Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το σύκο που ήρθε απ’ αλλού

Posted by sarant στο 17 Ιανουαρίου, 2011


 

Καιρό τώρα είχα σκοπό να γράψω για τα φραγκόσυκα –το είχα υποσχεθεί κιόλας παλιότερα- αλλά κάτι το ένα, κάτι το άλλο, το ανέβαλλα. Μέχρι που τις προάλλες, στη συζήτηση του άρθρου για το κυδώνι, έγιναν αρκετά ωραία σχόλια για τα φραγκόσυκα, που θα ήταν κρίμα να μένουν σε ξένο σπίτι. 

Οπότε, θα μιλήσουμε για τα φραγκόσυκα. Εγώ τα φραγκόσυκα τα αγαπώ όχι για τη γεύση τους ή τη δροσιά τους, αλλά επειδή μου θυμίζουν τον παππού μου. Σαν ήμουνα μικρός πέρασα μερικά ευτυχισμένα καλοκαίρια μαζί με τον παππού και τη γιαγιά, όχι στο χωριό –δεν είχαμε– αλλά στο Ξυλόκαστρο και στο Τολό, όπου παραθέριζαν ο παππούς με τη γιαγιά (παρένθεση γλωσσική: τέλεια και τρισχιλιετής η ελληνική, αλλά λέξη για το ζευγάρι δεν έχει, όπως άλλες γλώσσες, π.χ. grand-parents· θα πεις «παππούδες» και θ’ αδικήσεις τη γιαγιά). Λοιπόν, στο Τολό, όπου πήγαν επειδή τα νερά είναι πιο ζεστά λόγω του κλειστού κόλπου, και ο παππούς είχε δισκοπάθεια, αν ξέρετε, υπάρχει απέναντι στο χωριό ένα μικρό νησάκι, μ’ ένα εκκλησάκι πάνω του.

Το νησάκι αυτό ήταν (και πιθανότατα θα είναι ακόμα) γεμάτο φραγκοσυκιές. Οπότε, κάθε τόσο, ο παππούς, που ήτανε Μανιάτης στην καταγωγή (ή ‘την καταγωγή’, αν επιμένετε), μ’ έπαιρνε και πηγαίναμε στο νησάκι για φραγκόσυκα. Παίρναμε τον βαρκάρη, που γυρόφερνε με τη βάρκα του εκεί πιο πέρα, φωνάζοντας «Ίζολα, ίζολα μπέλα» για να μαζέψει τουρίστες για βόλτα στο νησάκι, και πηγαίναμε στο νησί. Τότε ο παππούς μάζευε τα φραγκόσυκα ως εξής: διάλεγε ένα μισοξεραμένο φύλλο φραγκοσυκιάς, κι όταν λέω φύλλο εννοώ τα πλατύτατα εκείνα κλαδόφυλλα, τα μεγάλα, που είναι σαν ρακέτες, ένα τέτοιο λοιπόν φύλλο που είχε πέσει καταγής μισοξεραμένο και του είχαν φύγει τα πολλά αγκάθια, το καθάριζε ίσως λίγο με το σουγιά του και μετά, χρησιμοποιώντας αυτό το φύλλο σαν γάντι έπιανε ένα-ένα φραγκόσυκο, το έκοβε με το άλλο χέρι και το έριχνε στον κουβά ή στη σακούλα που είχε μαζί του. Όταν γέμιζε η σακούλα, φεύγαμε. Στον γυρισμό, κρατούσε τη σακούλα με το χέρι έξω από τη βάρκα, έτσι που να βρίσκεται μέσα στο νερό, και με τον τρόπο αυτό έφευγαν τα μικρά αγκαθάκια και ταυτόχρονα δροσέρευε λίγο το φρούτο, οπότε φτάνοντας στη στεριά καθάριζε ένα-δυο και τα τρώγαμε, σαν άμεση επιβράβευση, αν και τα πολλά τα βάζαμε στο ψυγείο.

Κάποτε τύχαινε, έτσι που τα φέρναμε, καθώς λάμπαν βρεμένα στον ήλιο, κάποιος βόρειος τουρίστας που δεν τα ήξερε, ν’ απλώσει χέρι να τα περιεργαστεί –μια φορά, ένας Γερμανός έφερε το λαχταριστό φρούτο στο στόμα του και υποψιάζομαι πως ο παππούς επίτηδες καθυστέρησε ένα κλάσμα του δευτερολέπτου να τον σταματήσει, τόσο ώστε να αγκυλωθεί, αλλά πολύ λίγο. Και ύστερα οι παρόντες στο περιστατικό άρχισαν να λένε ιστορίες για τους Γερμανούς της Κατοχής, που άμαθοι χλαπάκιαζαν ό,τι ακατάλληλο προς βρώση έβρισκαν στη φύση, ορνούς (σερνικά σύκα), ίσως και φραγκόσυκα, αλλά τότε δεν μπορούσες να γελάσεις.

Διότι, ο παππούς, καθό Μανιάτης, ήταν εξοικειωμένος με τα φραγκόσυκα από τα γεννοφάσκια του, μια και στη Μάνη το φραγκόσυκο δεν είναι για νοστιμιά αλλά παίζει ρόλο στο διαιτολόγιο. Όπως λέει κι ο λαϊκός ποιητής,

Και μέσα Μάνη λέγονται και είναι όλ’ αράδα
ορτύκια και φραγκόσυκα η πρώτη τους εντράδα
Νερό δε βγαίνει πούπετα σ’ όλη τη μέσα Μάνη
καρπό, κουκία μοναχά και ξηροκρίθι κάνει.

Τόσο αρμονικά που δένει η φραγκοσυκιά με το ξερό, βραχώδες ελληνικό τοπίο της Μάνης ή των Κυκλάδων, θα έλεγες πως βρίσκεται εκεί απ’ την αρχή του χρόνου –όχι όμως. Αυτό το σύκο, ήρθε απ’ αλλού, από πολύ μακριά.

Διότι βέβαια η φραγκοσυκιά δεν είναι φυτό του παλαιού κόσμου· γεννήθηκε στο Μεξικό, και είναι, μπορούμε να πούμε, το εθνικό φυτό του Μεξικού, τόσο που απεικονίζεται στη σημαία τους. Σύμφωνα με τον μύθο, οι θεοί είπαν στους Αζτέκους να χτίσουν την πρωτεύουσά τους εκεί που θα δουν έναν αετό να σκοτώνει ένα φίδι, καθισμένος πάνω σε μια φραγκοσυκιά (νοπάλ τη λένε) –έτυχε να είναι πάνω σ’ ένα βράχο σ’ ένα νησί μέσα σε λίμνη (αν προσέξετε τον θυρεό της σημαίας, τα δείχνει όλα αυτά) κι εκεί χτίσαν το Τενοχτιτλάν, που βρίσκω πως θα πει «φραγκόσυκο πάνω στο βράχο» (στη γλώσσα Ναχουάτλ, το φραγκόσυκο λέγεται νόχτλι), που σήμερα είναι η πόλη του Μεξικού. Τρισχιλιετές είναι δηλαδή και το φραγκόσυκο, αλλά αλλού.

 

Γράφει μια φίλη του ιστολογίου που μένει στο Μεξικό:  Η περιοχή που μένω έχει ως κύριο προϊόν τα φραγκόσυκα. Τα κόβουν κατευθείαν με μαχαίρι μεγάλο κι από κάτω κουτί. Φοράνε πάντα γάντια κηπουρικής. Για το καθάρισμα, τα πιάνουμε με πιρούνι, τα βάζουμε πάνω σε ξύλο ή πιάτο, κόβουμε τις άκρες με το μαχαίρι, τα χαράζουμε και τα… ξετυλίγουμε. Έτοιμο, χωρίς φλούδα. Το τρώμε. Νοστιμότατο.

Υπάρχουν τρεις ποικιλίες: τα πράσινο/κίτρινα, ελαφρώς ξινά, τα πορτοκαλί ή κόκκινα που είναι τα πιο γλυκά και ζουμερά και τα μωβ που είναι πιο μικρά και με περισσότερες ίνες.

Όταν είναι η εποχή τους (Αύγουστο-Σεπτέμβρη), τα πουλάνε καθαρισμένα στη λαϊκή, περίπου 80 λεπτά (€) τα δέκα/δώδεκα κομμάτια.

Επίσης, τρώγονται και τα φύλλα της φραγκοσυκιάς. Σε μεγάλα κομμάτια και αφού τους ξύσουν τα αγκάθια ψητά στα κάρβουνα, ή κομμένα κομματάκια, σωταρισμένα με φρέσκο κρεμμύδι, ντομάτα και κόλιαντρο για σαλάτα. Όπως και να τα ετοιμάζουν εμένα δε μ’ αρέσουν, επιπλέον έχουν πολλά σάλια, τρεις φορές όσα οι μπάμιες.

Μεξικάνικο λοιπόν δέντρο (κάκτος, δηλαδή) η φραγκοσυκιά, κι ας δένει τόσο αρμονικά με το μεσογειακό τοπίο ώστε να μην προδίδει την εξωτικότητά της (όπως άλλωστε κι η ντομάτα, για να μη μιλήσουμε για το κλαρίνο). Μόνο το όνομα, φραγκόσυκο, δηλώνει πως «αυτό το σύκο ήρθε απ’ αλλού». Και όχι μόνο στα ελληνικά· και σ’ άλλες γλώσσες, το όνομα του φραγκόσυκου δηλώνει ένα «ξενόφερτο σύκο». Στα γαλλικά το λένε figue de Barbarie, παναπεί σύκο από τη Μπαρμπαριά, που είναι περίπου η σημερινή Τυνησία –έπεσε πάνω σε κάτι μεγάλα αγκάθια τις προάλλες ο διχτάτορας ο Μπεναλί. Στα ιταλικά, fico d’India, παναπεί σύκο από τις Ινδίες, μια και Δυτικές Ινδίες τη λέγαν τότε την Αμερική. Στα αγγλικά δεν το λένε σύκο, ούτε ξενόφερτο το φραγκόσυκο, παρά το ονομάζουν prickly pear, παναπεί αγκαθερό αχλάδι. (Βρίσκω όμως και την παλιότερη ονομασία Indian fig). Στα τούρκικα υπάρχουν και οι τρεις ονομασίες, τουλάχιστο σύμφωνα με την τουρκική Βικιπαίδεια. Λέγεται Hint inciri (κατά λέξη ινδικό σύκο), dikenli inciri (αγκαθωτό σύκο) και frenk inciri (φράγκικο σύκο, απ’ όπου ίσως πήραμε κι εμείς το δικό μας φραγκόσυκο ή εκείνοι από εμάς). Στα αραβικά, το λένε σάμπρα, αλλά δεν ξέρω τι σημαίνει αυτό. Στα ισπανικά κράτησαν το μεξικάνικο όνομα, tuna.

Στα αγγλόφωνα μέρη βέβαια, τα φραγκόσυκα δεν είναι πολύ γνωστά· κι όταν φέραν τη φραγκοσυκιά στην Αυστραλία, για να χρησιμεύει για φράχτης, τόσο πολύ θέριεψε κι εξαπλώθηκε, μια και δεν έβρισκε φυσική αντίσταση, που σε χρόνο μηδέν είχε γεμίσει τον τόπο, και κάναν εισαγωγή ένα παράσιτο που τη σκοτώνει, το μόνο ίσως παράσιτο (εξαιρούνται οι πολιτικοί) που έχει αξιωθεί με δικό του άγαλμα προς τιμή των υπηρεσιών που προσέφερε στο έθνος.

Ομολογώ ότι δεν έχω βρει αναφορές στο φραγκόσυκο σε παροιμίες –θα υπάρχουν ίσως στο ανέκδοτο τμήμα του Πολίτη. Αν ξέρει κανείς, ας πει. Ούτε ξέρω αν υπάρχουν φραγκόσυκα σε τραγούδια. Ας μας φωτίσει η Μισιρλού ή όποιος άλλος. Βρίσκω έναν στίχο του Σουρή, που απλώς απαριθμεί φρούτα σ’ ένα κοφίνι:

Τα γεμίζει με μπουρνέλες, με καρπούζια, με πεπόνια
με φραγκόσυκα, με σύκα, πορτοκάλια και λεμόνια

Φραγκόσυκα είναι η κοινή ελληνική ονομασία, υπάρχουν όμως κι άλλες. Παυλόσυκα τα λένε στην Κέρκυρα (φτιάχνουν και λικέρ), αλλού αραπόσυκα (έτσι βρίσκω στον Γεννάδιο), φαραόσυκα (στις Κυκλάδες· ίσως από την Αίγυπτο, πάντως δεν μπορεί να είναι παραφθορά του κοινότερου φραγκόσυκου), παπουτσόσυκα (στην Κύπρο, λέει ο Γεννάδιος), ενώ τη φραγκοσυκιά τη λένε, λέει, μπαρμπαροσυκιά στην Κεφαλονιά. Αν ξέρετε άλλη τοπική ονομασία, του δέντρου ή του καρπού, παρακαλώ να την αναφέρετε.

Το επιστημονικό όνομα πάντως είναι Οπουντία. Και έτσι την ονόμασε ο Λινναίος. Και βέβαια, Οπουντία Λοκρίδα ήταν στην αρχαιότητα η περιοχή που συμπίπτει με την πρώην επαρχία Λοκρίδος του πρώην νομού Φθιώτιδος, με πρωτεύουσα τη σημερινή Αταλάντη. Το ότι δόθηκε ντόπιο όνομα σε εξωτικό φυτό δεν παραξενεύει επειδή έχει ξανασυμβεί, γιατί όμως; Φαίνεται πως ο Θεόφραστος, στην Ιστορία των φυτών, κάνει λόγο για ένα δέντρο, παραπλήσιο με την «Ινδική συκή», που βγάζει ρίζες από τα φύλλα του και που βρίσκεται κοντά στον Οπούντα. Ἰδία δὲ ῥίζης φύσις καὶ δύναμις ἡ τῆς Ἰνδικῆς συκῆς· ἀπὸ γὰρ τῶν βλαστῶν ἀφίησι, μέχρι οὗ ἂν συνάψῃ τῇ γῇ καὶ ῥιζωθῇ, καὶ γίνεται περὶ τὸ δένδρον κύκλῳ συνεχὲς τὸ τῶν ῥιζῶν οὐχ ἁπτόμενον τοῦ στελέχους ἀλλ’ ἀφεστηκός. Παραπλήσιον δὲ τούτῳ μᾶλλον δὲ τρόπον τινὰ θαυμασιώτερον εἴ τι ἐκ τῶν φύλλων ἀφίησι ῥίζαν, οἷόν φασι περὶ Ὀποῦντα ποιάριον εἶναι, ὃ καὶ ἐσθίεσθαί ἐστιν ἡδύ.

Ποιο δέντρο ήταν η Ινδική συκή και ποιο το παραπλήσιό της δεν ξέρω και μάλλον δεν ξέρουμε. Όμως ο Πλίνιος πήρε την αναφορά και την έβαλε στο δικό του σύγγραμμα και από εκεί το βρήκαν οι φυσιοδίφες της Αναγέννησης… κι έτσι απέκτησε όνομα ελληνοπρεπές ο μουσαφίρης από το Μεξικό, το σύκο που ήρθε από αλλού.

Κλείνοντας να πω ότι η μέθοδος του παππού μου για να μαζεύει τα φραγκόσυκα δεν είναι η μοναδική· άλλοι δένουν σ’ ένα μακρύ κοντάρι ένα κουτί από γάλα Νουνού, έχοντας βγάλει το καπάκι και έχοντας κόψει λίγο και ακονίσει το ένα χείλος (αυτή την πατέντα ο παππούς την είχε για τα σύκα που είναι σε ψηλά κλαριά). Ο έμπειρος μαζευτής μπορεί και με τα γυμνά του χέρια, ισχυρίζεται (και τον πιστεύω) ένας γλυκύτατος κύριος από την Αμοργό που έχει γράψει και βιβλίο για τα φραγκόσυκα (ακανθώδες μονογραφικό πόνημα!) και έχει και ειδικό ιστότοπο που αξίζει να τον επισκεφτείτε.

Και με την επίσκεψη στον κύριο από την Αμοργό κλείνω το σημείωμα για το σύκο που ήρθε από αλλού αλλά ρίζωσε στα βράχια μας τόσο που έγινε δικό μας.

 

169 Σχόλια to “Το σύκο που ήρθε απ’ αλλού”

  1. Luc said

    Δεν έχω δοκιμάσει ποτέ. Θα τα ψάξω όμως το επόμενο καλοκαίρι.

    {δυστυχώς το φραγκόσυκο δεν είναι τρισχιλιετές-ούτε για τους Αζτέκους. Η Tenochtitlan ιδρύθηκε μόλις το 1325}

  2. mxilouri said

    Καλημέρα, οικοδεσπότα. Να προσθέσω ότι σε κάποιες, τουλάχιστον, περιοχές της Κρήτης τα φραγκόσυκα τα λέμε καπλόσυκα.

  3. george said

    Πολύ ενδιαφέρον το άρθρο!
    Να προσθέσω κάτι για τους Μεξικάνους και τα φραγκόσυκα:
    Σε ένα πολύ ωραίο μεξικάνικο εστιατόριο στην Αθήνα, σερβίρουν σαλάτα «nopalitos», που στα ελληνικά την αποδίδουν ως «σαλάτα κάκτου». Βλέποντας ότι nopal λέγεται το φραγκόσυκο, μετά από λίγο googlισμα κατάλαβα ότι η νοστιμότατη σαλάτα είχε τελικά φραγκόσυκα.
    Όχι όμως τον καρπό, αλλά τη σάρκα του φύλλου της φραγκοσυκιάς, την οποία στο Μεξικό κάνουν τουρσί. Αν κάποιος έχει την ευκαιρία, ας τη δομιμάσει, τη συνιστώ ανεπιφύλακτα!

  4. π2 said

    Η ινδική συκή του Θεοφράστου είναι πιθανότατα ο φίκος της Βεγγάλης (banyan tree, ficus benghalensis). Η περιγραφή της στο Περὶ φυτῶν ἱστορίας 4.4.4 δεν αφήνει αμφιβολίες.

  5. Immortalité said

    Καλημέρα και από μένα. Πολύ ενδιαφέροντα τα περί αγκαθωτού φρούτου αλλά και του μνημείου για το παράσιτο! Έχω φάει τα κόκκινα καθαρισμένα από ένα Αμοργιανό, δροσερά απ’ το ψυγείο αλλά δεν εντυπωσιάστηκα. Θα έλεγα ότι προτιμώ τα ντόπια σύκα.

    Σε στίχο την φραγκοσυκιά την έχει βάλει ο Ελύτης στον Ήλιο τον Πρώτο στο «παιδί με το γρατζουνισμένο γόνατο» αλλά στη μελοποίηση η στροφή αυτή κόπηκε.

    Είδες το κύμα των φυτών όπου έπαιρνεν η πάχνη
    Το πρωινό λουτρό της το φύλλο της φραγκοσυκιάς
    Το γεφυράκι στη στροφή του δρόμου
    Αλλά και τ’ αγριοχαμόγελο
    Σε μεγάλους χτύπους δέντρων
    Σε μεγάλα λιοστάσια παντρειάς
    Εκεί που στάζουν από τα ζουμπούλια δάκρυα
    Εκεί που ανοίγει ο αχινός τους γρίφους του νερού
    Εκεί που τ’ άστρα προμηνούν τη θύελλα.

    Δεν έχω το βιβλίο πρόχειρο για να τσεκάρω τη στίξη, το αντέγραψα από το ίντερνετ

    ένα κουτί από γάλα Νουνού γκρίζα διαφήμιση; 😉

  6. Ὡς βόρειος δὲν γνώρισα τὸ φραγκόσυκο παρὰ μόνο μέσα ἀπ’ τὴν Φρουτοπία. Πρῶτη φορὰ γεύτηκα τὸν Αὔγουστο τοῦ 2009 φιλοξενούμενος σὲ ἕνα Μεσσηνιακὸ χωριό, ὁ οἰκοδεσπότης (ὄχι τοῦ ἱστολογίου!) τἆχε μαζέχει πρωὶ πρωὶ μόλις ἔμαθε ὅτι δὲν ἔχω φάει ποτέ . Καὶ γι’αὐτὸ καὶ γιὰ ἀρκετοὺς ἀκόμη λόγους ἦταν ἀπὸ τὰ ὁμορφότερα καλοκαίρια τῆς μάταιης ζωῆς μου.

  7. Immortalité said

    @7 Κορνήλιε δε σε βλέπω να στρώνεσαι στο γράψιμο και ανησυχώ! 😛

  8. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για όλα τα σχόλια!

    Ιμόρ, έχεις δίκιο -μπορεί να ήταν από Γάλα Βλάχας το κουτί 😉

  9. marvin said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο! Έχω μια αστεία ιστορία που σχετίζεται με τα παπουτσόσυκα: κάποτε είχα έναν αφασικό ασθενή από την Κύπρο, και τον εξέταζα στην ικανότητά του να παράγει λέξεις που άνηκαν σε συγκεκριμένες κατηγορίες, και βαθμολογούσα τις σωστές. Λοιπόν, στην κατηγορία «φρούτα» θυμάμαι, μεταξύ σωστών και λανθασμένων απαντήσεων, μου πετάει και ένα «παπουτσόσυκο» και μένω άφωνος ο Ελλαδίτης: είναι ή δεν είναι φρούτο αυτό; Ευτυχώς, είχα Κύπριους γνωστούς να μου το ξεκαθαρίσουν!

    Παρεπιμπτόντως, φύλλα κάκτου (φραγκοσυκιάς δηλάδη) είχα φάει κι εγώ στο Μεξικό, τσιγαρισμένα και μέσα σε κεσαντίγιας με μπόλικα τυριά και ντομάτες. Πολύ μου άρεσε η γεύση τους, μου θύμισε περισσότερο πιπεριά παρά μπάμια (που τη σιχαίνομαι έτσι κι αλλιώς).

  10. #7 τὸ ἀπόγευμα. αὔριο περιμένουμε κέρασμα!

  11. Ηρώ Διαμαντούρου said

    Εγώ τα κάνω μαρμελάδα, δοκιμάστε το:

    Γάντια κηπουρικής, εννοείται (τα οποία τα πετάω μετά γιατί δεν ξαναφοριούνται, τα αγκάθια έχουν πάει και μέσα), αλλά όχι ξεφλούδισμα, είναι μπελάς: τα κόβω στα δύο και βγάζω το από μέσα με ένα κουτάλι, απλά. Μετά, όλα τα «από μέσα» πάνε στην κατσαρόλα με ζάχαρη (όση θέλει ο καθένας), σε μεσαία φωτιά (προς χαμηλή). Αργεί πολύ να πήξει, ίσως περισσότερο από κάθε άλλη μαρμελάδα. Όταν έρθει η ώρα, σε (αποστειρωμένο) βάζο προσθέτω κι ένα-δυο φύλλα αρμπαρόριζας και μια στάξη κονιάκ.

    Καλό θα ήταν να μην έχει τα κουκούτσια γιατί σπάνε δόντια (ή θήκες…). Πρέπει λοιπόν να το περάσετε 2-3 φορές από το κλασικό πώς-το-λένε(κόλλησα να πάρει, ελπίζω να καταλάβατε).

    Κρατάει κανα χρόνο. Τρώγεται σαν μαρμελάδα, αλλά συνοδεύει και τυριά (δυνατά και πικάντικα), αλλαντικά (πάλι δυνατά και πικάντικα) καθώς και ψητό χοιρινό. Επίσης μπορεί να χρησιμοποιηθεί ωραιότατα και στην πάστα Φλώρα.

    Μην αγοράσετε, υπάρχουν τόσα στην εξοχή! Τέλος Σεπτεμβρίου συνήθως είναι έτοιμα. Όσο πιο κόκκινα, τόσο καλύτερα.

  12. gbaloglou said

    #4

    Όντως, και μάλιστα ο Θεόφραστος (6.4.10) γράφει ξεκάθαρα για «κάκτο» και τον τοποθετεί στην Σικελία:

    Ἡ δὲ κάκτος καλουμένη περὶ Σικελίαν μόνον,
    ἐν τῇ Ἑλλάδι δὲ οὐκ ἔστιν. ἴδιον δὲ παρὰ
    τἆλλα τὸ φυτόν· ἀφίησι γὰρ εὐθὺς ἀπὸ τῆς
    ῥίζης καυλοὺς ἐπιγείους, τὸ δὲ φύλλον ἔχει
    πλατὺ καὶ ἀκανθῶδες· καλοῦσι δὲ τοὺς καυλοὺς
    τούτους κάκτους· ἐδώδιμοι δέ εἰσι περιλεπόμενοι
    μικρὸν ἐπίπικροι, καὶ θησαυρίζουσιν αὐτοὺς ἐν
    ἅλμῃ.

    [Για τους καρπούς του κάκτου πάντως δεν γράφει.]

  13. Στα ελληνικά που ξέρω (όχι τα τρισχιλιετή) με την λέξη γονικά καλύπτονται η μαμά και ο μπαμπάς και με την λέξη προγονικά το σύνολο των παπούδων και γιαγιάδων (τέσσερις συνήθως)

  14. gbaloglou said

    Στα Αραβικά λοιπόν sabr φαίνεται να σημαίνει, μετα-ισλαμικά τουλάχιστον, αντοχή. Η ρίζα όμως φαίνεται να είναι η Ακκαδική sibaru.

    Η λέξη φαίνεται να μπήκε στην Εβραϊκή στον Μεσαίωνα, ενώ η μεταφορική σημασία της στην σύγχρονη Εβραϊκή συζητιέται εδώ.

  15. sarant said

    Γιώργο, πολύ ενδιαφέρον αυτό με τους σάμπρες του Ισραήλ!

  16. gbaloglou said

    Το είχε πάντως πρωτοαναφέρει ο Ιωσήφ πριν λίγες μέρες στην συζήτηση μας για την «Μαρμελάδα από κυδώνι».

    [Ιωσήφ το ήξερα πάντως πολύ πριν το γράψεις εδώ 🙂 ]

  17. sarant said

    13: Gpoint, δεν ξέρω να λέγονται «προγονικά» οι παππουδογιαγιάδες, και ούτε κανένα λεξικό, απ’ όσα κοίταξα, το ξέρει.

  18. nikosl said

    Το σάμπρα Νίκο δεν ξέρω που το έχεις βρει. Μπορεί να είναι σωστό. Εγώ το φραγκόσυκο στα αραβικά το ξέρω σαμπάρα (με μακρό το τονισμένο α). Οταν έκανα οδικώς Δαμασκό-Βηρυτό στη διαδρομή τα πουλάγανε καθαρισμένα (σε νάιλον σακούλα), όπως εδώ στους εθνικούς δρόμους πουλάνε άλλα φρούτα. Ετσι καθαρισμένα (και πάλι να λέγονται σαμπάρα στον ενικό) στο κέντρο της Δαμασκού όπου το βράδυ στήνονται κιόσκια που πουλάνε φραγκόσυκα σε χάρτινο πιατάκι για να τρως στη βόλτα σου. Η καταγωγή της λέξης είναι αυτή που λεει ο Gbaloglou, αν και είναι γενικευμένη λέξη για τα κακτοειδή.

  19. sarant said

    Νίκο Λ, μάλλον το βρήκα στο… Ισραήλ, έτσι το είχε πει ο Μπαλόγλου σε ένα παλιότερο νήμα.

  20. gbaloglou said

    #18-#19

    Φραγκόσυκα σε χάρτινο πιατάκι … όπως εδώ τους λουκουμάδες δηλαδή 🙂 🙂

    [Νίκο Σ δεν ξέρω σε τι ακριβώς αναφέρεσαι… Είχα γράψει εδώ ότι πρωτοδοκίμασα φραγκόσυκο το 1987 στην Γιάφα (Τελ Αβίβ), για 2 σέκελ … ενώ στην παλιά πόλη της Ιερουσαλήμ οι Άραβες αγόραζαν 4 στο σέκελ 🙂 (Στο Τελ Αβίβ έπαιζε πολύ ο μετέπειτα απαγορευθείς, δεν θυμάμαι πλέον γιατί ακριβώς, φρεσκοστυμένος χυμός του λευκού σταφυλιού.)]

  21. Λευτέρης said

    17
    Από τον Ξανθινάκη:
    παπουδοκυράδες ή παπουδολαλάδες

  22. sarant said

    20: Ναι, είχες γράψει: Πριν 23 χρόνια στην Ιερουσαλήμ η Αραβική τιμή της ‘σάμπρας’ ήταν γύρω στα 15 σεντς/λεπτά το κομμάτι, οπότε το πήρα από σένα.

    (Άσχετο: Φρεσκοστυμένος -κατά Μπαμπινιώτη γράφεται φρεσκοστειμμένος!)

  23. @13, 17: Στα μεσαιωνικά ελληνικά, και στη σημερινή κυπριακή διάλεκτο, οι παππουδογιαγιάδες λέγονται «παππογεννικά» (ενώ οι γονείς «γεννητικά», μπιλίβιτ ορνότ).

    Από το άσμα του Διγενή Ακρίτη (στην παραλλαγή Εσκοριάλ) θυμάμαι το δίστιχο «Όσοι φορούν τα κόκκινα εν’ τα γεννητικά μου, | κι όσοι φορούν τα πράσινα τα παππογεννικά μου» — αλλά δεν μπορώ να το εντοπίσω τώρα, ρε γμτ.

  24. @20: Φαίνεται ότι στη Μέση Ανατολή τα φραγκόσυκα τα τιμούν πιο πολύ απ’ ό,τι εμείς στα Βαλκάνια. Κι εδώ στην Κύπρο τα παπουτσόσυκα τα τρώνε αρκετά (αν κι εμένα μού φαίνονται μάλλον αδιάφορα στη γεύση).

  25. @22: Φρεσκοστυμένος -κατά Μπαμπινιώτη γράφεται φρεσκοστειμμένος

    Άντε να δούμε τι άλλο θ’ ακούσουμε πια. Ως γνωστόν, το στύβω έρχεται από το αρχαίο στύφω, που θα πει «σφίγγω, συρρικνώνω». Από την ίδια ρίζα βγαίνει και ο στυφός (η σημερινή σημασία είναι ήδη αρχαία) και η στύψη (επίσης αρχαία λέξη).

  26. Είναι πάντως ένα φυτό που «έδεσε» με το ελλνικό τοπίο. Και με αφορμή αυτό ψάχνοντας για το «αθάνατο» που είναι κι αυτό κακτοειδές, ανακάλυψα (http://en.wikipedia.org/wiki/Agave_americana) ότι και αυτό προέρχεται από την αμερική. Απορρώ γιατί ήλθε στην Ελλάδα και πως κατάφερε να εξαπλωθέι μια και το βλέπουμε και σε ακατοικητα ξερονήσια. Αφού εδώ υπηρχα φυτά για την κατασκευή σχοινιών (πχ κάναβη).

  27. sarant said

    25:Ο Μπαμπινιώτης το ετυμολογεί από το αρχαίο «στείβω» = ποδοπατώ.

    Εγώ πάλι, αφού βλέπω ποικιλία, προκρίνω το απλούστερο: στίβω. Στην ανάγκη, σου λέω ότι παράγεται από το δεύτερο θέμα του στείβω. Κι άλλωστε, στίβω στον στίβο.

  28. Immortalité said

    @ 22 Πάλι καλά που δεν γράφει φρεσκοεστεμμένος 🙂

    @25 Τιπούκειτε το ΛΚΝ λέει ότι προέρχεται από το στείβω και η σημερινή γραφή είναι παρετυμολογία από το στύφω. Πάντως να ομολογήσω ότι για χρόνια το έγραφα στίβω γιατί στύβω λέμε το άλλο αυτό που στύβει τα ρούχα ανεξίτηλα.

  29. gbaloglou said

    #22, #18

    Σίγουρα «σάμπρα» και όχι «σαμπάρα» λένε οι Ισραηλινοί, και, αν θυμάμαι σωστά, οι Άραβες πωλητές διαλαλούσαν τα φραγκόσυκα ως «σάμπρες».

  30. sarant said

    26: Πάντως και η αγαύη ελληνογενές όνομα είναι, η μάνα του Πενθέα ή κάτι τέτοιο.

  31. Immortalité said

    @ 27 Που σημαίνει ότι μπορώ να εξακολουθώ να το γράφω στίβω, αν και όσο και να πλύνεις, τρίψεις, στίψεις τα στυμμένα καθαρά δεν τα λες! 🙂

  32. Ηλεφούφουτος said

    «τέλεια και τρισχιλιετής η ελληνική, αλλά λέξη για το ζευγάρι δεν έχει, όπως άλλες γλώσσες, π.χ. grand-parents·»

    Άμα το πάμε έτσι, τότε τα Ισπανικά δεν έχουν λέξη ούτε για τους γονείς (padres). Εγώ τουλάχιστον η λέξη που ξέρω για το ζευγάρι είναι «οι παππούδες μου», αλλιώς, για να θυμηθούμε ένα θέμα που προέκυψε πρόσφατα, μπαίνουμε σε λογική τύπου «για το αγόρι έχουμε λέξη «υιοθετώ» για το κορίτσι όχι».

    Κι εγώ έχω αναμνήσεις απ τα φραγκόσυκα και τις αποτυχημένες προσπάθειές μου να τα κόψω και να τα φάω με μεθόδους που επινοούσα μόνος μου παιδί και κατέληγα με ακίδες μέχρι και στο στόμα. Μία φορά έφαγα από μια φιλοξενούμενη Κεφαλονίτισσα που ήξερε πώς να τα αρμέγει και δεν ενθουσιάστηκα. Παρ όλα αυτά μου έχει στοιχίσει που το καθάρισμα του κτήματος πήρε σβάρνα και τη φραγκοσυκιά, και αισθάνομαι ότι το κτήμα έχασε κάτι από την (όποια) ομορφιά του.

    Ηρώ 11, πώς τα αποστειρώνεις τα βάζα;

  33. @28: Ιμμόρ, το στύβω «που στύβει τα ρούχα ανεξίτηλα» δεν το ήξερα σα λέξη της ν.ε., αλλά μαντεύω τη σημασία του από το αρχαίο (πάλι!) στύφω, που σημαίνει μεταξύ άλλων «ποτίζω ύφασμα με ανόργανα οξέα, για να σταθεροποιηθεί η βαφή» ή απλώς «βάφω».

    Την ετυμολογία τού στύβω από το στείβω εξακολουθώ να μην την καταλαβαίνω. Το πολύ πολύ να πεις ότι το στύ*φ*ω έγινε στύ*β*ω από παρετυμολογική επίδραση του στείβω. Πάντως, το φει της κατάληξης διατηρήθηκε στο εφτανησιακό ζύφω.

  34. Μαρία said

    Sabra(φραγκόσυκο) αποκαλούν τους Εβραίους που γεννήθηκαν στην Παλαιστίνη πριν απ’ το 1948.
    Να υποθέσουμε οτι και η γνωστή απ’ τις σφαγές Σάμπρα του Λιβάνου είναι η ίδια λέξη;

  35. Immortalité said

    @33 Τιπούκειτε εμείς εδώ το λέμε πολύ και νόμιζα ότι είναι πανελλήνιο μέχρι που ξενιτεύτηκα και διαπίστωσα ότι δεν το λένε αλλού. Στην Κέρκυρα, με την οποία έχουμε αρκετά κοινά, δεν ξέρω. Έχει γίνει αφορμή πολλών αστείων διαλόγων και πειραγμάτων. Το χρησιμοποιούμε κυρίως στο τρίτο πρόσωπο «βάλε μια ποδιά, το ρόδι/κεράσι/καρύδι στύβει.»

    @ 7 Θα σου στείλω δύο τρία αμυγδαλωτά σε πιντιέφ 🙂

  36. Ναι, πράγματι, τα φραγκόσυκα στην Κύπρο τα λέμε παπουτσόσυκα (λόγω του σχήματος των «φύλλων» του κάκτου που μοιάζουν με πατούσα). Το δε δέντρο το λέμε παπουτσοσυκιά.
    Το ίδιο που περιγράφεις με τα φραγκόσυκα και τους Γερμανούς, συνέβη στην Κύπρο με Άγγλους και τα ρόδια. Επιχείρησαν να τα φάνε, μπροστά μου, με τη φλούδα και μάλιστα σχολίασαν ότι δεν είναι τόσο νόστιμα!

  37. YOSEF22ADAR said

    #14 #15 #16 #18 #19 #20 #22 #29

    tsAbar προφερεται στα Εβραικα
    (στα αραβικα δεν ξερω).
    Αυτο που δεν γραφει η WIKIPEDIA
    ειναι οτι οπως και στην Ελλαδα,
    το φραγκοσυκο εισηχθη σε μεταγενεστερη εποχη
    (καπου στα αρχεια μου κυκλοφορει
    ενα εκτενες αρθρο της «JERUSALEM POST»
    (αγγλοφωνη εφημεριδα του Ισραηλ – http://www.jpost.com/
    – οι αλλες δυο ειναι η «αριστερη» «HA’ARETZ»
    στα αγγλκα: http://www.haaretz.com/
    και στα Εβραικα: http://www.haaretz.co.il/
    και η θρησκευομενη «HAMODIA» – http://www.hamodia.com/),
    αλλα λογω μετακομισης δεν το εχω προχειρο.
    Επισης, η δημωδης εβραικη εκφραση στο Ισραηλ
    – αυτοχαρακτηρισμος – λεει πως
    εμεις οι Ισραηλινοι* ειμαστε σαν το φραγκοσυκο :
    απ’ εξω αγκαθια κι απο μεσα γλυκο.

    * Ο υποφαινομενος εχει δυο υπηκοοτητες –
    – επειδη το ηθελε ετσι.
    Οποτε μπορει να λεει:
    και «εμεις οι Ισραηλινοι» και «εμεις οι Ελληνες».
    🙂
    Και ειναι και πολυ φραγκοσυκο.
    🙂

  38. Immortalité said

    Σχετικά με το σχόλιο του Ηλεφού στο 32 γιατί έχω την αίσθηση ότι και το parents / grands parents κρατάει πιο πολύ από το père;

    @32 τα βράζεις για κανά δεκάλεπτο ή τα βάζεις στο φούρνο στους 150 για κανένα τέταρτο. Το σημαντικό όμως είναι να κάψεις τον αέρα που απομένει άμα το γεμίσεις.

  39. Mιχαλιός said

    Επανέρχομαι για τον τύπο «χλαποσυκιά», ιδού η πηγή:

    http://anemi.lib.uoc.gr/php/pdf_pager.php?filename=%2Fvar%2Fwww%2Fanemi-portal%2F%2Fmetadata%2F5%2Fa%2Fb%2Fattached-metadata-141-0000332%2F151425.pdf&width=546&height=781&pagestart=1&maxpage=87&lang=en&pageno=14&pagenotop=11&pagenobottom=14

  40. Ηλεφούφουτος said

    σχ. 38 «να κάψεις τον αέρα που απομένει άμα το γεμίσεις»

    Δηλαδή; Πώς τον καίνε τον αέρα;

  41. Είχα υποσχεθεί στον Κορνήλιο μια περιγραφή του τρόπου κοπής του φραγκόσυκου στην περιοχή του Μελιγαλά αλλά βλέπω ότι τον ίδιο περιγράφει και ο Νικοκύρης για αλλού στην Πελοπόννησο. Το κονσερβοκούτι το καρφώνουμε κάθετα σε ένα μακρύ καλάμι (ο κυλινδρικός άξονας του ενός να είναι κάθετος στου άλλου) και με τα χείλη του κονσερβοκουτιού (ναι, λίγο ακονισμένα με μία πέτρα) χτυπάμε τη βάση του φραγκόσυκου για να κοπεί μαλακά το φρούτο και να μην πληγωθεί. Εάν υπάρχει δεύτερος στο συνεργείο, σπεύδει αποκάτω με τον κουβά για να πέσει μέσα χωρίς να το αγγίξει χέρι.
    Παλιότερα, στην ίδια περιοχή αποφεύγαμε τα κονσερβοκούτια και καρφώναμε στην κορυφή του καλαμιού μια πρόκα στραβωμένη σε σχήμα Γ (και όχι ανάποδου L, όπως διάβασα πρόσφατα σε μια μετάφραση) και με την μύτη της πρόκας πληγώναμε τη ρίζα του καρπού για να πέσει. Έτσι, όμως, ήθελε αρκετά χτυπήματα…
    Ο τρόπος καθαρισμού του καρπού είναι αυτός ακριβώς που περιγράφει ο κύριος από την Αμοργό στο σάιτ του.
    Να ΄χαμε και τώρα μερικά…

  42. YOSEF22ADAR said

    http://kosherfood.about.com/od/kosherisraelifood/a/sabras.htm
    Cooking with Sabras
    Preparing Prickly Pears
    By Giora Shimoni

    If you drive anywhere in Israel during July and August, you’ll see sabras being sold along the rode.

    —— What are Sabras?
    Sabras is the Hebrew word for the prickly pear fruit.
    But more interesting to note, sabras is slang for native Israeli Jews.
    What do native Israelis and prickly pear fruit have in common?
    Both are tough and thorny on the outside,
    and soft and sweet on the inside.

    —— What are Pricky Pears?
    Pricky pears are the fruit of the prickly pear cactus.
    This cactus has large flat pads, thorny fruits, and flowers that blossom annually.
    Sabra cacti can be seen scattered throughout the Israeli hills,
    where they were often planted to serve as natural dividers and barriers.
    While the cacti looks like a natural part of the Israeli landscape,
    they were actually imported to Israel from New Mexico and Arizona in the 19th century,
    according to Daniel Rogov.

    While prickly pears are called sabras in Israel,
    elsewhere they are called Indian figs, barberry figs, and tuna.
    The fruit, which is rich in vitamin C, is very popular in Mexico, Central and South America,
    Mediterranean countries and parts of Africa.
    The fruit is gradually becoming more popular in the United States.

    The outside of prickly pears range in color from green to purplish-red.
    The inside of prickly pears range in color from light yellow-green to deep golden.
    The fruit’s flesh is soft, porous and scattered with black seeds.

    —— How to Prepare Prickly Pears
    •Choose sabras with even color that give slightly to pressure.
    •Ripen sabras at room temperature until soft.
    •Store sabras in the refrigerator for up to a week.
    •Peel sabras carefully to remove the small spines on the outer skin.
    •Section sabras and remove seeds
    •Serve sabras cold.

    ΣΗΜΕΙΩΣΗ :
    Ο Daniel Rogov ειναι Ισραηλινος δημοσιογραφος στην “HA’ARETZ”.

  43. Χαίρομαι που έκανες τον κόπο και έγραψες για τα φραγκόσυκα, για μένα είναι ένα νοσταλγικό φρούτο αφού μου θυμίζει το σπίτι του παππού και της γιαγιάς στην Κνωσσό και τις στιγμές που περνούσα μικρός εκεί…

  44. Immortalité said

    @40 Θα σου πω αλλά να προσέχεις, μην καείς και το χω κρίμα. Τα βαζάκια τα γεμίζουμε σχεδόν μέχρι απάνω έτσι ώστε ο αέρας που μένει να ναι λίγος. Φοράς ένα γάντι για φούρνο αλλά όχι πιάστρα, γάντι με αντίχειρα να μπορείς να κινείς το χέρι σου, και πιάνεις το (μεταλλικό) καπάκι που αντιστοιχεί στο βάζο σου και του ρίχνεις μια ιδέα μπλε οινόπνευμα (και το άσπρο κάνει εννοείται αλλά για να μην το χαραμίζεις και για να καταλάβεις πόσο να βάλεις). Μια ιδέα εννοούμε ίσα να το καλύψει χωρίς να φαίνεται ότι είναι μπλε. Μ’ ένα αναπτήρα του βάζεις φωτιά και την ώρα που καίγεται κλείνεις το βάζο. Δεδομένου ότι δεν έχεις βάλει πολύ οινόπνευμα, μόλις κάψει τον αέρα που έχει μέσα το βάζο θα σβήσει και το καπάκι θα ανασηκωθεί προς τα πάνω. Αμα το ανοίξεις θα πρέπει να κάνει ποπ. Λέω να προσέχεις διότι αν και έχω κάψει πάρα πάρα πάρα πολλά καπάκια όλα μου τα γάντια έχουν που και κανένα σημάδι.
    Κάποιοι γυρίζουν τα βάζα ανάποδα μόλις τα γεμίσουν όπως είναι καυτά.
    Εγώ τα κλείνω αεροστεγώς και ποτέ δεν χάλασε τίποτα.

  45. Μαρία said

    Ιμόρ,35, ε όχι και δεν το λένε αλλού! Ξέρεις πόσα στυμμένα ρούχα απο κεράσια έχω φορέσει μικρή;
    Κι εγώ για πανελλήνιο το είχα.
    Απ’ την ίδια ρίζα και το στυπόχαρτο.

  46. Jimakos said

    Έχω κι εγώ ανάμνηση απο μάζεμα φραγκόσυκων παρέα με τον παππού μου, κάθε καλοκαίρι. Μεσσήνιος γαρ (ο παππούς), προτιμούσε την μέθοδο που περιγράφει ο Σκύλος στο 41, και μετά βουρ στο ψυγείο. Ωστόσο, αν και διασκέδαζα με την βόλτα και το μάζεμα, ποτέ δεν τα συμπάθησα σαν φρούτα! Αντιθέτως, ο Φραγκίσκος το Φραγκόσυκο, ο τρελοεπιστήμονας της Φρουτοπίας, ήταν απο τους πιο συμπαθείς ήρωες (με την φωνή του Σταύρου Ξενίδη στο τηλεοπτικό)!

    ΥΓ. Φυσικά οι Πελοποννήσιοι τα προφέρουν »φραγκόσ’κα».

  47. Φυσ΄κά, φραγκόσ’κα!

  48. Immortalité said

    @45 Μαρία τι να πω, μπορώ να μετρήσω οκτώ πόλεις που είχαν πολύ γελάσει που το άκουσαν. Και η Θεσσαλονίκη είναι μέσα.

  49. Ηλεφούφουτος said

    Ευχαριστώ Ιμορ! Ελπίζω το μπλε οινόπνευμα να μην αφήνει δυσάρεστη μυρωδιά. Μήπως θα ήταν καλύτερα κάτι αρωματικότερο, π.χ. τσίπουρο; Βέβαια δεν ξέρω αν θα έπιανε, γιατί μια φορά που χρησιμοποίησα τσίπουρο για να καψαλίσω κοτόπουλο (μου είχαν πει ότι έτσι θα πάρει και άρωμα) το κοτόπουλο απλά δεν άναβε (μου είχαν πει να το περιλούσω και να το κάνω φλαμπέ).
    Πάντως, τα ψιλοφοβάμαι όλ αυτά, γιατί είμαι λίγο ατζαμής.

  50. Μαρία said

    49 Ηλεφού, μια φίλη μου ρίχνει κονιάκ στο βάζο, και το άνάβει εννοείται, αλλά η πιο απλή μέθοδος είν’ αυτή που ανέφερε παραπάνω η Ιμόρ, να βράσεις τα βάζα ή ακόμη απλούστερα να τα γυρίσεις ανάποδα.

  51. YOSEF22ADAR said

    ΠΡΟΣΟΧΗ:

    το φωτιστικό οινόπνευμα περιεχει:
    μεθανόλη
    ΤΕΡΕΒΙΝΘΕΛΑΙΟ (=νεφτι).
    ΑΚΑΤΑΛΛΗΛΟ για τροφιμα και φωτια για τροφιμα.

    http://www.pavlides.gr/alco_gr.html
    ΟΙΝΟΠΝΕΥΜΑ ΦΩΤΙΣΤΙΚΟ
    93% vol. Μετουσιωμένη αιθυλική αλκοόλη γεωργικής προέλευσης,
    μη πόσιμο κατάλληλο για καθαρισμούς, απολυμάνσεις και λοιπές χρήσεις.
    Έχει μπλε χρώμα και διατίθεται σε φιάλη των 430 ml.

    http://www.chemist.gr/2010/05/3311/
    Φωτιστικό οινόπνευμα , γιατί δεν το πίνουμε;

    Το μπλέ οινόπνευμα υφίσταται μια διαδικασία που ονομάζεται μετουσίωση,
    δηλαδή αναμιγνύεται με μικρές ποσότητες τερεβινθελαίου (νέφτι) και μεθανόλης,
    τα οποία την καθιστούν ακατάλληλη προς πόση
    και από το οποίο είναι αδύνατο να διαχωριστεί με φθηνές μεθόδους (εκχύλιση , απόσταξη κλπ).
    Για να ξεχωρίζει από την μη μετουσιωμένη αιθυλική αλκοόλη,
    προστίθεται, επίσης, και η χρωστική κυανούν του μεθυλενίου,
    το οποίο της προσδίδει κυανοπράσινο χρώμα.

  52. Immortalité said

    @50 Είπαμε να προσέχεις 🙂 Δεν νομίζω ότι υπάρχει ζήτημα μυρωδιάς γιατί είπαμε ότι βάζεις μια ιδέα. Εγώ τουλάχιστον δεν έχω διαπιστώσει κάτι τέτοιο. Πάντως τσίπουρα και λοιπά ποτά δεν ανάβουν. Αν θες κάτι αρωματικό γενικότερα μπορείς να βάλεις μια δαχτυλήθρα ποτό της αρεσκείας σου (κονιάκ, ρούμι, ουίσκι – πάει με το πορτοκάλι) πάνω από τη μαρμελάδα. Αλλά μην επιχειρήσεις να το ανάψεις. Πάντως αν μου επιτρέπει και η Ηρώ, συνήθως στις μαρμελάδες η ζάχαρη πάει ανάλογα με το βάρος του φρούτου. Όσο (καθαρισμένο) φρούτο τόση ζάχαρη. Συνήθως τα βάζουμε με τη ζάχαρη στο ψυγείο ένα βράδυ να κατεβάσουν τα υγρά τους και μετά τα βράζουμε. Τώρα για να μη δένει εύκολα το φραγκόσυκο πάει να πει ότι δεν έχει αρκετή πηκτίνη και ίσως μπορείς να το βράσεις με κανα δυό κυδώνια (απ’ την άλλη ανάρτηση) που είναι τίγκα στην πηκτίνη. Η αν έχεις μαγειρέψει τα κυδώνια σε άλλο φαΐ, να κρατήσεις τα φλούδια και το κομμάτι με τα κουκούτσια, να τα βάλεις σ’ ένα τουλπάνι και να τα βάλεις να βράσουν με τη μαρμελάδα. Αν υποθέσουμε ότι σ’ αρέσουν τα κυδώνια και ότι πάνε στη γεύση με τα φραγκόσυκα. Αλλιώς κάποια στιγμή θα δέσουν που θα πάει.

  53. Immortalité said

    @51 Μερσί Γιοσέφ. Μα δεν το τρώμε ούτε πέφτει στο φαΐ.

  54. YOSEF22ADAR said

    ————————————-
    Εδω εχει ΜΑΡΜΕΛΑΔΑ με φραγκοσυκο και ανανα:
    http://www.cyber-kitchen.com/rfcj/Other_SWEETS/Prickly_Pear_Sabras-Pineapple_Jam_-_pareve.html

    ————————————-
    Να και μια ενδιαφερουσα συνταγη για VINAIGRETTE :
    http://www.cooks.com/rec/view/0,1918,152160-243207,00.html
    PRICKLY PEAR VINAIGRETTE

    ————————————-
    Κι εδω εχει αρκετες συνταγες – μεχρι ΜΠΙΣΚΟΤΑ:
    http://www.totacc.com/user/jgoucher/pprecipe.htm

  55. YOSEF22ADAR said

    Τα υπολειμματα της καυσης του νεφτιου δεν ξερω
    τι καπνο φουμαρουν 🙂
    Γιατι να το ρισκαρεις ?

    Εδω εχει ΜΑΡΜΕΛΑΔΑ με φραγκοσυκο και ανανα:
    http://www.cyber-kitchen.com/rfcj/Other_SWEETS/Prickly_Pear_Sabras-Pineapple_Jam_-_pareve.html

  56. YOSEF22ADAR said

    Τα υπολειμματα της καυσης του νεφτιου δεν ξερω
    τι καπνο φουμαρουν 🙂
    Γιατι να το ρισκαρεις ?

  57. YOSEF22ADAR said

    Και μιας που φτασαμε μεχρι τη χημεια
    (αυτη τη ρυμη του λογου τη λατρευω σε τουτη την ιστοσελιδα)
    παρακαλω τον οικοδεσποτη
    να μας ανοιξει ενα θεμα : νεφτι και πετρελαιο.
    Στα εβραικα neft (προφανως απο το αρχαιοελληνικο «ναφθα»)
    σημαινει «πετρελαιο».

  58. Στέλιος said

    Τα φραγκόσυκα στην Κρήτη (στην επαρχία Αμαρίου τουλάχιστον) τα λένε κλαψόσυκα (για ευνόητους λόγους).

  59. sarant said

    55: Γιόζεφ, θέλει μελέτη το θέμα, δεν υπόσχομαι. Η νάφθα πρέπει να είναι δάνειο από τα μέρη τα δικά σας (εννοώ από κάποια ανατολική γλώσσα, ίσως πέρσικα).

  60. YOSEF22ADAR said

    Οπως και η «τερεβινθος» –
    – το συμπλεγμα ΝΘ παραπεμπει σε προ-ελληνικη λεξη.

    Σ’ ευχαριστω παντως για την προθεση.
    Εχω καποια στοιχεια για το θεμα,
    αλλά ειναι «πλίνθοι και κέραμοι ατάκτως ερριμμένα».

  61. sarant said

    Τα 54 και 55 είχαν λινκ και γι’ αυτό τα μάγκωσε η παγίδα.

  62. Immortalité said

    @54 Σωστά γιατί να το ρισκάρεις; Η γιαγιά μου τα καιγε με μπλε για λόγους οικονομίας φαντάζομαι.
    Ηλεφού μην τα κάψεις και καείς, γύρνα τα ανάποδα. Και αν τα κάψεις βάλε καθαρό 🙂

  63. YOSEF22ADAR said

    Παντως οταν θελετε ν’ αναψετε ενα οποιοδηποτε αλκοολουχο,
    παρτε ενα κουταλι η’ κουταλακι απο το υγρο,
    αναψτε το και ΣΙΓΑ-ΣΙΓΑ αδειαστε το πανω στο υπολοιπο.
    Ετσι θ’ αναψει ολο.
    (εξηγειται με φυσικοχημεια, αλλα δεν χρειαζεται).

  64. galaxias said

    Ωραίο άρθρο,συγχαριτήρια.Έχω φάει και όταν μου δίνεται η ευκαιρία τα δοκιμάζω,αν και θέλει προσοχή γιατί έχουν μικροσκοπικά αγκάθια τα οποία αν δε προσέξεις τα κουβαλάς καιρό στο..στόμα!Όταν ήμουν μικρός τα μάζευα με καλάμι το οποίο το έκανα διχάλα σπάζοντάς το στη κορυφή και στη βάση για να είναι ανοιχτό το σπασμένο καλάμι τοποθετούσα μια πέτρα.Έτσι δεν το έπιανα το ..γλύκισμα με τα χέρια ούτε με πανί,το γράμπωνα με το καλάμι το έβαζα σε μια λεκάνη νερό το έπλενα καλά να απομακρυνθούν τα αγκάθια και μετά το έκοβα με ένα μαχαίρι τέμνοντας το περίβλημα ώστε να είναι κατόπιν εύκολο να φας το υπέροχο περιεχόμενό του.

  65. ppan said

    Λοιπόν, ως σχεδόν βιοτέχνης μαρμελάδας (κάθε βδομάδα σχδόν φτιάχνω!), ας φωτίσω το κοινό με τη εμπειρια μου: Τα τσίπουρα και λοιπά ποτά ανάβουν, αν τα ζεστάνεις. Και νο1: κυκλοφορεί ζάχαρη ειδική για μαρμελαδες με πηκτίνη, ωραιότατη. Και νο 2: Τα περισσότερα φρούτα δεν χρειάζονται τόση ζαχαρη όση το βάρος τους, ενα κιλό φρούτο με 600-700 γραμμαρια ζαχαρη είναι πιο γευστικό και αρωματικό και διατηρείται εξίσου καλά. Διότι η ζάχαρη παίζει τον ρόλο συντηρητικού, βεβαίως, αλλά και σε μικρότερη ποσότητα. Και νο3: για τους ατζαμήδες και όσους φοβούνται την φωτιά: το αναποδογύρισμα των βάζων με την μαρμελαδα, όσο ακόμη αυτή είναι καυτή, αρκεί για να κλείσουν αεροστεγώς. Τα βάζα βεβαιως είναι ήδη αποστειρωμενα.

    Μια ερώτηση: μικρή διάβαζα το «καπλάνι της βιτρίνας», κι εκεί αναφέρεται ένα μυστηριώδες φρούτο, που υποψιάζομαι, χρόνια μετά (μούμπλε-μούμπλε) ότι ήταν το φραγκόσυκο. Πώς το έλεγαν; Δεν τόχω πρόχειρο το βιβλιάκι.

  66. Οι ειδήσεις της 18ης Ιανουαρίου: μαζικοί εμπρησμοί σημειώθηκαν σε διάφορα σημεία της Ελλάδας και του εξωτερικού, περίπου την ίδια ώρα. Αρχικά αποδόθηκαν σε συνωμοσία του γνωστού εμπρηστή Άρσον (γιου εμπρηστή της γερμανικής RAF και βομβίστριας των Ερυθρών Ταξιαρχιών), αργότερα όμως η αστυνομία ανακοίνωσε πως ηθικός αυτουργός πρέπει να θεωρηθεί γνωστό ιστολόγιο που αυτοπροσδιορίζεται ως γλωσσικό, στο οποίο διάφορα ανεύθυνα υποκείμενα δημοσιεύουν εμπρηστικές συνταγές μαρμελάδας φλαμπέ.

  67. ppan said

    Αχαχα! Σωστα! Γυάλινα μπουκάλια στην σειρά, φωτιστικό ή καθαρό οινόπνευμα, πανιά ταχα μου για να πιανουμε τα καυτά βάζα, πολλοί προφυλακίστηκαν για λιγότερα!

  68. sarant said

    Ωχ, κι άντε μετά να αποδείξεις ότι δεν είσαι δισέγγονος του Ντουρούτη…

  69. YOSEF22ADAR said

    Αν ειναι να μας μπουζουριασουν, να παμε διαβασμενοι :
    http://en.wikipedia.org/wiki/Molotov_cocktail

  70. ΑΠ said

    Πολύς «αδριάντας» (του θείου Καραμανλή – αλλά δεν έχει σημασία βέβαια) έχει πέσει απόψε, Νικοκύρη! Δε θα πεις τίποτα; 🙂

  71. Ηρώ Διαμαντούρου said

    @33, δεν ξέρω αν σου απάντησε ήδη κανείς, έχουν γραφτεί πολλά και δεν προλαβαίνω να τα διαβάσω, απαντώ παρόλ’ αυτά:
    τα άδεια βαζάκια τα (ξανα)πλένουμε καλά, στρώνουμε μια καθαρή πετσέτα στον πάτο του φούρνου (όχι από τις καλές γιατί θα κάνει σημάδια), τοποθετούμε πάνω της τα βαζάκια ανάποδα και ανοιχτά, βεβαίως βεβαίως, ανάβουμε τον φούρνο στους 100 (δεν καίγεται η πετσέτα) και τα αφήνουμε εκεί μέχρι να στεγνώσουν τελείως. Τότε είναι έτοιμα. Βάζουμε την όποια μαρμελάδα μας στα βαζάκια, τα γεμίζουμε μέχρι πάνω πάνω, τα σκουπίζουμε -γιατί είμαι σίγουρη ότι θα έχουν γίνει χάλια από τα ζουμιά, τα κλείνουμε σφιχτά και τα στήνουμε ανάποδα πάλι, μέχρι να κρυώσει τελείως η μαρμελάδα. Κατόπιν είναι έτοιμα να στηθούν κανονικά και να περιμένουν την σειρά τους για κατανάλωση.

    Αλλά μην τρελαίνεσαι, η μαρμελάδα συντηρείται μια χαρά και σε μη αποστειρωμένο βαζάκι. Η ζάχαρη είναι τοπ συντηρητικό. Και το κονιάκ και το λεμόνι, για όσες μαρμελάδες το σηκώνουν. Αλλά κι αν έχει πιάσει μούχλα πάνω πάνω, απλώς την βγάζεις με το κουτάλι …και τρως το παρακάτω (σας ξενέρωσα λίγο, αλλά έτσι είναι τα μαθήματα επιβίωσης).

  72. Ηρώ Διαμαντούρου said

    λάθος, η απάντηση πήγαινε στο 32…

  73. Θρασύμαχος said

    http://www.youtube.com/watch?v=MfF4aTCuETk (04:13΄΄): «Ε όχι ρε θειά, αυτό μό’λειπε τώρα, να ντρέπουμαι τα πηγάδια, να ντρέπουμαι τα πλατάνια, να ντρέπουμαι τα φραγκόσ’κα, να ντρέπουμαι τα κουκουνάρια!»

  74. gbaloglou said

    Χαμός έγινε εδώ μέσα όσο έλειπα με φωτιές και μαρμελάδες!

    Επειδή δεν με ενδιαφέρουν αυτά τα θέματα, επιστρέφω στο θέμα της προέλευσης του όρου «σάμπρα» = «Εβραίος γεννημένος στο Ισραήλ»: δεν είναι τόσο απλό όσο νόμιζα, καθώς ο όρος εμφανίστηκε στις αρχές της δεκαετίας του 30 … προς υπεράσπιση των ήδη εκεί εγκατεστημένων Εβραίων έναντι των νεοφερμένων Σιωνιστών! (Όχι, αυτό δεν το γνώριζα, εγώ γνώριζα απλώς την ‘φολκλορική’ έννοια του όρου όπως τον γράφω παραπάνω (και όπως νομίζω πως έχει καταλήξει να χρησιμοποιείται σήμερα).)

    [Λέτε σε 2-3 δεκαετίες να βγει ανάλογος όρος για τους ‘γηγενείς’ Έλληνες ώστε να ξεχωρίζουν από την Αφροασιατική πλημμυρίδα; Να μας αποκαλούν ή να αυτοαποκαλούμαστε «Ελιάτες» ή «Σταφυλινοί», ας πούμε; (Μισίρκωφ πρόσεχε, σούρχεται κατακούτελα η Μεγάλη Ασία οσονούπω…)]

  75. sarant said

    70: Αμ δεν βλέπω τηλεόραση… για πες εσύ κάτι!

  76. gbaloglou said

    #75

    Χάνεις, έπρεπε να δεις τον Ψωμιάδη πρωί πρωί να ομιλεί περί (αδριάντος) Καραμανλή και παντός επιστητού 🙂

    [Αλλά ο ΑΠ δεν θέλει του Καραμανλή τον αδριάντα, του Σαραντάκου τον αδριάντα θέλει 🙂 🙂 ]

  77. sarant said

    Θρασύμαχε, μερσί!

  78. Ppan (65), ξαναδιάβασα (λίγο διαγώνια βέβαια) το Καπλάνι της Βιτρίνας και δεν είδα ν’αναφέρεται κανένα μυστήριο φρούτο. Μήπως θυμάσαι τίποτε άλλο;

  79. ppan said

    Σ΄΄ευχαριστώ πολύ, Άγγελε. Κάτσε να εξηγηθώ: μυστηριώδες για μένα. Μπορεί να είναι πασίγνωστο. Κάτι σαν «μπούκνα»;

  80. ΣοφίαΟικ said

    Αυτό που με εντυπωσίασε στο κλιπάκι ήταν η εξαιρετικά ασκημένη φωνή της θείας από το χωριού (πως τη λένε την ηθοποιό; ), σε αντίθεση φυσικά με τους σημερινούς σαπουνοπεροηθοποιούς.

  81. sarant said

    79: Τώρα που το λες, σαν κάτι να θυμάμαι, το περιγράφει νομίζω αρκετά λαχταριστά -αλλά δεν έχω το βιβλίο.

  82. ppan said

    Α! μπούκνες λέγονται, πράγματι. Ο γκουγκλης μου τις βρήκε: είναι ποικιλία σύκου, απ΄ό,τι καταλαβαίνω. Κανένας σαμιώτης να μας φωτίσει σχετικά με την ιδιαιτερότητά τους;

  83. ppan said

    81. Μα ναι! Πολύ λαχταριστά! Και το γκουγκλ λεει ότι είναι και τρισχιλιετείς και βάλε αυτές οι μπούκνες.

  84. Immortalité said

    @ 66 Ακου ανεύθυνα υποκείμενα! 😛

    Σωστά ρε παιδιά οι μπούκνες! Που τις περιγράφει σαν κάτι λαχταριστό και δροσερό που δεν έχει πουθενά αλλού! Τί μου θυμίσατε τώρα…
    Ppan αυτές
    βρήκες;

  85. ppan said

    Και αυτές αλλά πιο πολύ αυτές: http://gskap.blogspot.com/2007/11/blog-post_21.html
    Οι οποίες καλλιεργούνται από τότε που η Σάμος έδωσε στην ανθρωπότητα τ φώτα των επιστημών και των τεχνών!
    🙂

  86. Συβαριτισσα said

    Ο πατέρας μου μαζεύει τα παυλοσυκα με τα χέρια. Τα βάζει σε κουβαδες τα καθαρίζει και γεμίζει το ψυγείο. Εμείς γκρινιάζουμε γιατί φέρνει πολλά και στο τέλος τα πετάμε.
    Δεν ήξερα ότι μπορούν να γίνουν μαρμελαδα, θα προσπαθήσω να φτιάξω αυτό το καλοκαίρι.

  87. sarant said

    Συβαρίτισσα καλώς ήρθες -από Κέρκυρα είσαι και τα λες παυλόσυκα ή από αλλού;

  88. Μαρία said

    Μπαλό, 74, γιατί μου χάλασες τον ορισμό; (βλ.34) Ισραήλ δεν υπήρχε το 30.
    Άσε τους φοκλορικούς ευφημισμούς και βρες την ετυμολογία της Σάμπρας (και Σατίλας)

    Εσύ, δηλαδή, μ’ αυτό το επώνυμο περνιέσαι για γηγενής; 🙂

  89. Εμείς είχαμε μια Φραγκοσυκιά στον κήπο του εξοχικού μας στη Νέα Μάκρη (ζήτημα να είχα φάει φραγκόσυκο μια δυο φορές γιατί όλοι διστάζαμε να τα κόψουμε).

    Οταν όμως αργότερα μου είπαν (ή διάβασα δεν θυμάμαι) τους στίχους από τη Φραγκοσυριανή, αρχικά νόμιζα ότι ήταν μια κυρία που κουβαλούσε καλάθι με Φραγκόσυκα.

  90. Φραγκοσυκιανή γλυκιά;

  91. gbaloglou said

    #88

    Φυσικά γηγενής, οι πρόγονοι μου μιλούσαν την γλώσσα που μιλούσε και ο Αλέξανδρος — περιπλανηθήκαμε λίγο, δοκιμάσαμε και να επεκταθούμε, στο τέλος μαζευτήκαμε…

    [Μην κολλάς στο επώνυμο, αν το είχα(νε) κάνει «Μελίδης» δεν θα είχες πάτημα 🙂 ]

  92. # 90

    Ε ναι άμα έχεις πρόβλημα ακοής και δεν σου εξηγούν τι σημαίνει Φραγκοσυριανός (ούτε τα τοπωνύμια της Σύρου αναγνώριζα, χρειάστηκαν χρόνια) και γενικά αν μεγαλώνεις χωρίς να μπορείς εύκολα να ρωτήσεις τις απορίες σου (και χωρίς ίντερνετ) κάποιες παρανοήσεις τις κουβαλας όσο να ‘ναι.. Εζησα κι άλλες παρόμοιες παρανοήσεις, πχ με το Ζαχαροκάντιο ζυμωτή στα καλάντα.. κι άλλα που δεν μου έρχονται.

    Τώρα με το ίντερνετ είναι πολύ καλύτερα. 😉

  93. YOSEF22ADAR said

    #34 και #88

    Μαρία,
    για την ετυμολογια δεν μπορω να βοηθησω,
    για την ιστορια ομως :

    http://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/myths2/IsraelLebanon.html

    MYTH :
    “Israel was responsible for the massacre of thousands of Palestinian refugees at Sabra and Shatila.”
    FACT :
    … Η συνεχεια στην παραπανω διευθυνση.

    —–
    Αυτοματη (copy – paste) μεταφραση :
    http://translate.google.gr/

  94. Συβαριτισσα said

    Από Κέρκυρα είμαι.
    Εξαιρετικό blog, τροφή για σκέψη και έρευνα.

  95. gbaloglou said

    #92

    Θα περίμενε όμως κανείς ότι στα βιβλία θα έβλεπε κανείς τους όρους «Φράγκος» και «Συριανός» πολύ πιο συχνά από το «φραγκόσυκο», άρα πιο εύκολα θα γίνονταν το «φραγκόσυκο» «φραγκόσυρο» παρά η «Φραγκοσυριανή» «Φραγκοσυκιανή»…

  96. #93 την έχουμε ξανακάνει αυτή την κουβέντα, τετρακόσιατόσα σχόλια, ας μην γίνουμε μπίλιες απόψε 🙂

  97. Immortalité said

    @96 🙂

  98. sarant said

    94: Ευχαριστώ! Υπάρχουν κάμποσα ποστ με κορφιάτικο θέμα, παλιότερα.

    Να μαλλώσουμε για το Ισραήλ, αλλά όχι σε τόσο άσχετο νήμα.

  99. ppan said

    Κάτσε να βάλω κι άλλο θέμα, σα να μην έχετε ήδη πολλά: γιατί το μαλώνω με δύο λ; καινούργιο είναι δαύτο;

  100. Μαρία said

    99 Απο επίδραση του μαλλιοτραβιέμαι.

  101. ppan said

    ….και από κεί βγαίνει και το «μάλλε-βράσε»! ευχαριστώ Μαρία!

  102. Immortalité said

    @101 Ππαν δεν είναι τόσοαπλό 🙂

  103. Με πρόλαβες 😦

  104. Μπουκανιέρος said

    Νικοκύρη νάσαι καλά που έγραψες για τα παυλόσυκα.
    (Θάχα πολλές ιστορίες να πω αλλά δεν έχω όρεξη – καλύτερα γιατί θα γινόμουνα φλύαρος.)

    Τιπού, νάσαι και συ καλά που θυμήθηκες το ζύφω. Το είχα αναφέρει αλλού.
    Υπάρχει ασάφεια στην ορθογραφία του (ζίφω/ζήφω/ζύφω).

    Ε, ας θυμηθούμε και τις ηρωικές εκδόσεις Prickly Pear Press, και την προέχτασή τους, το Prickly Paradigm.

  105. Μπουκανιέρος said

    Α, και μιας και γύρισε η μέρα, χρόνια πολλά και σε κείνο το καλό κορίτσι που κανένας δεν ξέρει το ονοματεπώνυμό του. 🙂

  106. Ε, χρόνια πολλά λοιπόν στην Άγνωστη Στρατιωτίνα.

  107. Immortalité said

    @ 103/105 Une fois n’est pas coutume. Μερσί Δύτη 😉

    @ 104 Και μετά σου λένε ότι οι Έλληνες ξεχνάνε γρήγορα!
    Μιλ μερσί 🙂

  108. Immortalité said

    Καλά με τους αριθμούς των σχολίων τα έκανα μαντάρα. Καταλάβατε όμως 🙂

  109. Μαρία said

    Χρόνια πολλά, Ιμόρ.
    Η Ππαν αναφέρθηκε στο μάλλε κι όχι στο μάλε-βράσε.

  110. sarant said

    Χρόνια πολλά και από εμένα στους εορτάζοντες και ιδίως στην εορτάζουσα!

    (Εγώ είμαι γιορτάζουσα, εγώ θα τα σβήσω τα κεράκια, έλεγαν παλιά οι κόρες μου)

  111. Immortalité said

    Η γιορτάζουσα! Τι ωραίο!

    Μαρία, Νίκο ευχαριστώ 🙂
    Μαρία στο 101 νόμιζα ότι αναφερόταν στο μάλε βράσε.
    Το ίδιο και ο Δύτης.

  112. Μαρία said

    Υπάρχει κι ο λαϊκός(;) τύπος εορταζούμενη. Τον συνάντησα πριν απο πολλά χρόνια σε μαθητική έκθεση.

  113. Immortalité said

    Εγώ σας αφήνω. Ύπνον ελαφρύ.

  114. Μπουκανιέρος said

    94 Κι από πού ακριβώς είσαι, ορή Συβαρίτισσα;

  115. Eὔχομαι κι ἐγὼ χρόνια πολλὰ καὶ καλὰ στὴν ἑορτάζουσα !

  116. Ηλεφούφουτος said

    Χρόνια πολλά, Αθανασία!

    Πολύ πράμα να διαβάσω πάλι. Βλέπω ότι η Ηρώ 71 πρόβλεψε και τα περί μούχλας που ήμουν έτοιμος να καταγγείλω.
    Προς το παρόν κατάφερα να διαβάσω τις λογοτεχνιές από τη Νομανσλάνδη.

  117. Γιώργος Νικολόπουλος said

    Όχι σχετικά με τα φραγκόσυκα (για τα οποία δεν είμαι καθόλου ειδικός, αν και το άρθρο μου άρεσε πολύ) αλλά με τους παππούδες: Όπως ήδη και ο ίδιος την ανέφερες(@17) υπάρχει η ωραιότατη λέξη «παππουδογιαγιάδες» που καλύπτει μια χαρά το grandparents. Αλλά νομίζω ότι επίσης υπάρχει και η λέξη «παππουδικά» (τουλάχιστο νομίζω ότι υπάρχει, εκτός αν είναι μόνο στη φαντασία μου – την έχει ξανακούσει κανείς;)

  118. Immortalité said

    @115, 116 Ευχαριστώ πολύ παιδιά!

    Ηλεφού αμα πιάνει μούχλα συνήθως θέλει μια βράση ακόμη 😉

  119. Τα γονικά και προγονικά ακούγονται (ακούγονταν) σε χωριά της Φωκίδας.
    Πιθανόν και τα γεννητικά-παππογενν(ητ)ικά να μην τα βρεις στα λεξικά ή γκουγκλάροντας αλλά δεν λέει τίποτε.
    Μου κάνει εντύπωση η προσήλωσή σου σ’ αυτά τα «κριτήρια» παρ΄ότι υποτίθεται ότι έχεις μαθηματική παιδεία από τις σπουδές σου. Ανθρωποι τα γράφουν και αυτά και από λάθη και παραλείψεις άλλο τίποτε. Μου θυμίζει θρησκευόμενους που αναζητούν την «αλήθεια» μέσα στα αντίστοιχα «ιερά» τους κείμενα.
    Η λογική είναι αυτή που δίνει τις απαντήσεις.

  120. sarant said

    Το να μην είναι μια λέξη σε κανένα λεξικό, ούτε στα σώματα κειμένων, σημαίνει ότι είναι σπάνια, ότι είναι τοπικός ιδιωματισμός, ότι λέγεται ελάχιστα. Άρα, καμιά από τις λέξεις που αναφέρεις δεν έχει παρόμοια εξάπλωση με το αγγλικό grandparents, που το βρίσκεις παντού, και σε λεξικά και στην καθημερινή ομιλία. Νομίζω ότι είναι αυτονόητο πως υπάρχει τεράστια διαφορά, τουλάχιστον για όποιον δεν εθελοτυφλεί.

  121. Συμφωνώ πως υπάρχει διαφορά αλλά από την άλλη πάλι στα λεξικά θα βρεις και λέξεις που δεν θα τις ακούσεις ποτέ και πιθανόν να μην τις συναντήσεις καθόλου ή πολύ σπάνια σε λογοτεχνικά κείμενα. Το θέμα είναι ότι λέξεις κατασκευάζονται συνεχώς και αυτές που θα επιζήσουν στα λεξικά είναι κτισμένες με λογική αλλά και … τύχη ώστε να γίνουν γνωστές.
    Θα σου φέρω σαν παράδειγμα το…πασαλειψατέρ όπως επανειλημένως αναφέρθηκε εδώ και πιθανολογώ ότι μπορεί να το βρει κάποιος γουγκλίζοντας σε μεγάλο αριθμό και να το περιλάβει σε λεξικό, σε αντίθεση με το πασαλειφατέρ που λέγαμε εμείς στα νιάτα μας ενώ και τα δύο έχουν…παράλληλο τρόπο κατασκευής (αλείφω-άλειψις)

  122. π2 said

    Χρόνια πολλά Ιμμόρ. Και να θυμίσω κι ένα σχόλιο που μπορεί να μην πήρες είδηση.

  123. Μισιρλού... said

    Εξαιρετική παρουσίαση Νίκο, για μιαν ακόμα φορά!
    (αν και ενώ κάνω αυστηρή θεραπεία-αποτοξίνωση απ’ το διαδίκτυο, μ’ έβαλες ξανά στον πειρασμό…)
    🙂

    Με τόσα πολλά είδη στο γένος Ficus, [Family: Moraceae tribe Ficeae] νομίζω πως δεν καταλαβαίνουμε ποτέ απακριβώς για την περιγραφή τού Θεόφραστου.
    Ο Πλίνιος μας λέει και πως «έξοχον εγίνετο εκ του Κυπρίου σύκου όξος και του Αλεξανδρινού κάλλιον». Όπως, και ο Διοσκορίδης μιλάει για το περίφημο γλυκύτατο όξος εκ Κυπρίων σύκων.
    Ο δε Αθήναιος, κι αυτός αναφέρει για το είδος αυτό της συκής που ευδοκιμεί «εν τε τη Ελλάδι και περί Κιλικίας και Κύπρον ολονθοφόρον….τούτων των σύκων πέπονά τε και γλυκύν».
    Και οι μελετητές -λένε- πως εξάγουν το συμπέρασμα, ότι πιθανά οι περιγραφές μιλάνε για την φραγκοσυκιά (ή Αραποσυκιά).

    Στη σελίδα 76, του An account of the empire of Morocco, and the district of Suse [James Grey Jackson-1809] γράφονται αναλυτικά ωραίες πληροφορίες για τη χρήση των φραγκόσυκων από τους Άραβες. [και μάλλον προέρχονται από το : Voyage d’ Adrien Matham au Maroc (1640-1641)]

    Ο (πάντα αγαπητός μου σύμβουλος για τα γεωργικά) Γρηγόριος Παλαιολόγος, στην ΓΕΩΡΓΙΚΗ ΚΑΙ ΟΙΚΙΑΚΗ ΟΙΚΟΝΟΜΙΑ (1835) αναφέρει το φυτό «ο κάκτος της κοχενίλης, ή ινδική συκή» που παράγει το λεγόμενο κιρμέζι, την βαφική ουσία που δεν είναι καρπός, αλλά το ζωύφιο που ζει και πεθαίνει πάνω στα φύλλα τής φραγκοσυκιάς, και συλλέγεται για την παραγωγή του ωραίου ερυθρού χρώματος, «ονομαζόμενον άλικον» (η αναφορά αυτή αφορά στην κοχενιλοτροφεία στο Μεξικό, και προτείνει να δοκιμαστεί και στην Ελλάδα, αφού ευδοκίμησε στην Κορσική).
    [Κάπου είδα πως, Kermesse λέγανε -λένε;- το φραγκόσυκο στις δυτικές αραβικές χώρες – Τι σχέση άρα μπορεί να’χει πλέον η χρήση αυτής της λέξης, με φανταχτερές τελετουργίες έως παζάρια φιλανθρωπικού σκοπού; Ίσως σε σχέση με το «κατακόκκινο» : kırmızı;]

    Καλή αναφορά για τα φραγκόσυκα και το τζίπουρο που παράγεται απ’ αυτά στη Σαρδηνία, μας δίνει και ο πρώτος μέγας χημικός τού νεότερου ελληνικού κράτους (πατέρας της Χημείας στην Ελλάδα και πρώτος φαρμακοποιός-ερευνητής-καθηγητής και κυρίως «γνήσιος» Έλληνας) Ξαβέριος Λανδερέρ, στο ΑΝΑΛΕΚΤΑ ΚΟΙΝΩΦΕΛΩΝ ΔΙΑΤΡΙΒΩΝ (1871).

    Έψαξα στα γρήγορα να βρω, για την επιβίωση των πολιορκούμενων Τούρκων στο Παλαμήδι, απ’ τα ευλογημένα πάμπολλα φραγκόσυκα του φρουρίου, αλλά δεν τα κατάφερα.
    Συνάντησα όμως κάτι σχετικό :
    Στο ΔΟΚΙΜΙΟΝ ΙΣΤΟΡΙΚΟΝ περί της ελληνικής επαναστάσεως (Τ.3) του Ιωάννη Φιλήμονος, 1860, αναφέρεται πως «μεσούντος Μαΐου» -1821- στην πολιορκία τού κάστρου της Μονεμβασιάς, οι αποκλεισμένοι Τούρκοι έφαγαν όλα τα φραγκόσυκα. [«…κατέφαγον μέχρι της ρίζης και τας ινδικάς συκάς, τηγανίζοντας ταύτας δι’ ελαίου, ο είχον άφθονον δια την μεγάλην κατά το έτος 1820 εσοδείαν…»].
    Μόλις τέλειωσαν και τα φραγκόσυκα, άρχισε η διατροφή με ζωμούς απ’ τα κόκαλα των πεθαμένων ζώων και ανθρώπων… έως και τα κεφάλια (μυαλά) των (φρεσκο)φονευθέντων….

    Και στην Τσακώνικη διάλεκτο λένε: αραπόσονκο, αραπόσυντζο, αραποσουντζία (όλη η ακτογραμμή, απ’ την Αργολίδα ως την Τσακωνιά, είναι ολοστόλιστη με τα εξωτικά αυτά φρούτα, που είχαν παλιότερα χρήση και για αδιάβατους ωραίους φράχτες).

    &

    Εδώ θα δείτε 7 όμορφες φωτογραφίες μ’ αραπόσ’κα (οι χρωστούμενες στα μαρμελοκύδωνα) απ’ τη διαδρομή μου στην Αρβανιτιά.

    ***

    Στη μουσική, δεν θυμάμαι να έχω συναντήσει κάπου αλλού αναφορά για το φραγκόσυκο, παρά μόνο μια, από τον Ναυπλιώτη στιχουργό Θοδωρή Γκόνη.

    Του Ιτς καλέ τ’ αγκάθι
    Στίχοι: Θοδωρής Γκόνης
    Μουσική & Ερμηνεία: Νίκος Ξυδάκης
    [από το δίσκο «Το μέλι των γκρεμών», 1994]

    Του Ιτς Καλέ φραγκόσυκο στο χέρι του κρατούσε
    κι όλο τον κόσμο ήθελε αυτός να κατακτούσε.

    Τον Άγιο Θεόδωρο κεντούσε με ατλάζι
    Στ’ αλόγου του το πέταλο η γη γλυκοχαράζει.

    Σε γκρίζο βράχο δίψασε κι ως έσκυψε η ψυχή του
    Στα Τάρταρα ακούστηκε η φοβερή κραυγή του.

    Μάτωσε μες τη χούφτα του του Ιτς Καλέ τ’ αγκάθι
    γιατί ο Θεός δε συγχωρεί τόσο μεγάλα πάθη.

  124. Μισιρλού... said

    Αθανασία μας…

    Απ’ την καρδιά μου, τις καλύτερες ευχές για όλα τα καλά κι όμορφα!
    (γιατί τελευταία, πολύ πόνος μάς περιβάλλει…)

    Αφιερωμένη παραλλαγή :
    Πού’σαι Θανάσω; Πού’σαι -ωρέ- Θανάσω;
    Ήθελα να σ’ αντάμωνα, τη γρουσουζιά να σπάσω!

    :mrgreen:

  125. sarant said

    Μισιρλού, σ’ευχαριστώ πολύ! Το γαλλικό kermesse και το κρεμεζί δεν είναι ίδια ρίζα, το πρώτο είναι από το kerk, εκκλησία, αλλά μπορεί να έχει κι άλλο ομόηχο.

  126. Μισιρλού... said

    Χμ… μπερδεύτηκα!
    Τι σχέση έχει το κατακόκκινο (κιρμίζι ή κιρμέζι) με το κρεμεζί πουκάμισσο [παιδί απ’ την Ανάβυσσο;]

    Το κρεμεζί νομίζω πως είναι το ανοιχτό καφετί χρώμα (το μπεζ, το κρεμ, ας πούμε!)
    Όχι;;;

    ΣΗΜΕΙΩΣΗ: H απορία μου για το kermesse [γιατί έτσι το είδα] εκεί έγκειται. Στα περί εκκλησιαστικά!
    Πού να ξέρουμε;! Στα αντίστοιχα μουσουλμανικά πανηγύρια, μπορεί νά’χε περίοπτη θέση το φραγκόσυκο; Εκεί πήγε η σκέψη μου και ρώτησα. Ας είναι…

  127. sarant said

    Κρεμεζί είναι το κατακόκκινο, το κιρμίζι. Έτσι ξέρω και τα λεξικά έτσι λένε.

  128. κι ἐγὼ ἔτσι ξέρω. τὸ πρωτοσυνάντησα στὸν Μαλακάση (κρεμεζὶ παπάζι) καὶ σ’ἕνα ὡραῖο δημοτικὸ: «κρεμεζογαρούφαλλα». κι ὁ Καββαδίας: «ἔβενος γλῶσσα τῆς φωτιᾶς στὸ βάθος κρεμεζί».

  129. Και στα λαϊκά έχει περάσει
    Παιδί απ’ την Ανάβυσσο
    με κρεμεζί πουκάμισο

    Ε, δεν πιστεύω πως κοτζάμ παιδί απ’ την Ανάβυσσο θα έβγαινε με μπεζάκι αχνό…

  130. YOSEF22ADAR said

    Κατι συμπτωσεις !!!
    Σημερα ο υδραυλικος μου εφερε
    εναν καρπο αγκαθωτο λαχανι χρωματος
    σε μεγεθος μεγαλου πορτοκαλιου και ειπε :
    «Αν το φυτεψεις οπως ειναι το φυτο θα μεινει για παντα.
    Μου ειπαν οτι ειναι απο το Ισραηλ».
    Τοτε ρωτησα αν εχει κουκουτσια
    και απαντησε πως οχι, δεν εχει.
    Χμμμ… η νεα ποικιλια φραγκοσυκου χωρις κουκουτσια.
    Οταν φυτρωσει και καρπισει,
    θα σας καλεσω ολους στο αγροκτημα –
    – να φτιαξουμε και μαρμελαδα.
    (απο περιεργεια να δοκιμασω).

  131. ἕνα ἕνα ὑδρογοναναθρακὶ πουκάμισο εἶναι ταμάμ!

  132. Μισιρλού... said

    Αααα… Μόλις έμαθα ένα νέο χρώμα!
    Τόσα χρόνια νόμιζα -και γιαυτό δεν το είχα ποτέ ψαχουλέψει, σαν άγνωστο ή περίεργο- πως το γελοίο αυτό κρεμεζί χρωματάκι, που φόραγε το παλληκάρι τής Ανάβυσσος, ήταν ποιητική αδεία και χρωματικά το θεωρούσα σαν το απαλό σκατουλί !
    Την νόμιζα «ανύπαρκτη» και φτιαχτή αυτή τη λέξη (σαν το θαλασσί, μαβί, λαχανί, λεμονί…)
    Πάντως, μόλις είδα πως και στο Μουσείο τού Λυκείου Ελληνίδων, οι περιγραφές στις φορεσιές μιλάνε για το κρεμεζί (σε ανοιχτό καφετί) και για το κόκκινο, σαν άλλα χρώματα.

    Στα (ελληνικά) λεξικά σα μπουρδουλκωμένη είναι η εξήγηση…
    Στα τουρκικά-αραβικά-περσικά (kermes / kırmızı / qirmiz, δίνουν την σανσκριτική ρίζα krmi-ja) -από τη χρωστική των πουρναριών, ως φαίνεται αρχικά.
    Και είναι ευκρινέστατο εδώ, για τα crimson και cochineal.

    Ευχαριστώ παίδες!

    Ας σας καληνυχτίσω, με μια εξαιρετική απεικόνιση μαζέματος κοχενίλης, απ’ τους Nahua, τους ιθαγενείς τής Νέας Ισπανίας και του Περού [1620-1649].

  133. Και στον Καψάλη:

    Μερόνυχτα σε ύφος περιχώρων
    με δρόμους, καφενεία, μαγαζιά
    πνιγμένα στον ιδρώτα των εμπόρων
    βαμμένα στ’ ουρανού τα κρεμεζιά.

  134. Γιώργος Νικολόπουλος said

    Εγώ ήμουν πάντα σίγουρος ότι το κρεμεζί βγαίνει από το crimson, και τώρα μόλις έψαξα το wiktionary και βρήκα ότι το crimson βγαίνει από το kermes, οπότε απλά έχουν την ίδια ρίζα!

  135. Μαρία said

    Μισιρλού, θα σου το μεταφράσει ο Δύτης.

  136. https://sarantakos.wordpress.com/2009/04/28/scarlato/ σχ. 76 κ. ἑ.

  137. gbaloglou said

    Και στην Διήγηση των Τετραπόδων:

    με σέλας χρυσοκόλλητας και αργυροδεμένας,
    με χαλιναροκαπίστελα αργυροχρυσωμένα,
    με εντελημπροστέληνα, με το χρυσοπετάλιν,
    ραμμένα με το χριμιζίν, όλα με το μετάξιν,
    με βροντοκούδουνα πολλά και άλλας ευμορφίας

    [Μονόλογος του αλόγου, 759-763]

  138. Nicolas said

    @125 Από τα φλαμανδικά:
    Flamand, kerk-misse, messe de l’église, de kerk, église, et misse, messe.
    Και μετά έγινε γενικό πανηγύρι, όχι μόνον θρησκευτικό.

  139. gbaloglou said

    #123

    «Και οι μελετητές -λένε- πως εξάγουν το συμπέρασμα, ότι πιθανά οι περιγραφές μιλάνε για την φραγκοσυκιά (ή Αραποσυκιά).»

    Ποιοί μελετητές; Νομίζω πως το ξεκαθαρίσαμε πως πρόκειται για σύγχυση ανάμεσα στις «ινδικές συκές» αρχαίων και νεωτέρων. Όσο για τον Θεόφραστο, ας μας εξηγήσει κάποιος την σαφή αναφορά του σε Σικελικό κάκτο (#12) που αποσιωπούν οι σύγχρονες πηγές.

    «ἄλλως γὰρ κοινότερον ὄλονθος μετὰ πνεύματος ψιλοῦ ὁ
    καρπὸς τῆς ἀγρίας συκῆς» [Θεσσαλονίκης Ευστάθιος]

    «Among terms often encountered in Greek are «syke», cultivated fig tree, «erineon», wild fig, «olonthos», male fig in which wasps breed, and «erineos», wild fig tree. The fig wasp is «psen» is [in] Greek.» [Andrew Dalby]

  140. gbaloglou said

    139

    «The fig wasp is “psen” in Greek»:

    τοὺς συκέων τρόπον θεραπεύουσι τά τε ἄλλα καὶ φοινίκων τοὺς ἔρσενας Ἕλληνες καλέουσι, τούτων τὸν καρπὸν περιδέουσι τῇσι βαλανηφόροισι τῶν φοινίκων, ἵνα πεπαίνῃ τέ σφι ὁ ψὴν τὴν βάλανον ἐσδύνων καὶ μὴ ἀπορρέῃ ὁ καρπὸς τοῦ φοίνικος· ψῆνας γὰρ δὴ φέρουσι ἐν τῷ καρπῷ οἱ ἔρσενες, κατά περ δὴ οἱ ὄλονθοι. [Ηρόδοτος 1.193]

    [Δεν καταλαβαίνω απόλυτα ούτε το πρωτότυπο ούτε την μετάφραση, αλλά σε κάθε περίπτωση «έρσενες» = «χουρμάδες» :-)]

  141. gbaloglou said

    140

    Γράψτε λάθος όσον αφορά τους χουρμάδες, «έρσενες» = «άρρενες» στον Ηρόδοτο — και ο «χουρμάς» παραμένει «καρπός του φοίνικος» 😦

  142. sarant said

    Πάντως, σήμερα το σερνικό σύκο το λέμε ορνό, αν δεν κάνω λάθος, που μου φαίνεται συγγενική λέξη με τον ερινεό.

    Όσο για τον σικελικό κάκτο, μήπως είναι το ficus marisca που είχαμε συζητήσει παλιά;
    http://catalepton.altervista.org/2008/01/ficus-marisca/

  143. Mιχαλιός said

    Για το πρινοκόκκι και το κρεμέζι (είναι όμως πράγματι το ίδιο;):

    http://www.vlasi.gr/istroria/boyfrada/boufrada10.html

    Και για να βάλουμε στην υπόθεση ένα ακόμα φυτό, οι Άγγλοι όταν λένε «φαραωσυκιά» (Pharaoh’s fig) εννοούν τη συκομουριά:

    http://fysikhistoria.blogspot.com/2006/12/blog-post.html

  144. sarant said

    Μπλέκει το θέμα με τη συκομουριά! Αλλά το πρώτο λινκ έχει αρκετό ενδιαφέρον επίσης.

  145. νομίζω ὅτι ὁ ψὴν εἶναι ἔντομο ποὺ γονιμοποιεῖ τὴν συκιά. ἐν ᾦ τὰ συκάμινα ποὺ δὲν ἔχουν τρύπες ὅπως τὰ σῦκα γονιμοποιοῦνται ἀπὸ τρύπες ποὺ τοὺς ἀνοίγουν τὰ πουλιὰ ἢ σὲ καλλιέργειες συκαμίνων ἀπὸ τρύπες ποὺ ἀνοίγουν εἰδικοὶ πρὸς τοῦτο ἐποχικοὶ ἐργάτες. τέτοια δουλειὰ ἔκανε κάποτε καὶ ὁ κατὰ τἆλλα γιδοβοσκὸς προφήτης Ἀμὼς ποὺ λέγει: «αἰπόλος ἤμην καὶ κνίζων συκάμινα».

  146. Mιχαλιός said

    Κατόπιν ωρίμου σκέψεως, προφανώς πρινοκόκκι=κρεμέζι. Με μπέρδεψε απλώς η κατά τ’ άλλα χρήσιμη παραπομπή για το cochineal (#132). Ολοφάνερο πως στα ελληνικά η σύνδεση του κόκκος/κόκκινος με τη βαφή και το χρώμα έγινε *πριν* απ’ την ανακάλυψη του μεξικάνικου υποκατάστατου.

  147. Συμπληρωματικά για το κόψιμο των σύκων (και των φραγκόσυκων)παραθέτω από το ιστολόγιο του Φιστικιού http://www.tofistiki.wordpress.com της 19-8-10 το ακόλουθο:
    Σύκα, καλοκαιρινή λατρεία!

    Το χαρακτηριστικότερο μεσογειακό καλοκαιρινό φρούτο είναι χωρίς αμφιβολία, το θεϊκό καρπούζι αλλά τα σταφύλια και τα σύκα είναι οι παρηγοριά μας όταν αρχίζουμε να μετράμε τις καλοκαιρινές μέρες αντίστροφα
    Σταφύλια δεν αξιώθηκα ακόμα να φάω της προκοπής, αλλά σύκα, έχω την τύχη να έχουμε μια γριά συκιά στην αυλή και τα έχω τσακίσει! Δεν ξέρω αν την φύτεψε ο παππούς μου ή αν τη βρήκε εδώ, είναι πολύ γριά και ταλαίπωρη και δεν κάνει κάθε χρόνο καλά σύκα, φέτος όμως ήταν πολύ καρπερή!
    Ο παππούς μου ο Νίκος, μεταξύ πολλών άλλων, ήταν φανατικός …συκοφάγος και πολύ εφευρετικό μυαλό, είχε λοιπόν ένα μυστικό όπλο για να κόβει τα σύκα που δεν φτάναμε ούτε με σκάλα. Η κατασκευή του είναι απλούστατη και τα υλικά ευτελή, αλλά κάνει σπουδαία δουλειά και κάθε χρόνο που φτιάχνω το συκοκόφτη, θυμάμαι και μακαρίζω τον παππούλη μου.
    -Θα χρειαστείτε ένα κοντάρι ή καλάμι, κάτι μακρύ τέλος πάντων (ανάλογα και με τη συκιά σας, εγώ φέτος έβαλα ένα κοντάρι σκούπας) και ένα κονσερβοκούτι (μην πάει το μυαλό σας στο κακό, σύκα θα κόψουμε! ).
    -Θα ανοίξετε 2 ζευγάρια τρύπες στο πλάι του κουτιού (με ένα καρφί π.χ.) και θα στερεώσετε πολύ σταθερά το κουτί στην μια άκρη του κονταριού, με το άνοιγμα προς την άκρη (βλέπε εικόνα)
    Ο παππούς μου το κάρφωνε, γιατί χρησιμοποιούσε καλάμι, εγώ το στερέωσα με δεματικά και έγινε πολύ σταθερό.
    -Με κοφτερό ψαλίδι για μέταλλα (ή κόφτη ή κοφτερό κλαδευτήρι) θα αφαιρέσετε από το χείλος της κονσέρβας ένα V, ούτε πολύ μεγάλο ούτε πολύ μικρό με προσοχή ώστε να μην διπλώσουν τα χείλη του V, θέλουμε να είναι κοφτερά.
    Αυτό ήταν! Έχετε ένα ιδανικό εργαλείο για να φτάνετε και να κόβετε τα σύκα χωρίς να πέφτουν κάτω! Θέλει λίγο εξάσκηση αλλά άμα πάρετε το κολάι είναι παιχνιδάκι!
    Προσοχή όμως! Μακρυά από τα παιδιά, γιατί κόβει και δαχτυλάκια!
    —————————————————————————————————————————————————————————————-

    Θυμήθηκε, κατασκεύασε, έγραψε και φωτογράφισε η Λένα

  148. Immortalité said

    @124 Ευχαριστώ πολύ Μισιρλού! 🙂

    @142 Δεν κάνεις λάθος. Και μόνο οι ορνοί γίνονται γλυκό του κουταλιού. Τα άλλα γίνονται μαρμελάδες.
    ή αλλιώς σύντεκνε κι ανέ μιλούμε, συχνογύριζε την πίτα 🙂

  149. gbaloglou said

    #142

    Τὰ δ’ ἐρινεὰ τὰ ἐν τοῖς ἐρινεοῖς ἔχουσι τοὺς
    καλουμένους ψῆνας. Γίνεται δὲ τοῦτο πρῶτον
    σκωλήκιον, εἶτα περιρραγέντος τοῦ δέρματος
    ἐκπέτεται τοῦτο ἐγκαταλιπὼν ὁ ψήν, καὶ
    εἰσδύεται εἰς τὰ τῶν συκῶν ἐρινεά, καὶ διὰ
    στιγμάτων ποιεῖ μὴ ἀποπίπτειν τὰ ἐρινεά·
    διὸ περιάπτουσί τε τὰ ἐρινεὰ πρὸς τὰς συκᾶς
    οἱ γεωργοί, καὶ φυτεύουσι πλησίον ταῖς συκαῖς
    ἐρινεούς.

    [Τάδε έφη Αριστοτέλης, εγώ ιδέα δεν είχα για αρσενικά και θηλυκά σύκα, το μόνο που ξέρω είναι ότι αρχές Αυγούστου με τις πολλές τις ζέστες τα κυνηγώ και συχνά αποτελούν το κύριο γεύμα μου (μαζί με άφθονο ξυνόγαλα, εννοείται) 🙂 ]

  150. sarant said

    Δηλαδή αριάνι;

  151. gbaloglou said

    Περίπου ναι, αν και υπάρχουν λεπτές διαφοροποιήσεις 🙂

  152. Όμορφη ιστορία που σε ταξιδεύει… μου θύμησε αυτό το άρθρο της Καθημερινής,
    Από τότε που ανακάλυψα το ιστολόγιό σας, σας διαβάζω ανελειπώς, να ‘στε καλά.
    Δημήτρης

  153. sarant said

    Ευχαριστώ για τα καλά λόγια, Δημήτρη!

  154. gbaloglou said

    Αφιερωμένο στο επαναστημένο Τούνεζι με τους ατέλειωτους κακτοφράχτες:

  155. gbaloglou said

    133

    «κρεμεζιά» και από Ελύτη, αν και σε πολύ διαφορετική χρήση (1:10):

  156. gbaloglou said

    155

    Ιδού και όσο από το Ισπανικό πρωτότυπο ακούγεται στο τραγούδι:

    Voces de muerte sonaron
    cerca del Guadalquivir.
    Les clavó sobre las botas
    mordiscos de jabalí.
    En la lucha daba saltos
    jabonados de delfín.
    Baño con sangre enemiga
    su corbata carmesí,
    pero eran cuatro puñales
    y tuvo que sucumbir.

    Antonio Torres Heredia,
    Camborio de dura crin,
    moreno de verde luna,
    voz de clavel varonil:

    Ay Antoñito el Camborio,
    digno de una Emperatriz!
    Acuérate de la Virgen
    porque te vas a morir.

    Tres golpes de sangre tuvo
    y se murió de perfil.
    Viva moneda que nunca
    se volverá a repetir.
    Un ángel marchoso pone
    su cabeza en un cojín.
    Otros de rubor cansado,
    encendieron un candil.

    [Οι Ελληνικοί στίχοι υπάρχουν στο γιουτούμπ]

  157. sarant said

    Ευχαριστώ Γιώργο!

  158. π2 said

    Για το πρινοκόκκι:

    Among the celebrated products are silk cloth and thread, crimson (pirnokok) vegetable dye, tart black mulberries and black figs. All the people are Greekish, and since they mingle continually with the Greek infidels in their buyings and sellings, they are Muslims who speak the purest form of the Greek tongue.

    (Ο Μυστράς του Εβλιγιά Τσελεμπή)

  159. 158. Να σαι καλά γιατί χάρις στο πρινοκκόκι σου μεταφέρθηκα και διάβασα το νήμα. Δυο χρόνια και βάλε πίσω και τι υπέροχο κι αυτό!
    Τη φραγκοσυκιά στο τοπικό ιδίωμα τη λέμε χναροσκιά (χναροσυκιά) και τα σύκα της, χναρόσυκα. Η ονομασία αυτή συνδέεται με τη «χνάρα», που είναι ο αθάνατος, η αγαύη δηλαδή. Ίσως λόγω «συγγένειας» ως κάκτος με αγκάθια επίσης που υπάρχει στα μέρη εκεί.
    Χνάρες λοιπόν οι αθάνατοι και λέμε » ένα χνάρι, δύο χνάρια μπακαλιάρο»!, τα φύλλα τον παστό (ωπ, πως το λένε εδώ;ένα μπακαλιάρο; ). Μοιάζει πράγματι με φύλλο χνάρας.
    Τελευταία, στις νέες καλλιέργειες εντάσσεται και αυτή των φραγκόσυκων. Στο αποκριάτικο ταξίδι μου στα πάτρια, έμαθα πως ανατολικά της Ιεράπετρας ξεκίνησαν δειλά-δειλά μικρές καλλιέργειες φραγκόσυκων. Έχουν μάλιστα αυτοοργανωθεί σε συνεταιρισμό που ορίζει την καλλιέργεια πάνω από ένα αλλά όχι μεγαλύτερη από δύο στέμματα ,μάλλον λόγω μικρής ακόμη δυναμικής του εγχειρήματος.
    Παρεμπιπτόντως, η καλλιέργεια αλόης (άλλο επίσης κακτοειδές) έχει ξεκινήσει εκεί στα νότια αλλά δεν υπάρχει επαρκής δικτύωση και στήριξη στη διακίνηση του προϊόντος,’οπως λέγανε.

  160. sarant said

    Στας Ευρώπας πουλάνε ιταλικά φραγκόσυκα πότε-πότε, ακριβούτσικα.

  161. 159. Ενα ‘εως δύο στρέμματα (άκου στέμματα !).
    160. Μακάρι να βρουν δρόμο και τα ελληνικά.

  162. 158. Μπήκα στον κόσμο των φυσικών βαφών, ειδικά των ζωικών (όπως η αρχαία πορφύρα στη Λεύκη της Σητείας) και βρήκα το πρινοκόκκι ανήκει στις «κηκίδες»¨

    Από ελληνική wikipedia.org/wiki/Κηκίδες

    Οι κηκίδες που δημιουργούνται στα φύλλα και στον κορμό της quercus aegilοps (πουρνάρι) χρησιμοποιούνται στη βαφική για το ωραίο κόκκινο χρώμα που δίνουν. ο Εβλιγιά Τσελεμπή αναφέρεται στην εμπορία του χρώματος των κηκίδων στην ευρύτερη περιοχή του Βιλαετίου του Μοναστηριού (Μπίτολα) στις αρχές του 17ου αιώνα.[3] Μερικές απ` αυτές (αν περιέχουν τανίνη από δέκα τοις εκατό και πάνω) χρησιμοποιούνται είτε στην ιατρική (για τις στυπτικές ιδιότητες της τανίνης)[4] είτε στη βιομηχανία (κυρίως στη βαφική).

  163. Αρκεσινεύς said

    159. Και στα Α-Β πουλούνε ιταλικά, ακριβά κι εδώ, έχω δει βέβαια και Μάνης. Σε λαϊκή έχω βρει Ισραήλ.

  164. Michail Dim. Drakomathioulakis said

    Πράγματι, στην Κρήτη τα λέμε καπλόσυκα και στην Κύπρο παπουτσόσυκα.
    Να επισημάνω ότι τα φύλλα, που περιγράφει ο Νικοκύρης, είναι στην πραγματικότητα ο φυλλόσχημος βλαστός του φυτού, ενώ τα πραγματικά του φύλλα (τα όργανα με τα οποία φωτοσυνθέτει, δηλαδή), είναι οι ακίδες του!
    Κάτι ακόμη: είναι διαδεδομένη η πίστι, τουλάχιστον στην Κύπρο, ότι η μεγάλη καταλάνωσι φραγκόσυκων ευνοεί την κινητικότητα του εντέρου (κάτι το οποίο πράγματι ισχύει για τα σύκα), όμως η κλινική μου εμπειρία ως Νοσηλευτής λέει το αντίθετο: η υπερβολική κατανάλωσι οδηγεί σε απόφραξι του εντέρου, λόγω των ιδιαιτέρως δύσπεπτων κουκουτσιών.

  165. […] Wikipedia ελληνικό φυτώριο παραγωγής φυτών φραγκοσυκιάς το σύκο που ήρθε απ’αλλού οι αντιδιαβητικές ιδιότητες της Opuntia […]

  166. Μακροσκελές άρθρο για τα φραγκόσυκα, καλλιέργεια και εξαγωγές της Σικελίας με ελεύθερη αναδημοσίευση, όρα:
    Κ.Σ. Ν. – Κολωνία -www.kn-megalexandros.gr

  167. […] Wikipedia ελληνικό φυτώριο παραγωγής φυτών φραγκοσυκιάς το σύκο που ήρθε απ’αλλού οι αντιδιαβητικές ιδιότητες της Opuntia […]

  168. Δέσποινα said

    Στα Καρδάμυλα (χωριό της Β.Α. Χίου) τα φραγκόσυκα τα λένε και μωρόσυκα (πιθανολογώ από τους Μώρους= πειρατές) και το συνδυάζω με την ονομασία μπαρμπαρόσυκα της Κεφαλονιάς. Υπάρχει και στίχος παραδοσιακού τραγουδιού «…ήρθαν και σε κουρσέψανε της Μπαρμπαριάς οι Μώροι…». Εξαιρετικό άρθρο πάντως!

  169. sarant said

    168 Ευχαριστώ για την πληροφορία!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: