Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Γκρίνιες για ένα μεταφρασμένο άρθρο

Posted by sarant στο 26 Ιανουαρίου, 2011


Δεν είχα σκοπό να ανεβάσω κι άλλο σημείωμα σήμερα, αλλά διαβάζοντας τη χτεσινή Ελευθεροτυπία στην αρχή θύμωσα και μετά προβληματίστηκα, οπότε καταγράφω τις γκρίνιες μου για να ξεθυμάνω.

Λοιπόν, η Ελευθεροτυπία χτες δημοσίευσε μεταφρασμένο ένα εκτενές άρθρο (πιάνει σχεδόν ένα δισέλιδο) του γερμανικού περιοδικού Σπίγκελ, με τίτλο «Σχέδιο Μανίλα για τις Φιλιππίνες της Ευρώπης». Πριν εξοργιστείτε που οι αλαζόνες Γερμανοί μάς αποκαλούν Φιλιππίνες της Ευρώπης, πρέπει να διευκρινίσω ότι σχεδόν σίγουρα οι λέξεις αυτές είναι εύρημα του υλατζή της ελληνικής εφημερίδας. Ο γερμανικός τίτλος είναι Euro: Angebot an Griechenlands Gläubiger, και ο αγγλικός The Manila Model – Plan Would Place Burden for Euro Rescue on Creditors, μια και στο άρθρο γίνεται λόγος για ένα σχέδιο που είχε εφαρμοστεί στη δεκ. του 1980 στις Φιλιππίνες.

Αξίζει έπαινος στην Ελευθεροτυπία που δημοσίευσε σχεδόν ολόκληρο το ενδιαφέρον και δύσκολο αυτό άρθρο -και λέω «σχεδόν» ολόκληρο, επειδή εδώ κι εκεί η μετάφραση έχει κόψει λέξεις και φράσεις, όχι όμως ολόκληρα κομμάτια: αυτό φαίνεται και από τον αριθμό λέξεων, αφού το αγγλικό κείμενο έχει 2270 λέξεις ενώ το ελληνικό κάτω από 2000 (και είναι γνωστό ότι το ελληνικό μετάφρασμα αγγλικού κειμένου έχει περίπου 10-15% περισσότερες λέξεις).

Γιατί θύμωσα; Θύμωσα επειδή η μετάφραση έχει μερικά χοντρά λάθη. Για παράδειγμα, στην αρχή, διαβάζουμε για «το γενικό γραμματέα του κράτους περί των οικονομικών Γιοργκ Ασμούσεν». Γενικός γραμματέας του κράτους περί των οικονομικών υπάρχει μόνο στη… Νομανσλάνδη. Ολοφάνερα πρόκειται για υφυπουργό οικονομικών, και η πλάκα είναι ότι σε άλλο άσχετο άρθρο της η σημερινή ηλέκδοση της Ελευθεροτυπίας τον αναφέρει σωστά ως υφυπουργό.

Όπως θα φοβόταν κανείς, οι οικονομικοί όροι δεν έχουν πάντοτε μεταφραστεί σωστά, αλλά το χειρότερο είναι ότι η μετάφραση διακρίνεται από μια εσκεμμένη γενικολογία που αλλάζει το νόημα. Παράδειγμα:

Οι επενδυτές βρίσκονται, λοιπόν, ενώπιον της επιλογής να πάρουν ό,τι προλάβουν και να έχουν σημαντικές απώλειες. Η άλλη επιλογή είναι να μείνουν τα πράγματα ως έχουν.

Το αγγλικό κείμενο: Investors would now face a choice: If they were to accept the bonds, then they would have to book a considerable loss. At the same time, they would have certainty that the losses would not be even greater.

Η δεύτερη πρόταση δεν μιλάει καθόλου για την «άλλη επιλογή» (αυτή αναλύεται στην επόμενη παράγραφο). Λέει: Ταυτόχρονα, οι επενδυτές θα είχαν τη βεβαιότητα ότι δεν θα υφίσταντο ακόμα μεγαλύτερες ζημίες.

Παραθέτω το αγγλικό κείμενο όχι μόνο επειδή είναι κατανοητό από περισσότερους σε σχέση με το γερμανικό, αλλά και επειδή υπάρχει ονλάιν (σε δυο συνέχειες, πρώτη και δεύτερη), ενώ το γερμανικό δεν είναι προσπελάσιμο δωρεάν.

Σε άλλα σημεία, η ελληνική μετάφραση, χωρίς να είναι λανθασμένη, θολώνει το νόημα. Το «μετατρέπεται μάλιστα η ευρω-διάσωση σε μια επιχείρηση» δεν είναι τόσο σαφές όσο το αγγλικό the euro rescue fund actually makes money for the lenders. Ας έβαζε ο ευλογημένος «επικερδή» τουλάχιστον.

Όμως, ίσως είναι υπερβολικό που γκρινιάζω: στο κάτω-κάτω, ένα μεγαλούτσικο άρθρο, με αρκετή ειδική ορολογία, έστω και όχι πολύ δύσκολη, μεταφράζεται και δημοσιεύεται μία μέρα μετά τη δημοσίευσή του στο γερμανικό περιοδικό -δεν είναι και λίγο. Και εδώ που τα λέμε η μετάφραση δεν είναι απαράδεκτη ώστε να σκεφτώ ότι έχει γραφτεί από δημοσιογράφο που έτυχε να ξέρει μερικά αγγλικούλια. Μπορεί να έχει γίνει και από μεταφραστή, που δεν έχει ειδικευτεί στα οικονομικά και που είχε πολύ μικρά χρονικά περιθώρια (ακόμα κι έτσι όμως, τον υφυπουργό οικονομικών θα έπρεπε να τον ξέρει).

Αν διαβάσει κανείς το άρθρο, θα βρει δεκάδες περιπτώσεις που η μετάφραση φαλτσάρει, έστω κι αν συνήθως το γενικό νόημα μεταφέρεται, έστω και με μικρές απώλειες. Είπα ότι το ελληνικό κείμενο είναι ελαφρώς συντομευμένο, αλλά θα κλείσω τις γκρίνιες μου με μια περίπτωση όπου συμβαίνει το αντίστροφο. Σε ένα σημείο, οι αρθρογράφοι διερωτώνται: «Αλλά από πού θα βρει η ξυλιασμένη Ελλάδα τα χρήματα για αυτή τη δραστηριότητα της αγοράς;» (Η υπογράμμιση είναι δική μου). Περίεργος, αναζήτησα την αγγλική λέξη διότι δεν καταλάβαινα γιατί να αποκαλείται ξυλιασμένη η Ελλάδα. Εξαντλημένη, καθημαγμένη, υπερχρεωμένη, θα το καταλάβαινα, αλλά ξυλιασμένη; Κι όμως, το αγγλικό λέει: But where would Greece get the money for such a buyback scheme?

Καταρχάς, άλλο «δραστηριότητα της αγοράς» κι άλλο «buyback scheme». Εδώ έχουμε «επαναγορά» ομολόγων, δηλαδή να επαναγοράσει η Ελλάδα ομόλογά της, αυτή είναι η κεντρική ιδέα του άρθρου, που  όμως στη μετάφραση είναι ζήτημα αν μεταφέρεται με σαφήνεια. Κατά δεύτερο λόγο, στο αγγλικό κείμενο δεν υπάρχει κανένα επίθετο μπροστά στην Ελλάδα, ούτε ξυλιασμένη ούτε τίποτε. Να είναι εφεύρεση του μεταφραστή;

Μπα, το πιθανότερο είναι να έχει γίνει η μετάφραση από τα γερμανικά, έστω και με ένα μάτι στο αγγλικό κείμενο. Αν έχει κανείς πρόσβαση στο κείμενο του Σπίγκελ αυτής της εβδομάδας, ας επιβεβαιώσει, να μου λυθεί και η απορία αν είναι σωστό το «ξυλιασμένη Ελλάδα». Κι αν έχει ο άνθρωπος μεταφράσει 2200 λέξεις από τα γερμανικά μέσα σε μια μέρα, έστω και με τόσα φάλτσα, του βγάζω το καπέλο. Άλλοι έχουν αγιάσει με λιγότερα μαρτύρια.

28 Σχόλια προς “Γκρίνιες για ένα μεταφρασμένο άρθρο”

  1. Να υποθέσω πως ο Ασμούσεν ήταν secretary of state στο αγγλικό κείμενο;
    Αυτό το συγκεκριμένο είναι λίγο χοντρούλι.

  2. Αυτό βλέπω online:
    http://www.spiegel.de/wirtschaft/soziales/0,1518,741055,00.html

  3. sarant said

    Ναι, secretary of state.

  4. Εδώ το τρέχον έντυπο τεύχος (no slots in my country, ούτε καν złoty)

  5. Μαρία said

    Διάβασε would και το έκανε wood(y) υποψιάζομαι.

  6. sarant said

    Κι όμως, το κείμενο είναι μεταφρασμένο από τα γερμανικά -και ο Γερμανός λέει: Doch woher bekommt das klamme Griechenland das Geld für eine solche Rückkaufaktion?

    Και αυτό το klamme θα πει πράγματι υγρός (όπως τα ρούχα που δεν έχουν στεγνώσει) και ξυλιασμένος.

    Όπως είπα, άλλοι έχουν αγιάσει με λιγότερα μαρτύρια 🙂

  7. akindynos said

    hf http://bit.ly/ge4Xn0 fs http://bit.ly/ezBZPm

  8. Μαρία said

    6 Το δικό μου λεξικό δίνει για το klamm δύσκαμπτος, αλύγιστος(απο το κρύο), στενοχωρημένος(οικονομικώς), στενός, περιωρισμένος.

    Στενεμένη θα λέγαμε.

  9. sarant said

    Ναι γεια σου!

  10. ΣοφίαΟικ said

    Αχ! Έμα θα νεά λέξη και τη ρίζα της αγγλικής clammy. Πολύ χαίρομαι.

  11. YOSEF22ADAR said

    Αυτη ειναι μια πιο ακριβης μεταφραση:
    ΑΙΤΙΑ ΠΑΓΚΟΣΜΙΑΣ ΚΑΤΑΡΡΕΥΣΗΣ ΣΕ 3 ΛΕΠΤΑ

  12. Rooster said

    Αγαπητέ Νικοκύρη, ορμώμενος και από τα αρχικά σχόλια της δημοσίευσης σας νομίζω ότι είστε λίγο αυστηρός στην περίπτωση της μετάφρασης του τίτλου του κου Jorg Asmunsen. Δεν αμφισβητώ ότι όποιος το μετέφρασε είναι μάλλον άσχετος με το οτιδήποτε αλλά… Κατ αρχάς ο άνθρωπος δεν είναι Secretary of State αλλά State secretary. Tο Secretary of State στα αγγλικά σημαίνει υπουργός εσωτερικών και στα αμερικάνικα υπουργός εξωτερικών, η αλήθεια είναι ότι στα αγγλικά οι περισσότεροι υπουργοί λέγονται “Secretary of State” πχ “Secretary of State of the Home office” ή “Secretary of State of the justice department” κλπ, αλλά αν πεις στην καθομιλουμένη σκέτο εννοείς των εσωτερικών. Στην Γερμανία το State Secretary είναι ίσως ισοδύναμο του υφυπουργού οικονομικών αλλά και του αγγλικού permanent secretary του υψηλότερου τίτλου δημόσιας διοίκησης. Και στην Ελλάδα έχουμε γραματείς πχ έχουμε «ειδικό γραμματέα αποκρατικοποιήσεων» οπότε η μετάφραση του τίτλου του κου Asmunsen ως κάποιου είδους γραμματέα δεν είναι τελείως λάθος. Τελείως λάθος είναι αυτό το «γενικός» αφού για αυτό θα χρειαζόταν ο τίτλος General. Νομίζω ότι την ουσιαστική διαφορά σε τέτοιες περιπτώσεις την κάνει η εξέταση του αν ο συγκεκριμένος είναι πολιτικό πρόσωπο (ορισμένος από την κυβέρνηση) οπότε θα έπρεπε να πάει ως υφυπουργός (που είναι κυρίως ελληνική εφεύρεση) ή αν είναι υψηλόβαθμο στέλεχος της δημόσιας διοίκησης οπότε θα έπρεπε να μεταφραστεί ως γραμματέας. Τώρα βέβαια στην Ελλάδα θα μου πείτε και τους μεν και τους δε τους ορίζει η κυβέρνηση, ναι αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία…

  13. sarant said

    Ο γερμανικός τίτλος του Ασμ. είναι Staatssekretär και αυτό αν δεν κάνω λάθος αποδίδεται υφυπουργός. Άλλωστε, πρόκειται για πολιτικό πρόσωπο, όχι για ανώτερο δημόσιο υπάλληλο καριέρας. Πρόσφατα είδα να αποδίδεται, στα αγγλικά, deputy finance minister.

  14. Rooster said

    Δεν ήταν αυτό η ουσία τόσο πολύ αλλά η απόδοση του Secretary of State που διάβασα στα πρώτα σχόλια αλλά και το Staatssekretär στην wiki ορίζετε ως civil servant της Γερμανίας. Σχετικά http://en.wikipedia.org/wiki/Beamter

  15. sarant said

    Δεν είναι τόσο απλό, διότι η Βίκη λέει ότι υπάρχουν staatsekretar που είναι Beamte και άλλοι που δεν είναι.

  16. Μαρία said

    http://de.wikipedia.org/wiki/J%C3%B6rg_Asmussen
    Ο Άσμουσεν είναι beamte Staatssekretäre, χρόνια στο υπουργείο οικονομικών, και όχι κοινοβουλευτικός, σύμφωνα με τη γερμανική διάκριση. Άρα δεν είναι υφυπουργός.
    Εδώ οι υφυπουργοί:
    http://de.wikipedia.org/wiki/Kabinett_Merkel_II

    Οι Beamtete (politische) Staatssekretäre, όπως ο Άσμουσεν δεν είναι μέλη της κυβέρνησης, όπως αναφέρεται στο σχετικό άρθρο της βίκι:
    http://de.wikipedia.org/wiki/Staatssekret%C3%A4r

  17. Immortalité said

    Νομίζω ότι είναι ο καλύτερος τόπος να γκρινιάξω λίγο έστω και αν η γκρίνια είναι για άσχετο θέμα είναι όμως μεταφραστική (;) Μετάφραση από τα αγγλικά: Ήταν Σάββατο πρωί. Οι μέρες είχαν μικρύνει και είχε αρχίσει να κρυαδιάζει. Συγγνώμη, υπάρχει ένα μέρος της Ελλάδας που χρησιμοποιείται το ρήμα κρυαδιάζω;

  18. sarant said

    Μόνο τέσσερις γκουγκλιές. Εγώ θα έλεγα «και ο καιρός είχε αρχίσει να κρυώνει», ή αλλιώς «και είχε αρχίσει να βάζει κρύο».

    Είναι το ίδιο βιβλίο μ’ αυτό που γκρίνιαζες τις προάλλες;

  19. Immortalité said

    Όχι άλλο είναι. Μόνο τις Νουάρ Ιστορίες τέλειωσα πρόσφατα χωρίς ούτε μία γκρίνια. Τα καλά να τα λέμε και αυτά. 🙂

    Επίσης θα μπορούσε να πει «και είχε αρχίσει να ψυχραίνει, να κάνει ψύχρα» κτλ. Μου κάνει εντύπωση ο σκοπός αυτής της επιλογής· δεν μπορεί να έγινε τυχαία ή ασυνείδητα.

  20. @17: Για να συνεχίσουμε την κυπριακή συζήτηση που αρχίσαμε αλλούθενες, σημειώνω ότι το «κρυαδίζω» λέγεται στην Κύπρο με αυτήν ακριβώς τη σημασία («Άρχισε να κρυαδίζει», «εκρυάδισε» κτλ.)

  21. Immortalité said

    @17 Ώστε ο μεταφραστής είναι Κύπριος. Ετσι εξηγείται 🙂
    Πάντως το βρίσκω εντελώς άστοχη επιλογή για μην πω λάθος.

  22. Immortalité said

    «Η τέλεια αρκτική φράση» είπε ο Βαν. » Παρ’ όλα αυτά, ένας θεός ξέρει πως δεν είμαι λάτρης των εντυπωσιασμών. Θυμάσαι και την τελευταία φράση;»
    » Όχι κατά λέξιν.»

    Σίγουρα ο αρκτικός είναι και ο αρχικός αλλά νομίζω ότι στην συνείδηση του μέσου αναγνώστη ο αρκτικός κυρίως και πρωτίστως εκείνος που αναφέρεται στον Β.Πόλο. Και η επιλογή της λέξης, ενώ θα μπορούσε να βάλει «αρχική» ή «εναρκτήρια» μου φαίνεται πολύ επιτηδευμένη, σαν να σου λέει «άνοιξε και κανα λεξικό μπας και ξεστραβωθείς.» Το κυριότερο όμως είναι ότι σε αποσπά από τη ροή του κειμένου και σε κάνει να ψάχνεις μολύβι να σημειώσεις. Ένα παράδειγμα που δίνει το ΛΚΝ στη δεύτερη σημασία του λήμματος είναι οι «αρκτικοί χρόνοι» των ρημάτων. Και αυτούς όμως αρχικούς τους μαθαίναμε στο σχολείο.
    Δευτερευόντως αυτή η φράση με το θεό δεν θα ήθελε ένα αν στη θέση του πως;
    Και μια και γκρινιάζω ας το κάνω μέχρι τέλους. Αυτό το κατά λέξιν μόνο σε μένα κάθεται στραβά;

    Μετάφραση από τα γαλλικά, εξαιρετικές εκδόσεις, μεταφραστής με πολύ σημαντικό έργο.

  23. Immortalité said

    Μετά το πρωτίστως έφαγα το ρήμα, βάλτε ένα είναι. Και στην αντικατάσταση του πως ξέχασα πως πρέπει να φύγει και το δεν.

  24. sarant said

    Με συγχωρείς Ιμόρ, αλλά εδώ το αρκτικό το βρίσκω απαράδεκτο, ενώ επίσης με ενοχλεί η καθαρευουσιανιά της (προφορικής, διάολε) απάντησης.

    Δεν είναι κακό να πεις ονόματα βιβλίου, εκδότη, μεταφραστή.

  25. Immortalité said

    Χαίρομαι που συμφωνούμε 🙂 Δεν είναι κακό το ξέρω, θέλω όμως να το τελειώσω πρώτα. Μήπως είναι παραδρομές και δεν επηρεάζουν το σύνολο και του βγάλουμε το όνομα τ’ όνομα…

  26. Immortalité said

    τ’ όνομα τζάμπα βεβαίως βεβαίως 🙂

  27. Συγκεντρώσου! καλά, εσύ δεν δουλεύεις μεσημεριάτικα; στη λογοτεχνία τόριξες; 😀

  28. Immortalité said

    Έλα μωρέ! Χτες το διάβασα, τα σημείωσα και το ‘γραψα στο διάλειμμα του δεύτερου καφέ.
    Πάντως από το να το ρίξω στα ναρκωτικά καλύτερα στη λογοτεχνία νομίζω 😉

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: