Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Παλιό καλό κρασί σε καινούργιο φίνο μπουκάλι

Posted by sarant στο 30 Ιανουαρίου, 2011


Κάποιο ρητό του Ευαγγελίου λέει ότι δεν πρέπει να βάζεις καινούργιο κρασί σε παλιά ασκιά, αλλά για το παλιό κρασί δεν ξέρω αν υπάρχει κάποια ανάλογη συμβουλή. Ούτως ή άλλως όμως για τις οινολογικές μου γνώσεις δεν παινεύομαι –προτιμώ να το πίνω παρά να του κάνω κριτική– και σομελιές δεν φιλοδοξώ να γίνω. Ο τίτλος, άλλωστε, είναι μεταφορικός: για βιβλίο θα σας μιλήσω.

Η Άννα Καρένινα του Τολστόι έχει μεταφραστεί κάμποσες φορές στη γλώσσα μας: σχετικά πρόσφατη μετάφραση είναι της Κοραλίας Μακρή, που ξεχωρίζει από τον εξεζητημένα ρωσοπρεπή τίτλο της, Άννα Καριένινα. Ο τίτλος μ’ έκανε να μην  αγοράσω το βιβλίο, πέρσι-πρόπερσι που το έδινε κάποια εφημερίδα.

Ίσως έκανα καλά που περίμενα. Οι εκδόσεις Άγρα κυκλοφόρησαν τον Δεκέμβρη το μυθιστόρημα του Τολστόι, σε μετάφραση του μέγιστου Άρη Αλεξάνδρου, η οποία είχε ξανακυκλοφορήσει στη δεκαετία του 1960. Πρόκειται λοιπόν για παλιό, καλό κρασί.

Όμως, σε καινούργιο, φίνο μπουκάλι· διότι, πέρα από την υλική ποιότητα της έκδοσης, που δεν είναι αμελητέα σε ένα βιβλίο 1250 σελίδων, όπου θέλεις καλό, λεπτό χαρτί και γερό δέσιμο για να μη γίνει φύλλο-φτερό, η έκδοση της Άγρας έχει χορταστικούς προλόγους και επίμετρο, συνολικά 75 σελίδες επιπλέον υλικό.

Για τα μεγάλα έργα, λένε ότι κάθε γενιά θέλει τη δική της μετάφραση, και το βλέπουμε αυτό π.χ. στον Όμηρο. Η μετάφραση του Αλεξάνδρου, πάντως, διατηρείται αγέραστη: ζήτημα είναι αν έχει πάρει μια ή δυο μικρές ρυτιδούλες στα σχεδόν 50 χρόνια που έχουν μεσολαβήσει.

Επομένως, σας συστήνω να αγοράσετε το βιβλίο, αν δεν έχετε την Καρένινα σε άλλη έκδοση. Επίσης, είναι πολύ καλό για δώρο. Βέβαια, μιλάμε για βιβλίο 1250 σελίδων,  οπότε ίσως να το αφήσετε για το καλοκαίρι τώρα που περάσαν τα Χριστούγεννα. Πάντως, διαβάζεται εύκολα και η λεπτομέρεια με την οποία περιγράφονται μερικές σκηνές δεν ενοχλεί –ή εμένα δεν με ενόχλησε. Στη σκηνή όπου ο Λέβιν θερίζει το χόρτο είχα σχεδόν κουραστεί σωματικά από την περιγραφή της προσπάθειας.

Από δω και κάτω, έχω σκοπό να θίξω διάφορες ανθυπολεπτομέρειες, και μάλιστα όχι του ίδιου του έργου αλλά της μετάφρασης ή ακόμα και της διόρθωσης, οπότε αν προχωρήσετε και βαρεθείτε δεν θα φταίω εγώ, σας έχω προειδοποιήσει.

Για κάποιο λόγο που δεν τον καταλαβαίνω, η μετάφραση κρατάει το πολυτονικό αλλά μου φαίνεται ότι έχει εκσυγχρονίσει την ορθογραφία σε άλλα σημεία, διότι οι υποτακτικές (π.χ. να κάνει) είναι γραμμένες μοντέρνα και όχι με ήτα. Επίσης, θεωρώ απίθανο να έγραφαν το 1964 «βρομοαγαρηνών» με όμικρον, οπότε απορώ, αφού εκσυγχρόνισαν τη γραφή στο «βρόμικος» γιατί κράτησαν τις άλλες κουτσουλιές. Τέλος πάντων, γούστα είναι αυτά· αν σας αρέσουν τα σκουληκάκια, θα ευχαριστηθείτε με την καρδιά σας, π.χ. Μιχαήλοφ με περισπωμένη!

Ο Αλεξάνδρου σε μερικά σημεία χρησιμοποιεί σκόπιμα την καθαρεύουσα για να δώσει ρυθμό ή για να μεταδώσει τη γλώσσα της αρτηριοσκληρωτικής γραφειοκρατίας. Δείτε ένα ωραίο απόσπασμα, όπου ξεκινάει ήρεμα και στο τέλος πάει κρεσέντο στις καθαρευουσιανιές: Την έναρξη της συνεδριάσεως την κήρυξε ο νομάρχης που έβγαλε λόγο και συμβούλεψε τους ευγενείς να εκλέξουν τα όργανά τους, ψηφίζοντας όχι με γνώμονα τας προσωπικάς των συμπαθείας, μα λαμβάνοντας υπ’ όψιν την αξίαν των υποψηφίων και το καλόν της πατρίδος και κατέληξε λέγοντας πως είναι πεπεισμένος ότι οι εκλαμπρότατοι ευγενείς του κυβερνείου του Κασίν, όπως και εις τας προηγουμένας εκλογάς, θα εκπληρώσουν άπαξ έτι το καθήκον των και θα δικαιώσουν την υψηλήν εμπιστοσύνην του μονάρχου.

Ένα άλλο που πρόσεξα είναι ότι ο Αλεξάνδρου προτιμάει τον αντιπροπαροξύτονο τόνο, π.χ. Σούροβσκαγια αντί για το ανώδυνο ψέμα (Σουρόβσκαγια). Επίσης, κλίνει την Άννα, ακόμα και όταν το όνομα συνοδεύεται από επίθετο ή πατρώνυμο (π.χ. της Άννας Αρκάντιεβνα, της Άννας Καρένινα), αλλά αφήνει άκλιτες τις άλλες Ρωσίδες, π.χ. την Τάνια ή τη Μάνια (της Τάνια, της Μάνια). Περίεργο αυτό, αλλά ίσως στην εποχή του να μην υπήρχαν στην Ελλάδα Τάνιες και Μάνιες.

Επίσης, και μπράβο του, δεν δειλιάζει να βάλει τον Καρένιν να λέει «Τό ’ξερα απ’ ανέκαθεν και τό ’βλεπα απ’ ανέκαθεν» (ότι η γυναίκα του ήταν σκάρτη). Δοκιμάστε να το πείτε αυτό «σωστά», χωρίς το «από»: χάνεται ο ρυθμός και η φυσικότητα. Επίσης προτιμά τον αθηναϊκό παρατατικό (ρωτάγανε) και δεν διστάζει να χρησιμοποιήσει τον λαϊκό παρατατικό (ασχολιόντουσαν).

Υποτίθεται ότι μετά το «θεωρώ» είναι πάντοτε λάθος ή είναι αγγλισμός να μπει το «ως» (αν μάλιστα βάλετε το «σαν» μπορεί και να σας κόψουν την καλημέρα), κι εγώ το πίστευα αυτό σ’ ένα βαθμό αλλά όχι πια, και όπως βλέπω ούτε ο Αλεξάνδρου (553): Κι ο Βρόνσκι με τον ίδιο τρόπο φερνόταν στους άλλους και το θεωρούσε σαν μια από τις αρετές του. Καλύτερα έτσι παρά χωρίς το «σαν», βρίσκω.

Τώρα, αφού είπα ότι θεωρώ εξαιρετική (εδώ δεν θέλει ‘σαν’!) τη μετάφραση, πιστεύω θα μου συγχωρηθεί η ασέβεια να σχολιάσω κριτικά μερικά σημεία. Και πρώτα τις ρυτιδούλες.

Μια από τις ρυτιδούλες που έλεγα παραπάνω, στη σελ. 319, στο κεφάλαιο με τις ιπποδρομίες: κάποιος είχε «έναν αλιτζέ κέλητα». Η λέξη δεν υπάρχει στα λεξικά και ίσως θα έπρεπε να την αποφύγει ο μεταφραστής γιατί δεν την καταλαβαίνουν παρά ελάχιστοι αναγνώστες σήμερα, έστω κι αν ανήκει στην ιππική ορολογία. Αλιτζέ είναι το καστανόξανθο άλογο (sorrel στα αγγλικά). Αν ξέρατε τη λέξη, πείτε το να ζητήσω συγνώμη.

Μια άλλη έκφραση που έχει παλιώσει, αλλά λεγόταν σίγουρα στην εποχή του Αλεξάνδρου, είναι ότι «έχει κρεμάσει την κάπα του στην αλυγαριά». Το λέει αυτό, σε δυο διαφορετικά σημεία, μια κοντέσα που ζει τη ζωή της ελεύθερα χωρίς να χολοσκάει τι θα πει ο κόσμος. Την έκφραση την ήξερα, αλλά έχει παλιώσει. Δεν το επισημαίνω σαν επίκριση για τον μεταφραστή, αλλά σαν γλωσσική παρατήρηση.

Κάπου αλλού (980), θέλοντας να αποδώσει σε υποσημείωση τον γαλλικό ιδιωματισμό ami cochon, που ο Τολστόι το αφήνει γαλλικά στο κείμενο, και για να αποφύγει το κακέμφατο με το βρακί, διαλέγει το «φιλί-κλειδί» που ταιριάζει βέβαια μια χαρά αλλά είχε παλιώσει ήδη το 1960· εγώ θα έβαζα «κρέας και νύχι». Και κανονικά το γράφουμε «φηλί κλειδί» διότι δεν είναι φιλί που φιλάμε αλλά θηλιά. Οι εκφράσεις αυτές αξίζουν ιδιαίτερο σημείωμα.

Κατά τα άλλα, επαναλαμβάνω, δεν βρήκα άλλες λέξεις που να έχουν παλιώσει, πέρα από τα εσκεμμένα καθαρευουσιάνικα.

Περιέργως, στην δεύτερη παράγραφο του βιβλίου, μετά τη φημισμένη πρώτη φράση (που ο Α. την αποδίδει: Οι ευτυχισμένες οικογένειες είναι ίδιες κι απαράλλαχτες· όμως κάθε δυστυχισμένη οικογένεια τη βαραίνει η δική της, η ιδιαίτερη δυστυχία), βρήκα κάτι που με ξένισε: Η σύζυγος έμαθε πως ο σύζυγος είχε σχέσεις με την πρώην Γαλλιδούλα γκουβερνάντα τους και του δήλωσε πως της ήταν αδύνατο να μείνει μαζί του κάτω απ’ την ίδια στέγη.

Με ξένισε, βέβαια, το «πρώην Γαλλιδούλα» -και τώρα δηλαδή έπαψε να είναι Γαλλίδα; Για το θέμα αυτό κάναμε ολόκληρη κουβέντα στη Λεξιλογία, που αν δεν βαριέστε μπορείτε να τη διαβάσετε και να δείτε πόση φαιά ουσία μπορεί να σπαταλήσει κανείς για μία φράση (όμως έτσι εκπαιδεύεται το σινάφι μας). Τέλος πάντων, το πρωτότυπο είναι:

Жена узнала, что муж был в связи с бывшею в их доме француженкою-гувернанткой, и объявила мужу, что не может жить с ним в одном доме.

και όπως βγήκε από την κουβέντα πιθανώς ο Τολστόι να μην είπε ούτε για Γαλλιδούλα, και ασφαλώς το πρώην Γαλλιδούλα ξενίζει, κι όμως βρίσκω την απόδοση του Αλεξάνδρου να περπατάει καλύτερα από τη σωστότερη της Κ. Μακρή: Η σύζυγος έμαθε πως ο άντρας της είχε ερωτικές σχέσεις με τη Γαλλίδα, που είχαν πρωτύτερα παιδαγωγό των παιδιών τους, και του δήλωσε πως αδυνατούσε να παραμείνει άλλο στο ίδιο σπίτι μαζί του.

Κάτι που μ’ ενόχλησε, στην αρχή του βιβλίου (σ. 40), είναι που υπάρχει τυπογραφικό λάθος στην άρια Il mio tresoro. Φυσικά είναι mio tesoro. Το λάθος είναι κληρονομιά από την έκδοση του 1964 (ο Τολστόι το έχει σωστά). Δεν ξέρω αν ξέφυγε από τη διόρθωση ή αν το είδαν και το κράτησαν από σεβασμό, αλλά έπρεπε να διορθωθεί. Μερικά ενοχλητικά λαθάκια, που τα γράφω εδώ στην περίπτωση που διαβάζει κανείς αρμόδιος (εντελώς απίθανο, αλλά λέμε): στη σελ. 827, πέντε αράδες από το τέλος, το «μια και αυτός ανήκε» είναι πιθανότατα «μα και αυτός ανήκε», στη σελ. 935 το Il y a du bonheur… είναι οπωσδήποτε Il y va du bonheur, και στη σελ. 1080 το cairvoyant θέλει να γίνει clairvoyant.

Καναδυό λάθη βρήκα στη μετάφραση των συνοδευτικών κειμένων, αλλά ένα μόνο συγκράτησα. Μιλώντας για το Ποκρόβσκογιε, το αγρόκτημα του Λέβιν, λέει ότι ετυμολογείται από την εκκλησιαστική εορτή Πόκροβα (επί λέξει σημαίνει «κάλυμμα»), που τιμά τη μνήμη της απελευθέρωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Σαρακηνούς τον 10ο αιώνα, όταν η Παναγία «κάλυψε» την πόλη με σκοτάδι.

Εδώ παρατηρώ αφενός ότι ο μεταφραστής (όχι ο Αλεξάνδρου, βέβαια) δεν ξέρει την Αγία Σκέπη ή Σκέπη της Θεοτόκου. Έπειτα, η διατύπωση απελευθέρωσης της Κωνσταντινούπολης από τους Σαρακηνούς είναι εξαιρετικά ατυχής, αφού δίνει την ιδέα ότι οι Σαρακηνοί είχαν κατακτήσει την πόλη· στην πραγματικότητα, πρόκειται για απαλλαγή από πολιορκία.

Κλείνω με την τερπνή αλλά άχρηστη πληροφορία της ημέρας. Στα ρωσικά η φράση «αττικές νύχτες» ή «αθηναϊκές νύχτες» σημαίνει (ή έστω σήμαινε στην εποχή του Τολστόι) φιλικές συγκεντρώσεις όπου επικρατεί κραιπάλη και έκλυση των ηθών. Αυτό εξαιτίας του τίτλου του βιβλίου του Γέλλιου, Noctes Atticae, αττικές νύχτες.

Ή μάλλον, κλείνω με ένα ποστ άλλου ιστολογίου (διόρθωσα το λινκ), που το βρήκα τυχαία γκουγκλίζοντας την διάσημη πρώτη φράση του βιβλίου και γέλασα διαβάζοντάς το, προσέχοντας μάλιστα ότι είναι γραμμένο χτες-προχτές. Πρόσφατο είναι επίσης ένα (σοβαρό) άρθρο της Ελευθεροτυπίας για το μυθιστόρημα του Τολστόι.

57 Σχόλια to “Παλιό καλό κρασί σε καινούργιο φίνο μπουκάλι”

  1. gbaloglou said

    Μήπως στα τότε Ρωσσικά «Γαλλιδούλα» σήμαινε αυτομάτως νταντά — διότι βεβαίως θα όφειλε να είναι Γαλλίδα η όποια νταντά καθώς αυτή ήταν τότε η σημαντική ξένη γλώσσα που έπρεπε να μάθουν από τα γενοφάσκια τους τα προνομιούχα Ρωσσάκια — οπότε «πρώην Γαλλιδούλα» = «πρώην νταντά»;

  2. Νέος Τιπούκειτος said

    @2: Στα ρούσικα ο Τολστόη γράφει француженкою-гувернанткой, Γαλλίδα γκουβερνάντα, οπότε είναι προφανές ότι το Γαλλίδα (ή Γαλλιδούλα) δεν παρέπεμπε αυτομάτως σε νταντά.

  3. Νέος Τιπούκειτος said

    Εξαιρετική μετάφραση της Καρένινας στα αγγλικά: http://www.amazon.com/Anna-Karenina-Oprahs-Book-Club/dp/0143035002/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1296373515&sr=8-1

    Οι πολυβραβευμένοι μεταφραστές είναι ο ιδανικός συνδυασμός: Ρωσίδα, που ξέρει τον Τολστόη απέξω κι ανακατωτά, και Αμερικανός, που φροντίζει το αγγλικό κείμενο να είναι και πιστό και διαβαστερό. Ξέρω, είναι περίπου αδύνατο κατόρθωμα, αλλά φαίνεται ότι τα κατάφεραν.

  4. babis said

    Καλημέρα. Τι είναι ο σομελιές;

  5. gbaloglou said

    2

    Η παύλα όμως στο француженкою-гувернанткой κάτι δεν μας λέει; Κάτι σαν «Γαλλονταντά», ας πούμε, οπότε το «πρώην Γαλλονταντά» δεν ακούγεται και τόσο παράξενο; [Θυμίζω εδώ και το σύγχρονο «au pair» της Αγγλικής, απομεινάρι ίσως μιας εποχής που ήταν πιο ‘στοργικές’ οι Γαλλίδες.]

  6. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    Για τα ρωσικά, ας απαντήσει άλλος.

    Σομελιές είναι ο sommelier, σομελιέ, ο τύπος που υπάρχει στα ακριβά εστιατόρια και σου λέει τι κρασί πάει με το κάθε πιάτο. Οινοχόο τον έχουν πει επίσης.
    http://www.ethnos.gr/article.asp?catid=13740&subid=2&pubid=1567525

  7. ΣοφίαΟικ said

    Νίκο δεν κλείενεις με το ποστ άλλου ιστολογίου, ο σύνδεσμος παραπέμπει στη ΛΕξιλογία.

  8. sarant said

    Ωχ, Σοφία δίκιο έχεις, σ’ ευχαριστώ. Το διόρθωσα και πρόσθεσα ένα λινκ ακόμα.

  9. Ντρέπομαι λίγο να το πω αλλά την Καρένινα την έχω διαβάσει μόνο στ’ αγγλικά (όχι από τη μετάφραση του Τιπούκειτου). Πάντως η μετάφραση της Κοραλίας Μακρή στο «Πόλεμος και Ειρήνη» μου είχε φανεί μια χαρά, αν εξαιρέσω ότι μετέφρασε και όλους τους (τεράστιους) γαλλικούς διαλόγους.

    Την έκφραση «έχει κρεμάσει την κάπα του στην αλυγαριά» εγώ δεν την ήξερα: χτες την πρωτοδιάβασα σε ένα διήγημα του Παπαδιαμάντη που αναδημοσίευσε ο Ροΐδης.

    Και κλείνω συστήνοντας σε όλους ένθερμα να διαβάζουν τον Τολστόι, τον μέγα.

  10. χαίρομαι γιατὶ σκόπευα ν’ ἀγοράσω τὸ βιβλίο προσεχῶς καὶ τώρα οἱ ὅποιοι ἐνδοιασμοί μου διελύθησαν.

  11. Μπουκανιέρος said

    «Για κάποιο λόγο που δεν τον καταλαβαίνω, η μετάφραση κρατάει το πολυτονικό»

    Είναι γνωστό ότι ο Πετσόπουλος βγάζει όλα του τα βιβλία σε πολυτονικό.

  12. sarant said

    Το ακατανόητο είναι σε συνδυασμό με το δεύτερο σκέλος: αλλά εκσυγχρονίζει τα άλλα. Αν, όπως υποθέτω, έχει εκσυγχρονίσει την ορθογραφία στην υποτακτική κτλ. τότε η διατήρηση του πολυτονικού γίνεται ακόμα λιγότερο δικαιολογημένη (υπό το μηδέν δηλαδή).

  13. tamistas said

    Νομίζοντας ότι είχα, πριν από χρόνια, διαβάσει τη μετάφραση του Αλεξάνδρου, άνοιξα τον τόμο από τα «Άπαντα Κλασσικών Συγγραφέων», που μας αγόραζε όταν ήμαστε παιδιά ο πατέρας μου και είδα ότι η μετάφραση είναι από τα ρώσικα και έγινε από τον (άγνωστό μου) Σίμο Σπαθάρη, σε λογοτεχνική θεώρηση Χάρη Δολιανού. Ως «επιμεληταί ύλης» αναφέρονται οι Νίκος Βέης και Κώστας Βάρναλης.
    Διάβασα, λοιπόν, στη δεύτερη παράγραφο:
    Η κυρία έμαθε πως ο κύριος διατηρούσε σχέσεις με μια Γαλλίδα, άλλοτε γκουβερνάντα στο σπίτι τους και του δήλωσε πως της είτανε πια αδύνατο να ζήσει στην ίδια στέγη μαζί του.

    Κάτι που με ξενίζει πια (όχι, πάντως, πριν από καμιά τριανταριά χρόνια και βάλε) είναι αυτό το είτανε.

  14. tamistas said

    13: Εννοείται ότι όλες οι πλάγιες λέξεις αρχίζουν με κεφαλαία γιατί έβαλα λάθος tag.

  15. Χωρίς να έχω καμία απολύτως σχέση με τον ιππόδρομο, τη λέξη «αλιτζέ» τη θυμάμαι από την Πανούκλα του Καμύ, ως μετάφραση του alezan στην περίφημη φράση με την οποία ο φουκαράς ο επίδοξος συγγραφέας (που πεθαίνει τις τελευταίες ημέρες της επιδημίας) ξεκινάει το μυθιστόρημά του: «Par une belle matinée du mois de mai, une élégante amazone parcourait, sur une ____ jument alezane, les allées fleuries du Bois de Boulogne». Και δεν θα ήξερα βέβαια τι σημαίνει, ούτε γαλλικά ούτε ελληνικά, αν ο ήρωας δεν πάσχιζε να βρει ένα ταιριαστό επίθετο να προσθέσει στη θέση της παύλας ώστε να γίνει τέλεια η φράση του και δεν κατέληγε κάποια στιγμή στο noire, ώστε να χρειαστεί να του εξηγήσει κάποιος καλοθελητής ότι δυστυχώς μια φοράδα δεν μπορεί να είναι και μαύρη και αλιτζέ, διότι αλιτζέ σημαίνει…

  16. #12 μὰ ἡ ὀρθογραφικὴ ἑνοποίησι ὑποτακτικῆς-ὁριστικῆς προηγήθηκε τοῦ μονοτονικοῦ, σφάλλω;

  17. YOSEF22ADAR said

    # 13 tamistas

    «Κάτι που με ξενίζει πια (όχι, πάντως, πριν από καμιά τριανταριά χρόνια και βάλε) είναι αυτό το είτανε.»

    Βλεπε
    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%89%CF%84%CE%B1
    Ήτα

    http://everything2.com/title/Etacism
    Etacism

  18. Zazula said

    #12:
    Αν δεν με απατά η μνήμη μου, κάπου είχε γραφτεί πως το κάνει για να μην είναι εύκολη η αντιγραφή μέσω ψηφιοποίησης (OCR) των βιβλίων του, αλλά δεν κατάφερα να εντοπίσω το πού το διάβασα για να το τσιτάρω.

  19. Χαχαχα… η εκδίκηση του μη προστρέχοντος εις τα λεξικά !
    Αντιγράφω από το βιβλίο μου, τα «Διαφυσικά»

    72 (στους σταύλους)
    _____________________________________________________________________

    – Πότε τα αρσενικά πουλάρια λέμε κήλωνες και πότε κέλητες ;»
    ηρώτησεν ο ιατρός . Η Δερκετώ αγρόν ηγόραζεν.
    – Δεν ξέρω τι μου λες, κοίτα τι ωραίο ειν’ αυτό το πουλαράκι. Πάμε να το δούμε πιό κοντά, τον ιατρόν παρέσυρεν προς το βάθος του σταύλου.
    – Κέλης καλείται ο προς ιππασίαν προοριζόμενος πώλος, ενώ ο κήλων προορίζεται δι’ επιβάσεις, εξηκολούθη ο ιατρός.
    «Αυτός της ψωλής του το χαβά», εσκέφθη η Δερκετώ, «δεν χαμπαριάζει τίποτα, τώρα θα δει !» και δι’ αποτόμων κινήσεων κατέβασεν την περισκελίδα του ιατρού. Επειτα εκδυθείσα …

  20. Πιο σοβαρά τώρα ικανοποίηθηκα με την φράση σου
    «Τώρα, αφού είπα ότι <b?θεωρώ εξαιρετική (εδώ δεν θέλει ‘σαν’!) τη μετάφραση »
    γιατί πολλοί παρασύρονται από τα προσωπικά τους γούστα και γράφουν π.χ. είναι η καλύτερη μετάφραση, κάτι που μόνο ο συγγραφέας θα μπορούσε να κρίνει αν ήξερε και την γλώσσα της μετάφρασης (αλλά τότε δεν θα το έδινε σε μεταφραστή, θα το έγραφε ο ίδιος και στην άλλη γλώσσα…)

  21. κάποιος είχε «έναν αλιτζέ κέλητα». : Ημουν έτοιμη να ρωτήσω τι είναι ο κέλητας αλλά μόλις διάβασα το 19.

  22. Po said

    Σας συγχαίρω για την ανάρτηση κ. Σαραντάκο.

  23. AnD said

    Μήπως εννοούσε να βάλει τη Γαλλιδούλα σε παρένθεση αλλά αυτή αντιστάθηκε στο τυπογραφείο; 😀

    Ως κακέμφατο ήξερα οτι χαρακτηρίζεται μια κακόηχη τυχαία ή σκόπιμη συνεύρεση δύο λέξεων. Είναι ΚΑΙ αυτό που αναφέρετε (το #$#ος και βρακί) ή μου έχει ξεφύγει το κεκέμφατο εδώ;

    Θα το διαβάσω σύντομα.

  24. Μπουκανιέρος said

    12
    Μα, βρε Νίκο μου, αυτός και τα τωρινά κείμενα σε πολυτονικό τα βγάζει. Αυτή είναι η πολιτική του (δε θα τη σχολιάσουμε τώρα).
    Δεν προσπάθησε να βγάλει το «αυθεντικό» κείμενο του Αλεξάνδρου ώστε να μιλάμε για ασυνέπειες κλπ.

  25. Νέος Τιπούκειτος said

    @9: Δύτη, οι άνθρωποι χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: στους τολστοϊκούς και στους ντοστογιεφσκικούς. Εγώ ανήκω στη δεύτερη, αλλά ας μείνουμε φίλοι παρόλα αυτά. 🙂 🙂

    @16: Εδώ που τα λέμε, ο Κορνήλιος έχει ένα δίκιο (δεν πίστευα ποτέ μου ότι θα έρθει η μέρα που θα ξεστόμιζα αυτή τη φράση). Πολλοί ορκισμένοι πολυτονιάτες υιοθετούσαν και υιοθετούν κατά τα άλλα την απλουστευμένη ορθογραφία, ιδίως το -ει της υποταχτικής.

  26. Μαρία said

    25 Πάρ’ το πίσω. Η ενοποίηση έγινε το 76 (για την ακρίβεια το 77 που εκδίδεται η γραμματική) κι όχι το 1964.

  27. KapetanEnas said

    ΤΣΙΦΟΡΟΣ ΚΑΙ ΤΟΛΣΤΟΪ

    Υπάρχει μια γνωστή ιστορία για τον Τσιφόρο. Καθότανε, λέει, μια φορά, στου Φίνου, στις καρέκλες έξω από το Στούντιο, και τον πλησίασε κάποιος νέος επίδοξος σεναριογράφος και τον παρακαλούσε:
    -Άχ κύριε Τσιφόρε, δόστε μου μιά ιδέα για να την κάνω σενάριο! Και ο Τσιφόρος του λέει:
    -Να.Ήτανε μια παντρεμένη, που ερωτεύτηκε κάποιον και από τον πολύ της έρωτα έπεσε στις γραμμές του τραίνου και σκοτώθηκε.
    -Σιγά, λέει νεαρός,σιγά την σπουδαία ιδέα.
    -Δεν ξέρω, απαντά ο Τσιφόρος, πάντως πάνω σ’ αυτή, ο άλλος, έγραψε την Άννα Καρένινα.

    *
    Για να είμαι ειλικρινής κι εγώ, δεν έμαθα ποτέ πως ακριβώς έβαλε τέλος στη ζωή της η λεγάμενη, γιατί(όπως και ο Μαγιακόφσκι, αν θυμάμαι καλά), δεν το διάβασα το βιβλίο ως το τέλος.

  28. KapetanEnas said


    Διάβασα, όμως, πάνω από μία φορά, από την έξοχη μετάφραση του Άρη Αλεξάνδρου, και τους έξι τόμους της αυτοβιογραφίας του Έρεμπουργκ,»Άνθρωποι, Χρόνια, Ζωή». (Εκδόσεις Νεφέλη)

    Τη συνιστώ σε όλους, ιδίως τους «ορθόδοξους» αριστερούς-σταλινιστές, αλλά και τους φιλο-ναζί αντι-κομμουνιστές, για να δούνε τι πέρασε αυτή η έρμη Σοβιετία.

  29. sarant said

    Ευχαριστώ για τα επόμενα σχόλια.

    Tamistas, δεν ήξερα τη μετάφραση που αναφέρεις, ευχαριστώ.

    18: Λες; Μα, ο μεγάλος φόβος για τον εκδότη δεν είναι το οσιάρισμα, είναι το σκανάρισμα και η διάδοση με πεντέφια. Μου φαίνεται πως προβάλλει το πολυτονικό σαν ένδειξη ποιότητας, όπως άλλοι λένε «με την παλιά συνταγή της γιαγιάς» σε διάφορα φαγητά. Κρίμα κιόλας, γιατί οι εκδόσεις του είναι από τις καλύτερες, και χάνουν από τα σκουληκάκια.

    23: Κατά Μπαμπινιώτη, έχεις δίκιο, κατά ΛΚΝ (Τριανταφυλλίδη) λέγεται γενικά για τις λέξεις με «αισχρή σημασία». Βλέπω ότι και ο Κεντρωτής το χρησιμοποιεί όπως εγώ: Κάνει στην ομάδα κυριολεκτικώς –και συγγνώμη, σύγγαυροι, για το κακέμφατο– «ό,τι του καυλώσει»!

  30. sarant said

    Καπετάνιε, καλό αυτό με τον Τσιφόρο!

  31. Ταιριάζουν τα χρώματα και το μέγεθος να κάτσει δίπλα στον Μόμπι Ντικ;

  32. #25 Εγώ μάλλον στην πρώτη -αλλά ας μείνουμε φίλοι ναι 🙂

  33. Νέος Τιπούκειτος said

    @32: Δύτη, ευχαριστώ πολύ για την παραπομπή — δεν το είχα διαβάσει αυτό το ποστ σου. Είναι εξαιρετικό — αν και το χιούμορ του Ντοστογιέφσκη, μολονότι δεν διακρίνεται συχνά για τη λεπτότητά του, το βρίσκω αξεπέραστο. Δες, ας πούμε, το γράμμα της μάνας του Ρασκόλνικοφ (Έγκλημα και Τιμωρία 1.3), που παινεύεται για το πώς η κόρη της αντιστάθηκε στις επιθέσεις του αφεντικού της, ενώ όλοι έχουμε καταλάβει ότι η μικρή ήταν ανάφτρα.

  34. Νέος Τιπούκειτος said

    @26: Μαρία, το παίρνω πίσω εν μέρει, αφού ισχύει ότι η ορθογραφική απλοποίηση (με το -ει στην υποταχτική) έγινε πριν από την καθιέρωση του μονοτονικού. Αλλά κατά τα άλλα έχεις δίκιο.

  35. #34 Τιπούκειτε σήμερα σὲ ὅλους μοιράζεις δίκαιο, προτείνω νὰ μετονομαστῇς σὲ Τιπούκειτος ὁ Δίκαιος!

  36. Amelie Law said

    Χάρηκα πολύ που σας έκανα να γελάσετε με το μικρό μου διήγημα.
    Ευχαριστώ για τον σύνδεσμο προς το μπλογκ μου 🙂

  37. sarant said

    Εγώ ευχαριστώ, να είστε καλά!

  38. Μαρία said

    Νικοκύρη, 29, ο Μπαμπινιώτης συνδέει το κακέμφατο αποκλειστικά με τη συνεκφορά, όπως ο τρανσλάτος; Αν ναι, πρόκειται για λάθος.
    Αλλά κι ο ορισμός του ΛΚΝ είναι ελλιπής και επομένως παραπλανητικός.
    Το κακέμφατο δεν είναι ταυτόσημο της αισχρολογίας, όταν δηλαδή λέμε τα σκατά σκατά, δεν υπάρχει κανένα κακέμφατο.
    Το κακέμφατο προκύπτει, επειδή μια λέξη (ή και λέξη που μπορεί να προκύψει απο συνεκφορά, όπως το γαλλικό καλαμπούρ) αθώα κατά τα άλλα έχει και μια δεύτερη πονηρή σημασία, δημιουργείται δηλαδή απ’ το διφορούμενο κι αυτό την κάνει κακόηχη. π.χ. τα διάφορα οπωρολαχανικά που κατά καιρούς έχουμε σχολιάσει, σύκα, βερίκοκα, αγγούρια κλπ σημαίνουν κακεμφάτως και κάτι άλλο.
    Πρόσφατο δικό σου παράδειγμα στην άλλη κάμαρη:«το μέγεθος, παιδί μου, δε μετράει» σε συνδυασμό με το καναπουτσάρ.
    Εδώ ο ορισμός του Κουιντιλιανού, στο 3,44 με καλά σχόλια.
    http://tinyurl.com/6kzedy8

  39. sarant said

    Λέει «η χρήση λέξεων ή συλλαβών από τη συνεκφορά των οποίων…»
    Το ΛΚΝ δέχεται σαν κακέμφατο, αν κατάλαβα καλά, και το να πεις π.χ. «κώλος».

  40. Μαρία said

    39 Τέτοιο ορισμό που δίνει το ΛΚΝ, χαρακτηρισμός λέξης με αισχρή σημασία, τα χωράει όλα. Και του Μπαμπ. είναι περιοριστικός. Ο πλήρης στον Κουιντ.

  41. Μπουκανιέρος said

    …but if this point of view be accepted, it will be risky to say anything at all.
    (από το λινκ του 38)

  42. Μαρία said

    41 Για όσων το μυαλό πάει συνέχεια στο πονηρό και ψάχνουν παντού για κακέμφατα.
    Μια γριά Γαλλίδα μου διηγούνταν οτι όταν μάθαιναν την αλφαβήτα, πηδούσαν το γράμμα Q, ενώ εμείς με το Γ δεν έχουμε τέτοιο πρόβλημα.

  43. Μπουκανιέρος said

    42 Honni soit qui mal y pense!

  44. Μαρία said

    43 Ακριβώς. (Αυτός της ζαρτιέρας δεν το είπε;)
    Αυτό του 41, έτσι που το πάτε δεν θα μπορούμε να πούμε τίποτα, κι εγώ δεν ξέρω πόσες φορές το έχω πει ειδικά στα πιτσιρίκια, όταν έκανα τη δασκάλα.

  45. YOSEF22ADAR said

    Και αυτος το «ειπε» :
    http://en.wikipedia.org/wiki/Honi_Soit_(album)
    http://en.wikipedia.org/wiki/John_Cale

  46. Glaukus said

    Πρώτον, ωραίοτατο πρωινο ανάγνωσμα άλλη μια φορά.
    Δεύτερον, δεν μπήκα στη λεξιλογία να διαβάσω το thread σας (ίσως το απόγευμα) αλλά νομίζω ότι το Γαλλίδα γκουβερναντα, όπως το είδα στα ρώσικα (Φρανκάτι Γκοβερνανκάτι) ήταν με παύλα, ίσως είναι παρόμοιο του french-maid, french-nanny δηλαδή.
    Οπότε πρώην Γαλλιδο-νταντά ή κάτι τέτοιο.

  47. LandS said

    Να πω κάτι πεζό;

    Έχει σημασία να μη βάζεις καινούριο κρασί σε παλιά ασκιά γιατί θα χαλάσει από την μούργα.
    Αν βάλεις παλιό κρασί σε καινούρια ασκιά και προσέξεις να μη πάρεις αυτό από τον πάτο, δεν θα πάθει τίποτα.

    Κατά τα άλλα, δεν σκέφτεστε ότι με την μεταφρασεολογία σας, μπορεί να χαλάσετε την μαγεία της ανάγνωσης από εμάς τους λαϊκούς;

  48. sarant said

    47, στο τέλος. Αν ρωτήσεις κι άλλους μεταφραστές, θα σου πουν ότι πολλές φορές πιάνουν τον εαυτό τους να σκέφτεται τη μετάφραση του βιβλίου που διαβάζουν και όχι το περιεχόμενο, αλλά εσείς οι εκτός σιναφιού δεν νομίζω πως έχετε τέτοιο κίνδυνο. Φαντάζομαι βέβαια ότι κι ο αρχιτέκτονας που μπαίνει σ’ ένα κτίριο, κι ο πιλότος που είναι επιβάτης αεροπλάνου, κτλ. προσέχουν πράγματα που κανείς άλλος δεν νοιάζεται γι’ αυτά.

  49. LandS said

    Δεν τόπα για κακό.

    Το σχόλιό μου είναι ενιαίο. Θέλω να πω, ότι το σημείωμα σου με έπεισε ότι η έκδοση είναι όντως καλό (βεβαίως λόγω Τολστόι και Αλεξάνδρου) κρασί σε καινούριο φίνο μπουκάλι! Μόνο που φοβάμαι μήπως όταν φτάσω στη φραντσέσκα-νταντά θα σκεφτώ άλλα πράγματα.

  50. LandS said

    ένα περιττό «θα», αρακαλώ να σβηστεί

  51. LandS said

    ένα περιττό «θα», παρακαλώ να σβηστεί

  52. Μόνο που φοβάμαι μήπως όταν φτάσω στη φραντσέσκα-νταντά θα σκεφτώ άλλα πράγματα.

    Μην ανησυχείς, είναι η δεύτερη μόλις φράση του βιβλίου. 🙂

  53. Κουνελόγατος said

    Ξέρεις αν ο Α.Α. έχει μεταφράσει το «Πόλεμος και Ειρήνη»; Αν ναι, κυκλοφορεί;

  54. Παντελής Κ. said

    (ετεροχρονισμένη σημείωση για την Κοραλία Μακρή)
    Η Κοραλία Μακρή γεννήθηκε στην Οδησσό το 1884 και πέθανε στην Αθήνα το 1969.
    Ήταν η βασική μεταφράστρια του Τολστόι στα ελληνικά (για τις εκδόσεις Γκοβόστη).
    Βλ. Ντίνα Τάκαρη, «Μνημόσυνο της Κοραλίας Μακρή», Νέα Εστία, 15 Απριλίου 1971.

  55. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Ἡ ἀναβίωση τοῦ ἄρθρου ἀπὸ τὸ σχόλιο τοῦ Παντελῆ Κ. (#54) μοῦ ἔδωσε τὴν εὐκαιρία νὰ τὸ διαβάσω, ὅπως καὶ τὰ πολὺ ἐνδιαφέροντα σχόλια.
    Μὲ ἀφορμὴ τὴν ἔκφραση «έχει κρεμάσει την κάπα του στην αλυγαριά» ποὺ ἀναφέρει ὁ Νικοκὺρης παραπέμπω στὸ τραγοῦδι τοῦ Ἀνέστη Δελιᾶ «ὁ Νῖκος ὁ τρελάκιας» σὲ στίχους τοῦ Νίκου Μάθεση ποὺ ἐδῶ αὐτοβιογραφεῖται.
    Στὴν τελευταία στροφὴ λέει:

    «Τὴν κάπα του τὴν κρέμασε ἐδῶ καὶ λίγα χρόνια
    γι’ αὐτὸ καὶ τὸν ἐβγάλανε τρελάκια τὰ κορόιδα».

    h**ps://www.youtube.com/watch?v=D5iC3H_a9Tk

    Σχετικὸ εἶναι καὶ τὸ δημοτικὸ «Κρέμεται ἡ καπότα στὴν ἀλυγαριὰ» ποὺ ἀναφέρεται στὸ διήγημα τοῦ Παπαδιαμάντη «Στρίγγλα μάννα» (σχόλιο 9):

    Κρέμετ’ ἡ καπότα στὴν ἀλυγαριά,
    ντέρτι καὶ μαράζι κι ἀναπαραδιά.

    Ἕτσι τὸ ‘λεγε κι ὀ πατέρας μου. Στὴν ἠχογράφηση τοῦ 1927 στὶς ΗΠΑ h**ps://www.youtube.com/watch?v=m5m4a5-tSYI
    ἡ Μαρίκα Παπαγκίκα λέει:

    Κρέμετ’ ἡ καπότα στὴν ἀλυγαριά,
    ντέρτι καὶ μαράζι ποὺ ἔχω στὴν καρδιὰ.

  56. Αν θέλεις, τις διευθύνσεις γράφε τις κανονικά, με το πρόθεμα χωρίς αστερίσκους, αλλά όχι σε χωριστή γραμμή μόνους τους. Με τον τρόπο αυτό, θα λειτουργούν ως σύνδεσμοι, ώστε με ένα κλικ να τις επισκεπτόμαστε, χωρίς να ενθέτουν το βίντεο μέσα στο σχόλιο.

    Κράτα τους αστερίσκους μόνο για τις διευθύνσεις που πραγματικά δεν θες να λειτουργούν ως σύνδεσμοι.

  57. sarant said

    55 Θέλει άρθρο η εκφραση αυτή.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: