Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα σπριντ των σπρεντ

Posted by sarant στο 27 Δεκεμβρίου, 2010


Επειδή σε λίγη ώρα φεύγω και θα λείψω για μερικές μέρες, δεν θα μπορέσω να απαντήσω σε τυχόν σχόλια, εκτός ίσως από τα πολύ πρώτα. Έχετε τις θερμότερες ευχές μου για καλές γιορτές και καλώς εχόντων των πραγμάτων θα τα πούμε λίγο πριν από την πρωτοχρονιά.

Ευχαρίστως ομολογώ ότι τον τίτλο τον έχω κλέψει από σχετικά πρόσφατο άρθρο του Στάθη Σταυρόπουλου στην Ελευθεροτυπία, που παντρεύει επιδέξια τις δυο αυτές λέξεις, που μοναχά κατά ένα γράμμα διαφέρουν και που θα βρίσκονταν κοντά-κοντά στο λεξικό, αν είχαν τα λεξικά μας συμπεριλάβει τη νεότερη απ’ αυτές, το σπρεντ.

Βέβαια, κι οι δυο λέξεις είναι δάνεια, όχι αυτόχθονες ελληνικές. Το σπριντ πρέπει να μπήκε στη γλώσσα μας στη δεκαετία του 1950, από την αθλητική δημοσιογραφία, ενώ το σπρεντ, που ποτέ να μην έμπαινε, ακούστηκε από πέρσι τόσο έντονα με τη σημασία που μας έχει κάτσει βραχνάς. Διότι παλιότερα, σπρεντ λέγαν κάτι νόστιμους ή τέλος πάντων αθώους πολτούς, που τους άλειβες στο ψωμί, μεζέδες, αλοιφές που τις λέγαμε. Αυτό θα πει άλλωστε το αγγλικό ρήμα spread, απλώνω ή αλείβω. Και αυτό το άπλωμα είναι και η βασική έννοια που βρίσκεται πίσω από το σπρεντ στην ορολογία της οικονομικής, διότι σπρεντ είναι η διαφορά από μια τιμή βάσης –και στην προκείμενη περίπτωση η διαφορά με την οποία δανείζεται ένα ευρωπαϊκό κράτος σε σύγκριση με τα γερμανικά επιτόκια που είναι το σημείο αναφοράς. Και τα σπρεντ, ως γνωστόν, έχουν ξεκινήσει ξέφρενο σπριντ.

Το τρίφθογγο σπρ είναι σπάνιο στα ελληνικά: οι περισσότερες λέξεις που αρχίζουν από σπρ- είναι ξένα δάνεια· στην πραγματικότητα, μία μόνο είναι αυτόχθονη ελληνική λέξη αρχίζει από σπρ-, κι αυτή είναι νεότερη, όχι αρχαία. Ποια είναι; Σκεφτείτε λίγο, δεν είναι πολύ δύσκολο· η απάντηση βρίσκεται λίγο πιο κάτω. Πέρα από αυτή την ντόπια λέξη, έχουμε μερικά δάνεια από σπρ-, όχι πολλά. Στα λεξικά θα βρείτε μόνο το σπρέι και το σπριντ, που είπαμε, άντε και τον σπρίντερ που δεν πιάνεται γιατί είναι της ίδιας οικογένειας με το σπριντ. Όποιος βρει άλλη λέξη ελληνική, δάνεια ή όχι, που να αρχίζει από σπρ- παρακαλείται να την αναφέρει –γίνονται δεκτές και παρατραβηγμένες λέξεις.

Με την ευκαιρία, να σας δώσω και μιαν ιδέα για μιαν εύκολη γλωσσική σπαζοκεφαλιά, που ίσως θελήσετε να αναφέρετε στους φίλους σας (αν έχετε φίλους με πετριά στο γλωσσικό) τις μέρες αυτές. Ρωτήστε τους, από ποιο από τα παρακάτω συμπλέγματα δεν αρχίζει αρχαία ελληνική λέξη: σπλ, σπρ, στλ και στρ. Από σπλ- έχουμε τη σπλήνα, από στλ- (που θα πουν πολλοί) έχουμε τη στλεγγίδα, από στρ- έχουμε πολλές, ολάκερη στρατιά. Από σπρ-, καμία.

Να πούμε εδώ ότι το τρίφθογγο σπρ- είναι σπάνιο σαν αρχικός συνδυασμός όχι μόνο στα ελληνικά αλλά και σε άλλες γλώσσες –για παράδειγμα, στα γαλλικά όλες οι λέξεις που αρχίζουν από spr- είναι αγγλικά δάνεια (σαν τα δικά μας, π.χ. spray, sprint). Παλιότερα η γαλλική γλώσσα πρέπει να μην ανεχόταν καν το sp σε αρχική θέση, αν κρίνουμε από το ότι ανέπτυξε αρχικό e π.χ. στο esprit. Τέτοια αντιπάθεια με το αρχικό «βρώμικο» s- (δηλαδή ενωμένο με άλλα σύμφωνα) έχουν, όπως ξέρουμε, οι τούρκοι, που λένε Ισταμπούλ και Ισταβρόζ, και οι ισπανοί, που λένε Εσπάνια. Ακόμα όμως και στα ιταλικά, που καθόλου δεν ενοχλούνται με το αρχικό s- και μάλιστα σε άφθονα δίφθογγα και τρίφθογγα, οι λέξεις που αρχίζουν από spr- είναι λιγοστές και απ’ αυτές οι περισσότερες είναι σύνθετες, με το s- που είναι το αντιθετικό πρόθεμα, σαν το δικό μας ξε-, π.χ. spremere το αντίθετο του premere.

Αντίθετα, στις γερμανικές γλώσσες –και τα αγγλικά τέτοια είναι– το αρχικό τρίφθογγο spr- είναι συχνότατο, πρέπει να υπάρχουν εκατοντάδες λέξεις που να αρχίζουν από spr-. Και το αγγλικό ρήμα spread, από παλαιογερμανική ρίζα προέρχεται και έχει αντίστοιχά του στις ομοειδείς γλώσσες (π.χ. spreiten στα γερμανικά)· όσο για το ουσιαστικό spread έχει διάφορες σημασίες, πέρα από αυτές που ήδη αναφέραμε, όπως το φάσμα, τη γκάμα θεμάτων, ή το κάλυμμα του κρεβατιού.

Φτάνοντας στο τέλος, θυμάμαι ότι σας είχα βάλει ένα κουίζ, και ήρθε η ώρα να το πάρει το ποτάμι, αν και ασφαλώς θα το έχετε μαντέψει· εννοώ την ερώτηση, ποια είναι η μοναδική αυτόχθονη ελληνική λέξη (ακριβέστερα: οικογένεια λέξεων) που αρχίζει από σπρ-. Και βέβαια πρόκειται για το ρήμα σπρώχνω και την υπόλοιπη οικογένειά του (σπρωξιά, σπρώξιμο, σπρωξίδι κτλ.) Όπως είπαμε παραπάνω, λέξη από σπρ- δεν υπάρχει στα αρχαία, και η λέξη σπρώχνω αρχαία δεν είναι. Εμφανίζεται πρώτη φορά σε πρώιμο νεοελληνικό κείμενο, στον Θησαυρό του Δαμασκηνού Στουδίτη, ένα εκτενές κείμενο γραμμένο σε δημώδη γλώσσα τον 16ο αιώνα.

Μεταφέρω ένα μεγαλούτσικο κομμάτι για να δείτε πόσο ευκολονόητη είναι η γλώσσα του –το θέμα είναι το μαρτύριο του Αγίου Γεωργίου. Μονοτονίζω, αλλά διατηρώ την ορθογραφία (π.χ. αυταίς η τέχναις = αυτές οι τέχνες) (Για όποιον ενδιαφέρεται, το βιβλίο είναι εδώ -στο TLG βρίσκω ελαφρώς διαφορετικό, κάπως πιο διορθωμένο κείμενο).

Ο  δε βασιλεύς Διοκλητιανός ακούσας το πράγμα, έκραξε τον Άγιον και λέγει τον, πόθεν σε ήλθαν αυταίς η τέχναις Γεώργιε; ειπέ μας παρακαλώ σε. Εγώ βάνω εις τον νουν μου, ότι δια να δείξης ταις μαγείαις σου, δια τούτο καμώνεσαι και λέγεις ότι είσαι χριστιανός. Ο Άγιος απεκρίθη· εγώ ω βασιλεύ πάλιν έβανα εις τον νουν μου, ότι ως αν ιδήτε αυτό το θαύμα, να πιστεύσετε εις τον Χριστόν· επειδή δε εις τόσην πλάνην επέσετε, και είστε σκοτισμένοι ψυχικώς και σωματικώς, ότι και αυτά οπού βλέπετε με τα ομμάτιά σας τα ονομάζετε μαγείας και γοητείας έργα, κλαίω σας ότι είστε πλανεμένοι και δεν το καταδέχομαι να σε αποκριθώ παρέκει. Ο Διοκλητιανός είπε, τώρα να ιδώ αν και μπροστά εις τα ομμάτιά μας κάμνεις ταις μαγείαις σου· εάν δεν καταδέχεσαι να μας αποκριθής, και στανέως σου μας θέλεις συντύχη. [τις τέσσερις τελευταίες λέξεις μπορεί να μην τις έχω διαβάσει σωστά]

Και προστάσσει παρευθύς να φέρουσιν υποδήματα σιδερένια οπού είχαν από μέσα καρφία, ατόφια και ξυντά, έπειτα να τα καύσουν έως ου να κοκκινήσουν, και τότε να τα βάλουν εις τα ποδάρια του Αγίου· και δέρνοντας και σπρώχνοντας, να τον υπάγουν εις την φυλακήν.

Αυτή είναι η πρώτη εμφάνιση της λέξης, στο Μαρτύριον Αγίου Γεωργίου: δέρνοντας και σπρώχνοντας τον οδήγησαν τον άγιο στη φυλακή· σήμερα, δέρνοντας και σπρώχνοντας οδηγούν τους εργαζόμενους της Ελλάδας, σύντομα και της υπόλοιπης Ευρώπης, στον ζυγό. Τα τρισέγγονα των τρισεγγόνων μας θα διαβάζουν για το «μαρτύριον μισθωτού» των αρχών του 21ου αιώνα και θα ανατριχιάζουν….

 

Ευχαρίστως ομολογώ ότι τον τίτλο τον έχω κλέψει από σχετικά πρόσφατο άρθρο του Στάθη Σταυρόπουλου στην Ελευθεροτυπία

http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=231629

που παντρεύει επιδέξια τις δυο αυτές λέξεις, που μοναχά κατά ένα γράμμα διαφέρουν και που θα βρίσκονταν κοντά-κοντά στο λεξικό, αν είχαν τα λεξικά μας συμπεριλάβει τη νεότερη απ’ αυτές, το σπρεντ.

 

Βέβαια, κι οι δυο λέξεις είναι δάνεια, όχι αυτόχθονες ελληνικές. Το σπριντ πρέπει να μπήκε στη γλώσσα μας στη δεκαετία του 1950, από την αθλητική δημοσιογραφία, ενώ το σπρεντ, που ποτέ να μην έμπαινε, ακούστηκε από πέρσι τόσο έντονα με τη σημασία που μας έχει κάτσει βραχνάς. Διότι παλιότερα, σπρεντ λέγαν κάτι νόστιμους ή τέλος πάντων αθώους πολτούς, που τους άλειβες στο ψωμί, μεζέδες, αλοιφές που τις λέγαμε. Αυτό θα πει άλλωστε το αγγλικό ρήμα spread, απλώνω ή αλείβω. Και αυτό το άπλωμα είναι και η βασική έννοια που βρίσκεται πίσω από το σπρεντ στην ορολογία της οικονομικής, διότι σπρεντ είναι η διαφορά από μια τιμή βάσης –και στην προκείμενη περίπτωση η διαφορά με την οποία δανείζεται ένα ευρωπαϊκό κράτος σε σύγκριση με τα γερμανικά επιτόκια που είναι το σημείο αναφοράς. Και τα σπρεντ, ως γνωστόν, έχουν ξεκινήσει ξέφρενο σπριντ.

 

Το τρίφθογγο σπρ είναι σπάνιο στα ελληνικά: οι περισσότερες λέξεις που αρχίζουν από σπρ- είναι ξένα δάνεια· στην πραγματικότητα, μία μόνο είναι αυτόχθονη ελληνική λέξη αρχίζει από σπρ-, κι αυτή είναι νεότερη, όχι αρχαία. Ποια είναι; Σκεφτείτε λίγο, δεν είναι πολύ δύσκολο· η απάντηση βρίσκεται λίγο πιο κάτω. Πέρα από αυτή την ντόπια λέξη, έχουμε μερικά δάνεια από σπρ-, όχι πολλά. Στα λεξικά θα βρείτε μόνο το σπρέι και το σπριντ, που είπαμε, άντε και τον σπρίντερ που δεν πιάνεται γιατί είναι της ίδιας οικογένειας με το σπριντ. Όποιος βρει άλλη λέξη ελληνική, δάνεια ή όχι, που να αρχίζει από σπρ- παρακαλείται να την αναφέρει –γίνονται δεκτές και παρατραβηγμένες λέξεις.

 

Με την ευκαιρία, να σας δώσω και μιαν ιδέα για μιαν εύκολη γλωσσική σπαζοκεφαλιά, που ίσως θελήσετε να αναφέρετε στους φίλους σας (αν έχετε φίλους με πετριά στο γλωσσικό) τις μέρες αυτές. Ρωτήστε τους, από ποιο από τα παρακάτω συμπλέγματα δεν αρχίζει αρχαία ελληνική λέξη: σπλ, σπρ, στλ και στρ. Από –σπλ έχουμε τη σπλήνα, από –στλ (που θα πουν πολλοί) έχουμε τη στλεγγίδα, από στρ έχουμε πολλές, ολάκερη στρατιά. Από –σπρ, καμία.

 

Να πούμε εδώ ότι το τρίφθογγο σπρ- είναι σπάνιο σαν αρχικός συνδυασμός όχι μόνο στα ελληνικά αλλά και σε άλλες γλώσσες –για παράδειγμα, στα γαλλικά όλες οι λέξεις που αρχίζουν από spr- είναι αγγλικά δάνεια (σαν τα δικά μας, π.χ. spray, sprint). Παλιότερα η γαλλική γλώσσα πρέπει να μην ανεχόταν καν το sp σε αρχική θέση, αν κρίνουμε από το ότι ανέπτυξε αρχικό e π.χ. στο esprit. Τέτοια αντιπάθεια με το αρχικό «βρώμικο» s- (δηλαδή ενωμένο με άλλα σύμφωνα) έχουν, όπως ξέρουμε, οι τούρκοι, που λένε Ισταμπούλ και Ισταβρόζ, και οι ισπανοί, που λένε εσπάνια και εστάλιν. Ακόμα όμως και στα ιταλικά, που καθόλου δεν ενοχλούνται με το αρχικό s- και μάλιστα σε άφθονα δίφθογγα και τρίφθογγα, οι λέξεις που αρχίζουν από spr- είναι λιγοστές και απ’ αυτές οι περισσότερες είναι σύνθετες, με το s- που είναι το αντιθετικό πρόθεμα, σαν το δικό μας ξε-, π.χ. spremere το αντίθετο του premere.

 

Αντίθετα, στις γερμανικές γλώσσες –και τα αγγλικά τέτοια είναι– το αρχικό τρίφθογγο spr- είναι συχνότατο, πρέπει να υπάρχουν εκατοντάδες λέξεις που να αρχίζουν από spr-. Και το αγγλικό ρήμα spread, από παλαιογερμανική ρίζα προέρχεται και έχει αντίστοιχά του στις ομοειδείς γλώσσες (π.χ. spreiten στα γερμανικά)· όσο για το ουσιαστικό spread έχει διάφορες σημασίες, πέρα από αυτές που ήδη αναφέραμε, όπως το φάσμα, τη γκάμα θεμάτων, ή το κάλυμμα του κρεβατιού.

 

Φτάνοντας στο τέλος, θυμάμαι ότι σας είχα βάλει ένα κουίζ, και ήρθε η ώρα να το πάρει το ποτάμι, αν και ασφαλώς θα το έχετε μαντέψει· εννοώ την ερώτηση, ποια είναι η μοναδική αυτόχθονη ελληνική λέξη (ακριβέστερα: οικογένεια λέξεων) που αρχίζει από σπρ-. Και βέβαια πρόκειται για το ρήμα σπρώχνω και την υπόλοιπη οικογένειά του (σπρωξιά, σπρώξιμο, σπρωξίδι κτλ.) Όπως είπαμε παραπάνω, λέξη από σπρ- δεν υπάρχει στα αρχαία, και η λέξη σπρώχνω αρχαία δεν είναι. Εμφανίζεται πρώτη φορά σε πρωτονεοελληνικό κείμενο, στον Θησαυρό του Δαμασκηνού Στουδίτη, ένα εκτενές κείμενο γραμμένο σε δημώδη γλώσσα τον 16ο αιώνα.

 

Μεταφέρω ένα μεγαλούτσικο κομμάτι για να δείτε πόσο ευκολονόητη είναι η γλώσσα του –το θέμα είναι το μαρτύριο του Αγίου Γεωργίου. Μονοτονίζω, αλλά διατηρώ την ορθογραφία (π.χ. αυταίς η τέχναις = αυτές οι τέχνες) (Για όποιον ενδιαφέρεται, το βιβλίο είναι εδώ:

http://anemi.lib.uoc.gr/metadata/3/1/a/metadata-155-0000106.tkl?dtab=m&search_type=simple&search_help=&display_mode=overview&wf_step=init&show_hidden=0&number=10&keep_number=&cclterm1=&cclterm2=&cclterm3=&cclterm4=&cclterm5=&cclterm6=&cclterm7=&cclterm8=&cclfield1=&cclfield2=&cclfield3=&cclfield4=&cclfield5=&cclfield6=&cclfield7=&cclfield8=&cclop1=&cclop2=&cclop3=&cclop4=&cclop5=&cclop6=&cclop7=&isp=&search_coll[metadata]=1&&stored_cclquery=&skin=&rss=0&lang=el&ioffset=1&offset=1 –στο TLG βρίσκω ελαφρώς διαφορετικό, κάπως πιο διορθωμένο κείμενο).

 

Ο  δε βασιλεύς Διοκλητιανός ακούσας το πράγμα, έκραξε τον Άγιον και λέγει τον, πόθεν σε ήλθαν αυταίς η τέχναις Γεώργιε; ειπέ μας παρακαλώ σε. Εγώ βάνω εις τον νουν μου, ότι δια να δείξης ταις μαγείαις σου, δια τούτο καμώνεσαι και λέγεις ότι είσαι χριστιανός. Ο Άγιος απεκρίθη· εγώ ω βασιλεύ πάλιν έβανα εις τον νουν μου, ότι ως αν ιδήτε αυτό το θαύμα, να πιστεύσετε εις τον Χριστόν· επειδή δε εις τόσην πλάνην επέσετε, και είστε σκοτισμένοι ψυχικώς και σωματικώς, ότι και αυτά οπού βλέπετε με τα ομμάτιά σας τα ονομάζετε μαγείας και γοητείας έργα, κλαίω σας ότι είστε πλανεμένοι και δεν το καταδέχομαι να σε αποκριθώ παρέκει. Ο Διοκλητιανός είπε, τώρα να ιδώ αν και μπροστά εις τα ομμάτιά μας κάμνεις ταις μαγείαις σου· εάν δεν καταδέχεσαι να μας αποκριθής, και στανέως σου μας θέλεις συντύχη. [τις τέσσερις τελευταίες λέξεις μπορεί να μην τις έχω διαβάσει σωστά]

Και προστάσσει παρευθύς να φέρουσιν υποδήματα σιδερένια οπού είχαν από μέσα καρφία, ατόφια και ξυντά, έπειτα να τα καύσουν έως ου να κοκκινήσουν, και τότε να τα βάλουν εις τα ποδάρια του Αγίου· και δέρνοντας και σπρώχνοντας, να τον υπάγουν εις την φυλακήν.

Αυτή είναι η πρώτη εμφάνιση της λέξης: δέρνοντας και σπρώχνοντας τον πήγανε τον άγιο στη φυλακή· σήμερα, δέρνοντας και σπρώχνοντας πάνε τους εργαζόμενους της Ελλάδας, σύντομα και της υπόλοιπης Ευρώπης, στον ζυγό. Τα τρισέγγονα των τρισεγγόνων μας θα διαβάζουν για το «μαρτύριον μισθωτού» και θα ανατριχιάζουν….

42 Σχόλια to “Τα σπριντ των σπρεντ”

  1. Χρηστος Κ. said

    Χρονια πολλα και καλα σε ολους και ολες. Διαπραττω μια μικρη απατη αλλα ειναι μια λεξη ή μαλλον δυο λεξεις που χρησιμοποιουνται πλεον στα ελληνικα, «σπρινγκ ρολ». Ελπιζω ο καινουργιος χρονος να μας βοηθησει να καταλαβουμε την απατη με τα σπρεντς και να δωσουμε το πολυποθητο εισιτηριο εξοδου απο την χωρα στον ΓΑΠ.

  2. Να θυμίσω και τον καλό κύριο Σπράο, οικονομικό σύμβουλο του Κ. Σημίτη. Από Σπρ- κι αυτός…

  3. Στο Μεγανήσι λέμε τη λέξη «σπρούχνι» (το), για να περιγράψουμε το σμάρι, τη μεγάλη πυκνότητα πουλιών ή εντόμων, μεταφορικά και ανθρώπων. Πιάνεται;

    Χρόνια πολλά!

  4. Monastiri said

    Πάντως στη Σαλονίκη το «σπρώχνω» το προφέρουμε «ζbρόχνο».

  5. Jimakos said

    To αργκό »σπρεχάρω», εκ του sprechen, είναι το μόνο -τραβηγμένο ίσως- που μπορώ να σκεφτώ. Καλές γιορτές κι απο μένα!

  6. Espectador said

    Είναι και το σπραιτ, μιας εποχής κι αυτό. Καλή χρονιά!

  7. gbaloglou said

    Γράψε κάτι και για την μυστηριώδη προέλευση και προώθηση του «σπρώχνω» ρε μεγάλε!

  8. george said

    άσχετη μικρή σημείωση περί των νόστιμων κι όχι των δυσκολοχώνευτων σπρεντ:
    Είχα τις προάλλες μια κουβέντα σχετικά με το πώς λέμε σε διάφορες περιοχές τις ελλάδας τα σπρεντ, αυτά που βάζουμε στο γύρο με πίτα ας πούμε (τυροσαλάτα, πάπρικα κλπ). Έχω την εντύπωση ότι στην Αθήνα λέγονται σάλτσες, στην Βόρεια Ελλάδα σίγουρα λέγονται αλοιφές, ενώ όταν ήμουν μικρός, στο Βόλο τα λέγαμε όλα σαλάτες.

  9. Χρηστος Κ. said

    George, εαν πεις αλοιφες τις διαφορες σαλατες που βαζουν στα σαντουιτς εδω στη Δραμα μαλλον θα σκασουν στα γελια. Σαλατες τις λεμε κι εδω.

  10. george said

    #9
    Αλήθεια; Ήξερα ότι το «αλοιφές» χρησιμοποιείτε στη Θεσαλλονίκη, και πρόσφατα το έμαθα και για την Κομοτηνή. Οπότε, μάλλον γενίκευσα και τσουβάλιασα, κάτι που οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια σε λάθη! Συνεπώς, άκυρο το περί Βόρειας Ελλάδας!

  11. @8: …ενώ όταν ήμουν μικρός, στο Βόλο τα λέγαμε όλα σαλάτες

    Επιβεβαιώνω! (Όχι ότι ήταν μικρός ο George, αλλά ότι στον Βόλο λέμε σαλάτες τα αρτύματα (τυροσαλάτες, μελιτζανοσαλάτες κτλ.) που βάζουμε στην πίτα γύρο ή στο ψημένο σάντουιτς.)

  12. Εκφραστική λέξη για το ίδιο πράμα είναι και το πασαλειψατέρ.
    Αλλά την έχουμε ξανακάνει αυτή την κουβέντα.

    Όσο για το spread με την άλλη, τη δυστυχώς επίκαιρη σημασία, παλιότερα το λέγαμε, αν θυμάμαι καλά, εκάρ. Γιατί άραγε παίρναμε και τότε ξένη λέξη και δεν μας κάλυπτε λ.χ. η «απόκλιση»; Για τον ίδιο (άγνωστο) λόγο που είπαμε «μπλε» το μπλε, σαν να ήταν καινούργια έννοια, που δεν είχε η γλώσσα μας πρόχειρο τρόπο να την εκφράσει!

  13. Ας θυμηθούμε και τη μάρκα ρούχων Sprider, πάντα έτσι (με λατινικά στοιχεία) γραμμένη, που στοιχηματίζω ότι σπρίντερ (=sprinter) πίστευε πως την ονόμαζε ο κατασκευαστής!

  14. Εκεί που το σιτάρι γίνεται…σταρ (!) και το μουλάρι μπλαρ, λογικά στη μπόττα του καβλάρη θα υπάχει …σπρουν !!!

  15. π2 said

    Μια που αναφέρθηκε η υστεροβυζαντινή γραμματεία, η Πύλη του ΚΕΓ άνοιξε μια σελίδα στην οποία θα δημοσιευτούν, σιγά σιγά, τα άπαντα του Κριαρά. Προς το παρόν, υπάρχει το βιβλιαράκι για τον Ελισσαίο Γιαννίδη και τα Γλωσσοφιλολογικά. Η μορφή δεν είναι η πιο χρηστική (οι σελίδες μία μία), αλλά τι να κάνουμε.

    Ξανά χρόνια πολλά σε όλους.

  16. akindynos said

    Υπάρχουν μια ντουζίνα Σπρέσα στην Αθήνα, κι από ένα σε Θεσσαλονίκη, Γιάννενα και Τρίκαλα.

    Υποθέτω πρόκειται για αλβανικό όνομα.

  17. π2 said

    Κι ένας Σπρίθιος στην αρχαία Αργολίδα, τρέχα γύρευε από που.

  18. Rodia said

    Ευρηματικότατος τίτλος! χρόνια πολλά Νίκο, να σε χαιρόμαστε! :)))

  19. Μαρία said

    16 Σπρέσα μικρό όνομα Κοσοβάρας, Σπρίτος κυρίως στην Καρατζόβα και Σπρίντζιος το μαγαζί απ’ όπου ψωνίζει τα χαλιά του ο Βουλάγξ.

  20. π2 said

    Μου κάνει εντύπωση πάντως που τα λεξικά έχουν μόνο το σπρέι και το σπριντ. Ένας ηλικιωμένος, για παράδειγμα, τη σπράιτ θα την ξέρει, το σπριντ μπορεί όχι.

  21. Μαρία said

    Πιδύε, τι εννοείς; Ο ηλικιωμένος που αγνοεί το σπριντ, να μην το βρει στο λεξικό; Το σπράιτ πάλι, που το ξέρει, αν μπει στο λεξικό, θα διαμαρτυρηθεί το σεβενάπ.

  22. π2 said

    🙂 Εννοούσα πως, αν κριτήριο για τη συμπερίληψη μιας λέξης στα λεξικά είναι να πρόκειται για κοινή λέξη, θεωρώ πως η σπράιτ είναι τουλάχιστον εξίσου κοινή με το σπριντ.

  23. Μαρία said

    22 Κι εγώ υπαινίχτηκα οτι τα λεξικά ακόμη δεν περιέλαβαν αυτή τη μάρκα. Αργότερα ίσως λημματογραφηθεί κι η έβγα της γειτονιάς σας, οι ελβιέλες κλπ.
    Για την ώρα νομίζω οτι μόνο το μπικ υπάρχει.

  24. π2 said

    Κι εγώ δεν σε κατάλαβα γιατί ξανάκανα το λάθος που έχω πει να μην κάνω, να δουλεύω και να ρίχνω ματιές στο διαδίκτυο ταυτόχρονα. 😛

  25. gbaloglou said

    #2

    Κανένας ειδικός επί των επωνύμων να μας διαλευκάνει την προέλευση του «Σπράος»;

  26. ΤΑΚ said

    Ωραίος τίτλος, Νίκο, καλά έκανες και τον έκλεψες!

    Έχω αμφιβολίες όμως για το αν η πρώτη εμφάνιση του ‘σπρώχνω’ είναι στο Θησαυρό του Δαμασκηνού Στουδίτη (θα το διαπιστώσουμε όταν φτάσουν στο σίγμα ο Κριαράς και ο Τραπ).

    Πάντως, στο πτωχοπροδρομικό ποίημα ‘Κατά ηγουμένων’ (ΙΙΙ στην έκδοση Hesseling-Pernot, IV στην έκδοση Eideneier) εμφανίζεται ένας μέλλοντας ‘σπρώσεις’ που μας φέρνει κοντά και στο θέμα της ετυμολογίας της λέξης που ανέφερε ο Γιώργος Μπαλόγλου (7).

    Στο σημείο του κειμένου που εμφανίζεται ο τύπος ‘σπρώσεις’, ο μοναχός Ιλαρίωνας έχει τολμήσει να ζητήσει από τον ηγούμενο να σταματήσει τις αυθαιρεσίες του, να σταματήσει να συμπεριφέρεται σαν να είναι το μοναστήρι τσιφλίκι του και ‘να το τρώγει μοναχός μετά των συγγενών του’ (γιατί μου θυμίζει πολύ τους σημερινούς πολιτικούς στην Ελλάδα;). Και ακολουθεί η τιμωρία του από τον ηγούμενο, ο οποίος προστάζει, μεταξύ άλλων, τον οινοχόο:

    Όξινον δότε από του νυν κρασίν τον Ιλαριώνα,
    ας ένι και ολιγούτσικον, να μην αναισχυντίζει.
    Κι αν μουρμουρίσει τίποτε και ορμήσει να το στρέψει,
    και τότε θέλω να ιδώ το πώς τον θέλεις σύρειν
    και σπρώσεις και λακτίσεις τον έξωθεν του πυλώνος.

    Το παράθεμα είναι από την έκδοση Hesseling-Pernot στ. 387-391 (με προσαρμογή στο μονοτονικό και τη σύγχρονη ορθογραφία).

    Ξινό κρασί, λοιπόν, θα τον σερβίρουν από εδώ και στο εξής τον Ιλαρίωνα, και με το σταγονόμετρο (μην τυχόν και μεθύσει). Κι αν τολμήσει να μουρμουρίσει τίποτε και πάει να το γυρίσει, τότε θα πρέπει να τον πετάξει ο οινοχόος έξω, με σπρωξιές και κλωτσιές.

    Το ‘σπρώσεις’ αυτό από το τρίτο πτωχοπροδρομικό θα πρέπει να αναχθεί σε ενεστώτα ‘σπρώνω’ ή ‘σπρώθω’ και δεν αφήνει αμφιβολίες ότι το ρήμα προέρχεται από το προωθώ (με μέλλοντα προώσω). Το προώσω γίνεται με απλοποίηση πρώσω και το ερώτημα για τους ετυμολόγους είναι αν το σ- είναι προθετικό, όπως στο σκύβω<κύπτω (αυτή είναι η άποψη του Κοραή και την προκρίνουν τόσο ο Ανδριώτης όσο και ο Μπαμπινιώτης) ή προέρχεται από αμάρτυρο *εισπροωθώ (αυτή είναι η άποψη του Χατζιδάκι και την αναφέρουν ως εναλλακτική ετυμολογία και το ΛΚΝ και ο Μπαμπινιώτης).

    Η αρχική μορφή του ρήματος πάντως πρέπει να ήταν σπρώνω ή σπρώθω από το προωθώ (ανάλογα το αρχαίο απωθώ στα πρώιμα νεοελληνικά -αλλά ακόμη και σήμερα σε ιδιώματα- έγινε αμπώνω ή αμπώθω), ενώ ο τύπος σπρώχνω πρέπει να δημιουργήθηκε αναλογικά (πβ. φτιάνω και φτιάχνω).

  27. Πολύ ενδιαφέρον. Ευχαριστούμε. Από κει πρέπει να είναι. Άλλωστε υπάρχει και ο τύπος «αμπώχνω», που εγώ τον θυμάμαι από ένα απόσπασμα του «Λάμπρου» του Σολωμού, αλλά βλέπω στο Google ότι δεν είναι μόνον επτανησιακός.

  28. @ gbaloglou # 25
    (Κανένας ειδικός επί των επωνύμων να μας διαλευκάνει την προέλευση του “Σπράος”;)

    Ειδικός δεν είμαι αλλά να θυμίσω κάτι νόστιμο. Όταν είχε πρωτακουστεί η «Έκθεση Σπράου» στις εφημερίδες, βγήκε η ΟΝΝΕΔ (μπορεί και η ΔΑΠ-ΝΔΦΚ, το φοιτητικό τμήμα της) κι έβγαλε μιαν ανακοίνωση, στην οποία κατήγγειλε την «έκθεση Schprau», υποθέτοντας ότι πρόκειται για κάποιον Γερμανό. Και δείχνοντας, βέβαια, έστω και έμμεσα, πόσο την είχανε διαβάσει προτού την καταγγείλουν.

  29. π2 said

    Σκύλε, δεν φαίνεται να υπάρχει γερμανική λέξη Schprau, παρά μόνο (γεγονός που υποθέτω θα χαροποιούσε τους Οννεδίτες αν το γνώριζαν) στη γερμανική διάλεκτο της Πενσυλβανίας, όπου σημαίνει «σκύβαλο». 🙂

  30. Ο Χριστός και η Παναγία! Μα πού πήγανε κι αυτοί οι ΔΑΠίτες και την εξετρύπωσαν!

  31. gbaloglou said

    #25

    Σσσσσ …… πράος!

  32. Υπάρχει Sprau, επίσης με παχύ σ.

  33. π2 said

    Δεν το σκέφτηκα το Sprau. Συχνό επίθετο φαίνεται (στα γερμανικά και στα αγγλικά), αλλά είναι και λέξη; Δεν το βρίσκω στα λεξικά.

  34. Φίλοι, αφήστε ήσυχα τα λεξικά!
    Οι Δαπίτες το έγραψαν έτσι το όνομα, νομίζοντας πως είναι Γερμανός ο άνθρωπας.

  35. akindynos said

    Επώνυμα από ΣΠΡ

    Στην επαρχία
    21 ΣΠΡΙΝΤΖΙΟΣ και ΣΠΡΙΝΤΖΙΟΥ σε Λάρισα και Κατερίνη, αλλά το ένα τρίτο είναι επαγγελματικά
    13 ΣΠΡΙΤΟΣ και ΣΠΡΙΤΟΥ σε Αριδαία και Λουτράκι
    7 ΣΠΡΕΚΟΣ στην Κορινθία
    Επίσης στα λοιπά, ΣΠΡΙΤΙΝΟΥΔΗΣ, ΣΠΡΙΝΗ και ΣΠΡΙΓΙΑΛΗΣ

    Στην ευρύτερη Αθήνα εκτός από τους Σπράους (δύο άντρες και δύο γυναίεκς) δεν υπάρχει άλλο επώνυμο από ΣΠΡ που, πως να το πω, να ελληνοφέρνει, παρά μόνο μία ΣΠΡΕΚΟΥ. Δηλαδή υπάρχουν λίγα εμφανώς ξενικά με ελληνικό όνομα (ΣΠΡΙΓΚΑΛ στα Πατήσια, ΣΠΡΙΝΓΚ στο Αιγάλεω) αλλά αυτά υποθέτω δεν μετράνε.

    Και στη Θεσσαλονίκη μόνο τρεις εγγραφές: ΣΠΡΙΑΛΗ, ΣΠΡΙΤΙΝΟΥΔΗΣ και ΣΠΡΙΤΟΣ

  36. Rodia said

    Για να δοκιμασω κατά το «Πραζ’ α’ Ντράου»…
    «Σ’ τράου» (=σε βλέπω, σε κοιτάζω, σε παρακολουθώ) και μετά από μεταβολή (λόγω υπερβολικής χρήσης) του Τ σε Π = Σπράου! Απλά πράγματα.
    Καλη χρονια παίδες και κορασίδαι :))

  37. π2 said

    Το Σπρέσα που αναφέρθηκε πάντως είναι όντως αλβανικό (Ελπίδα).

  38. sarant said

    Τώρα που ξαναήρθα από τη λιγοήμερη απουσία μου, βλέπω τα σχόλια και τα χαίρομαι -όπως συνήθως, βέβαια, αλλά διότι -επιπλέον- διερευνήσατε δυο θέματα που είχα κατά νου να τα αναφέρω αλλά τελικά, από τη βιασύνη μου τα παρέλειψα.

    Και εννοώ α) την προέλευση του σπρώχνω από το προωθώ, όπου ο ΤΑΚ τα είπε όλα -ή σχεδόν- και β) το επώνυμο Σπράος και τα άλλα συναφή.

    Όσο για το πώς έγινε το προωθώ – σπρώχνω, δεν θα μπορούσε το σ- να κόλλησε από συμπροφορά με το άρθρο, π.χ. «τους προωθώ»;

  39. ΤΑΚ said

    Νίκο, καλώς ήρθες!
    Σε λίγες ώρες θα φύγω εγώ, αλλά ένα γρήγορο σχόλιο για την ετυμολογία από συμπροφορά (τους προωθώ) που προκρίνει το ΛΚΝ: μου φαίνεται μάλλον απίθανη με δεδομένο ότι υπάρχουν και άλλες περιπτώσεις ρημάτων όπου εμφανίζεται το ίδιο φαινόμενο ανάπτυξης αρχικού σ- (σκύβω<κύπτω) για τα οποία αποκλείεται να ισχύει κάτι τέτοιο (σκύβω<'τους κύπτω'). Για αυτό και δεν την ανέφερα καθόλου. Για το σκύβω πάντως είχε προταθεί από το Φιλήντα ετυμολόγηση από "εισκύπτω" (σημειώνω όμως ότι σε αυτήν την περίπτωση και σε αντίθεση με το *εισπροωθώ του Χατζιδάκι το ρήμα δεν είναι αμάρτυρο, υπάρχει λ.χ. στη μετάφραση των Εβδομήκοντα). Και στις δύο περιπτώσεις λοιπόν ή δέχεσαι ανάπτυξη προθετικού σ- ή προέλευση από ένα σύνθετο με την εις (με το μειονέκτημα στη δεύτερη περίπτωση ότι *εισπροωθώ δε φαίνεται να υπήρξε ποτέ).
    Καλή χρονιά!

  40. το σπρέντσιτ το είπε κανείς;

    Στην πέμπτη παράγραφο η παύλα στα τρίψηφα είναι ανάποδα

  41. sarant said

    40: Ήταν… 🙂

  42. Παύλος said

    Για το σπρώχνω γίνεται λόγος και εδώ:
    http://www.foundalis.com/lan/grphdetl.htm#p_sprwxnw

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: