Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Της Αγγέλας το κάγκελο

Posted by sarant στο 22 Νοέμβριος, 2010


Η καγκελάρισσα, η καγκελάρια ή η καγκελάριος της Γερμανίας;

Το σημείωμα αυτό παίρνει την αφορμή του από την κυρία Άνγκελα Μέρκελ, πρωθυπουργό της Γερμανίας –όμως δεν πρόκειται να προσθέσω τη φωνή μου στη (μάλλον δίκαιη) κατακραυγή που έχει ξεσπάσει εναντίον της από πολλά σημεία της Ευρώπης για την εθνικιστική οικονομική πολιτική που ακολουθεί, αλλά να λεξιλογήσω, όπως είναι το συνήθειο αυτού του ιστολογίου.

Ξεκίνησα το σημείωμα με μια εσκεμμένη μικροανακρίβεια, όταν αναφέρθηκα σε πρωθυπουργό της Γερμανίας. Διότι η Γερμανία έχει μια ιδιομορφία, ο εκάστοτε πρωθυπουργός της να αποκαλείται με έναν ιδιαίτερο τίτλο, καγκελάριος, Kanzler στα γερμανικά, ή, ακριβέστερα, Bundeskanzler (ομοσπονδιακός καγκελάριος). Και ήταν εσκεμμένη η ανακρίβεια, διότι ήθελα να αναφερθώ στο θηλυκό γένος του καγκελάριου.

Στα γερμανικά, η κυρία Μέρκελ δεν λέγεται Kanzler, αλλά Kanzlerin, έχει δηλαδή προστεθεί η θηλυκή κατάληξη. Στα ελληνικά, αντιθέτως, ειδικά στην εποχή μας που φοράμε μουστάκια σε όσο περισσότερα επαγγελματικά θηλυκά μπορούμε, επόμενο ήταν να περάσει ο τύπος «η καγκελάριος» -είναι άλλωστε η λύση της ελάσσονος αντίστασης. Η αλήθεια είναι ότι υπάρχουν και άλλα επαγγελματικά θηλυκά σε –άριος, για παράδειγμα η βιβλιοθηκάριος και η αποθηκάριος.

Από την άλλη, υπάρχει ο προλετάριος, που το θηλυκό του ασφαλώς δεν είναι η προλετάριος, αλλά «η προλετάρια» (τουλάχιστον αυτόν τον τύπο έχει το ΛΚΝ, ενώ  ο Μπαμπινιώτης περνάει το θέμα στο ντούκου), ενώ οι Βυζαντινοί, που είχαν πολλά αξιώματα σε –άριος, δεν χρησιμοποιούσαν βέβαια ερμαφρόδιτους τύπους, αλλά για τα θηλυκά χρησιμοποιούσαν είτε το –άρια, είτε το –άρισσα, έτσι θα βρείτε και τον τύπο «η πρωτοσπαθάρια» (στον Πορφυρογέννητο) αλλά και «η πρωτοσπαθάρισσα» (στον Ατταλειάτη). Ο ίδιος Πορφυρογέννητος έχει και «σιλεντιάρισσα», που είναι το θηλυκό του σιλεντιαρίου. Οπότε, κατ’ αναλογία, την κυρία Μέρκελ θα μπορούσαμε να την πούμε «καγκελάρισσα» ή και «καγκελάρια», αν και αναγνωρίζω πως η πρόταση αυτή ελάχιστες ελπίδες επιτυχίας έχει.

Γιατί όμως να λέγεται καγκελάριος ο επικεφαλής της γερμανικής κυβέρνησης; Τι ρόλο έχουν εδώ τα κάγκελα; Για να απαντήσουμε στο ερώτημα αυτό πρέπει να πάμε πολύ πίσω, στη ρωμαϊκή εποχή. Στα δικαστήρια της αυτοκρατορικής εποχής, η έδρα του δικαστή χωριζόταν από το ακροατήριο με ένα καφασωτό πλέγμα, το οποίο ονομαζόταν cancelli (πληθυντικός αριθμός), που είναι υποκοριστικό του cancri. Σε κάθε πλευρά αυτού του χωρίσματος στεκόταν ένας δικαστικός κλητήρας, που μεταβίβαζε τις εντολές του δικαστή, γνωστοποιούσε τις αποφάσεις κτλ. Αυτός ο κλητήρας λεγόταν cancellarius λέξη που πέρασε στα ελληνικά της ύστερης ελληνιστικής εποχής ως καγκελλάριος (αλλά και από τότε απαντά και η απλοποιημένη γραφή, καγκελάριος).

Θα παραθέσω ένα απόσπασμα από το έργο του Ιωάννη Λαυρεντίου Λυδού Περί εξουσιών, που τα περιγράφει αναλυτικά (δεν μεταφράζω, διότι ή είμαστε τρισχιλιετείς ή δεν είμαστε):

Τὸ πρὶν καθ’ ὁμαλοῦ ἐν τοῖς δικαστηρίοις, ὥσπερ ἔτι καὶ νῦν ἐν τοῖς ἐπιχωρίοις ἐστίν, ἔρυμα καί, ὡς ἄν τις εἴποι διαφραγμόν, ξυλουργές, ἀπὸ σχιδάκων μακρῶν ἀντιπλαγιαζομένων ἐφ’ αὐτοὺς καὶ διόπτρας ὀξυτελεῖς, καθάπερ δικτύου τινός, ἀποτελούντων, ἐπὶ μέσου διέτεινε τοῦ δικαστηρίου, χωρίζον τὸν ἄρχοντα τῶν ὑποδίκων· κάγκελλον αὐτὸ οἱ Ῥωμαῖοι καλοῦσιν ὑποκοριστικῶς, ἀντὶ τοῦ δικτύδιον, ὅτι πρωτοτύπως κάγκρους αὐτοὶ τὰ δίκτυα λέγουσιν, ὑποκοριστικῶς δὲ καγκέλλους. ἐπὶ τούτου τοῦ διατμήματος ἵσταντο δύο ἀφ’ ἑκατέρας πλευρᾶς καγκελλάριοι, ἐκ τοῦ πράγματος ἐπιφημιζόμενοι·

Αρχικά λοιπόν ο cancellarius ήταν ένας κλητήρας, ένας μάλλον ταπεινός αξιωματούχος (αλλά μην ξεχνάμε ότι ο δικαστής ήταν συχνά ο αυτοκράτορας, άρα από τότε ήταν κοντά στα ανώτατα κλιμάκια) όμως, όπως πολύ συχνά συμβαίνει, η λέξη έμεινε ίδια αλλά η σημασία της άλλαξε, κι έτσι έφτασε να σημαίνει διάφορα ανώτατα κρατικά αξιώματα, είτε στα λατινικά είτε στις νεότερες γλώσσες. Και στη βυζαντινή κρατική διοίκηση υπάρχει κατά περιόδους ο καγκελάριος, τίτλος που αντιστοιχεί στον αρχιγραμματέα του κράτους, κάποτε σαν συνώνυμο του λογοθέτη. Την ίδια εποχή, ο cancellarius είναι τίτλος ανώτατου αξιωματούχου στα δυτικά κράτη, και μάλιστα στον Χωνιάτη βρίσκω το εξής απόσπασμα για έναν ξένο αξιωματούχο: ὡς ἡ Λατίνων βούλεται φωνή, καγκελάριον, ὡς δ’ Ἕλληνες εἴποιεν, λογοθέτην. Στα δημώδη κείμενα της μεσαιωνικής εποχής απαντά επίσης ο τύπος καντζιλάριος.

Οι σημερινοί απόγονοι του cancellarius έχουν κάνει καλή καριέρα αν σκεφτούμε ότι ξεκίνησαν από κλητήρες: στην Αγγλία ο Lord Chancellor, Λόρδος Καγκελάριος, είναι ο αρχιδικαστής και το δεύτερο ανώτερο μη βασιλικό αξίωμα του κράτους, ενώ Chancellor of the Exchequer είναι ο υπουργός Οικονομικών· στη Γαλλία, chancelier είναι ο υπουργός Δικαιοσύνης, ενώ στη Γερμανία, όπως είπαμε Bundeskanzler είναι ο αρχηγός της κυβέρνησης, το αντίστοιχο του πρωθυπουργού –το ίδιο ισχύει και στην Αυστρία.

Εμείς εδώ καγκελάριους δεν έχουμε, ούτε καγκελάριες ή καγκελάρισες, έχουμε όμως κάγκελα. Η λέξη όπως είδαμε είναι δάνειο από τα λατινικά, και στη διαδρομή της είχε και τη σημασία της αφετηρίας του ιπποδρόμου στην Πόλη. Σήμερα βέβαια σημαίνει τις μεταλλικές συνήθως ράβδους που, πολλές μαζί, σχηματίζουν περίφραξη. Το κάγκελο ή τα κάγκελα είναι και η φυλακή, ενώ «κάγκελο» λεγόταν και το χρηματιστήριο Αθηνών, όπως λέει το σλανγκρ, επειδή στο κέντρο κάτω από το ταμπλό των τιμών ήταν ένα μεταλλικό κάγκελο γύρω από το οποίο συγκεντρώνονταν παλιά οι αντικριστές και δια βοής και με χειρονομίες αγόραζαν και πουλούσαν μετοχές. Πολύ λογικά, στη χρηματιστηριακή αργκό, οι αντικριστές ονομάστηκαν «καγκελάριοι»!

Όμως το κάγκελο έχει και πλούσια φρασεολογική παρουσία. Καταρχάς ή καταρχήν, λέμε «έμεινε κάγκελο» για κάποιον που έμεινε άναυδος, εμβρόντητος, κατάπληκτος –ή και απλά ακίνητος σαν άγαλμα. Έπειτα, από τη γλώσσα των γηπέδων στην κοινή καθομιλουμένη, το σύνθημα «… και τα μυαλά στα κάγκελα», χρησιμοποιείται σαν ένδειξη τυφλής αφοσίωσης ή ακατάσχετου ενθουσιασμού. Όχι λίγο συνέβαλε στη δημοτικότητα της έκφρασης το γνωστό τραγούδι του Τζίμη Πανούση, που εδώ το βλέπουμε σε ένα παλιό βιντεοκλίπ:

http://www.youtube.com/watch?v=ZT-r0XlwJOs

Υπάρχει ακόμα η έκφραση «μου σηκώθηκε η τρίχα κάγκελο», επαυξητική της «μου σηκώθηκε η τρίχα», σαν ένδειξη μεγάλης φρίκης ή αηδίας, υπάρχει τέλος και το περιβόητο «της πουτάνας το κάγκελο», έκφραση που τη λέμε για μεγάλη αναστάτωση, κοσμοσυρροή, φασαρία, οχλαγωγία ή και για καβγά, και που όταν πήγαινα γυμνάσιο τη μεταφράζαμε στην καθαρεύουσα, τάχα για να είναι πιο αποδεκτή: της επί χρήμασι εκδιδομένης γυναικός το σιδηρούν κιγκλίδωμα.

Θα έχετε ίσως διαβάσει την εξήγηση που κυκλοφορεί ευρέως: Λέγεται ότι προπολεμικά αλλά και λίγο αργότερα, όταν αγκυροβολούσε τότε στον όρμο του Φαλήρου ο συμμαχικός στόλος, οι ιερόδουλες της εποχής συνωστίζονταν στη μεγάλη μεταλλική εξέδρα που υπήρχε τότε στη παραλία του Νέου Φαλήρου και μάλιστα στα κάγκελα της δεξιάς πλευράς που έβλεπαν προς την Ακρόπολη στα οποία και ανέμεναν τους επίδοξους πελάτες τους. Όταν όμως δεν υπήρχε ο στόλος τόσο τα παιδιά όσο και οι γονείς απέτρεπαν την οποιαδήποτε παραμονή εκεί χαρακτηρίζοντας το χώρο ως «της πουτάνας το κάγκελο» (την ξεσηκώνω από το σλανγκρ, που την έχει πάρει από τη Βικιπαίδεια, από όπου όμως το σχετικό λήμμα διαγράφτηκε). Δεν αποκλείω εντελώς να ισχύει η εξήγηση, αλλά έχω αρκετές επιφυλάξεις. Ο Ζάχος, χωρίς να είναι εντελώς αξιόπιστη πηγή, στο δικό του λεξικό της πιάτσας, υποθέτει (διστακτικά) ότι η αρχή μπορεί να βρίσκεται σε καβγάδες που γίνονταν σε οίκους ανοχής. Επειδή η έκφραση δεν είναι από αυτές γράφονται εύκολα, είναι δύσκολο να βρεθούν παλιότερες γραπτές μαρτυρίες, κι αυτό μπλέκει τα πράγματα. Αλλά δεν χάθηκε κι ο κόσμος αν δεν βρούμε πειστική εξήγηση. Έτσι κι αλλιώς, ο χαμός σε όλη την Ευρώπη γίνεται σήμερα για της Αγγέλας τα ωραία μάτια -ή το κάγκελο.

 

Προσθήκη: Ο φίλος μας ο Νικολά μου στέλνει κάπως επεξεργασμένη τη φωτογραφία της Αγγέλας, και τη συνοδεύει μ’ ένα λιμερίκι. Ιδού:

Αν ήταν η Αγγέλω Κρητικιά
Θα είχε μια τεράστια μουστακιά
Κι αντί να τυραννάει τα παιδιά
Στον καφενέ θα έπινε τσικουδιά
Κι εκτός από μουστάκια θα είχε και βρακιά

Advertisements

77 Σχόλια to “Της Αγγέλας το κάγκελο”

  1. espectador1 said

    Πολύ ωραίο και….διδακτικό 🙂

    Μια άλλη λέξη που στα καθ’ ημάς δεν έχει θηλυκό είναι το…σφουγκοκωλάριος.

    ΥΓ Στον «Νονό» του Κόπολα υπάρχει ενας «κονσελιε» ή κάπως έτσι (Ρομπερτ Ντυβαλ). Εχει κάποια σχέση με το θέμα μας?

  2. π2 said

    Espectador, κονσιλιέρε (consigliere), δηλαδή μυστικοσύμβουλος. Καμιά σχέση.

  3. Ωραίες λέξεις οι ‘διαφραγμός’, ‘αντιπλαγιάζομαι’, ‘σχίδακες’. Οι δύο πρώτες, μάλιστα, άνετα σηκώνουν μεταφύτευση (τρισχιλιετής γαρ), ειδικά ο διαφραγμός. Αλλά το ‘εφ’ αυτούς’ πρέπει να πάρει δασεία, Νίκο.

  4. sarant said

    Κώστα, σε συγχαίρω που έχεις μάτι αετίσιο και μπόρεσες να διακρίνεις το πνεύμα στο «εφ’ αυτούς». Σε διαβεβαιώνω ότι το απόσπασμα το κοπυπάστωσα από το TLG, χωρίς την παραμικρή αλλαγή!

    Η έκδοση στην οποία στηρίζονται είναι καινούργια (1983). Ξανακοίταξα το κείμενο και όντως έχει ψιλή. Δεν ξέτω αν το λάθος έγινε κατά την αντιγραφή στο TLG ή αν το έχει έτσι το βιβλίο ή αν είναι λάθος του Ιωάννη Λυδού (που ίσως να μην έγραφε με πνεύματα τον 6ο αιώνα) ή κάποιου αντιγραφέα του. Πάντως εγώ δεν το πείραξα!

  5. Dralion said

    Πολυ καλο το ποστ και ευρηματικος ο τιτλος.

    Να συμπληρωσω οτι και μερικες χωρες της λατ. Αμερικης (Αργεντινη, Βραζιλια, Παναμας, Περου, Χιλη) εχουν καγκελαριους / καγκελαρισσες. Με την διαφορα οτι σ αυτες τις χωρες ο καγκελαριος ειναι ο υπουργος εξωτερικων, οχι ο πρωθυπουργος.
    Και η Ισπανια εχει καγκελαριους. Ειναι υπαλληλοι του ΥπΕξ (η της πρεσβειας), επιφορτισμενοι με καποια ειδικα καθηκοντα.

    Η γερμανικη γλωσσα εχει και ενα παραγωγο του «καγκελαριος» (Kanzler), που δεν μπορω να αποδωσω στα ελληνικα. Προκειται για την λεξη Kanzlei.
    Το Kanzlei ειναι το «γραφειο του καγκελαριου».

    To περιεργο εδω ειναι οτι η κα Μερκελ *δεν* διαθετει Kanzlei, αν και καγκελαριος.

    Υπαρχει Kanzler-amt, που ειναι η ανωτατη διοικητικη αρχη (απο μια σε καθε κρατιδιο συν την ομοσπονδη). Τα Kanzleramt εχουν εκατονταδες υπαλληλους και προισταμενο, αλλα κανενας απο αυτους δεν ειναι καγκελαριος.

    Αντιθετα, ολοι οι συμβολαιογραφοι, οι φοροτεχνικοι και οι δικηγοροι της Γερμανιας – και μονο αυτοι – εργαζονται σε μια Kanzlei.

    Εναν αρχιτεκτονα η μηχανικο τον επισκεπτεσαι στο γραφειο του. Εναν γιατρο στο ιατρειο του. Εναν δικηγορο στην Kanzlei του. Οι λεξεις συμβολαιογραφος, φοροτεχνικος, δικηγορος δεν εχουν ετυμολογικη σχεση με τον καγκελαριο.
    Υποθετω οτι τα επαγγελματα αυτα θεωρουνται ο «συνδετικος κρικος» του πολιτη με το κρατος σε ολες τις επισημες υποθεσεις, γι αυτο και δουλευουν σε Kanzlei αντι γραφειου.

  6. atheofobos said

    Στην Ελλάδα μόνο ένας θα μπορούσε επαξίως να φέρει τον τίτλο του καγκελάριου από το πλήθος των κάγκελων που τοποθέτησε ως δήμαρχος: ο κ.Τίποτα!

  7. Ρεβέκκα Μπενβενίστε said

    Kanzlei: καγκελαρία, είναι ή πιο φυσική απόδοση.

  8. newagemama said

    Kαλή εβδομάδα

    Δεν αντέχω, θα κατινιάσω Δευτεριάτικα. Δεν έχω ξαναδεί πιο κολακευτική φωτογραφία της καγκελάρισσας Αγγέλας. Σίγουρα την κοπυπάστωσες από την επίσημη ιστοδελίδα του κόμματός της, που τη δείχνει τόσο φρέσκια και συμπαθητική.

    Τέλος πάντων, η ανάρτηση όπως πάντα αξιόλογη και …διδακτική.

    Kαλημέρα από την ανοιξιάτικη Αθήνα,

    http://newagemama.com

  9. sarant said

    Δρακολέοντα, ευχαριστώ για τις συμπληρώσεις. Όπως λέει και η Ρεβέκκα Μπενβενίστε, Kanzlei είναι καγκελαρία όταν λέμε για τις υπηρεσίες που επικουρούν το έργο του καγκελαρίου, ή για το κτίριο που τις στεγάζει -αλλά βέβαια το γραφείο του δικηγόρου δεν θα το πούμε έτσι!

    Αθεόφοβε, έχεις δίκιο, πολύ πετυχημένο!

    Mama, ομολογώ ότι απέφυγα μερικές άλλες φωτογραφίες της καγκελάρισσας 🙂

  10. Dralion said

    Ρεβεκκα, δεν εχω λογους να διαφωνησω με την αποδοση που δινεις – σε γλωσσολογικο επιπεδο.

    Ωστοσο η εννοια της «καγκελαριας» ειναι αμεσα συνδεδεμενη με το αξιωμα του καγκελαριου / πρωθυπουργου (στην ελληνικη γλωσσα παντα).

    Κανενας ελληνας δεν λεει «παω στην καγκελαρια του συμβολαιογραφου».
    Ενας γερμανος ομως λεει ακριβως αυτο.

    Εννοιολογικα λοιπον, δεν μπορω να ταυτισω την καγκελαρια με την Kanzlei.

  11. Dralion said

    Νικο, γραφαμε μαζι.

    Κι εγω ευχαριστω για τις γνωσεις που προσφερεις.

    Την ρωμαικη ετυμολογια της λεξης δεν την ξερουν ουτε καν οι γερμανοι.
    Οι περισσοτεροι συνδεουν τον καγκελαριο (Kanzler) με τον αμβωνα στις εκκλησιες (Kanzel).

  12. Νέος Τιπούκειτος said

    Νίκο, ευχαριστούμε πολύ, ενημερωτικότατη η ανάρτηση!

    Για την αθυρόστομη έκφραση, πάντως, έχω την εντύπωση ότι, αφού έτσι κι αλλιώς εικοτολογούμε αναγκαστικά, μπορεί κανείς να καταφύγει σε μια πιο εύλογη εικασία. Το κάγκελο της πουτάνας θα πρέπει να ήτανε η καγκελόπορτα του σπιτιού της (ή του «σπιτιού» της, αν επιμένετε, αν και αυτά τα δύο συχνά ταυτίζονταν). Όπως εύκολα αντιλαμβάνεται κανείς, γύρω από το εν λόγω κάγκελο δεν θα πρέπει να επικρατούσε και υποδειγματική τάξη — μάλλον το ακριβώς αντίθετο θα συνέβαινε.

  13. ένα καφασωτό πλέγμα, το οποίο ονομαζόταν cancelli (πληθυντικός αριθμός), που είναι υποκοριστικό του cancri
    Αν μας πεις Νίκο και τι σήμαινε cancri για μας που δεν θυμόμαστε τόσο καλά τα λατινικά μας… 🙂 (cancre δεν είναι στα γαλλικά ο κουμπούρας;)

  14. (τι είναι αυτά τα κεφαλαία;!; Πρώτη και τελευταία φορά που χρησιμοποιώ το χτμλ cite. Επιστροφή στο blockquote στο εξής…)

  15. sarant said

    Το cancri είναι σπάνια λέξη, σημαίνει επίσης κιγκλίδωμα, και το έβαλα μόνο επειδή ο Λυδός λέει «κάγκρους αυτοί τα δίκτυα λέγουσιν». Δεν είναι ίδια λέξη με το cancer = καρκίνος, προέρχεται από το carcer, αν και τα λεξικά δεν είναι πολύ βέβαια.

  16. Voulagx said

    Kanzler = καγκελαριος (αρα κατ’ αναλογιαν)
    Kanzlerin = καγκελαρινα

  17. Χρηστος Κ. said

    Αθανατο photoshop. Μπαινεις Δρακουμελ και βγαινεις Ναομι.

  18. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Σε συμβολαιογραφικά κείμενα του 18ου αιώνα (τουλάχιστον αυτά έχω υπόψη μου, προφανώς κι από προτύτερα) η τυπική φράση έναρξης καταγραφής της πράξης, μετά την τοποχορονολογία, είναι «…ενεφανίστη εν τω κανγγέλω [ ή «εις το κάνγγελο»] εμού νοταρίου ο τάδε…» (πρβλ. και όσα λέγονται στο #5). Επομένως, η λέξη «κάγκελο» είχε περάσει στην ελληνική με την σημασία «γραφείο» (όχι το έπιπλο) αρκετά νωρίς.
    Όσο για το κάγκελο της πουτάνας είναι προφανώς ο τόπος εργασίας της που, ευφημιστικά ίσως, αποκαλείται κάγκελο για να μην το πούμε μπουρδέλο. Άλλωστε, η έκφραση «έγινε μπουρδέλο» είναι κοντά σημασιολογικά με το «έγινε της πουτάνας το κάγκελο».

  19. espectador1 said

    #2 Ευχαριστω

  20. Qq said

    Κάποτε και αυτή ήταν ωραία και νοστιμούλα. Ακόμα και σήμερα νομίζω είναι ελκυστική, για την ηλικία της. Δεν νομίζω να είναι φωτοσόπ. Αλλά μία φωτογραφία από τα νιάτα της, όπως πολύ συνηθίζουν να δείχνουν φωτογραφίες αγνώριστες. Αυτή η αναφορά για την «εθνικιστική οικονομική πολιτική» με ξένισε. Όλοι αυτό δεν πράττουν, και αυτή δεν είναι η απαίτηση μας από τους έλληνες πολιτικούς. Εμείς να περνάμε καλά, και για τα στραβά υπάρχουν οι κουτόφραγκοι (κυρίως οι γερμανοί) να μας ξελασπώνουν.

  21. «στη Γαλλία, chancelier είναι ο υπουργός Δικαιοσύνης»

    Garde des Sceaux (σφραγιδοφύλακας) δε λέγεται;

  22. Qq said

    Μια και αρχίσατε το λεξικολογικά, το «υπουργός» είναι μετάφραση του «μίνιστρος», ή συναντιέται και στην αρχαία λογοτεχνία?

  23. Μαρία said

    21 Νίκο, με πρόλαβε ο Άγγελος. Διόρθωσε σε λεγόταν στο ανσιέν ρεζίμ απ’ το οποίο διατήρησαν μόνο τον Σφραγιδοφύλακα παράλληλα με τον Υπουργό Δικαιοσύνης. Λέγεται σήμερα για άλλους σφραγιδοφύλακες π.χ. της λεγεώνας της τιμής.
    Έχουν όμως του δικηγόρου το κάγκελο(barreau>barre) -:)

  24. sarant said

    Qq, για τον υπουργό είχαμε συζητήσει παλιότερα:
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/11/02/dynasty/

    21-23: Φυσικά ο υπουργός Δικαιοσύνης λέγεται σφραγιδοφύλακας (Garde des Sceaux). Νόμιζα ότι chancelier και Garde des Sceaux είναι συνώνυμα. Έτσι λέει και η γαλλική βικιπαίδεια, αλλά όχι το Ρομπέρ, οπότε κακώς το νόμιζα, έχετε δίκιο. Πάντως, το υπουργείο Δικαιοσύνης λέγεται και chancellerie.

  25. μ said

    @21 Και στα αγγλικά: Chancellor of the Exchequer = υπουργός οικονομικών. Lord Chacellor, ο δικαιοσύνης

  26. Ἐγὼ πολὺ τὴν πάω τὴν Μέρκελ. Τὴν λέξι καγκελάριος τὴν πρωτοσυνάντησα μικρὸς στὸ «Παραμύθι χωρὶς ὄνομα» τῆς Δέλτα ἂν θυμᾶμαι καλά.

  27. κοίτα τὠρα σύμπτωσι! τὸ πρωὶ ἔπεσε στὰ χέρια μου ἕνας τόμος τοῦ Ἰωάννη τοῦ Λυδοῦ!

  28. Μπουκανιέρος said

    27
    Τι καλό;

  29. Μπουκανιέρος said

    Και μένα με ξένισε η «εθνικιστική οικονομική πολιτική», αλλά για άλλους λόγους.
    Ακόμα κι αν κάνουμε τις αναγκαίες υποθετικές παραδοχές ως προς τα συστατικά της, όλο μαζί, μπορεί να υπάρχει τέτοιο πράγμα;

  30. Dralion said

    Αφηνοντας τα ετυμολογικα – που δεν ειναι η ειδικοτητα μου – να σημειωσω οτι η Μερκελ ειναι σχετικα νεα (56 ετων) πολιτικος. Εχω δει παλιοτερες φωτογραφιες της, οταν δεν υπηρχε φωτοσοπ αλλα δεν ηταν καν πολιτικος, ωστε να το εχει αναγκη. Στα νιατα της ηταν πολυ ωραια γυναικα.

    Η φωτογραφια της στο αρχικο ποστ ειναι οντως ωραιοποιημενη, αλλα τετοιες διαφορές αναμεσα στο ειναι και στο φαινεσθαι συνανταω καθημερινα απο εκατονταδες γυναικες οταν ντυνονται για να βγουν «εξω».
    Και ειναι προς τιμη της Μερκελ το οτι δεν βαφεται για να παει στην δουλεια της.
    Εκατομμυρια αλλων γυναικων το θεωρουν αδιανοητο να πανε στην δουλεια τους αβαφτες. Μερικες δεν βγαινουν ουτε καν απο την κρεβατοκαμαρα τους αβαφτες.

    * * * *
    Για την πολιτική της, ειναι φυσιολογικο να κυριαρχουν συγκρουομενες αποψεις. Η δικη μου γνωμη ειναι οτι υπερασπιζεται πολυ καλα και αποτελεσματικα τα συμφεροντα του γερμανικου λαου. Εξ αλλου γι αυτο εκλεχτηκε και γι αυτο πληρωνεται.

    Σε αντιθεση με τους δικους μας ανικανους «κυβερνητες» που _και_αυτοι_ εκπροσωπουν τα συμφεροντα του γερμανικου λαου, ενω πληρωθηκαν για να υπερασπιστουν τα ελληνικα.

    Υ.Γ. Για οποιον ενδιαφερεται να δει μια μη-ωραιοποιημενη εικονα της μερκελ, συστηνω την γερμ. βικιπεδεια εδω. Αυτη η φωτο ειναι αρκετα κοντα στην πραγματικοτητα.

  31. Walter Ego said

    Η φωτογραφία της Δωροθέας που κοσμεί την ανάρτηση ΕΚ-ΠΛΗ-ΚΤΙ-ΚΗ!

    (Εξομολογούμαι: έχω αυνανιστεί από το πρωί τρις θαυμάζοντάς την!
    Πώς να το κάνουμε; Υπόσχεται πολλά…)

  32. sarant said

    Δωροθέα;

    Ωραίο ψευδώνυμο διαλέξατε πάντως!

  33. Walter Ego said

    α). Angela Dorothea Merkel, b. Kasner (17.VII.1954): Όχι μόνο αγγελική- Θεού Δώρο!

    β). Ευχαριστώ! (Μόνο το Ego μου ανήκει ολοκληρωτικώς).

  34. Earion said

    Ο κόμης Άρμανσπεργκ, μέλος της αντιβασιλείας για τον νεαρό βασιλιά Όθωνα, μετά την ενηλικίωση του βασιλιά, το 1835, περιβλήθηκε σχεδόν απόλυτη εξουσία με τον τίτλο του «αρχικαγκελλάριου», μέχρι το 1837 που έπεσε σε δυσμένεια.

  35. 5, με τις πρόσφατες ιστορίες για μηχανισμούς στήριξης και δάνεια, μάλλον κάτι σαν KANZLEIH ή GANZ-LEIH φέρνει στον νου το Kanzlei… (Leih = δανείζω, δάνειο(?))

  36. Nicolas said

    Κι η δική μας η Καγκελαρία, σαν το διάολο, δουλειά δεν είχε:
    http://www.liberation.fr/politiques/01012303092-il-est-desormais-interdit-de-boycotter

    « Le titre de chancelier est synonyme de ministre de la Justice, garde des Sceaux. Le terme de Chancellerie est utilisé dans le monde juridique pour désigner le ministère de la Justice. »
    Ενώ στων βασιλιάδων τον καιρό ο Καγκελάριος ήταν πάνω από τον Σφραγιδοφύλακα.

    Η φωτό βρομάει σοπ από ένα χιλιόμετρο! ο φωτοσοπάς δεν είναι καλός ή το έκανε επίτηδες να φαίνεται.

  37. Σημειωτέον (και όχι προς υπέράσπιση της καγκελαρίνας)
    ότι πολλοί άνδρες την μέμφονται που είναι άσκημη και ασεξουαλική και και και…
    Όπως μέμφονταν παλιά την ασυγχώρετη Μαντλίν Ολμπράιτ (το γεράκι με το ταγεράκι) ως αγάμητη κοκ.
    Τον Κίσινγκερ, όμως, που ήταν αντιστοίχως ασκημάντρας (ή τον καθ΄ημάς Πάγκαλο, τηρουμένων των αναλογιών) τους ψιλοκαμάρωναν ως πονηρούς και ***μίκουλες. Τυχαίο; Δεν νομίζω.
    Άλλωστε, αφού είδαμε τον Σημίτη χωρίς ελιές, τι άλλο να περιμένομε από το Adobe Photoshop;

  38. Walter Ego said

    Λύσσα κακιά, Σκύλε!

    (Παρεπιφτού, γιατί η Ολμπράιτ αγάμητη ολογράφως ενώ ο **μίκουλας Πάγκαλος προστατευμένος πίσω από αστερίσκους; Δεν έχει την ίδια ρίζα η πράξη τους ή η μη-πράξη τους; Μήπως δεν είναι σεξιστικό αυτό;)

  39. sarant said

    37: Σκύλε, θυμάσαι την αφίσα του Σημίτη χωρίς ελιές, που έλεγε «Οι Έλληνες μπορούμε πολλά»;
    Και κάποιος είχε σχολιάσει: Το Φότοσοπ μπορεί περισσότερα!

  40. Μαρία said

    31 Με ένα μαλάκα παραπάνω δε χάθηκε κι ο κόσμος.

    37 Και για την Παπαρήγα δεν είχαν πει λίγα το 91. Η Αγγέλικα Ψαρά είχε γράψει τότε ένα εξαιρετικό άρθρο στην Ε, που δυστυχώς δεν διέσωσα.

  41. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    @40

    «Και για ν’ αλλάξω τόνο εδώ, στα ξένα,
    λέω να μιλήσω τώρα και για σένα
    συνθέτοντας, καθόλου όμως για πλάκα
    αυτό το ρέκβιεμ, δίχως μουσική, για ένα μαλάκα.

    Δεν σε ξεχνάω, ξέρεις εσύ, εσένα λέω
    ………………………………»

    Γιάννης Βαρβέρης
    «Ρέκβιεμ για ένα μαλάκα»

  42. Voulagx said

    «Την μαλακια πολλοι αγαπησαν, τον μαλακα ουδεις» λεγαν οι ΑΗΠ.

  43. Nicolas said

    Αυτό εδώ εννοείς:

  44. Σοῦ τ’ὁμολογῶ -μά τὰ τετραβάγγελα!
    εἶμ’ἐρωτευμένος
    μαζί σου Δωροθέα!
    Σὲ σκέφτομαι πιασμένος
    στοῦ μπαλκονιοῦ τὰ κάγκελα
    και ὧρες ὧρες μοὔ ῤχεται φριχτώτατη ἰδέα…

  45. Κορνήλιε, γιατί ψιλή στο ρ του ‘ρχεται’;

  46. Nicolas said

    Μετά από τις περισπωμένες εκεί που δεν πρέπει, οι ψιλές (συγχωρείται ο Κορνήλιος, έχει πάθει μπουταρικό σύνδρομο, αλλά θα συνέλθει σε μερικές βδομάδες)

    (Περιμένουμε με ανυπομονησία τη συνέχεια της Ιμμορταλιάδας)

  47. Θρασύμαχος said

    Δεν χρειάζεται να προσφύγουμε στο «καγκελλάρισσα» (κατά το μαγείρισσα), αφού το πρωτότυπο Kanzlerin μας οδηγεί άκοπα, ανώδυνα και αυθεντικά στον εξελληνισμένο τύπο «καγκελλαρίνα» (κατά το μπαλλαρίνα).

  48. Raniouska said

    Σαν σήμερα πριν από 5 χρόνια, 22-11-05, η καγκελάριος/καγκελάρια/καγκελαρίνα/καγκελάρισσα Μέρκελ ανέλαβε καθήκοντα. «Γενέθλιο» το σημερινό σημείωμά σας, λοιπόν.

  49. 45 παρόραμα εἶναι. δὲν εἶναι ψιλή, εἶναι ἀπόστροφος ποὺ μπῆκε στὴν θέσι τῆς παραλειφθείσης δασείας

  50. sarant said

    Raniouska, ειλικρινά δεν είχα υπόψη μου την επέτειο της καγκελαρίνας/καγκελάρισσας κτλ. Φοβερή σύμπτωση!

  51. Immortalité said

    Δεν καταλαβαίνω γιατί γίνεται ζήτημα για το αν είναι ωραία η Μέρκελ. Δεν καταλαβαίνω γιατί ασχολούμαστε με τον αν βάφεται ή όχι και γιατί είναι είναι προς τιμήν της που δεν το κάνει.

    Νίκο μιας και η Μέρκελ είναι η πρώτη γυναίκα καγκελάριος, είναι εύλογο που το ζήτημα του θηλυκού (στα ελληνικά) δεν είχε τεθεί μέχρι σήμερα. Είναι αλήθεια πάντως ότι στα επαγγελματικά ουσιαστικά πολλές φορές το θηλυκό έχει μια αδιόρατη απαξιωτική/υποτιμητική χροιά και δεν ξέρω κατά πόσο θα έπιανε. Οι Γερμανοί μπορεί να είπαν Kanzlerin οι Ελληνες όμως δεν θα πουν ποτέ πρωθυπουργίνα. (κττγνμμ)

  52. Πάντως στον Ξενοφώντα, κάπου εκεί που ο Κριτίας μαγειρεύει το θάνατο του Θηραμένη, τα αντίστοιχα κιγκλιδώματα των δικαστηρίων ονομάζονται δρύφακτα ή δρύφακτοι. Ίσως εδώ θα μπορούσαμε να αναζητήσουμε μια ρίζα για να αποδώσουμε την καγκελαρίνα, αλλά με προβληματίζει μήπως δημιουργήσει παρανοήσεις αυτό το «φακ»…

  53. ἀπὸ πότε ἡ κατάληξι -ος ἔπαυσε νὰ εἶναι ΚΑΙ θηλυκή;

  54. Qq said

    53- Από τότε που έχει εφευρεθεί η δημοτική. Πολύ φασαρία για το τίποτα. Αν το πούνε μερικοί καγκελαρίνα, κατά προτίμηση εκφωνητές σε ραδιόφωνο και τηλεόραση, θα λυθεί το πρόβλημα. Επίσης, να δοθεί ένα οριστικό τέλος σε όλα τα θηλυκά και ουδέτερα με κατάληξη σε –ος.

  55. #51: Καθόλου αδιόρατη. Χίλιες φορές μυστακοφορούσα δήμαρχος, παρά δημαρχίνα…

  56. sarant said

    52: 🙂

    55: Ίσως οι δημαρχίνες του μέλλοντος να αλλάξουν γνώμη.

  57. #56: νομίζω ότι το θέμα δεν είναι (μόνο) οι δημαρχίνες, αλλά (κυρίως) το αισθητήριο ενός λαού, από τον οποίο εξάλλου αθ προέλθουν και οι δημαρχίνες.

  58. Θρασύμαχος said

    #49: αφού «δὲν εἶναι ψιλή», πάλι καλά λοιπόν που δεν είναι ούτε ψ_λή.

    #51: το ότι «οι έλληνες δεν θα πουν ποτέ πρωθυπουργίνα» (ή δημαρχίνα κλπ, ίσως ούτε καν γιατρίνα), μήπως οφείλεται στο ότι οι θηλυκοί αυτοί τύποι πρόλαβαν να κατοχυρωθούν με τη σημασία της «πρωθυπουργικής (κλπ) συζύγου»;;;

  59. Μπουκανιέρος said

    58
    Το γιατρίνα το λένε ήδη πάντως (σε κάποια συμφραζόμενα, σε κάποιο επίπεδο λόγου).
    Και θυμάμαι ένα σύνθημα γραμμένο στο Χημείο του ΑΠΘ, στη δεκαετία του ’89, που είχε μέσα τη λέξη «χημικίνα».
    Το επιχείρημα με τις συζύγους μού φαίνεται τζούφιο.

    (Όλ’ αυτά όμως, τάχουμε ξανακουβεντιάσει πολλές φορές.)

  60. Μπουκανιέρος said

    ε, παρόραμα: «δεκαετία του ’80»
    (πήγαν και βάλαν το 9 δίπλα στο 0, οι μαλάκες…)

  61. Το υπόλοιπο σύνθημα;

  62. Θρασύμαχος said

    #59: επίσης κάποιες ειδικότητες εκπαιδευτικών της δευτεροβάθμιας απαντούν και στο λαϊκό/σχετλιαστικό τύπο εις -ού (η γαλλικού, η φυσικού) κατά το Φραγκογιαννού

  63. sarant said

    Θρασύμαχε, αν δεις στο γκουγκλ τις εμφανίσεις του «βουλευτίνα», είναι κατά 99% «η γυναίκα βουλευτής» και όχι «η γυναίκα του βουλευτή». Παλιότερα, σίγουρα, ήταν έτσι που το λες. Αλλά ήδη το 1950λίγο στην εργασία του για την παροιμία με την κενόδοξη σύζυγο ( = να με λένε βοϊβοντίνα κι ας πεθαίνω από την πείνα), ο Λουκάτος είχε επισημάνει την αρχή της μεταστροφής.

  64. sarant said

    Ο αγαπητός Νικολά έστειλε φωτογραφία της Μέρκελ, κάπως επεξεργασμένη, συνοδευόμενη από μαντιν… λιμερίκι.
    Την έβαλα στο τέλος του άρθρου.

  65. Θρασύμαχος said

    #64: ως νέος στο κουρμπέτι σας δεν ξέρω πρόσωπα, ωστόσο ελπίζω ότι «ο αγαπητός Νικολά» που πείραξε τη φωτογραφία της κ. Μέρκελ δεν είναι ο γάλλος ομόλογός της που τόσο τη λατρεύει κι αυτός.

  66. Μπουκανιέρος said

    61
    Άστα Δύτη, είναι μια μπερδεμένη ιστορία…
    (έλα από δω να στην εξηγήσω – και ανοίγω κι ένα yeni raki που τόχω κλειστό)

  67. Nicolas said

    Θρασύμαχε, μην στρίβεις το μαχαίρι στην πληγή. Είναι Γάλλος, αλλά όχι ομόλογός της. Τον ομόλογό της τον ανομολόγητο, όποτε θέλετε σας τον ξαποστέλνουμε πίσω (Σαλονικιός γαρ!). Αλλά θα ήταν πολύ μεγάλη δυστυχία για μια τόσο μικρή χώρα…

    Όποιος αναγνωρίσει το μουστάκι, κερδίζει γλειφιτζούρι.

  68. Immortalité said

    @ 67 Νικολά δεν παλεύεσαι! Για το μουστάκι δε θα δώσεις ένα κλου; 🙂

  69. Voulagx said

    Το μουστακι κατι μου θυμιζει απο Αστεριξ-Οβελιξ,

  70. Immortalité said

    Μπα… Στις ταινίες οι Γαλάτες είχαν σοβαρά μουστάκια…
    Λεκανός από μένα. Το γλειφιτζούρι δεν είναι αρκετό για να το ψάξω απόψε 😉

  71. sarant said

    Μπορεί να είναι αστεριξικό το μουστάκι, αλλά δεν παίρνω όρκο.

  72. ΓΑΠ

  73. Nicolas said

    Κορνήλιε, διάλεξε:

    (Μάτι αετίσιο! του ξεφεύγουν οι περισπωμένες, αλλά βλέπει τον εχθρό παντού!)

  74. sarant said

    Κορνήλιε, συγχαρητήρια!

  75. Walter Ego said

    Νικολά,
    δεν «βλέπει τον εχθρό παντού»: «ΓΑΠ» έγραψε μόνο ο Κορνήλιος, ον αποτελεί -ποιός μπορεί να το αρνηθεί;- απαραίτητο και αναπόφευκτο συστατικό της αΓΑΠης…

  76. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Oρθώς λέμε στα ελληνικά καγκελάριος για την κυρία Μάρκελ, είναι ασορτί με το… ανθρωπάριος και γυναικάριος (έστω γυναίκαρος, κατά τον Walter Ego # 31)!

    (Νικολά, χαθήκαμε πάλι. Με το μουστάκι από πάνω, μου φαίνεται πως μοιάζει του ΓΑΠ ακόμα και στο στόμα! Κέρδισα καμιά καραμέλα κι εγώ; Επίσης, στείλε κανα ρετουσάρισμα και με τον συνονόματό σου Πρόεδρό σας.) 🙂

    Μπουκανιέρο (# 60) : Φοβερά εύστοχη η παρατήρησή σου! Όπως και για το 1 δίπλα στο 2 🙂

  77. Μαρία said

    Εξ αιτίας του …Αλαφούζου βρήκα και δυο δικές μας καγκελαρίες.
    α. Καγκελαρία της Κορίνθου βλ. Φωτάκου, Απομν. σ.50
    http://tinyurl.com/67ammlx
    Γράφει ο Απ. Βακαλόπουλος,Τα ελληνικά στρατεύματα του 1821, σ.25, οτι «οι Καλαβρυτινοί, Κορίνθιοι, Ποριώτες, Δερβενοχωρίτες κ.α. που πολιορκούν τον Ακροκόρινθο, οργάνωσαν, ύστερ’ απο πολλή αναρχία, «σύστημα πολιτικόν», τη λεγομένη καγκελαρία της Κορίνθου…»

    β.στην Ύδρα. «την κοινοτικήν οικίαν, την λεγομένην τότε καγκελαρίαν» σε Δ. Κριεζή, Ενανόρθωσις…, σ.29 κεξ.
    http://tinyurl.com/6dhnnlh

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: