Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Σε δύσκολους καιρούς, μνημονεύετε Παπαδιαμάντη

Posted by sarant στο 18 Ιανουαρίου, 2011


Το άρθρο αυτό του πατέρα μου, του Δημ. Σαραντάκου, θα δημοσιευτεί στο μυτιληνιό περιοδικό «Α Σελάνα». (Στο Εμπρός ξαναδημοσιεύεται το άρθρο της προηγούμενης εβδομάδας γιατί είχε κάποια λάθη). Συμπληρώνω το άρθρο στο τέλος με μερικά λινκ σε κείμενα του Παπαδιαμάντη από τον παλιό μου ιστότοπο. Πληκτρολογήθηκαν χάρη στην ανεκτίμητη βοήθεια φίλων εθελοντών.

Ωστόσο, θα ήθελα να προσανατολίσω τη συζήτηση, αν μου επιτρέπετε, στο αν διαβάζεται σήμερα ο Παπαδιαμάντης (ας απαντήσουν, έστω, οι φίλοι που έχουν γεννηθεί μετά το 1980, αν παρακολουθεί κανείς τόσο νέος εκτός από τον φίλο μας που γράφει σε πολυτονικό) και αν απορρίπτουμε συλλήβδην τις μεταγλωττίσεις παλιότερων κειμένων. Πριν από μερικά χρόνια είχα επικρίνει μια συγκεκριμένη μεταγλώττιση της Πάπισσας Ιωάννας επειδή είχα κρίνει (όχι άδικα) ότι είχε γίνει στο γόνατο -αλλά τη μεταγλώττιση από τον Βερέττα που έγινε με το ροϊδικό κείμενο αντικριστά τη θεωρώ πολύ καλή ιδέα. Τέλος πάντων, πολλά είπα και δίνω τη σκυτάλη στον πατέρα μου.
Αυτές τις μέρες ο νους μου πάει στον Παπαδιαμάντη, για δύο λόγους.
Ο ένας είναι γιατί φέτος, και συγκεκριμένα στις 3 Ιανουαρίου, συμπληρώθηκαν 100 χρόνια από τον θάνατό του και ο άλλος, γιατί από οικογενειακή παράδοση, τις χρονιάρες μέρες συνηθίζουμε να διαβάζουμε Παπαδιαμάντη. Από τότε που ήμουν παιδί θυμάμαι πως ο πατέρας μου, ένθερμος θαυμαστής του Μεγάλου των γραμμάτων μας, συνήθιζε τέτοιες μέρες να μας διαβάζει κάποιο από τα «Χριστουγεννιάτικα Διηγήματά» του. Τον μιμήθηκα όταν μεγάλωσα κι απόχτησα δικά μου παιδιά και αποτόλμησα να επαναλαμβάνω την ανάγνωση στις εγγόνες μου.
Κατά σύμπτωση, φέτος επίσης, συμπληρώνονται, 160 χρόνια από τη γέννησή του Παπαδιαμάντη. Τη διπλή αυτή επέτειο το Υπουργείο Πολιτισμού (ας το πούμε έτσι) την αγνόησε, όπως άλλωστε είχε παραλείψει πριν δέκα χρόνια να τιμήσει τα 150 χρόνια από τη γέννηση του μεγάλου Σκιαθίτη. Είχε τότε ανακηρυχτεί το 2001 «έτος Εμπειρίκου» γιατί είχαν συμπληρωθεί 100 χρόνια από τη γέννησή του. Στην πραγματικότητα όμως το 2001 έγινε ντε φάκτο έτος Παπαδιαμάντη (από πλευράς εκδόσεων και εκδηλώσεων).

Έτσι και τώρα, το 2011 ανακηρύχθηκε από το λεγόμενο Υπουργείο Πολιτισμού «έτος Ελύτη» αφού φέτος συμπληρώνονται 100 χρόνια από τη γέννηση του ποιητή του «Άξιον εστί», αλλά να μου το θυμάστε θα γίνει και πάλι ντε φάκτο, έτος Παπαδιαμάντη. Όχι πως έχω τίποτα εναντίον του Ελύτη, που τον θεωρώ έναν από τους μεγαλύτερους έλληνες ποιητές. Αρκεί μόνο το «Άξιον Εστί» για να τον κατατάξει στους πραγματικά μέγιστους ποιητές, της Ευρώπης ολόκληρης, και όχι μόνο της Ελλάδας. Ο Ελύτης λοιπόν γράφει κάπου:

«Όταν βρίσκεστε σε δύσκολες στιγμές, αδελφοί, μνημονεύετε Διονύσιο Σολωμό, μνημονεύετε Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη ….».

Πάντως θεωρώ ανεπίτρεπτο από την Πολιτεία να αγνοεί τον μεγάλο, αν όχι τον μέγιστο, από τους πεζογράφους μας.  Βέβαια δεν παραγνωρίζω το γεγονός πως οι σύγχρονοί του διανοούμενοι άργησαν να τον αποδεχτούν, κυρίως δε οι κριτικοί λογοτέχνες όπως ο Άγγελος Βλάχος, ο Μιχαήλ Μητσάκης, ο Ιωάννης Δαμβέργης, ο Ιωάννης Κονδυλάκης, ο Γρηγόριος Ξενόπουλος. Όλοι αυτοί, όσο ζούσε, δεν ανέφεραν ούτε λέξη για το έργο του Παπαδιαμάντη.
Αντίθετα άλλες μεγάλες μορφές των γραμμάτων μας, ο Ροϊδης, ο Παλαμάς,  ο Καβάφης και ο Νιρβάνας τον θαύμαζαν. Ο Παλαμάς, ο επισημότερος κριτικός της μεταψυχαρικής περιόδου, συνόψισε τα χαρακτηριστικά της διηγηματογραφικής φυσιογνωμίας του, που «δίνει την άϋλη χαρά της τέχνης». Όπως γράφει, «ένα περιβόλι είναι ο κόσμος που μας παρουσιάζει στις ιστορίες του (…). Παντού τα συγκεκριμένα και τα χειροπιαστά, ζωγραφιές των πραγμάτων, όχι άρθρα (…). Πρόσωπα, όχι δόγματα. Εικόνες, όχι φράσεις. Κουβέντες, όχι κηρύγματα. Διηγήματα, όχι αγορεύσεις». Το ίδιο και ό Νιρβάνας, που έγραψε : «Εκείνος πού θα δώσει μίαν ημέραν μακρινήν(…) την εικόνα του Παπαδιαμάντη, του πρώτου και μοναδικού της εποχής μας, δεν πρέπει να χωρίσει ποτέ τον συγγραφέα από τον άνθρωπον (…). Ο Καβάφης, τέλος, θεωρούσε το γράψιμό του Παπαδιαμάντη ανυπέρβλητο, γιατί, όπως τόνιζε, στα κείμενά του δεν υπάρχει ούτε μια περιττή λέξη, ενώ έχουν όσες και αυτές ακριβώς που χρειάζονται για να εκφραστούν αυτά που θέλει να πει.
Σήμερα βέβαια το κλίμα είναι τελείως διαφορετικό. Ο Παπαδιαμάντης έχει καθιερωθεί ως ο μεγαλύτερος μας πεζογράφος. Συνέβαλε σημαντικά σ΄ αυτό κι ο παλιός μας δάσκαλος στο Γυμνάσιο, ο Βαλέτας, που αφιερώθηκε στη μελέτη του έργου του. Υπάρχουν φυσικά και σήμερα κάποιες εξαιρέσεις. Προ πενταετίας, εγχώριος λόγιος είχε καταφερθεί κατά της «Παπαδιαμαντολαγνείας», όπως τη χαρακτήρισε. Για να μη μιλήσω για τους πούρους δημοτικιστάδες, είδος ευτυχώς υπό εξαφάνισιν σήμερα, που τον απέρριπταν ασυζητητί, έχοντάς τον κατατάξει στους «καθαρευουσιάνους».
Ο πατέρας μου, που αν μη τι άλλο ήταν έξυπνος και διαβασμένος άνθρωπος (όσοι τον γνώρισαν από κοντά τον έλεγαν σοφό) όταν πρωτόρθε στη Μυτιλήνη, στη δεκαετία του ’20, αντιμετώπισε πολλούς Μυτιληνιούς λόγιους, που λάτρευαν τον Ψυχάρη και απέρριπταν τον Παπαδιαμάντη και τον Καβάφη, «γιατί ήταν καθαρευουσιάνοι». Τους είχε πει τότε τα εξής προφητικά, που ευτυχώς είναι γραμμένα και σώθηκαν: «Σε πενήντα χρόνια τον Ψυχάρη σας δε θα τον διαβάζει κανένας, ενώ του Παπαδιαμάντη θα του έχουμε στήσει αγάλματα και τον Καβάφη θα τον μελετούμε σε ειδικά ιδρύματα».
Μιας άλλης μορφής υποτίμηση του Παπαδιαμάντη θεωρώ το επίθετο «Κοσμοκαλόγερος» που του κόλλησαν, καλοπροαίρετα, κάποιοι, ενώ άλλοι τον κατατάσσουν στους θρησκόληπτους. Τίποτα δεν είναι πιο ανακριβές και αταίριαστο για τον συγγραφέα της «Φόνισσας», από το επίθετο αυτό. Στην πραγματικότητα ο Παπαδιαμάντης δεν ήταν καθόλου «Κοσμοκαλόγερος». Εκτός του ότι ήταν εργαζόμενος (τυπογράφος και δημοσιογράφος), ζούσε μέσα στον κόσμο, ήταν λάτρης του Βάκχου, το έτσουζε κανονικά και του άρεσαν οι γυναίκες. Ερωτικότερο κείμενο από το «Όνειρο στο κύμα» δύσκολα θα βρει κανείς στη νεοελληνική γραμματεία. Εξάλλου, ήταν έντονα πολιτικοποιημένος. Αρκεί να διαβάσετε τους «Χαλασοχώρηδες» και θα το διαπιστώσετε.
Μολονότι ήταν αναμφισβήτητα ευσεβής άνθρωπος, δεν χαριζόταν καθόλου στους επηρμένους ιεράρχες και τους τα έψαλλε κανονικά. Στην υπεροψία και τον αυταρχισμό κάποιων τέτοιων ιεραρχών αναφέρεται το διήγημά του «Η επίσκεψις του Δεσπότη» ενώ σε ένα άλλο γράφει
Εις το βάθος αντίκρυσεν άνθρωπον χρυσοστόλιστον και μιτροφορούντα, ως Μήδον σατράπην της εποχής του Δαρείου, ποιούντα διαφόρους ακκισμούς και επιτηδευμένας κινήσεις. Δεξιά και αριστερά άλλοι έψαλλον με πεπλασμένας φωνάς τον Δεσπότην και Αρχιερέα…
και σε άλλο
… ο γεννάδας, προέτρεπεν το ποίμνιόν του να γίνουν καταδόται, ενδεχομένως και συκοφάνται! Οι εμπαίκται κατακυριεύσουσιν ημών.
Η γλώσσα του Παπαδιαμάντη είναι ποιητικότατη και μοναδική, όπως και η γλώσσα του Ροϊδη είναι επίσης μοναδική και υπόδειγμα σατιρικού ύφους και κάθε απόπειρα «μεταγλωττισμού» στην τρέχουσα νεοελληνική, της «Φόνισσας» ή της «Πάπισσας Ιωάννας» είναι καταδικασμένες στην αποτυχία και τη γελοιοποίηση. Οι Άγγλοι δεν διανοήθηκαν  να μεταγλωττίσουν τα «Καντερβουργιανά διηγήματα» ούτε οι Γάλλοι τον «Γαργαντούα», μολονότι η γλώσσα του Τσώσερ και του Ραμπελαί, διαφέρουν πολύ από τα σημερινά αγγλικά και γαλλικά, οπωσδήποτε δε, περισσότερο από όσο η καθαρεύουσα από τη δημοτική.
Να μνημονεύουμε λοιπόν Παπαδιαμάντη, αδελφοί, σ΄ αυτές τις δύσκολες μέρες που περνούμε.

Πολλά έργα του Παπαδιαμάντη (μονοτονισμένα) βρίσκονται στη σελίδα ΚΕΙΜΕΝΑ ΜΑΖΙ που είχα φτιάξει με τη βοήθεια φίλων εθελοντών παλιότερα (η πρωτοβουλία αυτή έχει πια σταματήσει). Θα βρείτε εκεί πάνω από εξήντα πεζά του Παπαδιαμάντη, ανάμεσα στα οποία επισημαίνω τα εξής εκτενή έργα: Οι χαλασοχώρηδες, Βαρδιάνος στα σπόρκα, και Χρήστος Μηλιόνης. Τη Φόνισσα μονοτονισμένη τη βρίσκετε στον Μικρό Απόπλου του Άγγελου του Περδικούρη.

193 Σχόλια προς “Σε δύσκολους καιρούς, μνημονεύετε Παπαδιαμάντη”

  1. bloody amateur said

    Για το Γαργαντούα δεν ξέρω, αλλά τα Canterbury Tales σαφώς και έχουν «μεταγλωττιστεί» σε σύγχρονα αγγλικά, από πάρα πολύ κόσμο μάλιστα. Σε πρόζα ή μη, για παιδιά ή για μεγάλους, συντομευμένο ή πλήρες…

  2. olrandir said

    Απαντώ στο κάλεσμα ως γεννημένος το 1984: όχι, δε διαβάζω Παπαδιαμάντη. Είναι από τους συγγραφείς που αναλύσαμε μέχρι θανάτου στο σχολείο και κατά συνέπεια νιώθω ότι αρκετά έχω ασχοληθεί με αυτούς, όταν υπάρχουν τόσοι σύγχρονοι συγγραφείς με τους οποίους δεν έχω ασχοληθεί καθόλου.

    Ωστόσο διάβασα κάποια αποσπάσματα, χάρη στα αφιερώματα που κάνανε διάφορα μέσα για τα 100 χρόνια από το θάνατό του, και ομολογώ πως η γραφή του δεν με άφησε ασυγκίνητο -η γλώσσα του όμως με ξένισε πολύ. Δεν ήταν δυσνόητη, όπως άλλα κείμενα στην καθαρεύουσα, αλλά μου έδωσε την εντύπωση μπασταρδεμένης γλώσσας που όσο κι αν προσπαθήσω δεν μπορώ να σκεφτώ κάποιον άλλον να τη χρησιμοποιεί εκτός από τον (θου!) Άδωνι. Θα διάβαζα ευχαρίστως μια μετάφραση σε σύγχρονα ελληνικά, ή κι αγγλικά έστω αν οι πουριστές είναι πια τόσο αντίθετοι στην επικαιροποίηση του κειμένου. Όπως είναι το γραπτό, δεν μπορώ να το διαβάσω χωρίς να ξινίσω.

  3. Nicolas said

    Κι ο Gargantua, κι ο Gargantua! δεν είμαστε σαν τους τρισχιλιετείς, δυστυχώς, την παλιά γαλλική δεν την έχουμε στο αίμα μας, γι΄ αυτό πρέπει να μας τα κάνουν λιανά.
    Για Παπαδιαμάντη συμφωνώ, είναι από τους πολύ μεγάλους. Όταν πήγα στο νησί του, είχα την εντύπωση ότι ήμουν μέσα στα γραπτά του! μαγική εμπειρία! μόνο στο κάστρο δεν μπόρεσα να πάω, γιατί ήταν δύσκολα προς τα κει πίσω.

  4. http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_civ_2_16/01/2011_428577

  5. s0phia said

    Γεννημένη το ’83, τον διαβάζω στο πρωτότυπο αργά και με λίγη δυσκολία και ανατρέχω συχνα στο γλωσσάρι ή σε λεξικό, αλλά νομίζω το προτιμώ έτσι. Θα μου άρεζε και μια όμορφη απόδοση σε πιο σύγχρονα ελληνικά παντως. Δε νομίζω ότι θα επρεπε να είναι ταμπού κάτι τετοιο, ούτε ότι είναι καταδικασμένο ντε και καλά σε αποτυχία.
    Πολύ μικρότερη είχα διαβάσει κάτι χριστουγεννιάτικα διηγήματά του σε νέα ελληνικα, αλλα δε θυμαμα καθολου ποια έκδοση ήταν. Τότε μου είχαν αρέσει, αλλα μιλάμε για 15 χρόνια πριν…^^
    Κατα τ’ άλλα, διδάσκονται κειμενά του και στο Λύκειο, στο πρωτότυπο -και μια χαρά τα καταφέρναμε νομίζω…

  6. Εγώ τον προτιμώ στο πρωτότυπο, στην καθαρεύουσά του, στο πολυτονικό του, και – αν μπορεί να βρεθεί – ακόμα και σε κιτρινισμένα φύλλα. Οτιδήποτε άλλο το θεωρώ κάτι σαν ιεροσυλία, μιας και έχω ταυτίσει τη μορφή του κειμένου με το περιεχόμενό του, δηλαδή με την εποχή και τους τόπους. Και νομίζω ότι κάθε παρέμβαση θα στερήσει κάτι από τη μαγεία του.

  7. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια, περιμένω κι άλλα από νέους!
    Δύτη, ευχαριστώ για το λινκ.

    Το ακριβές πρωτότυπο, πάντως, δεν θα το βρεις πουθενά, Προσκυνητή, καθώς όλες οι εκδόσεις έχουν, στον ένα ή στον άλλο βαθμό εκσυγχρονίσει την ορθογραφία -δεν θα βρεις πουθενά είνε, μεγαλείτερος ή συνειθίζω, όπως στις πρώτες δημοσιεύσεις.

  8. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων, πάντως, ο μπλόγκερ του λινκ που έδωσα (δεύτερος που γράφει στην Καθημερινή αυτής της Κυριακής!) δεν είναι ο Δύτης. Νομίζω ότι ξέρω ποιος είναι αλλά θα σας πω όταν μου το επιβεβαιώσει. 😉

  9. Μου το επιβεβαίωσε, το εξαίσιο βυτίο.

  10. sarant said

    Άσ’τα αυτά, Παπαδόπουλε! 🙂

  11. bernardina said

    «Ο ξένος έφθασε κατά Φεβρουάριον, μίαν ομιχλώδη πρωίαν, εντός ανεμοστροβίλου ανέμου και χιόνος. Ήρχετο πεζός, δια του αμμολόφου, από τον σταθμόν του Βράμπελορστ, φέρων δια της χειρός, της καλυπτομένης από πυκνόν χειρόκτιον, μαύρον μάρσιππον. Ήτον καλά τυλιγμένος από κεφαλής μέρι ποδών, και υπό το καπέλλον του το ψάθινον εφαίνετο εξ όλου του προσώπου του μόνον η στίλβουσα άκρη της ρινός του. Χιών είχε συσσωρευθή επί των ώμων και του στήθους του` αύτη προσέθετε και λευκήν λοφιάν εις τον σάκκον με τον οποίον ήτο φορτωμένος»…

    Αυτές τις μέρες ξεκίνησα τον «Αόρατο» του Ε.Γ. Ουέλς σε μετάφραση Παπαδιαμάντη. Σκέτη απόλαυση… Δυστυχώς δεν ξέρω πώς να το μεταφέρω σε πολυτονικό.

  12. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Ο τίτλος του άρθρου (και δεν το κάνω επίτηδες, κύριε Σαραντάκο) μού φαίνεται βαρύγδουπος και μάλλον ατυχής. Μπορεί να το έγραψε ο Ελύτης (υποψιάζομαι ότι θα το καταδίκαζε αν ζούσε τώρα) αλλά «φέρνει» περισσότερο σε Γεωργουσόπουλο. Ή σε Αγγελική Νικολούλη (αυτό το κατάλοιπο του αυριανισμού).

    Δεν χρειάζεται να μνημονεύουμε Παπαδιαμάντη. Αρκεί να τον διαβάζουμε.

  13. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Βερναρδίνα (@11),
    εδώ μονοτονίστηκε η «Φόνισσα» κι ο «Βαρδιάνος στα σπόρκα» -εσύ θες να πολυτονίσεις τον «Αόρατο» του Ουέλς;

  14. sarant said

    Γιώργο Λυκοτραφίτη, δεν είναι και τόσο αξιοπερίεργο να εκδίδεται ένα έργο σύμφωνα με το ισχύον σύστημα ορθογραφίας και τονισμού.

  15. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Νίκο Sarant (@7),
    εννοείται ότι δεν απάντησα στην πρόσκληση και «για άλλα σχόλια από νέους». Αυτά θα ακολουθήσουν, οπωσδήποτε… Εμείς ας περιοριστούμε να ανεβάσουμε λιγάκι τον (ηλικιακό) μέσο όρο της ομήγυρης!

  16. bernardina said

    Γιώργο, @13. Ξέρω ότι είναι μεγάλη και δύσκολη συζήτηση, καθώς επίσης και ότι μπορεί να φανώ «κολλημένη» (που δεν έχω και κανένα ζόρι αν φανώ, δηλαδή…) αλλά θεωρώ πως σε τέτοιου είδους κείμενα εφόσον διατηρείς την ορθογραφία τους οφείλεις να διατηρήσεις και τους τόνους. Και αν το τραβήξεις ακόμη περισσότερο, δεν δικαιούσαι να αλλάξεις την ορθογραφία τους γιατί τότε καλά θα κάνεις να το «μεταφράσεις». Οπότε…
    Πληροφοριακά, πάντως, όχι μόνο δεν με χαλάει να διαβάζω Παπαδιαμάντη από το πρωτότυπο (έστω κι αν κάποιες λέξεις με δυσκολεύουν) αλλά μου αρέσει αφάνταστα.
    Βέβαια ανήκω σ’ εκείνη την κατηγορία ανθρώπων που πιστεύει ότι δεν είναι σώνει και καλά απαραίτητο η γλώσσα να σου παραδίδεται πάντα αμαχητί, αλλά θα πρέπει να ιδρώνεις κι εσύ λιγάκι τη φανέλα γιατί εκεί βρίσκεται όλη η γλύκα.
    ΥΓ. Υπάρχει μια σειρά βιβλίων με διηγήματα του Π. εικονογραφημένα από τον Γιώργο Κόρδη που είναι πραγματικά χάρμα οφθαλμών… Ελπίζω να μη θεωρηθεί γκρίζα διαφήμιση.

  17. bernardina said

    Παρεμπιπτόντως, ο Αόρατος ΕΙΝΑΙ πολυτονισμένος…

  18. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Τώρα μόλις είδα το 14: και βέβαια δεν είναι αξιοπερίεργο! Γιατί το δέχθηκες σαν κριτική; (Αντιθέτως, η Βερναρδίνα ήθελα να το καταλάβει έτσι).

    Υ.Γ. Με το «ισχύον» εγώ μπορώ να μη συμφωνώ;

  19. sarant said

    Ως προς το ΥΓ: φυσικά, και ίσως κάποτε το συζητήσουμε.

  20. Μαρία said

    Ε καλά, κι εγώ προτιμώ την Ερωφίλη στο πρωτότυπο, δηλαδή με λατινικό αλφάβητο. Το βίτσιο λέγεται φετιχισμός της γραφής.

  21. Ηλεφούφουτος said

    Εν αναμονή περισσότερων μαρτυριών από γεννημένους μετά το ’80, καταθέτω, με την άδειά σας, τα δικά μου.

    Η πρώτη φορά που εκτέθηκα σε Παπαδιαμάντη ήταν όταν ένας συντηρητικός γείτονας μού έκανε χριστουγεννιάτικο δώρο τα Χριστουγεννιάτικα Διηγήματα μεταγλωττισμένα στη Δημοτική, και καλά για να μου χρυσώσει το χάπι (παιδί ήμουν, μόλις είχα αρχίσει να διαβάζω βιβλία). Η σύγκριση βέβαια με άλλα διηγήματα εξαρχής γραμμένα σε «κανονική» γλώσσα αλλα και με τα κόμιξ που καταβρόχθιζα μανιωδώς ήταν καταδικαστική. Παπαδιαμάντης ίσον πλήξη, μονοτονία, έλλειψη φαντασίας, μαυρίλα και κατάθλιψη.
    Ε βέβαια, η πλοκή από μόνη της τι ενδιαφέρον να είχε;
    Μόνο όταν στο σχολείο λίγα χρόνια μετά ξαναείδα τα ίδια ή άλλα διηγήματα στο παπαδιαμαντικό ιδίωμα (το οποίο ΔΕΝ είναι καθαρεύουσα) και ένιωσα την υποβολή του με άγγιξε κι εμένα η περίφημη «μαγεία» του Παπαδιαμάντη.
    Γενικά μου αρέσουν τα κάθε είδους γλωσσικά παιχνίδια. Σαν παιχνίδι ιδωμένο, δεν με νοιάζει ούτε θεωρώ ιεροσυλία την όποια μεταγλώττιση, αλλά και ότι εξυπηρετεί ανάγκες αναγνωστών οι οποίοι διαφορετικά δεν θα μπορούσαν να προσεγγίσουν κλπ κλπ, συγγνώμη αλλά δεν πιστεύω λέξη.

    Παρά το ότι είμαι παιδί της μεταρρύθμισης του ’76 όταν κάναμε Παπαδιαμάντη στη Γ’ Γυμνασίου ή στο Λύκειο κανείς δεν θυμάμαι να είχε πρόβλημα κατανόησης του κειμένου ως κειμένου.
    Όντως υπάρχει ένα θέμα με τις νεότερες γενιές που δεν καταλαβαίνουν αλλά αυτό πιστεύω ότι οφείλεται σε μία κουλτούρα ισοπέδωσης, πιστεύω, παρά σε παραμέτρους του γλωσσικού ζητήματος.
    Όταν νομίζω ότι δεν καταλαβαίνω, τότε αποφασίζω ότι δεν καταλαβαίνω.
    Κι επειδή βλέπω ότι η αδυναμία κατανόησης του Παπαδιαμάντη χρησιμοποιείται κι από, ας το πούμε προκλητικά, κληρονόμους του Ψυχάρη (ξέεερεις εσύ!) και κατακερματιστές, να επισημάνω επίσης ότι οι νέοι που δεν καταλαβαίνουν (έτσι έχουν πειστεί) Παπαδιαμάντη, δεν καταλαβαίνουν και Ερωτόκριτο και Ερωφίλη και δημοτικά.

    Για τη σύγκριση με Τσώσερ (αλλίμονο αν δεν τον μεταγλωττίζανε – μεγάλη η διαφορά) και Ραμπελαί, θέλω να επισημάνω μία μεγάλη διαφορά:
    Οι μεταγλωττίσεις κειμένων του 14ου, 15ου, 16ου αιώνα προσπαθούν να γεφυρώσουν ένα χάσμα που προέκυψε από την εξέλιξη της γλώσσας.
    Η απόκλιση του Παπαδιαμάντη ήταν απόκλιση και από τη σύγχρονη με αυτόν γλώσσα (ΚΑΙ την καθαρεύουσα). Αν ήθελε να γράψει «όπως μιλάμε», πράγμα που αποτελεί το στόχο των μεταγλωττίσεων, θα το είχε κάνει κι ο ίδιος. Η χρήση όμως ενός γλωσσικού ιδιώματος αποκλίνοντος (που επαναλαμβάνω ότι, αρχαΐζει βέβαια στη βάση του, αλλά δεν είναι καθαρεύουσα, γιατί δεν είναι καθόλου καθαρό – υπακούει μάλλον σε δικούς του κανόνες, αισθητικούς) ήταν επιλογή του ίδιου του συγγραφέα άρα συστατικό στοιχείο της τέχνης του. Αν το αφαιρέσεις έχεις, χωρίς υπερβολή, κάτι που Παπαδιαμάντης δεν είναι.
    Με άλλα λόγια ο Παπαδιαμάντης δεν έκανε άλλο από το να ακολουθεί κι αυτός μια τεράστια παράδοση στην ελληνική λογοτεχνία (τρισχιλιετή όντως αφού και η γλώσσα του Ομήρου ούτε ήταν συγκεκριμένη διάλεκτος ούτε ήταν σύγχρονη με τα Ελληνικά των μεταγενεστέρων που τον λάτρευαν – μπορεί όμως να προσθέσει κανείς και άλλους αρχαίους λογοτέχνες που έγραψαν σε ιδίωμα εν πολλοίς φτιαχτό) που θέλει τη γλώσσα του λογοτεχνήματος να ξενίζει, και να αρέσει γι αυτό, ανάλογα μάλιστα με τον τρόπο που ξενίζει (προς το αρχαϊκότερον, προς το ιδιωματικότερον, προς το λαϊκότροπο) να επιτυγχάνει και το συγκεκριμένο εφέ επί του αναγνώστου.

    Τέλος σεντονιού, αλλά έχω να πω κι άλλα.

  22. Ηλεφούφουτος said

    …ας πούμε θα είχα να πω, προλαβαίνοντας ενστάσεις τύπου «αν οι μεταγλωττίσεις του Τσώσερ ή του Ραμπελέ γεφυρώνουν ένα χάσμα χρονικό, η μεταγλώττιση του Παπαδιαμάντη γεφυρώνει ένα χάσμα θεσμικό, αφού στην εποχή του Παπαδιαμάντη επίσημη γλώσσα ήταν η Καθαρεύουσα ενώ σήμερα είναι η Δημοτική», ότι η γλώσσα του Παπαδιαμάντη είναι ένα προσωπικό λογοτεχνικό ιδίωμα με αποκλίσεις και από την τυπική καθαρεύουσα του καιρού του (ο Μητσάκης π.χ. είχε μια πιο «στρωτή» καθαρεύουσα), γι αυτό όποιος αναλάμβανε σήμερα μια μεταγλώττιση νομίζω ότι θα έπρεπε να ήταν κάτι σαν Παπαδιαμάντης της Κοινής ΝΕ.

  23. betatzis said

    Είμαι γεννημένος το 1987 και είμαι φανατικά κατά των αποδόσεων, πάντα υπέρ του πρωτοτύπου.

    Με τον μονοτονισμό των κειμένων βέβαια δεν έχω κανένα πρόβλημα.

    Εσείς πως τον θέλετε τον Παπαδιαμάντη σας ;;;;. Αλήθεια, αγαπητέ Νικοκύρη , ποιός είναι ο σκοπός των αποδόσεων ;;;, ποτέ μου δεν κατάλαβα, αφού ελληνικά έγραφε ο Παπαδιαμάντης και ο Ροίδης, (μήπως εμπορικός ;;;, και αυτό να συμβαίνει βέβαια, δεν το θεωρώ κακό, αλλά να ξέρουμε γιατί μιλάμε και γιατί γίνονται τα πράγματα).

    Το μισό της πρώτης πρότασης του παρόντος σχολίου είναι ψέμα 🙂

    (νιώθω ακόμα 20 χρονών βέβαια, κάποιες μέρες του χρόνου τουλάχιστον …….)

    Επίσης νομίζω ότι πρέπει να πούμε ότι σε καμία περίπτωση δεν ισχύει ο παραλληλισμός που γίνεται στο σχόλιο 2. Θα πέσει φωτιά να μας κάψει…

  24. nikiplos said

    Ως γενημένος το 69, μάλλον ο Παπαδιαμάντης ήταν από τους συγγραφείς που στο σχολείο που πήγα εγώ, αν και ήταν αποδεκτός, ήταν κάπως «εξόριστος» όμοια με τον Παλαμά… Πέρασαν χρόνια και διάβασα αρκετά από τα διηγήματά του. Ώσπου έφθασα στη Σταχομαζώχτρα και μετά τα χρόνια μου στο εξωτερικό, κατάλαβα πως περιγράφει ακριβώς τη μοίρα και τους κατοίκους της πατρίδας μας…
    Πιστεύω πως θά ‘πρεπε να διδάσκεται στα σχολειά, δεν εκπλήσσομαι όμως γιατί είναι «εξόριστος», πέρα από κάποια politically correct και κάπως τετριμμένα έργα του…

    Με τα χρόνια οι νέες γενιές, όταν θα αναζητήσουν πάλι σταθερές, αναμφισβήτητα κάποιους από τους συγγραφείς που θα ανακαλέσουν θα είναι και ο Παπαδιαμάντης.

  25. bernardina said

    @20. Στην προκειμένη περίπτωση δεν ξέρω αν θα μπορούσα να το αποκαλέσω φετιχισμό, και μάλιστα απαξιωτικά, απλώς αναρωτιέμαι: το ζητούμενο είναι απλώς να διαβάσει κανείς μια ιστορία, οποιαδήποτε, ανεξάρτητα από τον τρόπο που είναι γραμμένη; (Εδώ, με κάποιο περίεργο συνειρμό, μου έρχεται στο νου η φράση «ποίηση είναι αυτό που χάνεται στη μετάφραση»). Πώς μπορεί λοιπόν να διαχωρίσει κάποιος τη μαγεία του γλωσσικού ιδιώματος του συγγραφέα από τα υπόλοιπα γνωρίσματα του κειμένου (πλοκή, χαρακτήρες, κλπ…) Άραγε η ίδια Σταχομαζώχτρα είναι και στις δυο περιπτώσεις; (Μεταφορικά ρωτάω)
    @2(‘Αδωνις και Παπαδιαμάντης με την ίδια ανάσα; Έλα Χριστέ και μπούκωνε… :shock:)

  26. george said

    Γεννημένος το 1984, καταθέτω κι εγώ το γνώμη μου.
    Ομολογώ ότι δεν έχω διαβάσει Παπαδιαμάντη (ακόμα). Η μόνη μου επαφή είναι ό,τι διδάχτηκα στο σχολείο και μερικά περισταστιακά αναγνώσματα. Να σημειώσω σε αυτό το σημείο, άσχετα με την ανάρτηση, ότι αρκεί ένας κακός φιλόλογος για να μην ασχοληθείς ποτέ με ένα συγγραφέα, και βέβαια ένας καλός φιλόλογος για να γνωρίσεις κάποιον άλλο.
    Στα περί μετάφρασης τώρα. Όταν αποφασίσω να διαβάσω Παπαδιαμάντη, πιστεύω ότι μάλλον θα διαλέξω το πρωτότυπο. Όμως, είμαι ήδη αναγνώστης, μου αρέσει το διάβασμα, και το ιδιάζον Παπαδιαμαντικό ιδίωμα θα το πάρω σαν «αναγνωστική περιπέτεια». Κάποιος που δεν έχει ως hobby το διάβασμα, δε θα το επιχειρήσει καν. Οπότε, μια καλογραμμένη «μετάφραση» ενδεχομένως να έφερνε σε επαφή τον Παπαδιαμάντη ή το Ροϊδη με αναγνώστες που αλλιώς δε θα τους διάβαζαν. Απο κει κι έπειτα, κάποιοι από αυτούς θα διαβάσουν και τα πρωτότυπα.

  27. Ο Παπαδιαμάντης και ο Ροΐδης στη γλώσσα τους, παρακαλώ!
    Στας ΗΠΑ έκατσαν και αφαίρεσαν από τον «Τομ Σόγιερ και Χόκμπερι Φιν» του Μαρκ Τουέιν τη λέξη Nigger, που εμφανιζόταν κάποιες εκατοντάδες φορές. Κι έλυσαν το πρόβλημα του ρατσιζμού μια και καλή.

  28. #2 ἀγαπητέ μου συνομήλικε, ἡ γλῶσσα τοῦ Παπαδιαμάντη εἶναι ἡ μισή του μαγεία. Οἱαδήποτε μετάφρασί του μοιάζει τόσο στεγνὴ κι ἀποστεωμένη! ἐξ ἄλλου ἡ ΚΝΕ εἶναι πολὺ πιὸ «μπάσταρδη» ἀπὸ τὸ παπαδιαμαντικὸ ἰδίωμα (ἂν μοῦ ἐπιτρἐπεται ὀ ὅρος). καὶ μία φιλικὴ συμβουλή: μὴ πιστεύῃς ὅτι λένε στὸ Ῥάδιο Ἀρβύλα. κι ὁ Ἄδωνις ἀπ’τὰ σουβλατζήδικα στὴν δημοτικὴ παραγγέλνει.

  29. sarant said

    21-22: Άρα, λες ότι ο Παπαδιαμάντης δεν επιδέχεται μεταγλώττιση επειδή έχει ένα ιδιαίτερο στιλ, ενώ ένας πιο συνεπής καθαρευουσιάνος σαν το Μητσάκη ή τον Ροΐδη θα τη δεχτεί ευκολότερα; Ένας Παπαδιαμάντης της ΝΕ ήταν ίσως ο Κόντογλου, στον οποίο ο Βλαχογιάννης είχε αναθέσει να μεταγλωττίσει Παπαδιαμάντη επειδή τον θεωρούσε τον μοναδικό ικανό, αλλά δεν έχουν σωθεί τα σχετικά χειρόγραφα.

    Βέβαια, σήμερα υπάρχει μια μερίδα κοινού (δεν ξέρω πόσοι είναι) που έχουν δυσανεξία απέναντι σε όλες τις αποκλίσεις από τον κανόνα, έστω και μικρές -είτε καθαρευουσιάνικες, είτε μαλλιαρές.

  30. #27 καλά, ἐκεῖ λογοκρίνουν καὶ τὴν Βίβλο. ἔχουν ξεφύγει οἱ ἄνθρωποι.

  31. σὰν πολὺ τοῦ ’84 δὲν μαζευτήκαμε;

  32. πολλοὶ

  33. Μαρία said

    Μπέρνη, στη γραφή αναφέρθηκα:
    «αλλά θεωρώ πως σε τέτοιου είδους κείμενα εφόσον διατηρείς την ορθογραφία τους οφείλεις να διατηρήσεις και τους τόνους. Και αν το τραβήξεις ακόμη περισσότερο, δεν δικαιούσαι να αλλάξεις την ορθογραφία τους…»
    κι όχι στις μεταφράσεις των κειμένων.

    Όσα γράφεις στο 25 ισχύουν βέβαια και για την ξένη λογοτεχνία και για τις πολύ παλιότερες μορφές της ελληνικής.

  34. «αλλά θεωρώ πως σε τέτοιου είδους κείμενα εφόσον διατηρείς την ορθογραφία τους οφείλεις να διατηρήσεις και τους τόνους. Και αν το τραβήξεις ακόμη περισσότερο, δεν δικαιούσαι να αλλάξεις την ορθογραφία τους…»

    τὴν θέσι μου γιὰ τὸ πολυτονικὸ τὴν ἔχω ἐκφράσει ἐπανειλημμένως, ῥητῶς καὶ κατηγορηματικῶς. καὶ ὁ μονοτονικὸς παπαδιαμάντης μοῦ προκαλεῖ φαγούρα. ὅμως ἄλλο πρᾶγμα εἶναι ἡ διατήρησι τῆς ὀρθογραφίας, ἄλλο ἡ διατήρησι τῶν τόνων κι ἄλλο ἡ διατήρησι τῆς γλώσσας τοῦ κειμένου. ἡ διατήρησι τῆς ὀρθογραφίας καὶ αὐτὴ τῶν τόνων δὲν πᾶνε κατ’ ἀνάγκην μαζί. εἶναι ἐκδοτικὲς ἐπιλογές. ὅμως ἡ διατήρησι τῆς γλώσσας εἶναι -πιστεύω- ζήτημα ἐκδοτικῆς ἀξιοπιστίας. κι ὡς μὴ διατήρησι τῆς γλώσσας ἐννοῶ κυρίως ἐπέμβασι στὴν φωνητικὴ νὰ τὸ πῶ; φωνολογία νὰ τὸ πῶ; τοῦ κειμένου. ἄλλο νὰ γράφῃς γιατριὰ ἀντὶ γιὰ γιατρειὰ ἢ «νὰ δώσει» ἀντὶ «νὰ δώσῃ» κι ἄλλο νὰ γράφῃς «τὶς» ἀντὶ «τὰς» ἢ νὰ ἀφαιρῇς τελικὰ -ν κλπ.

  35. Μαρία said

    Το φενιστίλ που αναφέρθηκε σε άλλο νήμα κάνει καλό και στη φαγούρα.

  36. π2 said

    Ηλεφούφουτε, συμφωνώ σχεδόν σε όλα. Απλώς, το γεγονός ότι θεωρώ περιττή τη μεταγλώττιση, δεν σημαίνει ότι την κατακρίνω κιόλας.

  37. YOSEF22ADAR said

    Μηπως εκανα λαθος στη διευθυνση ?

  38. sarant said

    34: Με την τελευταία πρόταση του Κορνήλιου συμφωνώ απόλυτα και την εφαρμόζω άλλωστε όποτε μεταγράφω παλιότερα κείμενα. Όπως έλεγε κι ο ΝικΝίκολας, το κρέας δικό μου, τα κόκκαλα δικά τους.

    37: Γιόζεφ, δεν καταλαβαίνω -αν πάντως έστειλες μέιλ, δεν έφτασε.

  39. Μαρία said

    38 Υπάρχει κανείς που δεν την εφαρμόζει; Εκτός κι αν πρόκειται για διασκευή ή μετάφραση.

  40. sarant said

    Εγώ ξέρω τον Βαλέτα, που έκοψε τουλάχιστον ένα Ν από ένα παπαδιαμαντικό ποίημα του Λαπαθιώτη, αλλά δεν το κάνω και θέμα.

  41. Μπουκανιέρος said

    Στα αγγλικά και τα γαλλικά κάνει να τον μεταφράζουνε;
    Μετά από ας πούμε 500 χρόνια, θα κάνει να τον μεταφράζουνε στα τότε ελληνικά;
    Αν ναι, τι θαπογίνει η μαγεία κλπ;
    Αν όχι, ποιος θα τον διαβάζει τότε (πέρα από ειδικούς μελετητές) ή και σήμερα στα γαλλικά, αγγλικά κλπ;

    (Η ερώτηση δεν αφορά τη Μπερναντίνα, που στο 25 μοιάζει να πιστεύει ότι όλα είναι, έτσι κι αλλιώς, αμετάφραστα.)

  42. Μπουκανιέρος said

    Όσο για τη χρήση του Παπαδιαμάντη σαν αλεξικέραυνου, επειδή 25-30 χρόνια γενικευμένου παπαδιαμαντισμού δε φαίνεται να σας προστάτεψαν από τους «δύσκολους καιρούς», μήπως πρέπει καλύτερα να δοκιμάσετε κανένα φυλαχτό, ξερωγώ, κάνα ματζούνι;

  43. sarant said

    Ο Καβάφης πάντως, που υποτίθεται ότι έχει κι αυτός ιδιότυπη γλώσσα (αν και άλλης τάξεως ιδιοτυπία) μεταφράζεται μια χαρά στα ξένα και είναι και δημοφιλέστατος, παρόλο που η ιδιοτυπία χάνεται.

  44. Μου φαίνεται μπερδεύουμε δύο πράγματα. Το ένα είναι αν μπορεί να μεταγλωττιστεί ή να μεταφραστεί ή ξερωγώ ό,τι θέλετε ο Παπαδιαμάντης, και η απάντηση κτγμ είναι φυσικά καταφατική, αλλιώς δεν θα ήταν σπουδαίος. Το άλλο είναι αν στη μετάφραση ή μεταγλώττιση ή… χάνει κάτι από την ιδιοτυπία του, και η απάντηση πάλι κτγμ είναι πάλι καταφατική, όπως ισχύει για όλους τους λογοτέχνες και δη τους στυλίστες. Μ’ αρέσει ο Τολστόι, π.χ., τον έχω γνωρίσει μόνον από μεταφράσεις, αν ήξερα ρώσικα θα είχα εκτιμήσει και κάτι παραπάνω.
    Μ’ άλλα λόγια, συμφωνώ κι εγώ με τον Ηλεφού (και τον π2) σε γενικές γραμμές.

  45. Μπουκανιέρος said

    Δύτη μου, άμα ήταν να καταλήξουμε σ’ αυτές τις δυο (γενικά σωστές) μπαναλιτέ, μπερδεμένες ή ξεμπέρδευτες, γιατί σηκώθηκε όλη αυτή η φασαρία;

  46. Μαρία said

    44 Αν στη θέση του Παπαδιαμάντη ήταν π.χ. ο Αισχύλος, θα γινόταν το μπέρδεμα που περιγράφεις; Επειδή πιστεύω οτι όχι, πρέπει να σκεφτείς οτι αλλού βρίσκεται το πρόβλημα.

    [Στη ΝΕΤ τώρα εκπομπή για τους μπλόγκερ.]

  47. Μαρία said

    Μπουκάν, γράφαμε μαζί.

  48. ἐπειδὴ ψιλοτρόμαξα διευκρινίζω μὲ αὐτὴν τὴν δημόσια δήλωσι ὅτι θὰ εἶμαι ὑπὲρ τοῦ πολυτονικοῦ ΚΑΙ μετὰ θάνατον.

    (τὰ δ’ἄλλα ἐν Ἄιδου τοῖς κάτω μυθήσομαι)

  49. ἂν τὸν Αἰσχύλο τὸν μετέφραζαν 100 χρόνια μετὰ τὸν θάνατό του θὰ τὸ συζητούσαμε.

  50. sarant said

    46: Βέβαια, υπάρχει και το αντεπιχείρημα -αν μεταγλωττίσουμε τον Παπαδιαμάντη γιατί όχι και τον Σολωμό ή τον Καζαντζάκη;

  51. sarant said

    49: Ο πατριάρχης Βαρθολομαίος πάντως στις απανταχούσες του χρειάζεται μετάφραση και πριν από το θάνατό του.

  52. #51 ὑπερβολαί…

  53. Μαρία και Μπουκάν (επιτέλους συμπίπτουμε ξανά μετά από καιρό…)
    Η φασαρία, ξέρω, είναι επειδή η μετα.. μετατέτοια του Παπαδιαμάντη θεωρείται έγκλημα καθοσιώσεως. Εμένα δεν μ’ ενοχλεί καταρχήν (ή δεν είμαι βέβαιος), ωστόσο δεν την βρίσκω και απαραίτητη. Με αρχαία μόνο στο Λύκειο, τον διαβάζω άνετα στο πρωτότυπο. Όπως και σε όλα, είναι θέμα τριβής περισσότερο παρά ο,τιδήποτε άλλου. Μαρία, ο Αισχύλος ίσως δεν διαβάζεται, αλλά για τον Ηρόδοτο ή τον Ξενοφώντα θα έλεγα ότι είναι ωραίο να τους διαβάζεις στο πρωτότυπο. Θα μου πεις, δεν είναι λογοτέχνες. Δεν μπορείς όμως να αρνηθείς ότι υπάρχει μια απόσταση που δεν υπάρχει στον Π.

  54. Μπουκανιέρος said

    50 Γιατί όχι; Εννοώ καταρχήν, όχι ότι πιστεύω πως σήμερα χρειάζονται μεταγλώττιση ή μετάφραση ή…
    Αλλά και για τον Παπαδιαμάντη, δε μενδιαφέρει ιδιαίτερα αν χρειάζεται ή όχι μετακάτι, και για ποιους κοκ.
    Το θέμα είναι αυτή η ιερή φρίκη μπροστά στην ιδέα της μεταγλώττισης του Παπαδιαμάντη ειδικά, και του Ροίδη επίσης. Κι αυτό, νομίζω, δεν έχει να κάνει και πολύ με γλωσσικές θεωρίες κλπ.
    Παρομοίως, οι (με το συμπάθιο) γελοιότητες αυτών που διψούν για την αυθεντική ορθογραφία του (παρόλο που, όπως έγραψες -αλλά δεν το πρόσεξαν;- είναι εντελώς δυσεύρετη.

  55. Μπουκανιέρος said

    53
    Ναι πράγματι – και τσουγκρίσαμε.
    Μάλιστα γράψαμε κι οι δύο «καταρχήν» και κάποιο «μετατέτοιο».
    Και για τον Τολστόι, που είπες, ωραίο είναι (αν μπορείς) να τον διαβάζεις στο πρωτότυπο. Αλλά κανείς δε σοκάρεται με τις μεταφράσεις του.

  56. Ωραία, τώρα που συμφωνήσαμε κιόλας πρέπει να βρούμε άλλο θέμα συζήτησης 🙂
    Παρεμπιτέτοιο, μια και είπαμε για Τολστόι, θα είδες στο άλλο μαγαζί (των Λεξιλόγων) ότι και κάποιες μεταφράσεις μπορούν να σχετιστούν με εγκλήματα καθοσιώσεως.

  57. Immortalité said

    Με την ίδια λογική γιατί να μη μεταγλωττίσουμε και τον Καββαδία; Χωρίς γλωσσάρι η Βάρδια δεν διαβάζεται. Ούτε τα ποιήματά του διαβάζονται. Δεν νομίζω ότι η «μεταγλώττιση» βοηθάει την προσέγγιση. Όποιος θέλει να διαβάσει Παπαδιαμάντη θα το κάνει στο πρωτότυπο. Δηλαδή θα αφιερώσει το χρόνο που απαιτείται για να εγκλιματιστεί στο γλωσσικό ιδίωμα. Όποιος δεν ενδιαφέρεται είτε το μεταγλωττίσεις είτε όχι δεν θα το πλησιάσει.
    Μολονότι δεν γεννήθηκα μετά το 80 τον διαβάζω και γω άνετα και τον διάβαζα πριν τα αρχαία στο Λύκειο. Στο Γυμνάσιο διάβασα τη Φόνισσα (και έκανα μέρες να κοιμηθώ). Ποιο το νόημα να είναι όλα σόπατο;

    @50 Συγγνώμη αλλά τι να μεταγλωττίσεις από τον Καζαντζάκη;

  58. sarant said

    57:
    Μικρό βραχνοπετείναρο πηδάει στο ακρόδωμα, στρουφίζει

    το αμέστωτο, άπραγο λαρύγγι του και προσκαλνάει τον ήλιο,

    το σπιρουνάτο παρδαλέχτορα με το χρουσό χαρχάλι·

    κι ο γήλιος το μικρό αγγονάκι του γρικάει και ξεπροβαίνει.

    Γαλατερό, χνουδάτο ακράγλειψε το φως τα βουνοφρύδια,

    πέτρα την πέτρα αρπάει και γάργαρο ξεχύνεται στα πλάγια·

    μαύρος το αγνάντεψε κυπάρισσος και γέλασε η κορφή του,

    θαρρείς και ξάφνου ρόδα ανέβηκαν και την ανθοβολήσαν·

    γέρος βοσκός σαλάγαε οκνά τα ζα, και τα λευκά του γένια,

    μως στράφη στο βουνό, σα φρύγανα πήραν φωτιά κι ανάψαν

    κι η κατσουνάτη βοσκοράβδα του χρουσαφοπερεχύθη.

    (Από το Ζ της Οδύσσειας)

  59. …κι έτσι θυμήθηκα μια παλιά-παλιά ιστορία που προοιώνισε νεότερες: https://sarantakos.wordpress.com/2009/04/01/farsakaza/

    Η Αλεξίου δεν είχε πει για την Οδύσσεια του Κ., ότι χρειάζεται ένα κάρο λεφτά για να το αγοράσεις, ένα κάρο για να το κουβαλήσεις, και ένα κάρο για να το πετάξεις; (νομίζω το έχω ξαναπεί, αυτό έψαχνα και έπεσα στο άλλο)

  60. Μαρία said

    57 Το γλωσσάρι υπάρχει για τις άγνωστες λέξεις. Δε μας λύνει το πρόβλημα της μορφολογίας και πολύ περισσότερο της σύνταξης. Αυτά δυσκολεύουν το νεότερο αναγνώστη και δευτερευόντως το λεξιλόγιο(όπως στο παράδειγμα του 58).

  61. Immortalité said

    @ 58 Ε; τί δεν καταλαβαίνεις; 😉

    Σοβαρά τώρα, πέραν του ότι πρόκειται για ποίημα να το μεταγλωττίσουμε για να πούμε το προσκαλνάει προσκαλεί ή το γαλατερό γαλακτόχρωμο;

  62. Μαρία said

    Δύτη, στο άλλο ο Ηλεφού παραπέμπει και στο Μενένιο αλλά δεν του δώσαμε τη δέουσα σημασία.

    Δε θυμάμαι να το έχεις ξαναπεί.

  63. Μαρία, αφού το λες εσύ δεν θα τόχω ξαναπεί 🙂

  64. Μπουκανιέρος said

    56 Όχι, δεν το είδα.

  65. Ε δες το τώρα, τεμπέλη!
    http://www.lexilogia.gr/forum/showthread.php?p=91936#post91936

  66. Μπουκανιέρος said

    57-61 Ούχου βρε Ιμόρ, κολλάει το μυαλό σου; (τώρα που πέρασε η γιορτή σου μπορώ να το πω 🙂 )
    Κανένας δε διαφωνεί ότι για να διαβάσεις το Χ έργο, καλύτερα να το διαβάσεις στο πρωτότυπο. Κι ακόμα καλύτερα αν διαβάσεις κι άλλα δεκαπέντε βιβλία πάνω σ’ αυτό, για να μάθεις όλα τα σχόλια, τις αναφορές, το πλαίσιο κλπ. Αυτό δε σημαίνει ότι όποιος θέλει να διαβάσει Λι Τάι Πο πρέπει να πάει και να περάσει την υπόλοιπη ζωή του στην Κίνα.

    Ίσως θάτανε καλύτερο να μιλάμε μόνο για μετάφραση – και ναφήναμε τα μεταδιάφορα στους κουλτουριάρηδες (άλλωστε η διάκριση είναι από του πονηρού, όπως νομίζω).
    Όσο για μικρές, ξερωγώ, γλωσσικές εξομαλύνσεις στους στίχους, τόπαθε κι ο Σολωμός με τους πολιορκισμένους, τόπαθε κι ο Ρήγας με το καλλιό’ναι, χωρίς να σηκωθεί τόσος κουρνιαχτός κι αντάρα.

  67. Μπουκανιέρος said

    65 Μερσί (τι μερσί δηλαδή που μέβαλες να διαβάζω κατεβατά τέτοια ώρα, για τη σωστή θέση του «πρώην»…)

  68. Immortalité said

    @ 66 Φυσικά και κολλάει (ανά περιπτώσεις 🙂 ) αλλά τώρα νομίζω ότι με παρεξήγησες. Άλλο η μετάφραση του Λι Τάι Πο από τα κινέζικα στα ελληνικά και άλλο η μετάφραση της Φόνισσας από τα ελληνικά στα ελληνικά. Εκτός αν θεωρηθεί ότι για κάποιους οι Παπαδιαμάντης και λοιποί έγραφαν στα κινέζικα. Μιλώντας μόνο για μετάφραση (από γλώσσα σε γλώσσα), είμαι ευγνώμων σε όλους τους εξαιρετικούς μεταφραστές που με έφεραν κοντά σε βιβλία που αλλιώς θα ήταν μου απρόσιτα.
    Και πάω για ύπνο. Α ντεμαιν 🙂

  69. Ἴμμορταλιτέ, αὐτὸ ποὺ σοῦ λένε εὐγενικὰ εἶναι ὅτι δὲν θὰ γίνουν καὶ κλέφτες οἱ ἄνθρωποι. Σὲ ἱστολόγιο μεταφραστῶν εἶσαι! 🙂

  70. aerosol said

    Προσωπικά τον προτιμώ «αμετάφραστο». Αν μετά από αιώνες κριθεί θεμιτό να μεταφραστεί δεν είναι κάτι που με απασχολεί -θα έχω τινάξει τα πέταλα. 🙂
    Νομίζω πως όποιος δεν έχει το ενδιαφέρον ή την υπομονή να βυθιστεί στη γλώσσα του πρωτότυπου (σε κάτι που δεν απέχει τόσο πολύ από το σήμερα) ας διαβάσει κάτι άλλο, τόσα βιβλία υπάρχουν.

  71. YOSEF22ADAR said

    # 38 Οικοδεσποτης

    Ναι.
    Ελπιζω να μην εκανα λαθος στη διευθυνση.
    Ειδαλλως πρεπει να το ξαναγραψω.
    (και ειμαι τοσο πιεσμενος αυτον τον καιρο –
    – λογω καλοκαιριας).
    Αν θελεις, γραψτη μου σε παρακαλω.

    Γιοσέφ

  72. sarant said

    71: sarant-παπάκι-pt-τελίτσα-lu.
    Αντικαθιστούμε το -παπάκι- με @ και την -τελίτσα- με .

  73. bernardina said

    To Σχόλιο της Ιμορ «Άλλο η μετάφραση του Λι Τάι Πο από τα κινέζικα στα ελληνικά και άλλο η μετάφραση της Φόνισσας από τα ελληνικά στα ελληνικά. Εκτός αν θεωρηθεί ότι για κάποιους οι Παπαδιαμάντης και λοιποί έγραφαν στα κινέζικα. Μιλώντας μόνο για μετάφραση (από γλώσσα σε γλώσσα), είμαι ευγνώμων σε όλους τους εξαιρετικούς μεταφραστές που με έφεραν κοντά σε βιβλία που αλλιώς θα ήταν μου απρόσιτα.» με εκφράζει απόλυτα.
    Ούτε κουλτούρα και διανόηση είχα πρόθεση να πουλήσω ούτε να ρίξω κανέναν στο πυρ το εξώτερον, απορώ μάλιστα με το έντονο ύφος κάποιον.
    Όποιος μπορεί να διαβάζει τα πρωτότυπα και του αρέσει, ας το κάνει. Οι υπόλοιποι αγοράστε και καμιά μετα-whatever. Τι διάλο, κλέφτες θα γίνουμε εμείς οι δόλιοι οι μεταφραστές; 😆 😆

  74. bernardina said

    …»ύφος κάποιον».
    ΚάποιΩν, φυσικά.
    Αυτά παθαίνω αν γράφω ύστερα από ξενύχτι πριν πιω τον δεύτερο καφέ 😆
    Καλημερούδια

  75. Geom said

    Έχω την αίσθηση ότι η δική μου γενιά (του ’84) μπορεί να διαβάσει και να κατανοήσει τον Παπαδιαμάντη, το γλωσσάρι βέβαια κρίνεται απαραίτητο. Κατανοητοί επίσης είναι και ο Ροΐδης και ο Βιζυηνός που επίσης λατρεύω (ίσως περισσότερο από τον Παπαδιαμάντη!). Φοβάμαι όμως πως οι μετέπειτα γενιές, του ’90 ας πούμε, έχει πρόβλημα με τέτοιου είδους κείμενα, οπότε η μεταγλώττιση-μετάφραση είναι αναγκαία. Ο Σεφέρης είχε πει ότι αδυνατεί να κρίνει έναν ποιητή αν δεν τον διαβάσει πρώτα στη γλώσσα που έγραψε. Η μετάφραση, κατά την άποψη μου, όσο αναγκαία κι αν είναι, λειτουργεί πάντα ή σχεδόν πάντα εις βάρος του κειμένου. Αυτό όμως είναι κάτι που πρέπει να αποδεχτούμε. Ούτε εγω ξέρω ρώσικα, λάτρεψα όμως τον Ντοστογιέφσκι από τις ματαφράσεις του Αλεξανδρόπουλου.

    ΥΓ. Μιας και μένω στη Μυτιλήνη, πότε κυκλοφορει το Εμπρός με το συγκεκριμένο άρθρο;

  76. sarant said

    Καλημέρα!

    75: Το συγκεκριμένο άρθρο δεν θα δημοσιευτεί στο Εμπρός αλλά στο περιοδικό Α Σελάνα. Τα άρθρα του πατέρα μου στο Εμπρός μπαίνουν κάθε Τρίτη.

  77. μήπως ἐννοεῖς τοῦ Ἀλεξάνδρου; ἐγὼ ἀπὸ τὶς μεταφράσεις τοῦ Ἀλεξάνδρου λάτρεψα τὸν ἴδιο τὸν Ἀλεξάνδρου!

    (μήπως αὐτὸ ποὺ χρειάζεται μετάφρασι εἶναι ἡ γενιὰ τοῦ ’90+; ἄκου ἡλικίες! γεννήθηκαν μετὰ τὴν ἀπόδειξι τῆς εἰκασίας τοῦ Φερμὰ κα][ι μιλᾶνε κιόλας!!! 🙂 )

  78. Geom said

    Έχεις δίκιο Κορνήλιε! Ευχαριστώ για τη «μετάφραση» της σκέψης μου…

  79. bernardina said

    Καλέ, γεννιόντουσαν παιδιά και μετά το 90; 😆
    Πράγματι, η μετάφραση του «Εγκλημα και Τιμωρία» από τον Αλεξάνδρου είναι ένα αριστούργημα

  80. Mιχαλιός said

    Πέρυσι, πάντως, παιδιά γεννημένα το 1993 μου ζήτησαν οπωσδήποτε να τους κάνω τη «Φόνισσα» στο σχολείο, ενώ δεν την είχα στο πρόγραμμα. Τα αγόρια κυρίως…

  81. vikar said

    Στις «μπαναλιτέ» του 44 συμφωνώ πλήρως και δέν ασθάνομαι την ανάγκη να προχωρήσω βαθύτερα. Το γιατί γίνεται η φασαρία (σχόλιο 45) έχει μάλλον να κάνει με τις όποιες μας φορτισμένες θέσεις πάνω στο γλωσσικό. Είναι πράγματι λίγο αστεία αυτή η φασαρία όποτε γίνεται, αλλα τί να κάνουμε, είν’ ωραίο πράμα ο πόλεμος, ποιός θα τ’ αρνηθεί;

    Γεννημένος το εβδομηνταέξι, διάβασα Παπαδιαμάντη στα χρόνια του λυκείου, απο τα Άπαντά του (δέν έχω πρόχειρη εδώ την έκδοση), που μού ‘κανε δώρο ο πατέρας μαζί με τα άπαντα του Καρκαβίτσα. Στην αρχή τον διάβαζα στανικά, αργότερα με απόλαυση. Σημειωτέον ωστόσο οτι ακόμα να τον διαβάσω ολόκληρο, ενώ τον Καρκαβίτσα τον είχα πάρει παραμάζωμα θυμάμαι.

    Η γλώσσα του ήταν ήδη τότε κατανοητή σε μένα, που παρότι πρωτοδεσμίτης, είχα και ένα άλφα ενδιαφέρον για τη γλώσσα παραπάνω απ’ ότι οι περισσότεροι συμμαθητές μου της δέσμης, και με τ’ αρχαία ας πούμε τα πήγαινα καλά.

    Τέλος, να πώ το μακρύ μου, η αγιοποίηση αυτή του Παπαδιαμάντη, που δέν γίνεται ίσως εσκεμμένα, αλλα γίνεται μιά χαρά, μόνο κακό του κάνει, δηλαδή, κακό στα κείμενά του. Γιατί να θεοποιούμε τους δημιουργούς, γιατί να θέλουμε να τους κοιτάμε με δέος; Δείτε τι έπαθε ο Σολωμός, που –ποιός Παπαδιαμάντης;– αυτόν κι’ αν δεν τον διαβάζει κανένας πιά εκτός απ’ τους φιλόλογους, επαγγελματίες η μή. Ακούς «Σολωμός», σκέφτεσαι τον εθνικό ύμνο (ή κάποια σκωπτική του παραλλαγή), και πιό μακριά δέν πάς. Που μιλάμε για έναν τύπο που έγραψε (τον διάβαζα πρόσφατα) σε κατανοητότερα ελληνικά κι’ απ’ τον Παπαδιαμάντη, κι’ όμως, όλος αυτός ο ντόρος τον έχει θέσει στα μάτια μας πιό μακριά κι’ απο τους αρχαίους τους έλληνες… Λάθος μεγάλο και ανώριμο, κατα την ταπεινή μου γνώμη, και μ’ όλο το σεβασμό στον πατέρα Σαραντάκο.

    Κατα τ’ άλλα, πολύ ενδιαφέρον το θέμα που θίγει ο κυρ-Σαράντ στο 29, της δυσανεξίας στην απόκλιση απ’ τον κανόνα, το οποίο δέν θέλω ν’ ανοίξω, αλλ’ απλά να πώ δυο λόγια. Έχω την αίσθηση οτι η μερίδα αυτή του κοινού είναι πολύ-πολύ μεγάλη, δυσεξήγητα μεγάλη θα έλεγα, στο βαθμό τουλάχιστον που θεωρούμε τη λογοτεχνία τέχνη. Το οτι υπάρχει ακριβώς μοναδικός γενικός κανόνας γραφής, έστω και ασυνεπής ή θολά ορισμένος, τον οποίο μαθαίνουμε στο σχολείο, φαίνεται να καλλιεργεί μία ορθοδοξία που επεκτείνεται καί στη λογοτεχνία. Διαβάζει κανείς ένα μυθιστόρημα και θεωρεί υπόρρητα δεδομένο οτι θα είναι γραμμένο με την ορθογραφία, τη σύνταξη, και λοιπά, που έχει ένα οποιοδήποτε άρθρο σε εφημερίδα!…

    Το γεγονός το βρίσκω προσωπικά θλιβερό, αλλα οπωσδήποτε και ενδιαφέρον. Συγκρίνετε την κατάσταση με το τί γίνεται σε άλλες τέχνες όταν ένα έργο αποκλίνει απο οποιονδήποτε «κανόνα» απο τους πολλούς που συνήθως συνυπάρχουν. Μου θυμίζει αυτά που έγραφε ο Γιώργος Ιωάννου για το ασφυκτικό κλίμα της Θεσσαλονίκης των καναδυό λογοτεχνικών κλικών, σε σύγκριση με την άνεση της Αθήνας, οπου οι κλίκες ήταν πολλές, άρα και πιό μαζεμένες: στην πανελλήνια λογοτεχνία σήμερα (δέν μιλάω για παγκόσμια, δέν πολυξέρω), υπάρχει μόνο μία ορθογραφική-γλωσσική «κλίκα» (άντε, δύο, άν διακρίνεις ανάμεσα σε πολυτονικούς εκδότες και μονοτονικούς), αυτή ‘ν’ η αλήθεια. Η δυσανεξία αυτή καλά κρατεί, βαθύτατα ριζωμένη απ’ το σχολείο, και ενπολλοίς αδιάγνωστη.

    Θά ‘ταν πάντως ενδιαφέρον να γινόταν μιά καλή στατιστική πάνω σ’ αυτό το θέμα, για να μήν μιλάμε πάνω σε προσωπικές μόνο εμπειρίες και εκτιμήσεις.

  82. Ηλεφούφουτος said

    Και ο μακαρίτης ο Αλεξανδρόπουλος και ο Αλεξάνδρου ασχολήθηκαν με μετάφραση ρωσικής λογοτεχνίας, επομένως μικρό το κακό!

    Ο Νικοκύρης ανέφερε τον Καζαντζάκη και τον Καβάφη. Αλήθεια λέω, είναι δυο ονόματα που είχα διαρκώς στο μυαλό μου προηγουμένως. Ο Καζαντζάκης είναι άλλος ένας που καλλιέργησε ένα προσωπικό λογοτεχνικό ιδίωμα, ωστόσο είχε μεγάλη επιτυχία και στο εξωτερικό γιατί οι ιδέες του (και η μυθοπλασία του) ταίριαζαν στην εποχή και άρεσαν σε πολλούς. Σήμερα δεν θα συνέβαινε το ίδιο (ιδίως ως προς τις ιδέες του).
    Ο Καβάφης νομίζω ότι είναι κομμένος και ραμμένος για μετάφραση στα Αγγλικά. Με τον Παπαδιαμάντη δεν ισχύει το ίδιο. Εξού και η διάσταση ανάμεσα στην αποδοχή που έχει ο Παπαδιαμάντης στο εσωτερικό και στο εξωτερικό (παρεπιφτού, και τηρουμένων των αναλογιών, και ο Ντοστογέφσκι δεν είναι πολύ δημοφιλής εντός Ρωσίας, με όλο το βρικολάκιασμα του παπαδαριού απ΄το ’90 και μετά, και όσοι Ρώσοι ξέρω να τον διαβάζουν ευχαρίστως, τον διαβάζουν για τη γλώσσα του και όχι για τον κόσμο του).

    Π2, δεν είπα ότι, αν γίνει μετάφραση/μεταγλώττιση του Παπαδιαμάντη, θα ενσκήψουν λοιμοί. Ωστόσο ένα πρόβλημα είναι ότι υπάρχουν αυτοί που το πιστεύουν και από την άλλη πάλι, όπως φάνηκε και από μερικές αντιδράσεις στη συζήτηση αυτή, μερικοί κουβαλάνε στο μυαλό τους ένα πολύ συγκεκριμένο σκιάχτρο, και οι μεν συντηρούν τους δε. Από το λίγο που ξέρω τα εκδοτικά στην Ελλάδα, οποιοδήποτε παιχνίδι μεταγλώττισης μάλλον θα θέλει να εισπράξει από τον κουρνιαχτό που θα σηκωθεί με αυτούς που θα κράζουν «ιεροσυλία» και αυτούς που θα χειροκροτάνε το «θάρρος» και την ανοιχτομυαλιά του εγχειρήματος.

    Από ‘κει και πέρα, πράγματι με ενοχλεί που από μια γενιά και μετά τα παιδιά λένε «αυτό δεν το καταλαβαίνω», εννοώντας «αυτό δεν είναι στη γλώσσα της τηλεόρασης και των διαφημίσεων, όπου όλα έχουν ειπωθεί σε ένα λεπτό» αλλά αυτό πιάνει και τα ιερά τέρατα των παλιών δημοτικιστών. Μια φίλη μου π.χ. που διδάσκει σε Γυμνάσιο Όμηρο σε μετάφραση Εφταλιώτη λέει ότι όλο το μάθημα πηγαίνει στην εξήγηση και τα παιδιά γκρινιάζουν «κυρία, πότε θα βγει η μετάφραση της μετάφρασης;»

    Μια λύση γι αυτό θα ήταν ό,τι ακριβώς γράφει και ο κύριος Σαραντάκος. Ο πατέρας διαβάζει στα παιδιά Παπαδιαμάντη σε κάποιο ωραίο πλαίσιο. Το έχει συνδυάσει μάλιστα αυτό με Χριστούγεννα. Ομολογώ ότι το ψιλοζηλεύω αυτό εγώ, που δεν μπορώ να καταλάβω Χριστούγεννα αν δεν δω στην τηλεόραση τον Εμπενίζερ Σκρουτζ.

  83. sarant said

    80: Πολύ ενδιαφέρον -σε τρίτη λυκείου; Και τι είπαν μετά;

    81: Ίσως αυτή η δυσανεξία στις αποκλίσεις να είναι ίδιον της εποχής που επιβάλλει ομοιομορφία σε όλες μας τις εκδηλώσεις, δεν ξέρω.

  84. Vikar, για το Σολωμό που λες ο Χατζιδάκις είχε γράψει κάτι σαν «υπήρξε αληθινός, το κράτος τον τιμώρησε κάνοντάς τον εθνικό, και εκείνος εκδικήθηκε γινόμενος αόρατος».

  85. Mιχαλιός said

    83# Δευτέρα. Και είν’ ένα κατεβατό 15 σελίδες τα αποσπάσματα του βιβλίου…
    Εντάξει, είναι το θέμα μοβόρικο, εκεί τ’ αποδίδω. Αλλά θέλω να πω, δεν είχαν καμμιά απώθηση για τον Παπαδιαμάντη.

    Σάμπως τον Ιωάννου τον καταλαβαίνουν καλύτερα, όταν δεν έχουν τις εμπειρίες που περιγράφει;

    Άλλο εμένα με τρώει για τη «Φόνισσα»: Πού την εμπνεύστηκε ο Παπαδιαμάντης τη φονική παλίρροια στη Σκιάθο!; Μήπως θα πρέπει να το σκεφτόμαστε πως εκτός από «άγιος» ήταν εξ επαγγέλματος και μεταφραστής δρακουλομυθιστορημάτων; Το θέτω γιατί δε βρήκα να συζητιέται σε καμμμιά απολύτως από τις γνωστές φιλολό αναλύσεις για τον ετεροπροσδιορισμό του χωρόχρονου.

    Συγνώμη για το ψιλοάσχετο του θέματος.

  86. Δέσποτα, κατὰ τὸ ἀπόγευμα περίμενε ἕνα ἡλεμήνυμα παπαδιαμαντικοῦ περιεχομένου.

  87. Mιχαλιός said

    Και για το αρχικό μας ερώτημα , η δική μου εμπειρία είναι ακριβώς η αντίθετη από του Ηλεφούφουτου (#21). Ν΄αγιάσει ο άνθρωπος που είχε κάνει τη μεταγλώττιση (ούτε ξέρω ποιος ήταν), τότε παλιά που μου χάρισαν το πρώτο βιβλίο του. Θυμάμαι ακόμα το «Να κι άλλη ζυγιά!» από της Κοκκώνας το σπίτι.

  88. sarant said

    Πάντως, η φράση αυτή (Να κι άλλη ζυγιά!) είναι και στο πρωτότυπο του Παπαδιαμάντη.

  89. μετὰ τὴν ἁγιοποίησι του Παπαδιαμάντη ἔχουμε καὶ τὴν ἁγιοποίησι τῶν μεταγλωττιστῶν του!

  90. betatzis said

    # 88. Να και κάτι που δεν είπαμε, ότι δηλαδή τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη περιέχουν και αυτούσιους διαλόγους στην λαϊκή γλώσσα (δεν ξέρω αν είναι μόνο σκιαθίτικη, λογικά στα αθηναϊκά διηγήματα θα είναι η λαϊκή γλώσσα της πόλης), που δεν είναι φυσικά η ίδια με την περίφημη γλώσσα του παπαδιαμάντη, που χρησιμοποιεί στις περιγραφές του. Λογικά τους διαλόγους δεν θα έχει πρόβλημα κανείς να τους καταλάβει, πέραν ίσως κάποιων λαϊκών λέξεων που θα χρειάζονται απλώς γλωσσάρι. Υπάρχει π.χ. το διήγημα Απόλαυσις στη Γειτονιά, που αποτελείται σχεδόν αποκλειστικά από διαλόγους, σαν πολυπρόσωπο θεατρικό. Το΄χει ανεβάσει ο οικοδεσπότης. Τι πρόβλημα έχει ο οιοσδήποτε να καταλάβει ή να διαβάσει το διήγημα αυτό και τι θα του πρόσφερε μία σύγχρονη απόδοση ;;.

    Ας ξεβαρεθώ και ας γράψω και λίγα παραπάνω για να κάνω και γω σαφέστερη την θέση μου, (μάλλον χρειάζεται, αφού πάντα υπάρχουν παρερμηνείες, παρ΄ όλο που έχω αποφασίσει να μην είμαι φλύαρος), Όταν λέω ότι είμαι φανατικά κατά των αποδόσεων, εννοώ ότι εγώ προσωπικά δεν θα διάβαζα ποτέ απόδοση, αλλά μόνο το πρωτότυπο, αλλά καθόλου δεν με πειράζει να γίνονται αποδόσεις (το λέω και παρακάτω), γιατί να με πειράζει ;; Αν θέλουν, ας κάνουν αποδόσεις, δεν το θεωρώ έγκλημα καθοσιώσεως, ούτε καν πταίσμα δεν το θεωρώ, ούτε ιερή φρίκη νιώθω. Ούτε βλέπω αγιοποίηση του Π., αγαπητέ Βικάριε 🙂 , 🙂 , 🙂 , όχι από μένα τουλάστιχον, απλώς καραγουστάρω να τον διαβάζω.

    Μπουκανιέρε, δεν κατάλαβα πως χρησιμοποιείται ο Π. σαν αλεξικέραυνο και από ποιούς, ούτε τι σημαίνει γενικευμένος παπαδιαμαντισμός, αν δεν βαριέσαι, γράψε κάτι παραπάνω ….

  91. Rooster said

    Εγώ γεννήθηκα το 1980 αλλά δεν είμαι σίγουρος για τον αν μπορώ να μιλήσω για κάποιον παραπάνω από τον εαυτό μου. Δυστυχώς δεν έχω διαβάσει Παπαδιαμάντη τουλάχιστον ολόκληρο βιβλίο. Τα δυσκολότερα ελληνικά που έχω συναντήσει σε αναγνώσματα είναι του Καζαντζάκη, του Καββαδία και αποσπάσματα (μεγάλα) του Ερωτόκριτου. Θυμάμαι όμως μια φιλόλογο στο λύκειο εν έτη 1996 που το έπαιζε και περισπούδαστη τρομάρα της η οποία μας τρομοκρατούσε όταν της είχαμε αναφέρει τον Παπαδιαμάντη, λέγοντας μας ότι είναι αναχρονιστικός, ότι δεν θα τον καταλαβαίνουμε κλπ κλπ. Και έτσι δεν τον διδαχτήκαμε. Επίσης θέλω να πω ότι όταν πρωτοδιάβασα Καζαντζάκη είχα αυτό το άγχος αλλά μετά τις πρώτες σελίδες του πρώτου βιβλίου το (Ο Τελευταίος πειρασμός) συνήθισα. Νομίζω όμως ότι το θέμα της μεταγλώττισης είναι πολύ ευρύ για να εξαντληθεί σε μερικά (έστω και αν είναι 100αδες post). Η λογική της ευκολίας έχει πληγώσει σε μεγάλο βάθος την κοινωνία μας. Από την άλλη όμως ορισμένα κείμενα καλό είναι να τα διαβάζουν τα νέα παιδιά ακόμα και μεταγλωττισμένα. Απλά νομίζω ότι τα γνήσια κείμενα δίνουν μια διαφορετική κατανόηση της εποχής του τρόπου συμπεριφοράς και τον συναισθημάτων. Δεν μπορώ δηλαδή ποτέ να φανταστώ τον στίχο

    Μια χάρη, αφέντρα, σου ζητώ κι εκείνη θέλω μόνο Και μετά κείνη ολόχαρος τη ζήση μου τελειώνω

    Μεταγλωττισμένο σε Κάνε μου μια χάρη ….. (τι; κυρία της καλής κοινωνίας;, μωρό μου;, αφεντικίνα μου;, ανώτερης καταγωγής κοπέλα;) και μόνο αυτή, και άμα μου την κάνεις ευχαρίστως πεθαίνω.

  92. sarant said

    Μπετατζή, μου θύμισες ένα άρθρο που είχα γράψει π.Δ. (προ Διαδικτύου) για τον Παπαδιαμάντη ως πρωτογενή μαρτυρία, δηλ. ως πηγή άντλησης φρασεολογικού υλικού. Αν και σηκώνει και χωριστή ανάρτηση, ο λίκνος είναι:
    http://www.sarantakos.com/liter/protog.html

  93. Immortalité said

    Η πλάκα είναι ότι τον Ντοστογιέφσκι τον πρωτογνώρισα μέσα από τον Παπαδιαμάντη. Σε δική του μετάφραση διάβασα το Έγκλημα και Τιμωρία. Μου είχε κάνει τρομερή εντύπωση το «Γόσποδι!». Είναι από τα βιβλία που έχω διαβάσει παραπάνω από μία φορά. Αλλά τώρα σκέφτομαι ότι μήπως θα πρέπει να μεταγλωττιστεί η μετάφραση; 😛

    @ 82 παρ.3 Και μένα μ’ ενοχλεί ιδιαίτερα όταν πίσω από το «δεν το καταλαβαίνω» διαβάζω «βαριέμαι ν’ αφιερώσω δύο δευτερόλεπτα χρόνο παραπάνω, βάλτο μου με το κουτάλι στο στόμα.» Και αυτό που εγώ δεν καταλαβαίνω είναι το πώς είναι δυνατό οι νεώτερες γενιές να «μην καταλαβαίνουν» ενώ είναι αντικειμενικά πιο ευφυείς, έχουν καλύτερο γνωστικό επίπεδο και ευκολότερη πρόσβαση στην πληροφορία.

    @90 Δεν αφήνεις για λίγο κάτω το μυστρί να κοιτάξεις τα μαιλ σου; 😉

  94. τὰ πιὸ δύσκολα ἑλληνικὰ εἶναι γιὰ μένα οἱ τερτσίνες τοῦ Καζαντζάκη. Ὁ Ἐρωτόκριτος δὲν μὲ εἶχε δυσκολέψει ἰδιαιτέρως. Τώρα εἰλικρινά, στὸν Παπαδιαμάντη πόσες δύσκολες λέξεις μποροῦν νὰ ὑπάρχουν, τόσες καὶ τέτοιες ποὺ νὰ συσκοτίζουν σοβαρὰ τὸ νὀημα;

  95. Mιχαλιός said

    #89 Είναι να μην κάνει κάποιος την αρχή…

  96. ilias said

    Καλημέρα. Δεν το είδα αν το ειπε κάποιος άλλος αλλά το «Όνειρο στο κύμα» έχει πέσει και στις πανελλήνιες και μάλιστα πρόσφατα:
    http://exams.ert.gr/topics_older.asp?ID=543&yearID=2006

  97. […] Σας προτείνω επίσης το πολύ ενδιαφέρον σημείωμα στο ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου […]

  98. Απ’ την αρχή της χρονιάς η ΕΤ1 δείχνει κάθε Δευτέρα στις 9:00 το σκοτεινό τρυγόνι. Η μιζέρια των κυβερνώντων φαι΄νεται πως έχει περάσει και στην πλήρη απουσία προβολής της.

  99. Κι εδώ το τραγούδι που ελπίζω να ακουστεί τους επόμενους μήνες:

  100. Μαρία said

    98 Έβαλε βέτο η Στάη, φαίνεται.

  101. sarant said

    Μπράβο, Στάζιμπε.

    Υπάρχουν οι εκπομπές κάπου ολόκληρες;

  102. Με μια πρώτη ματιά, όχι. Και μεθαύριο είναι το 6ο ή 7ο επεισόδιο…

  103. Immortalité said

    @ 98 Οι Δευτέρες είναι όλες σχεδόν πιασμένες… 😦

  104. Το χτεσινό έβδομο επεισόδιο:

  105. Immortalité said

    Είσαι α_ _ _ _ _’ _ _ _ _ _ _ς! 🙂

  106. sarant said

    Και απίθανος είναι, και να συνεχίσει!

  107. Το σημερινό 8ο επεισόδιο:

  108. Immortalité said

    Φχαριστούμε Μάγε! 😀

    Το «Μοιρολόι της φώκιας» το ‘χα δει στο Θεατρικό Σταθμό. Πότε ήταν να δεις…

  109. 9ο επεισόδιο· πιθανόν, τελευταίο:

  110. 10ο επεισόδιο, και έπεται συνέχεια:

  111. Immortalité said

    Φχαριστούμε ακόμα και όταν σιωπούμε…

  112. […] προτείνω επίσης το πολύ ενδιαφέρον σημείωμα στο ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου TAGS: […]

  113. 11ο επεισόδιο:

  114. 12o επεισόδιο:

  115. Και, χάρη στο δορυφορικό πρόγραμμα της ΕΡΤ, και το 4ο επεισόδιο:

    Κι έφτιαξα και τη σχετική λίστα στο youtube, που (θα) περιέχει όλη τη σειρά (συν ένα τραγούδι):

  116. Ηλεφούφουτος said

    Στάζυμπε, πολλές ευχαριστίες!

  117. sarant said

    Ναι ρε!

  118. Το πρώτο από τα δύο σημερινά κεράσματα:

  119. Immortalité said

    Να ‘σαι καλά Στάζυ.

  120. Immortalité said

    Το παρακολουθείς και στην ψηφιακή ε; Φχαριστούμε!

  121. #120 Στο δορυφορικό ευρωπαϊκό ERT World, προκειμένου να πετύχω τα επεισόδιο που έχασα στην αρχή. Αλλά νομίζω ότι τα 2, 3 και 4 μάλλον τα έδειξε και αυτό, και προς το παρόν θα περιμένουμε νέα επανάληψη.

  122. Immortalité said

    @121 Το 4 μας το ανέβασες στο 115 🙂

  123. Και το αποψινό της ΕΤ1:

  124. #122 Δίκιο έχεις. Το 2 και το 3, λοιπόν

  125. Και το 5

  126. Immortalité said

    Το ένα είναι αυτό του 98; Γιατί είναι το μόνο που δεν έχεις ανεβάσει εσύ και δεν έχει αρίθμηση…

  127. #126 Ναι. Τόχω βάλει κι αυτό στη λίστα του 115

  128. sarant said

    Μπράβο ρε Στάζυμπε!

  129. Immortalité said

    Το ‘χω δει ότι είναι στη λίστα, τη σειρά δεν ήξερα. Μερσί.

  130. Immortalité said

    Και για τους ξενύχτηδες που ενδιαφέρονται και θα βρίσκονται στην πρωτεύουσα στις 8/04/2011
    http://tinyurl.com/5uxmv55

  131. Ηλεφούφουτος said

    Ξαναμπράβο Στάζυμπε!

  132. 14. Τα θρησκευτικά διηγήματα

  133. Κι ένα ακόμη από το πρόγραμμα της ERT World Europe. Υπάρχει ένα μπλέξιμο με την αρίθμηση των επεισοδίων (και τους σκηνοθέτες τους), με κάποιο μικρό μυστήριο -για μένα- από πίσω…

  134. Immortalité said

    @133 Δεν το λες και σε μας που μας αρέσουν τα μυστήρια; 😉

    Ξαναματαφχαριστούμε

  135. #134 Α, όχι κάτι συγκεκριμένο. Απλώς στις ιστοσελίδες της ΕΡΤ υπάρχει το όνομα ενός σκηνοθέτη, ενώ στους τίτλους τέλους κάποιων επεισοδίων εμφανίζεται ενός άλλου. Και σε διαφορετικούς ιστότοπους βρίσκω διαφορετική αρίθμηση επεισοδίων. Και σαν να έχω την εντύπωση ότι μέρος της σειράς (ερωτηματικό) όλη η σειρά (ξανά, ερωτηματικό) είναι προγενέστερο/η…

  136. Το παραξήλωσε σήμερα, κατά τα ειωθότα, κι ας πρόσεχα… Έπεσε έξω το πρόγραμμα με τη λάιβ εκκλησία, μετακύλισε το πρόγραμμα, πάρε 5 λεπτά μείον στην εγγραφή στο Σκοτεινό Τρυγώνι. Επανάληψη μεταμεσονύχτια δεν έχει το συγκεκριμένο. Ευτυχώς έχει για τους Φιλοξενούμενους, που κι αυτοί πέσανε θύμα της εκκλησίας.

    Παρόμοια, αλλά για άλλο λόγο στην ERT World. Άκυρο κι εκεί το Σ.Τ., αλλά εξαιτίας του Νικόλα του Παπάζογλου, για τον οποίο προβάλλεται τώρα το επεισόδιο απ’ τα Μουσικά Πορτραίτα, που έχει και το αρχείο της ΕΡΤ στο δίκτυο.

  137. υποκείμενο στις πρώτες προτάσεις η αγαπημένη μας κρατική τηλεόραση.

  138. Ούτε το μισό δεν σώσαμε σήμερα τελικά… 😦

  139. Και ολίγη, έως περισσότερη, από Α.Α., σήμερα:

  140. 17:

  141. 18:

  142. Έχουμε πλέον το πλήρες επεισόδιο 15 (δες σχόλιο 138), απ’ το πρόγραμμα της ERTWorld:

  143. 19:

  144. Immortalité said

    (φχαριστούμε φχαριστούμε)

  145. 20:

  146. 21:

  147. Δεν ξέρω τι ακριβώς έγινε, αλλά πριν μια βδομάδα περίπου, τυχαία, από ένα σχόλιο ενός πιτσιρικά της γερμανικής σχολής στο 21, ανακάλυψα ότι σε όλα τα κλιπ από το 13 και μετά -σε μένα τουλάχιστον- έχει αποσυγχρονιστεί ο ήχος. Θα έπαιρνα όρκο ότι όλα ήταν μια χαρά στα πρωτότυπα αρχεία, αλλά και στο youtube. Σαν να αποφάσισαν ξαφνικά να χαλάσουν. Συγγνώμη γι’ αυτό, και, όχι, δεν έχω κρατήσει τα πρωτότυπα (έλλειψη χώρου και χρόνου)

  148. 22:

  149. 24 (το 23 τόφαγε η βουλή):

  150. Απέσυρα το επεισόδιο 21 (δες #146) που είχε πρόβλημα συγχρονισμού εικόνας και ήχου, και το ξανανέβασα εδώ:

  151. Μαρία said

    Το φεστιβάλ Φιλίππων-Θάσου, που άρχισε σήμερα, θα έχει και αφιέρωμα στον Παπαδιαμάντη.

  152. Έπαιξε αναδρομικά το 23:

    Άρχισαν κι οι επαναλήψεις, να δούμε αν θα ξαναπετύχουμε τα προβληματικά, στον συγχρονισμό ήχου-εικόνας, επεισόδια.

  153. Απέσυρα το επεισόδιο 14 (δες #132) που είχε πρόβλημα συγχρονισμού εικόνας και ήχου, και το ξανανέβασα εδώ:

  154. Απέσυρα το επεισόδιο 18 (δες #141) που είχε πρόβλημα συγχρονισμού εικόνας και ήχου, και το ξανανέβασα εδώ:

  155. Απέσυρα το επεισόδιο 19 (δες #143) που είχε πρόβλημα συγχρονισμού εικόνας και ήχου, και το ξανανέβασα εδώ:

  156. Απέσυρα το επεισόδιο 20 (δες #145) που είχε πρόβλημα συγχρονισμού εικόνας και ήχου, και το ξανανέβασα εδώ:

  157. Immortalité said

    Όλα κατεβαίνουν και παίρνουν τη θέση τους 🙂
    Φχαριστούμε!

  158. Φρέσκο επεισόδιο 25:

  159. sarant said

    Καλώς τον Στάζιμπο, χαθήκαμε!

  160. Την επόμενη Κυριακή Η Φόνισσα

  161. Για λόγους πληρότητας ανέβασα στον δικό λογαριασμό το επεισόδιο 1:

  162. Και το επεισόδιο 25 (δες #158) αρρώστησε από ασυνεννοησία εικόνας και ήχου, και ξανανέβηκε:

  163. Επεισόδιο 26: Ο γυμναστικός Παπαδιαμάντης

  164. 27. Τα χρόνια της Αθήνας

  165. sarant said

    Καλό επεισόδιο, αλλά πολλή καθαρεύουσα -και είχε και ένα «την ταχύτηταΝ».

  166. Immortalité said

    Φχαριστούμεν! 🙂

  167. 28 (ενδιαφέρον, επίσης)

  168. sarant said

    Ωραίο και το σημερινό, δεν ήξερα για τα τσιτάτα Παπαρρηγόπουλου στα μυθιστορήματα του Παπαδιαμάντη!

  169. 29

  170. 30. Μεταφράζεται στη Νεοελληνική;

  171. Ἀχιλλέας Τζάλλας said

    Ἀργὰ τὄδα…
    Πιστεύω ὅτι ὁ Παπαδιαμάντης θὰ μποροῦσε νὰ διαβαστῇ ἀπ’ τὸ πρωτότυπο, ἴσως μ’ ἕνα γλωσσάρι στὸ τέλος. Ἐγὼ προσωπικὰ τὸν ἀγάπησα (καὶ) γιὰ τὴ γλῶσσα του, κι εἶμαι γεννημένος πιὸ κοντὰ στὸ 2000 παρὰ στὸ 1980…

    Ὅσο γιὰ τὸν Καζαντζάκη, πέντε λέξεις νὰ σημειωθοῦν κάτω ἀπ’ τὸ κείμενο, εἶναι ἀπολύτως κατανοητός.

  172. Ἀχιλλέας Τζάλλας said

    Ὅσο γιὰ τὸν Ψυχάρη, εἶναι συμπαθέστατος !

  173. sarant said

    Γλωσσάρι στο τέλος ή υποσελίδιες υποσημειώσεις;

  174. Ἀχιλλέας Τζάλλας said

    Ἐξαρτᾶται ἀπ’ τὸν ὄγκο καὶ τὸ πόσες φορὲς ἐπαναλαμβάνονται οἱ λέξεις – ἂν μιὰ λέξη ἀπαντᾶ δυὸ φορές, γιατὶ νὰ τρέχῃ ὁ ἀναγνώστης πίσω ; (γιατὶ δὲν μπορῶ νὰ βάλω περισπωμένη καὶ υπογεγραμμένη μαζί ; !)

  175. Ἀχιλλέας Τζάλλας said

    Παρεμπιπτόντως, εἶστε μιὰν ὥρα μπροστά.

  176. sarant said

    Είμαι, αλλά εγώ δεν έκανα τίποτε. Περιμένω να διορθωθεί μόνο του, κάθε χρόνο τέτοια εποχή το παθαίνω.

  177. 31. Τα αθηναϊκά διηγήματα

    (ελπίζω να βγει ως το πρωί…)

  178. Για να δούμε, θα παίξει ποτέ και το επεισόδιο 2 που είναι το τελευταίο που μου λείπει πια…

    Επεισόδιο 3 – Μεταφράζοντας

    (ξέρω κάποια που θα το ευχαριστηθεί ιδιαιτέρως…)

  179. 32 Η κόλαση και ο παράδεισος

  180. Απέσυρα το επεισόδιο 13 (δες #123) που είχε πρόβλημα συγχρονισμού εικόνας και ήχου, και το ξανανέβασα εδώ:

  181. 33 Ο δυτικός Παπαδιαμάντης

  182. Απέσυρα το επεισόδιο 5 (δες #118) που είχε πρόβλημα συγχρονισμού εικόνας και ήχου, και στρίγκλιζε κάπου στο 2:36, και το ξανανέβασα εδώ:

  183. 34. Ο εικαστικός Παπαδιαμάντης

  184. Εκτός κανονικής ώρας προβολής, αλλά δεν ξέφυγε..

  185. Τέλειωσε το 11, τέλειωσε και η σειρά με το 36ο επεισόδιο, οπότε αυτό το ποστ δεν πρόκειται να βαρύνει άλλο (παρά μόνο με το 2ο επεισόδιο, που μου λείπει ακόμη).

    Εξίσου βαριά είναι και η σελίδα της Εταιρείας Παπαδιαμαντικών Σπουδών, ελπίζω να παίρνουν, τουλάχιστον, τις ενημερωμένες εκδοχές. Έχουν έτοιμη και τη θέση για το 2ο επεισόδιο. 😛

    Υπενθυμίζω και τη λίστα στον γιουτούμπη που τα περιέχει όλα…

  186. sarant said

    Να’ σαι καλά Στάζιμπε!

  187. Δύσκολη μέρα η χτεσινή, ένα σωρό αφιερώματα στον Αγγελόπουλο, κι ανάμεσα έπαιξε ξαφνικά το δεύτερο επεισόδιο που χάνουμε απ’ τις 10/1/11 που είχε προγραμματιστεί αρχικά, αλλά δεν έπαιξε λόγω έκτακτων γεγονότων, και τις 24/1/11, που έπαιξε τελικά, αλλά δεν το πέτυχα…

    Πλήρης κι η λίστα του γιουτούμπη πλέον.

  188. #178 Τα λίγα λεπτά του «αόρατου άνθρωπου» του NBC/Universal (τίποτα δεν ανήκει πια στους δημιουργούς) μας υποβίβασε πάλι* το λογαριασμό του γιουτούμπη στα ολιγόλεπτα κλιπ και σε κίνδυνο διαγραφής. Τέτοιες ώρες, σούρχεται να τα κλείσεις όλα οριστικά.

    * πάλι, μετά τον Χιτλερ και τις 200.000 ελληνικές λέξεις.

  189. sarant said

    Πάντως παίζουν, όχι;

  190. Αμφισβήτησα την παραβίαση πνευματικών δικαιωμάτων, επικαλούμενος fair use. Αν απορριφθεί η αμφισβήτησή μου -το πιο πιθανό, όπως έγινε και με τον Χίτλερ- το βίντεο του επεισοδίου 3 (σχόλιο 178) κατεβαίνει και η ποινή στο λογαριασμό μου παραμένει.

  191. sarant said

    Κατάλαβα!

  192. Επιτυχής η αμφισβήτησή μου· αφού πέρασε, ωστόσο, ένας μήνας υπό την ποινή του περιορισμού σε 15λεπτα το πολύ βίντεο.

  193. Αύριο το βράδυ στην ΕΡΤ Η Φόνισσα του Φέρρη, που δεν προβάλλεται συχνά
    (το σχόλιο αυτό, βέβαια, θα το δουν μόνο όσοι είναι γραμμένοι στο νήμα)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: