Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γνεφίστεν σεις που ουσατώρα ημέραν κ’ είδατε καλόν!

Posted by sarant στο 1 Οκτώβριος, 2010


Τα λέω άραγε λιγάκι μπερδεμένα;

Αν δεν τα αναγνωρίσατε, είναι ποντιακά και -αν δεν κάνω λάθος- σημαίνουν «Σηκωθείτε εσείς, που μέχρι τώρα δεν έχετε δει καλή ημέρα». Εξακολουθείτε να μην καταλαβαίνετε; Πρόκειται για τον πρώτο στίχο της Διεθνούς στα ποντιακά. Ο αντίστοιχος πρώτος στίχος που ίσως ξέρετε είναι εντελώς διαφορετικός: «Εμπρός της γης οι κολασμένοι, της πείνας σκλάβοι, εμπρός, εμπρός!» Ο σκοπός είναι ίδιος, τα λόγια διαφέρουν -ακόμα και μεταφρασμένα.

Να θυμίσω ότι ο ύμνος της Διεθνους γράφτηκε το 1871 από τον Ευγένιο Ποτιέ, κομμουνάρο, αρχικά για να τραγουδηθεί στο σκοπό της Μασσαλιώτιδας’ η μουσική που ξέρουμε γράφτηκε από τον Πιέρ Ντεζετέ αργότερα, το 1888, ένα χρόνο μετά τον θάνατο του Ποτιέ. Αλλά ας ακούσουμε τη Διεθνή, καταρχάς στα ελληνικά και μετά στα γαλλικά, που είναι και το πρωτότυπο

και

Στα ελληνικά τη Διεθνή τη μετέφρασε πρώτη φορά ο ποιητής Ρήγας Γκόλφης (πραγματικό όνομα Δημ. Δημητριάδης, 1886-1958), το 1909, στην εφημερίδα Εργάτης του Βόλου. Δυστυχώς δεν έχω βρει όλους τους στίχους της μετάφρασης του Γκόλφη, αλλά άρχιζε ως εξής:

Σηκωθείτε παιδιά και χτυπάτε
καταφρόνια και πείνα ας σφίγγει,
το μεγάλο σας δίκιο ζητάτε
και πατήστε του εχθρού το λαρύγγι.

Σαν αδέρφια με αγάπη ενωθείτε
φως καινούργιο να φέξει στη πλάση
για στερνή σας φορά σηκωθείτε
η ορμή μας τα σίδερα ας σπάσει.

Σήκω επάνω το δίκιο σε κράζει
κοίτα γύρω κοράκια κι ακρίδα
η γροθιά κι όχι πια το μαράζι
στέλνει ο ήλιος καινούργια αχτίδα.

Ομολογώ επίσης με συντριβή ότι δεν ξέρω πότε ούτε από ποιον γράφτηκαν οι στίχοι που ξέρουμε σήμερα (όσοι τέλος πάντων τους ξέρουμε). Σε διάφορες πηγές που έψαξα αναφέρεται απλώς ότι «αργότερα γράφτηκαν νέοι στίχοι». Όποιος ξέρει θετικά, παρακαλείται να το αναφέρει.
Οι νεότεροι στίχοι, σύμφωνα με όσα βρήκε η αγαπητή Μαρία (βλ. σχόλιο 22 πιο κάτω) είναι του Γιάννη Πικρού, που ως φοιτητής είχε δραστηριοποιηθεί στο εργατικό και σοσιαλιστικό κίνημα την περίοδο 1912-15 αλλά δεν ξέρω τι απέγινε στη συνέχεια. Το πραγματικό του όνομα ήταν Παπαϊωάννου -καμιά σχέση με τον Πέτρο Πικρό, πέρα από το ότι διάλεξαν το ίδιο ψευδώνυμο (εκείνος ήταν Γενναρόπουλος!)

Αλλά, ας πάμε στην ποντιακή μετάφραση της Διεθνούς, όπως τραγουδήθηκε την Πρωτομαγιά του 1925 στο Μοσχάτο:

Γνεφίστεν σεις που ουσατώρα
Ημέραν κ’ είδατεν καλόν
Σα τέρτια πάντα και σα πείνας
Σκωθέστεν έρτεν ο καιρός

Σον παλαιόν κόσμον φωτίαν βάλτεν
Ας γίνεται σαχτάρ και νέον
Ας χτίζουμεν με καρδίαν
Εργάτ σκωθέστεν σο ποδάρ

Κανείς εμάς κι’ θα γλυτών μας
Νια βασιλιάντ κι νια θεοί
Αν θέλωμεν ελευθερίαν
Ας πολεμούμεν μοναχοί

Αμόν ανθρώπ’ και μεις ας ζούμε
και ας πατούμε το ζυγόν
Ας αρχινέβομεν σο έργον
Ως που’ν το σίδερον ζεστόν

Μόνον εμείς η εργατία
Οι δουλευτάν κι οι προκομέν
Θα βασιλεύομεν σον κόσμον
Αγάς κανείς κι θα πομέν’

Κι οντάς θα ρούζνε τα γιουλτουρούμια
Χαραμοφάγοι για τε σας
Δευτέρα θα έρτε παρουσία
Και ο παράδεισον σε μας

ΕΠΩΔΟΣ

Κ’ εν αούτον η μάχη
Όλων το υστερνόν
Φ’ εντερνασιονάλ εν
Εμάς που θα γλυτών’

Είναι ίσως εύκολα ποντιακά, διότι τα καταλαβαίνουμε. Γνεφίζω θα πει σηκώνομαι, το κ’ είναι το αρνητικό μόριο (από το αρχαίο ουκ), άρα «δεν», ενώ τέρτια είναι τα ντέρτια (είπαμε, δεν προφέρουν το αρχικό ντ), το «σα» και το «σον» είναι «στα» και «στον». Βασιλιάντ είναι οι βασιλιάδες (το -αντ είναι ποντιακός πληθυντικός), ενώ ρούζ’νε θα πει «πέφτουν» (θυμάστε το ανέκδοτο, στο αεροπλάνο, που λέει ο ένας πόντιος ‘αερόπλανον ρουζ» και ο άλλος «και τι μας νοιάζει, δικό μας είναι;»). Ο αγάς είναι ο αγάς που ξέρουμε, αλλά δεν ξέρω αν στα ποντιακά έχει τη γενικότερη σημασία του ηγεμόνα.

Σαχτάρ στη δεύτερη στροφή είναι η στάχτη και γιουλτουρούμια στην τελευταία είναι οι κεραυνοί, ευχαριστώ πολύ τους φίλους που το βοήθησαν! δεν ξέρω τι είναι, ας μας το πει κανείς που να ξέρει ποντιακά. Ούτε βάζω το χέρι μου στη φωτιά ότι είναι αλάνθαστο το κείμενο, ήταν πολύ κακοτυπωμένο στην εφημερίδα απ’ όπου το πήρα. Ας μας εξηγήσει και κάποιος αυτό το Φ’ τι είναι.

Δεν ξέρω από ποιο πρωτότυπο έχει γίνει η ποντιακή μετάφραση, πάντως όχι από τα νεοελληνικά. Ο στίχος «όσο είναι ζεστό το σίδερο» υπάρχει και στο γαλλικό κείμενο, και στο ρωσικό, αλλά η τελευταία στροφή, με τα μυστηριώδη γιουλτουρούμια (μπορεί να είναι και μπουντρούμια με πολύ κακοτυπωμένο κείμενο) και τον Παράδεισο δεν υπάρχει σε καμιά άλλη βερσιόν της Διεθνής, απ’ όσες κοίταξα.

Λοιπόν, την Πρωτομαγιά του 1925, ούτε τρία χρόνια μετά τη μικρασιατική καταστροφή, μερικοί Πόντιοι, σε αντίθεση με όσα εφευρίσκει σήμερα ο φίλος Αριστεροπόντιος, πήγαν στη γιορτή του ΣΕΚΕ και τραγούδησαν τη Διεθνή στα ποντιακά. Το γεγονός δεν πέρασε απαρατήρητο από την Καθημερινή, η οποία δημοσίεψε την παράλλη μέρα το εξής δηλητηριώδες σχόλιο, στο οποίο το ταξικό μίσος έρχεται να συναντήσει τον αντιπροσφυγικό ρατσισμό που ήταν ανέκαθεν το σήμα κατατεθέν της εφημερίδας του Βλάχου:
Εις το Μοσχάτον λοιπόν, κάποιοι σύντροφοι από τον Πόντον ετραγούδησαν εις ποντιακήν τον ύμνον της Διεθνούς, τον οποίον αναπαρήγαγεν χθες ο Ριζοσπάστης, εκδοθείς επί τούτω ρινόφωνος. Και ήρχιζεν ο ύμνος:

[Παραθέτει την πρώτη στροφή]

Και έλεγεν η επωδός:

[Παραθέτει το ρεφρέν]

Εσάς «γλυτών» διότι τα είπατε μεταξύ σας εις το Μοσχάτον. Ειδ’ άλλως θα έβρεχε ακόμα «φάπες», από το απόγευμα της Πρωτομαγιάς.

Και μια και πιάσαμε τη Διεθνή σε διάφορες γλώσσες, να πούμε κι ένα παμπάλαιο αλλά όχι γνωστό αντισοβιετικό ανέκδοτο:
Είναι λέει ο Τρότσκι, αρχηγός του στρατού, σε κάποιον πόλεμο εκεί στα 1919-20, και λέει σε έναν φαντάρο:
— Θα πέσω να κοιμηθώ λίγο, αλλά σε δυο ώρες ακριβώς να με ξυπνήσεις.
Φτάνει η ώρα να τον ξυπνήσει ο φαντάρος, αλλά προβληματιζόταν πώς. Να τον πει «κύριε στρατάρχα», του φαινόταν αστικό κατάλοιπο. Να τον πει «σύντροφο» του φαινόταν όχι αρκετά σεβάσμιο. Να τον σκουντήσει χωρίς να του μιλήσει, φοβότανε μήπως τον προσβάλει. Οπότε, αρχίζει να τραγουδάει με μεγάλη φωνή τη Διεθνή!

Εδώ δεν γελάει κανένας, αλλά στα ρώσικα ο πρώτος στίχος της Διεθνής είναι «Σήκω πάνω καταραμένε!» -ή τουλάχιστο έτσι μπορεί να ερμηνευτεί, ανεκδοτική αδεία.

Υ.Γ. Αν αναρωτιέστε τι μ’ έπιασε, πρωτομηνιά, να θυμηθώ την ποντιακή Διεθνή, δεν ξέρω. Έτυχε να το συναντήσω σε κάτι παλιά τεφτέρια, ψάχνοντας κάτι άλλο. Και παρεμπιπτόντως, έβαλα και κάπου έναν τύπο «της Διεθνής», έτσι για να ακούγεται λίγο κι αυτός 🙂

Advertisements

79 Σχόλια to “Γνεφίστεν σεις που ουσατώρα ημέραν κ’ είδατε καλόν!”

  1. Πολύ ενδιαφέρον άρθρο, μπράβο Ν.Σ.
    Μη «χαίρεστε» οι σχολιαστές που δεν με γνωρίζετε, δεν είμαι κομμουνιστής, αλλά μπορώ να καταλάβω την συγκίνηση του saran γιατί οι σημερινοί 50ρηδες και οι μεγαλύτεροι από εμάς έχουμε πολλές μνήμες από διάφορα, είτε μας αφορούν προσωπικά είτε όχι.
    Για μένα προσωπικά οι στίχοι έχουν εξαιρετικό ενδιαφέρον αν τους συνδυάσουμε και με την εποχή που γράφτηκαν, 1871, βλέπουμε την τότε κοινωνική οπτική. Ταυτόχρονα, ο Μαρξ ήταν 53(;) χρονών τότε (1818-1883). Για την Διεθνή είχε γράψει το «De Burgerkrieg In Frankreich» («Ο Εμφύλιος Στην Γαλλία») αναφερόμενος στους κομμουνάρους. Τα προηγούμενα χρόνια είχε ήδη γράψει όλα του τα γνωστά έργα, συν τα άρθρα που ξέρουμε κλπ, αλλά μόνο τον πρώτο τόμο από το Κεφάλαιο.

    Με τις σκέψεις αυτές μπορούμε να ξαναδούμε με ιστορικό μάτι τους στίχους και να καταλάβουμε αρκετά για την πολιτική σκηνή της εποχής και την όλη κοινωνική κατάσταση.
    Ήταν τότε που άρχιζε να παίρνει σάρκα και οστά η περιθρύλητη «Επανάσταση» (στην Ευρωπαϊκή της διάσταση) για την οποία ο Μαρξ είχε γράψει τόσα μελετώντας και την Ευρώπη (αναφέρθηκε και σε εμάς). Μια μακρόχρονη πορεία κοινωνιολογικής μελέτης και επαφών, ταυτόχρονα με την οποία διαμορφώθηκε και ο όρος «κομμουνισμός» και έγραψε το «Μανιφέστο» για το κόμμα.

  2. Ωραίο το ανέκδοτο!

    Ωραία και συγκινητική ήταν μια τούρκικη ταινία που είχε προβληθεί και στην Αθήνα πέρσυ ή πρόπερσυ, «Η Διεθνής» (Beynelmilel). Η άρτι συγκροτηθείσα ορχήστρα του χωριού υποδέχεται την αντιπροσωπεία της χούντας του Εβρέν παίζοντας τη Διεθνή, γιατί ο μαέστρος νομίζει ότι είναι ένα τραγούδι για την άνοιξη και τα πουλάκια.

  3. Χαααχαχαχα
    σε καλό σου Δύτης!

  4. Μπουκανιέρος said

    Λευτεριώτης ή Νικοκάβουρας; (κάτι αχνοθυμάμαι…)

  5. Μιχαλιός said

    Τουρκικά: γηλντηρήμ = κεραυνός (και το παρατσούκλι του Βαγιαζήτ Α΄).

  6. sarant said

    Αυτό είναι και δεν μου πήγε το μυαλό, μπράβο!

    Κι όταν θα πέφτουν οι κεραυνοί,
    θα είναι η μέρα της κρίσεως για τους χαραμοφάηδες
    και η Παράδεισο για τους εργάτες, έτσι λέει.

  7. τεμέτερον said

    σαχτάρ: στάχτη

  8. sarant said

    Τεμέτερον, ευχαριστώ!

    Πρόσθεσα τις ερμηνείες στο κυρίως άρθρο, είστε φίνοι και ωραίοι!

  9. gbaloglou said

    Όπως θα περίμενε κανείς (από τα συμφραζόμενα), σαχτάρ = στάχτη

  10. KapetanEnas said

    Καλημέρα Νίκο.
    Συγκινητικό αυτό το άρθρο μετά μουσικής. Σήμερα, με την έξαρση των εθνικισμών, ένας ύμνος που τον τραγουδάνε στη γλώσσα τους όλα τα έθνη, μοιάζει με επιστημονική φαντασία. Ας όψεται ο Ιωσήφ Βησαριόνοβιτς και οι υπόλοιποι, που στόλισαν το άσμα αυτό με αίμα και κρανία αθώων.

    Για μένα, επιστημονική φαντασία είναι το γεγονός , ότι ένα μεγάλο κομμάτι της Ελληνικής αριστεράς, πιστεύει, ότι ο Υπάρξας σοσιαλισμός ήταν ένας παράδεισος. Και δεν βλέπουν, οτι όση σχέση έχουν τα ιδανικά του σοσιαλισμού με τις πρώην Ανατολικές χώρες, άλλη τόση έχει το «αγαπάτε αλλήλους» με ένα ψυχανώμαλο δομινικανό καλόγερο, που επινοούσε φριχτά βασανιστήρια για τους αιρετικούς και τις μάγισσες.

    Παιδιά, το πράγμα είναι απλό. Η ανθρωπότητα, άλλη μια φορά έκανε ένα μεγαλειώδες πείραμα, που έσκασε στα μούτρα της, με εκατομύρια νεκρούς και δυστυχισμένους.
    Μετά απ’ αυτό, κάποιοι λένε «Να, δε χρειάζονται πειράματα, πίσω στη στρούγκα, (δολάριο, κρίσεις, φτώχια).
    Άλλοι, π.χ. ΚΚΕ, λένε: Ε, δεν πάθαμε και τίποτα…Και ισχυρίζονται, οτι παρόλο που γκρεμίστηκε το κτίριο από την έκρηξη, το πείραμα πέτυχε.
    Και κανείς δε λέει το λογικό. Να μαζέψουμε τις εμπειρείες,τις καινούριες ιδέες, τα καινούρια επιστημονικά δεδομένα και να ξαναμπούμε ξαναμπούμε στο εργαστήριο.

    Και όχι τίποτ’ άλλο, αλλά ο περιβόητος λαός βαριέται αφόρητα να περιμένει μέσα στα γκρεμίδια, έξι δισεκατομύρια άνθρωποι μόνοι τους.

  11. newagemama said

    Πέρα από ερμηνείες, θεωρίες κλπ, εγώ στέκομαι στην ομορφιά των λέξεων, στη μουσικότητα των ήχων τους, στη ζωντάνια και στην αυθεντικότητά τους! Δεν είμαι Πόντια, δεν τις καταλαβαίνω όλες τις εκφράσεις, αλλά και μόνο που τις διαβάζω συγκινούμαι. Τυχαίο? Δε νομίζω!
    Η γλώσσα με τη δύναμή της ξεπερνά τη μικρότητα και τις σκοπιμότητες των ανθρώπων.

    http://newagemama.wordpress.com

  12. JohnyQ said

    στο ηλεκτρονικό αρχείο της ΕΒΕ βρίσκει πρώτη φορά τους στίχους «Εμπρός της γης οι κολασμένοι..» στο Ριζοσπάστη την Πρωτομαγιά του 1925

  13. Γ.Κ. said

    Το Γνεφίστεν σημαίνει Ξυπνήστε.

  14. sarant said

    Ευχαριστώ όλους για τα καλά λόγια.

    Τζόνι, αυτό που βρήκες είναι μια ένδειξη, και σε ευχαριστώ. Δυστυχώς, το ψαχτήρι της ΕΒΕ δεν είναι αξιόπιστο (εδώ που τα λέμε και οι παλιές εκτυπώσεις είναι χάλια, όπως και τα σκαναρίσματα) κι έτσι τίποτε δεν αποκλείει να υπάρχει κι άλλη αναφορά στους στίχους της Διεθνής νωρίτερα. Για να σου δώσω μια ιδέα, αν βάλεις «Λαπαθιώτης» στο ψαχτήρι θα βρεις μόνο μία αναφορά στον προπολεμικό Ρίζο, μετά το 1930. Κι όμως, υπάρχουν βεβαιωμένες πάνω από οχτώ ανευρέσεις, η παλιότερη το 1920.

  15. Δημήτρης Ταλιακός said

    Μας συγκίνησες Νικόλα με τις σημειώσεις από τα τεφτέρια σου !
    10 Συμφωνω για τα εργαστήριο!!
    ΕΝα ενδιαφέρον άρθρο περι της Διεθνούς εδω
    http://tvxs.gr/news/%CF%84%CE%B1%CE%BE%CE%AF%CE%B4%CE%B9%CE%B1-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CF%87%CF%81%CF%8C%CE%BD%CE%BF/%CE%BC%CE%B9%CE%B1-%CE%AC%CE%B3%CE%BD%CF%89%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%80%CE%BF%CE%BD%CF%84%CE%B9%CE%B1%CE%BA%CE%AE-%CE%B5%CE%BA%CF%84%CE%AD%CE%BB%CE%B5%CF%83%CE%B7-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%B5%CE%B8%CE%BD%CE%BF%CF%8D%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%B7%CE%BD-%CE%B5%CF%83%CF%83%CE%B4-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%BC%CE%B5%CF%83%CE%BF%CF%80%CE%BF%CE%BB%CE%AD%CE%BC%CE%BF%CF%85

  16. sarant said

    Δημήτρη σ’ ευχαριστώ!

    Δεν ήξερα την ποντιακή παραλλαγή που παραθέτεις, είχα γκουγκλίσει το «γνεφίστεν» χωρίς αποτέλεσμα, αυτή λέει «σκωθέστεν».

  17. Η λέξη «χουλιγκάνοι» δηλαδή ήταν εν χρήσει στην Τραπεζούντα από το 1920;

  18. Νίκο, τελικά είσαι πηγή πληροφοριών!!! Εύγε.

    Αυτή την εκδοχή φαίνεται ότι τραγουδά ο μπάρμπα Γιάννης ο Ταμτάκος:

  19. Η παρακάτω είναι η εκδοχή των σοβιετικών Ποντίων.

    Γι αυτή την εκδοχή ξέρουμε περισσότερα:

    Οι στίχοι της Διεθνούς στα ποντιακά μεταφράστηκαν από έναν Πόντιο κομμουνιστή του Καυκάσου τον Η. Κ. Χιώτη. Ο Χιώτης ήταν μέλος του Κομμουνιστικού Κόμματος Ρωσίας από το 1904 και είχε σημαντική δράση κατά την κατάληψη της Αμπχαζίας απ’ τους μπολσεβίκους. Εκτελέστηκε από τους οπαδούς του Μπέρια κατά την έναρξη των σταλινικών διώξεων (1937) μαζί με όλη την κομματική ηγεσία των Ελλήνων της Αμπχαζίας:

    Σκωθέστεν σεις που ως ατώρα
    ημέραν ‘κ’ είδετε καλόν
    σα ντέρτια πάντα και σα πόνια,
    σκωθέστεν έρθεν ο καιρόν.

    Εμάς κανείς ‘κι θα γλυτών’ μας
    νε βασιλιάντ και νε θεοί.
    Αν θέλουμε ελευθερίαν
    ας ψαλαφούμε μαναχοί.

    (‘κ’=’κι=ουκί, νε=ούτε, ψαλαφούμε=ψάχνουμε, ζητάμε)
    —————————————–

    Επίσης, η Διεθνής τραγουδιόταν στην ΕΣΣΔ και στη δημοτική, σε μετάφραση του Γιάγκου Κανονίδη. Αυτή η μορφή της Διεθνούς, τραγουδιόταν κάθε πρωί στα ελληνικά σοβιετικά σχολεία πριν την έναρξη των μαθημάτων:

    Ξυπνάτε απόκληροι του κόσμου
    της πείνας δούλοι, της σκλαβιάς,
    το κράτος ρίξτε των τυράννων
    εσείς οι γιοί της εργατιάς.

    Κανείς εμάς δεν θα γλυτώσει
    θεοί, ήρωες ή βασιλείς
    τη λευτεριά δε θα μας δώσει
    αν δεν αγωνιστούμε μεις

    Πίσω να πάρετε το βιός σας
    και να σωθείτε απ’ το ζυγό
    με το σφυρί εμπρός στο έργο
    οπού το σίδερο ζεστό.

    Κι είναι αυτός μας ο αγώνας
    κρίσιμος μα και σκληρός
    στην Ιντερνασιονάλε
    παιδιά ο λυτρωμός

    Ο Γιάγκος Κανονίδης ήταν ένας σημαντικός διανοούμενος του σοβιετικού ελληνισμού. Γεννημένος στον Πόντο, ήταν απ’ αυτούς που εξέφρασαν τις νέες ιδεολογικές αναζητήσεις και συγκρούστηκαν με την παραδοσιακή ελληνική διανόηση της Τραπεζούντας στις αρχές του 20 αιώνα. Με αφορμή τη συγγραφή ενός σκληρού άρθρου κατά του μητροπολίτη Χρύσανθου με τον τίτλο “Οι χουλιγκάνοι του Χλωμού Άστεως”, αναγκάστηκε να καταφύγει στη Ρωσία και να αναζητήσει δουλειά ως δάσκαλος στο κοινοτικό ελληνικό σχολείο της Ανάπα.

    Ο Γιάγκος Κανονίδης, εντάχθηκε νωρίς στο ρωσικό κομμουνιστικό κίνημα και δραστηριοποιήθηκε πολιτικά εντός των ελληνικών κομματικών οργανώσεων. Ήταν αδελφός του Κώστα Τοπχαρά (Κανονίδη), εκπαιδευτικού, συγγραφέα, παλιού δημοτικιστή και ηγετικό στέλεχος στην τάση των ποντιιστών (δηλαδή αυτών που επιθυμούσαν την ανάδειξη της ποντιακής διαλέκτους ως της επίσημης ελληνικής γλώσσας στην ΕΣΣΔ). Ο Γιάγκος Κανονίδης ήταν γνωστός με τα λογοτεχνικά ψευδώνυμα “Δάμων Εριστέας”, “Γιάννης Ανατολίτης” και “Μασχαράνον”. Μετέφρασε Ρώσους συγγραφείς στην ποντιακή. Από τις σημαντικότερες απόπειρες χρησιμοποίησης της ποντιακής ήταν η μεταγραφή των έργων του Ομήρου στη γλώσσα αυτή. Οι πρώιμοι στίχοι του ήταν ο οδηγός για τις μετέπειτα δημιουργίες:

    Θεός, νόμος, πατρίδα, θρησκεία
    Ατά ψέματα είναι ατά,
    Ατά είν’ τη τρανού η κοιλία
    τ’ αργαστέρια τ’αγά, τη ποππά…

    Ο Γιάγκος Κανονίδης εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια των σταλινικών διώξεων 1937-38.

    (Βλάσης Αγτζίδης, Παρευξείνιος Διασπορά. Οι ελληνικές εγκαταστάσεις στις βορειοανατολικές ακτές του Εύξεινου Πόντου, Θεσσαλονίκη, 1997, σελ. 388-391, 418)

    Και όπως γράφτηκε:

    Η εκτέλεση του ύμνου της Κομμουνιστικής Διεθνούς από το Νίκο Αποστολίδη βασίστηκε σε μια προσπάθεια να παρουσιαστούν ενιαία οι δύο ελληνικές σοβιετικές εκδοχές της Διεθνούς: στα ποντιακά και στη δημοτική.

    Νίκο,
    η ελλαδική ποντιακή Διεθνής από πού είναι;

    Μ-π

  20. sarant said

    Άγγελε, η λέξη χουλιγκάν υπάρχει στα ρωσικά (φυσικά δάνειο) από παλιά. Πόσο παλιά, ίσως ξέρει ο Ηλεφού. Φαντάζομαι από εκεί θα την πήρε ο Κανονίδης και θα την έβαλε στα ελληνικά -εξήντα χρόνια πριν από τον Σαββόπουλο!

    Μ-π, εγώ την πήρα από τον Ριζοσπάστη, 1 ή 2 Μαϊου 1925. Και το σχόλιο της Καθημερινής, 3-5-25.

  21. Δημήτρης Ταλιακός said

    Δράττομαι της ευκαιρίας ναναφέρω ότι σήμερα γιορτάζεται και η μέρα της ανεξαρτησίας της Κύπρου, φυσικά δεν κολλάει κάπου εδω μέσα στις αναφορές μας όμως είναι αντίστοιχου απότομου συγκινησιακού φορτίου ειδικά όπως αποτυπώνεται στο ξεχασμένο λόγο του Ελύτη http://waxtablets.blogspot.com/2010/01/blog-post_22.html

    Τα πιάσαμε τα λεφτά μας για σήμερα ευχαριστούμε από καρδιας νάστε πάντα καλά!

  22. Μαρία said

    Για τη μετάφραση της Διεθνούς στα ελληνικά. Το εμπρός της γης οι κολασμένοι φαίνεται οτιείναι μετάφραση του Γιάννη Πικρού
    http://www.epohi.gr/portal/arxeio/2642

  23. Μαρία said

    Δύτη, η ταινία παίχτηκε στο φεστιβάλ Θεσ/νίκης το 2007 και είχε μεγάλη πλάκα.
    http://www.imdb.com/title/tt0893507/

    http://video.google.com/videoplay?docid=3031788509944569674#

  24. sarant said

    Μαρία, ευχαριστώ και μπράβο που το βρήκες!

    Βρίσκω κι εγώ ότι ο Γιάννης Πικρός (κανονικό όνομα: Παπαϊωάννου) ήταν φοιτητής που συμμετείχε στο Σοσιαλιστικό Κέντρο Αθηνών την περίοδο 1912-15. Καμιά συγγένεια βέβαια με τον Πέτρο Πικρό (κανονικό όνομα: Γενναρόπουλος) πέρα από το ότι διάλεξαν το ίδιο ψευδώνυμο!

  25. Μαρία said

    24 Εδώ πιο ευανάγνωστη εκδοχή του Κουτρουβίδη.
    http://metaxifilon.blogspot.com/2009/05/blog-post.html

    Νίκο, πού βρήκες πληροφορίες για τον Πικρό; Θα κοιτάξω και στο Παπαϊωάννου. Πρέπει τώρα να εντοπίσουμε τις αντιδράσεις στην Ακρόπολη που λέει στο άρθρο.
    Η μετάφραση του Γκόλφη πρέπει να συνδέεται με τις μεγάλες καπνεργατικές απεργίες 1909-11 στο Βόλο, όπου όπως αναφέρει ο Κορδάτος οι εργάτες τραγουδούσαν παρελαύνοντας πολλά επαναστατικά τραγούδια.

  26. Μαρία said

    Παπαϊωάννου οκ, μόλις τον βρήκα στο Νούτσο.

  27. sarant said

    Κι εγώ τον Νούτσο κοίταξα.

    [Για να μας καταλαβαίνουν: το πολύτομο αλλά και πολυτιμο βιβλίο Η σοσιαλιστική σκέψη στην Ελλάδα του Π. Νούτσου]

  28. Μαρία said

    Η μαρτυρία του Μπεναρόγια, σ.70 κεξ.

    Ήταν τα τέλη Απριλίου και επρόκειτο να εορτασθεί η Πρωτομαγιά {του 1912]. Εις το Σοσιαλ. Κέντρον εγένοντο συζητήσεις, προετοιμασίαι. […] Η απόφασις ελήφθη:τα μέλη του Σοσιλ. Κέντρου και όσα του συνδικάτου «Η Πρόοδος» θελήσουν, θ ασυγκεντρωθούν εις το εξοχικόν καφενείον «Μέτσι» εγγύς του Σταδίου. […] Εκεί εις το καφενείον θα ενεπετανύετο η ερυθρά σημαία δια πρώτην φοράν, θα εξεφωνούντο λόγοι και θα εψάλλοντο σοσιαλιστικοί ύμνοι. Έτσι είπεν ο αρχηγός Ν.Γιαννιός και έτσι θα εγίνετο. Αλλά σοσιαλιστικοί ύμνοι δεν ηδύναντο να ψαλλούν απο όλους, διότι οι περισσότεροι τους ηγνόουν. Ο Πικρός αναλαμβάνει και ετέθη εις το έργον. Μετέφρασεν δύο-τρεις. Και ο Μπεναρόγιας ανέλαβεν το έργον του μουσικοδιδασκάλου. Εις το Ζάπειον εις τους απομεμονωμένους πάγκους, εγένοντο προπαρασκευαστικαί «συναυλίαι». Οι εργάται σοσιαλισταί της Ελλάδος, ακόμη μία φούχτα ανθρώπων, εδιδάσκοντο τον σοσιαλιστικόν ύμνον, την Διεθνή, κατά μετάφρασιν Πικρού. «Εμπρός της γης οι κολασμένοι…»

    Μέτσι το Μετς, ωραίο

  29. Αγγελος said

    Μόνο που η μετάφραση του Ρήγα Γκόλφη δεν τραγουδιέται, τουλάχιστον όχι στο σκοπό που ξέρουμε. (Στο σκοπό του Red River Valley ταιριάζει μια χαρά.)

  30. Μαρία said

    Άγγελε, δες σημ.3 στο λινκ 25
    Όμως ο Εργάτης διαπιστώνει και ένα πρόβλημα, «το μόνο ελάττωμά της είνε ότι δεν ταιριάζει με την μουσικήν, ώστε να μη δύναται να ψάλλεται», εφ. Εργάτης, 23 Ιουλ. 1911.

  31. sarant said

    Προκειμένου για ύμνο, μάλλον σοβαρό ελάττωμα είναι 🙂

    Αλλά εγώ (με λίγη προσπάθεια) το είχα ταιριάξει στο σκοπό.

  32. Η γλωσσικά μεγαλύτερη συλλογή (και παραλλαγές σε μια γλώσσα)εκδοχών της Διεθνούς στο ιντερνέτι νομιζω ότι βρίσκεται εδώ (αλλά δεν βρήκα να έχει τις ποντιακές):

    http://www.antiwarsongs.org/canzone.php?lang=en&id=2003#agg5237

    Αν και νομίζω ότι και κάποια είναι ίσως πνευματικά γυμνάσματα (π.χ. η εκδοχή σε αρχαία ελληνικά….)

  33. Μαρία said

    31 Μέχρι πρόσφατα, βλ.άρθρο εποχής, πίστευα οτι η διεθνής που τραγουδάμε ήταν σε απόδοση Γκόλφη. Κι αυτό γιατί ολόκληρη τη διεθνή την πρωτοείδα δημοσιευμένη στο ΠΕΖΟΔΡΟΜΙΟ 1, κι απο κάτω: Απόδοση απο τα γαλλικά ΡΗΓΑ ΓΚΟΛΦΗ.
    Με είχε παραπλανήσει δηλαδή ο Θέμης 🙂

    Το σηκωθείτε αν το κάνεις σκωθείτε, περπατάει, η συνέχεια όμως με τίποτα.

  34. sarant said

    Γιατρέ μου, ευχαριστώ για τον λίκνο!

    Ναι, ο Θέμης είναι παραπλανητικός 🙂

  35. Μαρία said

    34 Το λίκνο του γιατρού την έχει και σ’ αυτή την κλίγκον, που τη μάθαμε απ’ το Νικ.

  36. – #10(KapetanEnas)
    Ζωγράφισες!
    Στο «…ξαναμπούμε στο εργαστήριο», βέβαια, χωράει τόσο θεωρητική ανάλυση με σκεπτικισμό (όπως ήδη τον έθεσες) που δεν ξέρω αν θα έβγαζε κάτι. Προσωπικά, βλέπω αδιέξοδο.

    – #13(Γ.Κ.) & #16(Sarant)
    Ερώτηση άσχετου αλλά παρατηρητικού. Το «Γνεφίστεν» μήπως σημαίνει «Κουνηθείτε» ή «Κουνήστε» (ή κάτι ανάλογο), και εξ αυτού «Ξυπνήστε»;

    – #19(Πόντος Και Αριστερά):
    «Ο Γιάγκος Κανονίδης εκτελέστηκε κατά τη διάρκεια των σταλινικών διώξεων 1937-38.»
    Τελικά η διαρπαγμένη εξουσία, ότι και αν ευαγγελίζεται, δεν καταλαβαίνει χριστόφορο λέω εγώ.
    Εκείνη την περίοδο ο Στάλιν είχε φτάσει στο απροχώρητο της κατάστασης, του να δικαιολογήσει την χαμηλή ποιότητα και αποδοτικότητα στην παραγωγή, και συνειδητά (δεν το έκανε πχ από παράνοια) κατασκεύασε «πράκτορες που εισέβαλαν στην χώρα» ή «είχαν αλλάξει στρατόπεδο» (δεν υποθέτω, έχω μελετήσει).
    Το ακόμη χειρότερο είναι οτι δεν καθάρισε πχ 500-1000 που θα ήταν ήδη τρομακτικά αρκετό για ότι ήθελε να εμφανίσει σαν μήνυμα αλλά πήρε η μπάλα εκατοντάδες χιλιάδες κόσμο.
    Μέσα εκεί έβαλε και όσους κατα καιρούς, από τα νιάτα του ακόμη, του είχαν «ξινίσει», ή θυμόντουσαν πράγματα από παλιές του ιστορίες που δεν ήθελε να χαλάνε την εικόνα του, ακόμη και ανθρώπους στους οποίους χρώσταγε χάρες και ανθρώπους που ήταν στο στενό (και αγαπητό υποτίθεται) περιβάλλον του από χρόνια.

    Πολιτικό μήνυμα. Πάρτε το χαμπάρι, η εξουσία από όπου και αν προέρχεται, ότι και αν υπόσχεται ή ευαγγελίζεται, ότι και ιδεολογική ταμπέλα και αν βάζει στο μαγαζί («για τον λαό», «για τους αστούς», «για τους εργάτες» ρε γαμώτο), είναι ένα ανεξέλεγκτο τέρας που πρέπει να χαλιναγωγείται από συγκεκριμένους και ελεγχόμενους κανόνες. Είτε μιλάμε για Δημοκρατία είτε για Δικτατορία η εξουσία είναι ενός είδους μόνο, και την διαφορά την κάνουν οι κανόνες ελέγχου της.

  37. Μαρία said

    το γνεφίζω γουγλίζεται
    http://www.dreampontos.com/forum/index.php?topic=162.0

  38. «Γνεφέστεν» προφέρεται και πιθανόν (σκέφτομαι) να γράφεται «γνεφῆστεν». (όπως πε(γ)άδ, εμέτερα, κ.α)

    Γνεφήστεν εσείς που ως ατώρα κλπ. (Το «ους» είναι ιδιωματισμός της ποντιακής. Είπαμε ο Πόντος είναι τεράστιος, πολύ μεγαλύτερος από την βόρεια Ελλάδα και έχει ιδιωματισμούς). Το Φ’ δεν κατάλαβα τι σημαίνει. Σίγουρα δεν είναι τυπογραφικό; Το πιο πιθανό είναι να είναι το άρθρο «η».

    #19 σα τέρτια (κρατάμε την Τούρκικη προφορά τερτ, όχι ντερτ)
    Από την προφορά της κατάληξης απουσιάζει ο φθόγγος «χ» δηλαδή δεν προφέρεται όπως στα Ελληνικά ‘ντέρτχια’ αλλά ‘τέρτια’ με ημίφθογγο το ‘ι’. Το ίδιο φυσικά και στο ‘βασιλιάντ’ όπως και σε χιλιάδες άλλες περιπτώσεις.
    ‘τη ποπά’ και εδώ υπάρχει ιδιωματισμός. Οι Τραπεζουνταίοι λέμε κανονικά ‘του ποπά’ (δηλ. του παπά).
    ‘ψαλαφούμε=ψάχνουμε, ζητάμε’ με την έννοια του ‘ζητιανεύω’ ή του ‘ζητάω’. Υπό κανονικές συνθήκες το ‘ψάχνω’ είναι ‘αραεύω’

    Περί μουσικής: θυμίζει εμβατήριο με κρητικό ηχόχρωμα. Καμία σχέση με ποντιακά. Δεν νομίζω ότι είναι ικανό το κομμάτι να εμπνεύσει τα πλήθη των ποντίων. Εκ του αποτελέσματος συμπεραίνουμε ότι τελικά δεν τα ενέπνευσε. (Χωρίς παρεξήγηση φίλε Αριστεροπόντιε, απλά γράφω αυτό που σκέφτομαι)

    #10 Καπετάνιε από πότε η ζωή είναι εργαστηριακό προϊόν;

    Γενικότερα οι λέξη προς λέξη αποδόσεις τραγουδιών σε διάφορες γλώσσες περισσότερο μου κάνουν για οργανωμένη προπαγάνδα παρά για εμπνευσμένη στιχουργική. Αν ο στίχος ήταν γραμμένος από πραγματικό πόντιο που το έλεγε η καρδιά του θα είχε μέτρο ικανό να μελοποιηθεί σε παραδοσιακές ποντιακές μουσικές (ομάλ, τικ κ.α.).
    Συγνώμη ρε παιδιά αλλά εμένα προσωπικά δε με συγκίνησε καθόλου. Απεναντίας συμπεραίνω ότι ήταν τέτοιο το σοβιετικό καθεστώς που σε χρόνο ρεκόρ αλλοτρίωσε τους πόντιους σε βαθμό να χάσουν ακόμη και το ρυθμό που αντηχεί στο μυαλό κάθε πόντιου, ακόμη και σήμερα 90 χρόνια μετά. Για τέτοια ισοπέδωση μιλάμε.

  39. #37 (Μαρία)
    Εκείνο είναι συνοπτικό λεξικό. Άλλωστε την ερμηνεία την είπε ήδη κάποιος και δεν την αμφέβαλλα.
    Ρώτησα πως προκύπτει άρα και η κανονική του ερμηνεία. Άσχετα αν καταλήγει (στην καθημερινότητα εν συμπεράσματι και κατα συνθήκη) να εννοούν «Ξυπνήστε».
    Πχ από το λεξικό που με παρέπεμψες:
    «Άκλερο – Που δεν εχει οικογενοια»

    Δεδομένου, λοιπόν, ότι τα Ποντιακά είναι αναντάμ-παπαντάμ αρχαία ελληνικά, το γνεφίστε έχει κάποια σχέση με το γνέφω;
    Αν όχι, τότε πχ το φ ήταν κάποτε π ή θ, ή το ν ήταν λ, ή το γ ήταν χ; Κάπου πρέπει να φεύγει από την ρίζα ρε παιδί μου.
    Αν ναι, πως σκάμε κατευθείαν στο «Ξυπνήστε»;

    Τώρα, θα μου πεις, ίσως σκέπτομαι λάθος εξ αρχής. Πχ τι σήμαινε αρχικά το «γνέφω»;

  40. KapetanEnas said

    Καλημέρα.
    Το γνεφίστεν ίσως έχει κάποια σχέση με το γνόφο, που σημαίνει το σκοτάδι, το σκοτείνιασμα. Όπως λέμε, (όχι εμείς, οι μυστικιστές της αποφατικής θεολογίας), ότι ο Θεός κρύβεται πίσω από τον «εκτυφλωτικό γνόφο της αγνωσίας».

  41. Το “ους” (ως) δεν είναι ιδιωματισμός, απλώς οι Πόντιοι προφέρουν έτσι (σωστότερα;) το «ω» και δεν το μετατρέπουν σε «ο» όπως γίνεται σε άλλες μορφές της ελληνικής. Χαρακτηριστική είναι η προφορά του «ημών» στα ποντιακά ως «εμούν», όπου κρατιέται η ιωνική εκφορά του «η» ως «ε» και το «ω» ως «ου».

    Ο Ταμτάκος απαγγέλει σωστά: «Γνεφίστεν εσείς που ως ατώρα»
    και όχι «Γνεφίστεν σεις που ουσατώρα» που γράφει η Καθημερινή.

    Το «Φ'» που γράφει ο συντάκτης της Καθημερινής δε σημαίνει τίποτα. Απλώς έτσι άκουσαν τα αυτιά του σφουγγοκολάριου του μοναρχο-ολοκληρωτικού αντιπρόσφυγα, ρατσιστή Γεωργίου Βλάχου την έκφραση «Η Ιντερνασιονάλ εν»..

    —-

    Επίσης, όσον αφορά το «μερικοί Πόντιοι, σε αντίθεση με όσα εφευρίσκει σήμερα ο φίλος Αριστεροπόντιος..» Δεν ήταν «μερικοί Πόντιοι», αλλά «πολλοί Πόντιοι».

    Επίσης, παρότι δεν είχαν περάσει πολλά χρόνια απ’ το ’22, τα πράγματα είχαν γίνει άνω κάτω στο Κ.Κ., ο Μπεναρόγια είχε ξεπεταχθεί κακήν -κακώς από το Κόμμα ως «πράκτορας της αστικής τάξης» (σε λίγο κι ο Πουλιόπουλος θα πάρει δρόμο), οι κούτβηδες είχαν αρχίσει ήδη να καταφθάνουν, οι Πόντιοι κομμουνιστές του Καυκάσου είχαν από το 1920 αρχίσει να έρχονται στην Ελλάδα (και από το 1927 ως η πλέον ριζοσπαστική επαναστατική ομάδα θα καταλάβουν την Γενική Γραμματεία), τα επιτακτικά κοινωνικά προβλήματα της προσφυγιά ήταν το χαρακτηριστικό και κύριο στοιχείο… και εξάλλου βρισκόμασταν στην Ελλάδα, όπου δεν θα μπορούσε να δημιουργηθεί Κ.Κ.Π(οντίων) μιας και ο εισοδισμός απαγορεύεται και στον τριτοδιεθνιστικό κομμουνιστικό κόσμο, κατά τον τύπο των ορθόδοξων πατριαρχείων!!!!!!

    Μ-π

    ——————————
    Υ.Γ.

    Επίσης ας μην ξεχνούμε ότι στον (εν τέλει προνεωτερικό) κομμουνιστικό κόσμο του Μεσοπολέμου, κυριαρχούσε η μεταφυσική προσέγγιση των πραγμάτων και η λατρεία του αλάθητου κόμματος, που χαρακτηριστικά περιγράφει η Έλλη Παππά…. Εδώ ο Πλουμπίδης, «για το Κόμμα ρε γαμώτο» τους κάλεσε να υποστηρίξουν τη θέση ότι ο ίδιος «ήταν χαφιές»…. για να μην τρωθεί το κύρος του αλάθητου.

    Άλλες εποχές Νίκο μου, που δεν μπορούμε ενα τις καταλάβουμε ολότελα σήμερα με το ρασιοναλισμό που μας διακρίνει!

  42. Αμασέα (;)

    μιλάμε για την Κομμουνιστική Διεθνή
    και όχι για το «Σ’ ένα γεφυρόπον, έμορφον κορτσόπον..»

    Δεν υπήρχε λόγος να «είχε μέτρο ικανό να μελοποιηθεί σε παραδοσιακές ποντιακές μουσικές (ομάλ, τικ κ.α.)»

    Στην ΕΣΣΔ εκείνη την εποχή γράφονται ακόμα και κομμουνιστικές οπερέτες στην ποντιακή γλώσσα!

    Αυτό που αναδεικνύει η συγκεκριμένη εκτέλεση της Διεθνούς, είναι ότι ο προσφυγικός Πόντος το Μεσοπόλεμο, αποτελούσε έναν συγκροτημένο κόσμο με εσωτερική δομή. Έναν κόσμο που στην ΕΣΣΔ διάλυσε ο σταλινισμός και στην Ελλάδα ο παλαιοελλαδισμός+η λογική του ομοιότροπου έθνους-κράτους….

    Μ-π

  43. KapetanEnas said

    Πάντως, στην εκδοχή με τον κεμεντζέ,#19
    έχει γίνει μία μικρή μουσική διασκευή επί το ποντιακότερο, ασυναίσθητα δηλαδή ο οργανοπαίχτης στο …κολασμέεενοι, κατάργησε την δυτική αρμονία με τα μεγάλα διαστήματα και το έκανε να ακούγεται περισσότερο μοντάλ, ανατολίτικο.

  44. […] -Νίκος Σαραντάκος, με τίτλο Γνεφίστεν σεις που ουσατώρα ημέραν κ’ είδατε καλόν! […]

  45. #42 Ματσουκάτς (Από την Ματσούκα τη Τραπεζούντος) είμαι. Το ‘Αμασεύς’ δεν έχει καμία σχέση με καταγωγή.
    Το ιδιωματισμός ως ενδοποντιακός ιδιωματισμός. Δεν μιλάνε όλοι οι πόντιοι το ίδιο (εξήγησα τον λόγο). Στο «ους» έχεις δίκιο αλλά υπάρχουν άπειρες λέξεις με σημαντικές διαφορές στην προφορά, ανάλογα με την γεωγραφική περιοχή (πχ καρήνγαρήν, τη Πόντονοςτου Πόντου).

    Στην Ελλάδα τις δομές τις ποντιακής κοινωνίας διέλυσε και η αστικοποίηση που σήμερα διαλύει εντός της Τουρκίας τους εναπομείναντες Πόντιους αλλά και η αίσθηση του προσωρινού που έχουν οι πόντιοι στο πίσω μέρος του μυαλού τους. Είναι τραβηγμένο ίσως αλλά για εμένα άλλη σχέση με την γη του έχει ένας Κρητικός και άλλη ένας πόντιος που ξέρει ότι η ιστορία του στο χώρο δεν χάνεται στους αιώνες. Νοιώθουμε δηλαδή λίγο προσωρινοί στον Ελλαδικό χώρο άσχετα αν δεν το αφήνουμε να βγει στην επιφάνεια. Ένας λοιπόν λαός με κοντές ρίζες σε έναν χώρο είναι επιρρεπής στις μεταλλάξεις.

    Δες όμως κάτι μαγικό που γίνεται, παρότι είμαι παιδί της πόλης και που μια ζωή ήθελα να ξεφεύγω από το ποντιακό πρότυπο των γονέων μου, σήμερα νοιώθω μια απίστευτη έλξη για τον παραδοσιακό τρόπο ζωής με όλες δυσκολίες του. Δεν έχει τελειώσει ακόμη το παιχνίδι. Ειδικά τώρα που η αστικοποίηση μετατρέπεται σε δικτύωση, βλέπω πολλούς πόντιους (και όχι μόνο) να επιστρέφουν ‘σο μακέλ και σο τιρπάν’ και ας βάλουν τις κάρτες του πολίτη και του καταναλωτή εκεί που ξέρουν (Εγώ μια φορά δεν πρόκειται να γίνω αριθμός, προτιμώ να γίνω θηρίο). Το γονίδιο στην Ελλάδα δεν χάθηκε, απεναντίας ο σταλινισμός το κατέστρεψε με την μία.

    *μακέλ=σκαλιστήρι, τιρπάν: δρεπάνι

  46. ‘σο μακέλ και σο τιρπάν’ ή «σο τσακούτς και σο καγάν»;

    Κι όπως τραγουδούσαν παρασυρμένοι, απ’ το όραμα και το μύθο:

    «Σο τσακούτς και σο καγάν
    γίνουμαι εγώ γουρπάν…»

    Γράφεις: «Το γονίδιο στην Ελλάδα δεν χάθηκε, απεναντίας ο σταλινισμός το κατέστρεψε με την μία…» Δεν το καταλαβαίνω! Εννοείς μάλλον την ταυτότητα. Έ! αυτό είναι μεγάλο θέμα το πώς εξελίχθηκε, πώς μεταλλάχθηκε στην Ελλάδα και πώς εκφράζεται σήμερα. Κάποια στιγμή, κάπου εδώ στου Σαραντάκου το είχαμε συζητήσει αρκετά. Και τα αντίστοιχα θέματα στην ΕΣΣΔ, τα οποία ελάχιστοι μελέτησαν.

    Στην ΕΣΣΔ δεν χάθηκε καθόλου η ταυτότητα, παρότι έτσι θεωρείται. Ο σταλινισμός κατάστρεψε το σοβιετο-ελληνικό εποικοδόμημα

    Η σοβιετοποίηση γενικά λειτούργησε ως παρένθεση μέσα στον ιστορικό χρόνο. Η πολιτιστική ποντιακή ταυτότητα διατηρήθηκε σχεδόν αυτούσια και -όταν όλη η περιοχή βγήκε απ’ την απομόνωση-μεταφυτεύτηκε στην Ελλάδα με τη νέα προσφυγιά των νέων Ποντίων προσφύγων απ’ την τ. ΕΣΣΔ, περιφρονημένων και απ’ τους ελλαδίτες Πόντιους.

    Σήμερα αν πας στην Αγία Βαρβαρα του Αιγάλεω ή στην Γκοριτσά του Ασπρόπυργου και τ’ άλλα νέα ποντιακά χωριά του Θριάσιου, θα ακούσεις ακόμα ποντιακά στους δρόμους, όπως σε κάποια λίγα χωριά της Μακεδονίας.

    Πουθενα δεν υπάρχει ασπρόμαυρος κόσμος Αμασέα!

    Μ-π

  47. $46 Αν δεις τις απόψεις μου στο φιλόλογοι θα διαπιστώσεις ότι συμφωνώ μαζί σου. Όντως δεν υπάρχει ασπρόμαυρος κόσμος.

    Τα πάντα είναι παρενθέσεις μέσα στον ιστορικό χρόνο. Το θέμα είναι το πως (με ποια μορφή) βγαίνει κάποιος από την παρένθεση και αν έχει διατηρήσει τα στοιχεία που είχε προ παρενθέσεως.

    Ευτυχώς κατάγομαι από ένα από αυτά τα λίγα χωριά της Μακεδονίας και δυστυχώς νοιώθω μια μεγάλη ευθύνη γιαυτό. Είμαστε ίσως οι τελευταίοι των Μοϊκανών και συγχύζομαι τα μάλα όταν επιστρέφοντας βλέπω τους νεότερους να έχουν μια τάση αμερικανοποίησης. Είναι αξιοθρήνητο να χάνεις την ταυτότητα σου όταν βρίσκεσαι μέσα στην παρένθεση γιατί όταν θα βγεις από αυτήν γίνεσαι ένα τίποτα.

  48. Δείτε για έναν από τους Πόντιους του μεσοπολέμου που έπαιξαν σημαντικό ρόλο στο αριστερό κίνημα:

    -O ηγέτης της αγροτιάς Κώστας Γαβριηλίδης

    http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=570790

  49. Μαρία said

    Αριστεροπόντιε, έχει εκδοθεί και η αυτοβιογραφία του.

  50. Θέμης said

    Μαρία (#33), εσύ κόβεις κι ο Νικοδεσπότης (#34) ράβει. Δεν ήταν δα φιλολογική έκδοση, μάλλον χρηστική θα την αποκαλούσα. Κι εσύ αποτελείς ζωντανή απόδειξη της χρηστικότητας, αφού εκεί την πρωτοδιάβασες τη Διεθνή.
    Πού θα μου πας, θα τα ξαναπούμε από κοντά.

  51. Μαρία said

    50 Σε πειράζουμε αφού. Παραλείψατε και το ρεφρέν.
    Θυμάσαι μήπως τη χρονολογία έκδοσης του Πεζοδρομίου;

  52. Mιας και βιώνουμε στην ώρα της ως ξύπνιοι νεοέλληνες μια ελληνοκινέζικη συμμαχία -και όχι σαν τους Αλβανούς που βιάστηκαν να τα σπάσουν με τους Κινέζους του Τενγκ Χσιάο Πίγκ επί Εμβέρ Χότζα παρέμενοντας πιστοί στη μαοϊκή πολιτική- ας διαβάσουμε τη Διεθνή στα κινέζικα και ας ακούσουμε στη συνέχεια μια ενδιαφέρουσα εκδοχή. Εξάλλου ήδη το πρώτο ελεύθερο κομμουνιστικό έδαφος στην Ελλάδα είναι γεγονός, αυτό της COSCO στον Πειραιά!!!

    起来,饥寒交迫 的 奴隶,
    起来,全世界 受苦 人 的!
    满腔 的 热血 已经 沸腾,
    要 为 真理 而 斗争!
    旧 世界 打 个 落花流水,
    奴隶 们 起来 起来!
    不要 说 我们 一无所有,
    我们 要做 天下 的 主人!

    这 是 最后 的 斗争,
    团结 起来 到 明天,
    英 特纳 雄 耐尔
    就 一定 要 实现.

    (Το «英 特纳 雄 耐尔» θα πει «Διεθνής»)

  53. Βέβαια πέρα από τους νεοκαπιταλιστές του Πεκίνου, που μάλλον κάνουν ότι μπορούν να ξεχάσουν το περιεχόμενο του ύμνου, η «Διεθνής» ήταν το κύριο τραγούδι των διαδηλωτών στην Πλατεία της Τιεν Αν Μεν το 1989.

    Η πιο συγκλονιστική στιγμή ήταν όταν οι στρατιώτες άρχισαν να πυροβολούν στο πλήθος. Ξαφνικά τότε οι διαδηλωτές άρχισαν να τραγουδούν την Διεθνή και να αντιδρούν πετώντας στους στρατιώτες πέτρες και μολότοφ.

    Μ-π

  54. #52 Με αντίπαλο το ΚΚΕ που θεωρεί τη συμφωνία αποικιοκρατική ενώ αν είχε δοθεί στην τότε ΕΣΣΔ θα ήταν επαναστατική. Ταυτόχρονα οι Έλληνες «εθνικιστές» του ΛΑ.Ο.Σ. βλέπουν τη συμφωνία ως χρήσιμη εθνικά.
    Είναι για γέλια και για κλάματα ορισμένες φορές οι ιδεολογίες των ανθρώπων.

  55. Θέμης said

    Μαρία (#51), τα πρώτα αντίτυπα δόθηκαν στην κατάληψη της Νομικής τον Μάρτιο του 1973. Όπως ήταν φυσικό, ακολούθησε καταγγελία της Καρυστιάνη για «προβοκάτορες».

  56. Μαρία said

    Θέμη, τελικά έψαχνα τη χρονολογία σε λάθος μέρος, ενώ είναι στριμωγμένη μεταξύ διευθύνσεων και ονομάτων. Τελικά τα δικά μου αντίτυπα είναι το 1, του Απριλίου και το 2, του Ιουλίου του 73.

  57. Θέμης said

    Μαρία, οι αναγραφόμενες χρονολογίες έκδοσης δεν έχουν ούτε κατά διάνοια απόλυτη ακρίβεια. Μερικές φορές υπάρχουν και αποκλίσεις κάμποσων μηνών. Στη συγκεκριμένη περίπτωση θυμάμαι πολύ χαρακτηριστικά αυτά που σου ανέφερα. Θυμάμαι επίσης ότι ασκήθηκε πίεση για να βγουν κάποια αντίτυπα γρήγορα. Όταν κυκλοφόρησαν τα πρώτα, δεν είχε ολοκληρωθεί το τιράζ.

  58. Immortalité said

    Και παρεμπιπτόντως, έβαλα και κάπου έναν τύπο “της Διεθνής”, έτσι για να ακούγεται λίγο κι αυτός
    Σήμερα σε οικογενειακό τραπέζι, είπα το ανέκδοτο με τον Τρόσκι με το οποίο γελάσανε αφού εξήγησα τι λέει ο πρώτος στίχος της Διεθνής στα ρώσικα. Και όταν τελειώσαμε με τα ανέκδοτα και τα γέλια, γυρίζει η μαμά μου (με συγκαλυμμένο ύφος «δεν το περίμενα από σένα» ) και μου λέει: «της Διεθνούς«…

  59. sarant said

    Ιμόρ, καλό!

    Θέμη, αποκαλύφθηκες 🙂

  60. Μαρία said

    57 Μα έγραψα: τα δικά μου αντίτυπα.

  61. Θέμης said

    Μαρία, όλα τα αντίτυπα φέρουν την ίδια χρονολογία έκδοσης, και δεν είναι η χρονολογία της πραγματικής έκδοσης αλλά εκείνη που έχει παραγγείλει ο εκδότης στον τυπογράφο. Για να το γενικεύσουμε το ζήτημα, ασφαλώς θα έχεις προσέξει ότι πάμπολλα ελληνικά βιβλία δεν αναφέρουν καμία χρονολογία έκδοσης, γιατί καθιερώθηκε μεταξύ των εκδοτών να θεωρούν ότι η μνεία χρονολογίας έκδοσης εμποδίζει τη μακροημέρευση του προϊόντος, τα κάνει μπαγιάτικα πριν την ώρα τους. Τέλος πάντων, καφενείο το κάναμε, γιατί όλα αυτά δεν έχουν μεγάλη σχέση με την ποντιακή Διεθνή. Σε πήρα στο κινητό και δεν λειτουργούσε.

  62. Μαρία said

    Στο κινητό; Πήρες το νούμερο απο Νικοκύρη; Λειτουργεί, θα πήρες λάθος.

  63. Μπουκανιέρος said

    #50
    Αφού εμφανίστηκε ο ένοχος, πρόθυμος ν’αναλάβει τις ευθύνες του, να δηλώσω ότι κι εγώ είχα πέσει θύμα παραπλάνησης του προβοκάτορα Θέμη.
    (Με μια πρόχειρη ματιά στη βιβλιοθήκη μου, βρήκα -απ’ τα παλιά τεύχη- μόνο το μοιραίο νο 1, «Απρίλης του 1973» και το 4, «Οκτώβριος 1974».)

  64. Μαρία said

    63 Και δε μας είπε γιατί έφαγαν το ρεφρέν.

  65. Θέμης said

    Για το ρεφρέν ιδέα δεν έχω, μόνο εκ των υστέρων είδα ότι λείπει. Αλλά, όταν έχεις αναγνώστες σαν τη Μαρία, πρέπει να προσέχεις. Μου τα έλεγα μα δεν με άκουγα.
    Μπουκανσβίλι, ορεξάτος επανήλθες. Υποθέτω ότι ευοδώθηκαν τα ιμπεριαλιστικά σου σχέδια στον Καύκασο. Από τη μετονομασία σου θα μπορούσε να συναχθεί ότι η επόμενη εξόρμησή σου συμπεριλαμβάνει τη χρήση ναυτικών δυνάμεων.

  66. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Έχοντας μπροστά μας τα κείμενα από το σύνδεσμο που δίνει ο Drsienbenmal (# 32), μπορούμε να ακούσουμε τη Διεθνή σε πάρα πολλές γλώσσες, από αρχεία MP3 (υπάρχουν 2 ελληνικές βερσιόν, μια ολλανδική σχεδόν jazz -από την Κ.Ε. του ΚΚ Ολλανδίας παρακαλώ, κάποιες a capella, κλπ.)

    http://www.hymn.ru/internationale/index-en.html

  67. Το «γνεφίστεν» θα έπρεπε να γράφεται «΄γνεφίστεν» ή όπως είναι το κανονικό: «Εγνεφίστεν» (εν. Εγνέφω), που έχει τη σημασία του «ξυπνήστε», όπως σωστά ανάφερε ο Γ.Κ. (σχ. 13)

    Στην σοβιετική ποντιακή εκδοχή του Γ. Κανονίδη χρησιμοποιείται το «Σκωθέστεν», το οποίο στην ποντιακή σημαίνει «ξεσηκωθείτε».

    Μ-π

  68. #67 Δεν χρειάζεται τα να κάνουμε όλα με το ζόρι επαναστατικά. Το «σκωθέστεν» σημαίνει «σηκωθείτε» και όχι «ξεσηκωθείτε».

  69. Πάντως επί του προκειμένου δεν σημαίνει “σηκωθείτε” (απ’ τα κρεβάτια σας;) αλλά «ξεσηκωθείτε».

    Και για να μην αντιδικούμε, μεταφέρω τη γνώμη ενός απ’ τους καλύτερους γνώστες και χρήσης της ποντιακής στην Ελλάδα σήμερα, του λογοτέχνη Κώστα Διαμντίδη.

    Μ-π

  70. Μαρία said

    69 Και στην νεοελλην. κοινή: ο σηκωμός.

  71. #69 Δεν αντιλέγω, στην προκείμενη περίπτωση έχει σαφώς την έννοια του ξεσηκωμού. Η ένστασις μου ήταν για την κυριολεξία της λέξης.

  72. was said

    εγνεφος εκ του εκνηφος εκ του νηφω-νηφαλιος

  73. sarant said

    Λογικό είναι αυτό που λέτε, ευχαριστώ!

  74. Ευχαριστώ Was. Είδες αριστεροπόντιε πόσο κρατάνε τα Τραπεζουντέικα; (ορά* σχ.38, γνεφέστεν <- γνεφῆστεν). Τώρα το γιατί δεν το γνωρίζω. Πώς δηλαδή έγινε και διατηρήθηκαν περισσότερα στοιχεία στην Τραπεζούντα από τις άλλες περιοχές του Πόντου.

    *οριάζω: προσέχω, παρατηρώ (το «ι» έχει ελάχιστη διάρκεια, άτιμο Ελληνικό κράτος, τι γλωσσική ζημιά έκανες).

  75. […] ο Νίκος Σαραντάκος δημοσίευσε μια άγνωστη εκδοχή της Διεθνούς που […]

  76. θεοφιλος θερμη said

    Να εισαι καλα Ποντος και Αριστερα που μνημονευεις τον αξεχαστο Κωστα Γαββριηλιδη,τον αγωνιστη του Α.Κ.

  77. θεοφιλος θερμη said

    Να εισαι καλα Ποντος και Αριστερα που μνημονευεις τον αξεχαστο Κωστα Γαββριηλιδη,τον αγωνιστη του Α.Κ.
    Να λελεβω σας ολς πουλοπαμ.

  78. […] ο Νίκος Σαραντάκοςδημοσίευσε μια άγνωστη εκδοχή της Διεθνούς που […]

  79. […] Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: