραμονή στην «Εβραϊκή».

  13. Abravanel said

    @ #8 Με πολλούς και διάφορους τρόπους, από την οικονομική ενίσχυση των Οθωμανών, την κατάδοση ελλήνων πατριωτών, την συμμετοχή σε πολεμικές επιχειρήσεις κτλ κτλ. Ο Pierron έχει μια αστεία (;) ιστορία για το πώς διαδόθηκε στην Αθήνα η φήμη οτι οι εβραίοι στρατιώτες στον ελληνικό στρατό στον πόλεμο του 1897 συμμάχησαν με τους Τουρκους, μέχρι που άρχισαν οι διώξεις των ελλήνων (ρωμιών) οθωμανών που είχαν καταδώσει ελληνικά στρατιωτικά τμήματα.

    @ #11 Οντως και εγώ δεν ξέρω αν είχε σχέση με το πογκρόμ, για αυτό ρώτησα αν είδες τίποτα. Το άρθρο είναι κακογραμμένο μεν αλλά σωστό στο πνεύμα. Η ιστορία με το κορφιώτικο ετρόγκ είναι παλιά και σχετικά γνωστή και στον υπόλοιπο Εβραϊσμό από ότι είδα από την έρευνα, άσχετα αν είναι η πρώτη φορά που την είδα στο ιντερνετ πριν κανα δυο χρόνια.

    Ο Πετεφρής πάντως έχει απόλυτο δίκιο εκεί που μιλάει για το ελληνικό Σύνταγμα που έδωσε, έστω και τυπικά, δικαιώματα στους Κερκυραίους Εβραίους που δεν είχαν επί Ιόνιας Πολιτείας. Σύμφωνα με τον Pierron είχε στο Σύνταγμα την ρητή διαβεβαίωση οτι μόνο Χριστιανοί είναι πολίτες με πλήρη δικαιώματα, (δεν το έχω διαβάσει ο ίδιος για να το επιβεβαιώσω).

  14. voulagx said

    #13 -> α) Αν καταλαβαινω καλα, οπως συνεργαστηκαν το οικουμενικο πατριαρχειο και οι αρματολοι με τους οθωμανους

  15. Μαρία said

    Μπουκάν, για να εξιλεωθώ που δεν διάβασα το άρθρο σου στην ώρα του, διάβασα το βιβλίο της Λιάτα κι έτσι κάνω κάποιες προσθήκες.
    Θεωρεί οτι ο αντισημιτισμός του δεν συμπλέει έτσι κι αλλιώς με την επίσημη γραμμή της κυβέρνησης Δηλιγιάννη αλλά στην φανατική υποστήριξη του Μίκιου Θεοτόκη έπαιξε ρόλο το γεγονός οτι η κυβέρνηση δεν καταδίκασε την έκθεση του πρεσβευτή μας στο Λονδίνο Ι.Γεννάδιου (δημοσιεύτηκε στη Daily News στις 13/25 Μαΐου 1891), που θεωρήθηκε μειωτική για τους Επτανήσιους και δυσαρέστησε βέβαια και άλλους.
    Ο Π. την αντικρούει στο Ρήγα Φεραίο της 25ης Μαΐου και μετά τη σιωπή της κυβέρνησης επανέρχεται με δεύτερο δημοσίευμα.

  16. Μαρία said

    Με αφορμή τη φημολογούμενη υποψηφιότητα στις δημοτικές του 1891 ο νομάρχης Μπουκλάκος γράφει στον Δηλιγιάννη (22 Μαΐου) οτι θεωρεί την αποτυχία του σίγουρη, καθώς ο άνθρωπος είναι μεν εντιμότατος αλλά και λίαν αντιπαθής στον κόσμο. Στην ίδια επιστολή προτείνει το Βασιλάκη σαν το μοναδικό υποψήφιο που θα μπορούσε να αντιπαραταχθεί σοβαρά στο Μ.Θ.

  17. Μαρία said

    4α. Όχι στην Κέρκυρα, παρόλο που μεταξύ των διπλωματών που διαμαρτυρήθηκαν για τις συνθήκες που επικρατούσαν στο γκέτο ήταν και ο εκπρόσωπος της οθωμανικής πρεσβείας A.Gabb, επειδή στην εβραϊκή κοινότητα συμπεριλαμβάνονται αρκετοί οθωμανοί πολίτες.

  18. Μαρία said

    4, 11, 13 επιχείρηση «κιτρέα η ιουδαϊκή»

    Στο κεφ. η ιστοριογραφία για τα «εβραϊκά» η Λιάτα αναφέρεται στη διατριβή της Pearl Preschel, στην οποία μέσω Φλέμιγκ είχε παραπέμψει ο Μπουκάν εδώ:
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/11/17/corfupogrom/#comment-20919 και η οποία ασχολείται διεξοδικά με το εμπόριο των κίτρων απο τους Εβραίους της Κέρκυρας.
    Συνοψίζω.
    Απο τα μέσα του 17ου αι. οι πλούσιοι Εβραίοι της Κέρκυρας έστελναν σε φίλους τους στο εξωτερικό τα αψεγάδιαστα (kosher) κίτρα.
    Στις αρχές του 19ου αι. κάποιοι ευρωπαίοι ραβίνοι κατηγορούν τους Κερκυραίους οτι έχουν μπολιάσει τα δέντρα με κοινά κίτρα, πράγμα που ίσχυε για τις απέναντι τουρκοκρατούμενες περιοχές.
    Ο ραβίνος Τεντέσκι το διαψεύδει, κάποιοι μεταπείθονται, όμως το 1875 ο Λιθουανός ραβίνος τα απαγορεύει, και επειδή οι κερκυραίοι έμποροι είχαν ανεβάσει υπερβολικά τις τιμές. Ακολουθούν κι άλλοι. Για να μην τα πολυλογώ, μόνο μετά το 1882 και μετά τη συνάντηση στην Τεργέστη αντιπροσώπων όλων των εβραϊκών κοινοτήτων, οπότε και αποφασίστηκε να μην αγοράζουν πια κίτρα απ’ την Κέρκυρα, οι Έλληνες έμποροι κατέβασαν τις τιμές. Έτσι εκεί που η κατάσταση φαινόταν οτι βελτιώνεται, ήρθε το πογκρόμ του 1891 και οι ραβίνοι κήρυξαν το μποϊκοτάζ. Να σημειωθεί οτι ο ραβίνος της Κέρκυρας Ντε Φάνο ήταν αντίθετος, με το επιχείρημα οτι το μέτρο έπληττε και τους φτωχούς Εβραίους της Κέρκυρας, όμως ο αρχιραβίνος της Ελλάδας είχε αντίθετη άποψη.
    Το μποϊκοτάζ σε συνδυασμό με την αυξημένη παραγωγή κίτρων στην Παλαιστίνη οδήγησε το κερκ. κίτρο σε μαρασμό.
    «Συμπερασματικά η Preschel καταλήγει οτι τελικώς ένας συνδυασμός παραγόντων ήταν υπεύθυνος για την εξαφάνιση των κερκυραϊκών κίτρων […]. Οι λόγοι αυτοί ήταν θρησκευτικοί, οικονομικοί, σιωνιστικοί και τελικώς η «συκοφαντία του αίματος» του 1891.»

  19. sarant said

    Λέει κι εδώ κάμποσα:

    http://en.wikipedia.org/wiki/Greek_citron

    Προσέξτε ότι το λέει ‘ελληνικό κίτρο’

  20. Μαρία said

    19 Αυτό το έχει λινκάρει ο Αμπρ. μια εδώ στο 4 και μια δεύτερη στο ποστ για το 1891αλλά ειπώθηκε οτι έχει ανακρίβειες.

    Η ονομασία κιτρέα η ιουδαϊκή είναι απο το λεξικόν φυτολογικόν του Γεννάδιου.

  21. Μπουκανιέρος said

    Μαρία, χρήσιμα τα συμπληρώματα, μερσί για τον κόπο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: