Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πούτζον θα πει πηγάδι

Posted by sarant στο 19 Φεβρουαρίου, 2011


Αν μη τι άλλο, η σειρά 1821 του Σκάι κατάφερε να στρέψει το ενδιαφέρον στην Επανάσταση του 21, οπότε αν πράγματι τη δημιούργησαν «εθνομηδενιστές» (για να δανειστώ την ορολογία των εθνικιστών) τούς ήρθε μπούμερανγκ, αφού το 1821 στάθηκε το ιδρυτικό γεγονός της σημερινής Ελλάδας και χάρη στη σειρά τους το ιδρυτικό αυτό γεγονός ήρθε πάλι στην επικαιρότητα.

Είτε με αφορμή τις αγριότητες εναντίον του Τατσόπουλου, είτε για άλλο λόγο, παρατηρώ ότι κυκλοφορεί αρκετά στα ιστολόγια τώρα τελευταία ένα πιπεράτο μικροεπεισόδιο του Εικοσιένα· λογάριαζα έτσι κι αλλιώς να το σχολιάσω, όμως ένας φίλος μού έστειλε ένα βιντεάκι και με ρώτησε αν όντως έτσι ειπώθηκε.

Το βιντεάκι είναι εδώ, αν και πρέπει να σας προειδοποιήσω ότι εγώ προσωπικά βρήκα απεχθή τα καμώματα του δημοσιογράφου που λέει «δεν λέω εγώ για πούτσο, ο Κολοκοτρώνης το είπε». (Πιο αναξιοπρεπές θέαμα μια φορά θυμάμαι· τότε που ο Άδωνης διαφήμιζε το βιβλίο του Πλεύρη, τάχα χωρίς να δείχνει τον τίτλο).

Τέλος πάντων, ο δημοσιογράφος δεν μεταφέρει σωστά τα λόγια –αλλά το θέμα δεν είναι εκεί, είναι ότι το «ρώτησα τον πούτσο μου» δεν το είπε ο Κολοκοτρώνης, όπως μας λέει ο δημοσιογράφος, το είπε ο Καραϊσκάκης. Ανακρίβεια νούμερο ένα σχετικά με αυτό το επεισόδιο.

Αλλού, σε διάφορα ιστολόγια, το επεισόδιο αποδίδεται σωστά στον Καραϊσκάκη. Και πάλι όμως υπάρχουν μια-δυο λεπτομέρειες που θα ήθελα να τις επισημάνω.

Σύμφωνα με την εκδοχή που κυκλοφορεί, π.χ. εδώ, όταν την 1 Ιουλίου 1823 τον κάλεσε ο Μαχμούτ πασάς να προσκυνήσει, ο Καραϊσκάκης του απάντησε:

«Μου γράφεις ένα μπουγιουρντί, λέγεις να προσκυνήσω
κι εγώ, πασά μου, ρώτησα τον πούτζον μου τον ίδιον
κι αυτός μου αποκρίθηκε να μην σε προσκυνήσω
κι αν έρθεις κατ’ επάνω μου, ευθύς να πολεμήσω».

Το επεισόδιο είναι αληθινό, αλλά με αρκετές διαφορές, τουλάχιστον αν πιστέψουμε τον Γιάννη Βλαχογιάννη, που ασφαλώς ήταν η κατεξοχήν αυθεντία σε θέματα Καραϊσκάκη (άσχετο αν δεν αξιώθηκε να γράψει τη βιογραφία που ονειρευόταν).  Καταρχάς, όπως λέει ο Βλαχογιάννης στην Ιστορική ανθολογία (εκδόσεις Ερμής, σελ. 628), το επεισόδιο δεν έγινε το 1823 αλλά το 1822, και η απάντηση δεν δόθηκε στον Μαχμούτ, αλλά στον Χουρσίτ πασά, που είχε καλέσει τον Καραϊσκάκη να τον προσκυνήσει στη Λάρισα.

Πηγή του Βλαχογιάννη είναι ο Γ. Γαζής, που ήταν γραμματικός του Καραϊσκάκη, και ο οποίος έγραψε πολύ νωρίς μια «Βιογραφία των ηρώων Μάρκου Μπότσαρη και Καραϊσκάκη». Ο Βλαχογιάννης, που όλη του τη ζωή μάζευε ό,τι εβρισκε για το Εικοσιένα και ειδικά για τον Καραϊσκάκη, στα γραφτά του πνέει μένεα εναντίον του Γαζή διότι ενώ γνώρισε τόσο καλά τον ήρωα, του αφιέρωσε όλες κι όλες έξι ή οχτώ σελίδες!

Πάντως, πιστεύω ότι έχει δίκιο ο Βλαχογιάννης όταν λέει ότι αποκλείεται να έδωσε έμμετρη απάντηση ο Καραϊσκάκης και ότι η απόκριση παραδίδεται «άνοστα στιχοποιημένη» από τον Γαζή. Αν φυλλομετρήσετε το έργο του Γαζή, θα δείτε κι άλλες έμμετρες ρήσεις που αποδίδονται στον Καραϊσκάκη, που κι αυτές μάλλον στον Γαζή πρέπει να τις αποδώσουμε. Το περιεχόμενο είναι του Καραϊσκάκη, αλλά η άνοστη στιχοποίηση ανήκει κατά πάσα πιθανότητα στον βιογράφο.

Για την ιστορία, η ακριβής παράθεση από το βιβλίο του Γαζή είναι:

Μου γράφεις ένα μπουϊρουτί, λέγεις να προσκυνήσω,
κ’ εγώ πασιά μου, ρώτησα τον π…. μου τον ίδιον,
κ’ αυτός μου απεκρίθηκε να μη σε προσκυνήσω,
κ’ αν έλθης κατ’ επάνω μου, ευθύς να πολεμήσω!

Ο Γαζής, που χαρακτηρίζει «αισχράν μεν και απρεπή εις το να γραφεί και να εκφωνηθεί, ηρωϊκοτάτην δε και αναγκαιοτάτην» την απόκριση του Καραϊσκάκη, την οποία μάλιστα πιο κάτω θεωρεί ότι «υπερβαίνει» το μολών λαβέ του Λεωνίδα (!), δεν γράφει ολόκληρη τη λέξη «πούτσος», ούτε και ο Βλαχογιάννης άλλωστε.

Στο βιντεάκι που έβαλα πιο πάνω, αν το αντέξατε ως το τέλος, θα δείτε ότι γίνεται λόγος και για μια άλλη περίφημη και αθυρόστομη ρήση, που αυτή τουλάχιστον σωστά αποδίδεται στον Καραϊσκάκη, αλλά δεν μεταφέρεται και τόσο σωστά. (Είναι κάπου στο 0.56 του βιντεακιού). Σύμφωνα τουλάχιστον με τον Δ. Φωτιάδη (αλλά και τον Τ. Βουρνά –όμως δεν ξέρω ποιες πρωτογενείς πηγές έχουν), ο Καραϊσκάκης λίγες ώρες πριν πεθάνει, λαβωμένος, είπε:

– Ξέρω τον αίτιο κι αν ζήσω παίρνουμε χάκι, ειδέ και πεθάνω ας μου κλ… τον π… κι αυτός! Τι κέρδισε;

Τα αποσιωπητικά είναι του Φωτιάδη. Αυτό το χάκι πρέπει να είναι το τουρκικό hak, που θα πει βασικά δίκιο –άρα «παίρνουμε χάκι» σημαίνει εκδικούμαστε, βρίσκουμε το δίκιο μας.

Βέβαια, στα ιστολόγια βλέπουμε τη λέξη «πούτσος» ολόκληρη, χωρίς αποσιωπητικά. Άλλωστε, άλλοι παλιότεροι δεν ήταν τόσο σεμνότυφοι (π.χ. ο Κασομούλης) και στους διαλόγους που παραθέτουν καταγράφουν με το νι και με το σίγμα τα μπινελίκια του Καραϊσκάκη (και άλλων οπλαρχηγών).

Όμως, όπως αναπαράγονται οι παλιότερες αυτές γραφές σήμερα, γίνεται ένα βασικό λάθος, που το έχουμε ξαναεπισημάνει στο ιστολόγιο. Στα κείμενα της περιόδου εκείνης, ας πούμε στον Μακρυγιάννη, δεν γινόταν διάκριση στη γραφή ανάμεσα σε τσ και σε τζ –ή, για να το πω αλλιώς, και το τσ και το τζ το γράφαν τζ. Όταν βλέπετε «έτζι», «τζεκούρι», «τζάκισες» δεν σημαίνει ότι πρόφεραν «έτζι» κτλ. Πρόφεραν «έτσι, τσεκούρι, τσάκισες». Κι έτσι, όταν βλέπετε «πούτζον», δεν προφερόταν έτσι, προφερόταν «πούτσος».

Λέξη ελληνική «πούτζος» δεν υπάρχει. Υπάρχει λέξη ελληνική «πούτζον» και σημαίνει πηγάδι, κι αν όχι στα ελλαδικά ελληνικά, πάντως στα ελληνικά της Σικελίας και της κάτω Ιταλίας.

Παραθέτω κείμενο από τα ελληνικά έγγραφα της βιβλιοθήκης του Παλέρμου. Είναι ένα επίσημο συμφωνητικό, φτιαγμένο στον νοτάριο, τον συμβολαιογράφο, ανάμεσα στον γιο ενός οικοδόμου και στον ηγούμενο μιας μονής. Ο πατέρας είχε αναλάβει «ποιήσαι πούτζον» σε ένα μοναστήρι και είχε πάρει «ταρία πεντακόσια» μπροστάντζα, αλλά πέθανε και άφησε την «δουλίαν του πούτζου … μέσω γενασμένην» και ο «υγούμενος» ζητούσε τα λεφτά από τον γιο.

Εγώ νικόλαος υιός του απεχωμένου πέτρου γερού κτιστικάτικος πόλεως μησήνης λέγω και ομολογώ, ωσότι ο ρυθής πατήρ μου ανελάβετω εις απόκομαν του ποιήσαι πούτζον εις το απεσομέρος του αμπελίου μονης θεοτόκου του ιωσαφάτ το κοίμενον εις το κράτος μεσήνης συνεγγής της ποταμίας του αγίου κατάλδι και ποταμού τραβλησέων πλησίων άμπελον κυρού πέτρου ραβέλλου μεταξύ στενόν κοινή, παρά του κυρ καθηγουμένου αμάτου του υιωσαφάτ διά χρυσούν ταρία τα της χαραγής τήψεως του κραταιού ρηγός πεντακόσια, εις άπασαν έξωδον του ρηθέντος κτίστι πατρός μου· τα άπερ ταρία πεντακόσια ανάλαβεν ο προρυθής πατήρ μου εκ τον ρηθέντα υγούμενον κυρ αμάτον διά το τελιώσαι την άπασαν δουλίαν του πούτζου, και υπέρ τούτο ότι ο ρυθής πατήρ μου αρξαμένου του ποιήσαι το ρηθέν πούτζον τάχα εις το ημίσιον έτηχεν αυτού και απέθανεν και απάφηκεν την ρηθήσαν δουλίαν μέσω γενασμένην, και διά τούτο ο ρυθής υγούμενος αναγγάλεσέν με ως υιόν αυτού και κληρονόμον και διά την πένην την εν τω αναμεταξή διά την παράτρεξιν του καιρού εν το όφιλεν τελειούσθαι. εγώ δε παρακλητικώς εδεήθην μετά δακρίων και μετά πολλών φίλων μου των ρηθέν ηγούμενων όπως διά την του θεού αγάπην απαφήσαι την αγωγή της πένης·

Πιο κάτω δεν έχω μεταγράψει, λέει ότι παρακάλεσε τον ηγούμενο να φτιάξει ο ίδιος το πηγάδι και με το συμφωνητικό αυτό υπόσχεται αν δεν το φτιάξει να έχει δικαίωμα ηγούμενος να του πάρει «κοινητά και ακοίνητα». Αυτή η «αγωγή της πένης» πρέπει να είναι η poena, pena. Παναπεί (υποθέτω) εκτός από το χρέος να τελειώσει τη δουλειά υπήρχε και πρόστιμο, από το οποίο ο «υγούμενος» παραιτήθηκε ύστερα από τα παρακάλια.

Στο τέλος λέει «εγράφη επί της ευσεβούς βασιλείας του θεοστεύτου μεγάλλου ρηγός
φερδερήκου και αυθέντου ημών χειρί φιλίππου ευτελούς νοταρίου μηνή φεβρουαρίω ινδικτιώνος θ’ τω CΨΙΔ έτει», το οποίο αντιστοιχεί (και ευχαριστώ τον Μπουκανιέρο για τη βοήθεια!) στο έτος 1206. Τότε ο Φρειδερίκος ο Β’, που είχε ανακηρυχτεί βασιλιάς της Σικελίας από το 1197, ήταν δώδεκα χρονών –η μητέρα του κυβερνούσε ακόμη αλλά τον τίτλο τον είχε ο ίδιος.

Αν και δεν είμαι βέβαιος πώς προφερνόταν το πούτζον, αν με τζ ή με τσ, ξέρουμε πως ετυμολογείται από το ιταλικό pozzo, ή μάλλον από τη νοτιοϊταλική παραλλαγή puzzu, που έρχεται από το λατινικό puteus. Οπότε, πούτζον (και πότζον) θα πει πηγάδι.

48 Σχόλια to “Πούτζον θα πει πηγάδι”

  1. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Καλημέρα. Τα λεγαμε και πέρσι εδώ https://sarantakos.wordpress.com/2010/03/23/1821/#comments
    Κάπου λέει κι ο Μακρυγιάννης ότι κατά την πολιορκία της Αθήνας «μας γάμησε την μάνα ο τούρκος».

  2. Μισιρλού... said

    Μια εγκάρδια καλημέρα για όλους!!!

    Αν και τηρώ ευλαβικά την απόφασή μου (με νύχια κι…ακροδάχτυλα) να κάνω για κανα μήνα ιντερνετική αποτοξίνωση, και για λόγους φόρτου -κομπιουτερικής- εργασίας, αλλά και υγείας των οφθαλμών… δεν άντεξα σήμερα στο μεγάλο πειρασμό!

    Κατέφτασα να σας ενημερώσω, πως κανένας σας -και κανένας τους- δεν ξέρει ιστορία! Άλλα λεν τα ντοκουμέντα…

    Ο Καραϊσκάκης δεν μίλησε -κύριοι- για «πούτσον», αλλά για «αρχίδια».
    😆

    Το τεκμηριώνει, με σπουδαίο μάθημα ιστορίας, ο σερ Μπιθικώτσης :
    (Συνέντευξη Γρηγόρη Μπιθικώτση στο Θανάση Λάλα)
    – Αφού είναι ωραία η ζωή, γιατί να τελειώνει;
    «Είναι νόμος, τελειώνει. Εγώ διαβάζω πολύ, πιστεύω ότι λίγοι άνθρωποι διαβάζουν όσο διαβάζω εγώ. Τώρα διαβάζω το ένθετο που έχουν τα «Νέα» για την ιστορία του αιώνα. Και λέει τι τράβηξε το κάθε κράτος, πόσες φορές έγιναν πόλεμοι, πόσοι πέρασαν απ’ την Ελλάδα… Εγώ θα σου πω κάτι που δεν το ξέρεις ούτε εσύ ούτε κανείς. Πώς πέθανε ο Καραϊσκάκης; Και γιατί λέμε -θα το γράψεις έτσι όπως θα σ’ το πω- γιατί λέμε «στ’ αρχίδια μου»;
    Ο Καραϊσκάκης ήταν στρατηγός στον Περαία και ο Κουντουριώτης ήταν ναύαρχος. Τους άλλαξε λοιπόν ο Καποδίστριας μ’ ένα στρατηγό που δε θυμάμαι τώρα τ’ όνομά του και στη θέση του Κουντουριώτη έβαλε έναν άλλο ναύαρχο. Ο της ξηράς στρατηγός τού είπε του Καραϊσκάκη ότι μες στον Αγιο Σπυρίδωνα στον Περαία είναι τρακόσιοι Aρβανίτες μουσουλμάνοι και θα πας εκεί έτσι κι αλλιώς κι αλλιώτικα. Ο Καραϊσκάκης τότε του είπε ότι «αυτό που μου λες το γράφω στ’ αρχίδια μου». Ο άλλος τσαντίστηκε επειδή τσαντίστηκε ο Καραϊσκάκης. Σου λέει, στρατηγός είμαι κι εγώ, θα μου πεις πώς να πάω στον Αγιο Σπυρίδωνα στους Αρβανίτες που έχουν κλειστεί εκεί μέσα; Αφού Αρβανίτης ήταν κι ο Καραϊσκάκης. Οπότε ο στρατηγός ο άλλος έβαλε έναν Τούρκο και του ‘ριξε μια σφαίρα στο αφτί και πέθανε ο Καραϊσκάκης. Το ξέρεις αυτό;».

    :mrgreen: :mrgreen: :mrgreen:

    ΥΓ:
    Ζηλεύω που συμμετέχετε όλοι σε τόσο ωραία κείμενα!
    Πόσα έχω χάσει, με μια πρόχειρη ματιά που έριξα… Φτουυυυυ μου!!!
    Να σπάσω τον όρκο; Να’ρθω; Χμμμμ… Μπα… Θ’ αντέξω!

    🙄

  3. sarant said

    Μισιρλού, μην τους δίνεις ιδέες!

    Πάντως, αν θες μπορείς να σπάσεις λίγο τον όρκο σου, π.χ. να σχολιάζεις μόνο τις ζυγές μέρες.

    Θα λείψω ως αργά το βράδυ, οπότε δεν θα μπορώ να απαντώ σε σχόλια.

  4. Πότσι = πηγάδι.
    Οι Ενετοί ονομάζαν τις Σπέτσες Sette Pozzi δηλαδή «εφτά πηγάδια» μιας και το κυριότερο ενδιαφέρον τους ήταν πού να πάνε να υδρεύσουν τις γαλέρες τους.

  5. SLY said

    Άσχετο αλλά ζητώ μια μικρή βοήθεια από τους λατινομαθείς σχολιαστές. Πως μεταφράζεται στα λατινικά ο απέθαντος;

  6. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Το κοντινότερο είναι ίσως το lamia -ae = μάγισσα/βρικόλακας, αν με απέθαντος εννοείς αυτό, δηλ. το βρικόλακα.

  7. @5: SLY, αν με το «απέθαντος» εννοείς «αθάνατος», τότε immortalis. Αν εννοείς «που δεν σαπίζει/χαλάει/σπάζει κτλ.», τότε durabilis ή perennis.

  8. Mιχαλιός said

    Θυμίζω και το αρβανίτικο πούσι=πηγάδι, απ’ όπου και το Βρωμοπούσι με τα περιώνυμα οικόπεδα.

    Το εξελλήνισαν λέει σε Καλοπήγαδο!

  9. Puzza δεν είναι η βρώμα στα ιταλικά (Putz στα γερμανικά – εξού και καλαμπούρια με Putzfrau κλπ);

  10. rodia said

    Σε μένα, αυτο το Πούτζον, θυμίζει κάτι σε κινέζικο αν τονιστεί στη λήγουσα ή μείνει άτονο (Που-Τζον), όπως λέμε π.χ. Σαϊγκόν!

    Ανοιχτά της Σαϊγκόν
    Ανεμίζαν τα που-τζον!
    😆

  11. Μαρία said

    9 Μιχάλη, στα γερμανικά είναι το στολίδι, ο καλλωπισμός. Αλλιώς η Πούτσφραου δεν θα ήταν καθαρίστρια αλλά πουτάνα.

  12. Κώστας said

    Σχετικά με το putzen, το σχόλιο τού κ. Νικολάου με τον έναν ή τον άλλον τρόπο, εντέλει απέδωσε ένα μέρος τής πραγματικότητας. Κι αυτό γιατί η αρχική σημασία τού ρήματος ήταν »απομακρύνω μάζες ξεραμένων ακαθαρσιών». Σταδιακά, όμως, η σημασία του διευρύνθηκε και κατέληξε να σημαίνει γενικά »καθαρίζω», όπως βέβαια και »στολίζω».

  13. gbaloglou said

    5, 7

    Αυτή η νέα σχετικά λέξη, «απέθαντος», πολύ με έχει προβληματίσει: δεν βλέπω ουσιαστική διαφορά από το «αθάνατος», οπότε γιατί γεννήθηκε; Για να αντικαταστήσει μια λέξη («αθάνατος») που αν και δημώδης θεωρείται ΄βαριά’; [Βέβαια σύμφωνα με το σχόλιο του Τιπούκειτου (#7) πιο πολύ αντικαθιστά το όχι και τόσο δημώδες «άφθαρτος» — είναι όμως έτσι τα πράγματα;]

  14. Απέθαντος: λατινιστί Mitsotakisimus

  15. Μαρία said

    13
    άφθαρτος
    http://tinyurl.com/6k3l7kb

  16. Σύμφωνοι, αλλά είναι ενδεικτικό ότι ο Γ. Κοτορτσινός, ακούγοντας «απέθαντος», πήγε το μυαλό του αμέσως στους βρικόλακες. Δεν ξέρω αν είναι γεωγραφικά περιορισμένη η χρήση, πάντως ξέρω ότι το «απέθαντος» χρησιμοποιείται και ως ειδικότερη σημασία του «αθάνατος», δηλαδή αυτός που δεν πεθαίνει επειδή έχει βρικολακιάσει (πβ. το undead στα αγγλικά).

  17. rodia said

    @14. υποκλίνομαι 🙂
    ..και νομιζα οτι δεν ξερω λατινικα.. 😉

  18. SLY said

    #6-7, 13-16. Αναζητούσα την έννοια για τον Μητσοτάκη όπως σωστά μάντεψε ο Σκύλος. Για το άλμπουμ «Αγρια φύση και Ζωή» που γράφουμε στο προφίλ μας στο Facebook. Οπότε για τον Απέθαντο Κρήτα μου αρέσει το Perennisaurus Rex.

    Στην αρχή είναι το άλμπουμ βέβαια αλλά θέλω να το επεκτείνω σιγά σιγά ταξινομώντας τα θηρία της ελληνικής πολιτικής σκηνής:
    http://www.facebook.com/album.php?id=143534732340493&aid=51957

    Κι επίσης αρκεί να έχετε ένα λογαριασμό FB για να γραφτείτε στη σελίδα μας.
    http://www.facebook.com/JUNGLE.Report

    Σας ευχαριστώ όλους για τις προτάσεις σας!

  19. ppan said

    Θάπρεπε συγκρατηθώ, αλλα αφού ειναι αποκριατικο το κείμενο, θα το τολμήσω να γράψω κάτι που ντρέπομαι ακόμη και να το πω: μου θυμίζει ένα ανέκδοτο που κάποιος πάει στην πόλη και ψάχνεται πώς θα βρει τίποτε βιζιτούδες. Ρωτάει έναν φίλο του και του λέει το κόλπο, θα τηλεφωνήσει κάπου, το σύνθημα θα είναι όταν η κοπέλα του πει, απαντώντας στο τηλεφωνημα «εδώ μουνί», εκείνος να απαντήσει «εδώ πούτσος». Αλλά την κρίσιμη στιγμή μπερ:εύει τα νούμερα, παίρνει λάθος αριθμό, κατα σύμπτωση ανήκει σε γυναικείο μοναστήρι, του απαντάει η ηγουμένη: -Εδώ μονή! προβληματίζεται προς στιγμήν αλλά αμέσως μετα: -Εδώ πότσος

    συγνώμη, ε;

  20. silia said

    Στην περιοχή της Άνω Καλεντίνης Άρτας* , είχα ακούσει (χρ.περίοδος 1975-76) την έκφραση «πουτσαράς» για να χαρακτηρίσουν κάποιον που θεωρούσαν μεγάλο παλικάρι (=γενναίος) …
    Με την λέξη «πουτσούλας» στην περιοχή των Γρεβενών (1973-74) χαρακτήριζαν επίσης τον γενναίο και σπουδαίο άντρα πολεμιστή .
    —————————–
    * Στην περιοχή της Άνω Καλεντίνης Άρτας , υπήρχε (υπάρχει) ένα χωριό (ή οικισμός … δεν θυμάμαι πια καλά) , η Σκουληκαριά , όπου αναφερόταν σαν πατρίδα του Καραϊσκάκη . Συγκεκριμένα έλεγαν πως η μάνα του ήταν μοναχή στο μοναστήρι έξω από το χωριό .

  21. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια! Έλειπα όλη τη μέρα, οπότε να με συμπαθάτε που δεν θα απαντήσω ένα προς ένα.

  22. Μπουκανιέρος said

    Διαβάζοντας την χμ, αλληλουχία των σχολίων 19 και 20, μου ήρθε να ρωτήσω αν είχαν τηλέφωνο στο μοναστήρι της Σκουληκαριάς.
    Απότι φαίνεται πάντως, όλ’αυτά τα σόδομα-και-γόμορα συνεχίζονται σήμερα στο γήπεδο που φέρει το όνομα του ηρωικού αγωνιστή.

  23. ΤΑΚ said

    @Silia 20: Το πουτσαράς = δυνατός και γενναίος είναι γενικά ηπειρώτικο (διαδεδομένο και στη Βόρεια Ήπειρο). Έχει μάλιστα περάσει και στο ΝΕΛ του Κριαρά και στο ΛΚΝ ως δεύτερη σημασία, αν και δε νομίζω ότι είναι πανελλήνια (και μάλλον σωστά στην περίπτωση αυτή δεν την καταγράφει ο Μπαμπινιώτης).
    Πούτσες και μουνιά είναι γενικώς δυσετυμολόγητα – είχαμε κάνει μια μεγάλη συζήτηση, πέρυσι νομίζω, στο κονάκι του οπουτζή (Νίκου Νικολάου) για το μουνί.

  24. Μαρία said

    23 Κι εγώ απο Γιαννιώτες ήξερα τον καραπουτσαρά (η γενναιότητα είναι ζήτημα μήκους) και απόρησα που το είδα και στα λεξικά (το έχει και ο Δημητράκος).

  25. Rodia said

    23. για συνθήματα γηπεδικά, δείτε εδώ.

  26. Μπουκανιέρος said

    24 και διάφορα προηγούμενα («η γενναιότητα είναι ζήτημα μήκους»)
    Λίγο παράξενη αυτή η ιδέα, έτσι δεν είναι;
    Αναρωτιέμαι αν έχει σχέση με μια άλλη φολκλορική ιδέα, που θεωρεί ότι η (γυναικεία) «παρθενιά» ταυτίζεται με (ή επιτρέπει) την «ανδρεία» στις γυναίκες. Αυτό ξεκινάει απ’ το λατινικό virgo, πoυ μερικές φορές ταυτίζεται με το virago (αντρογυναίκα), περνάει απ’ την πολεμικότατη «παρθένο της Λωρραίνης» και καταλήγει σ’ ένα επεισόδιο του Διγενή (που το γνωρίζει, και το έχει αναλύσει, άριστα ο ΤΑΚ). Εκεί φαίνεται ότι η γυναίκα, όταν της συμβεί το «κακό», χάνει όχι μόνο την παρθενιά της και την τιμή της («πρώτον μεν ότι είχα την, δεύτερον ότι εντράπη»), αλλά και την πολεμική της ικανότητα, τη γενναιότητα («τρίτον και περισσότερον εχάσεν την ανδρειά της»). [Εσκοριάλ στ. 1597-8, για όποιον ενδιαφέρεται για τα συμφραζόμενα]

  27. Μαρία said

    26 Οι θεές Αθηνά και Άρτεμη επίσης.

    Αλλά το πέρασμα απ’ το μήκος(πλούσια τα ελέη) στη γενναιότητα, και γενναιοδωρία κατά Δημητράκο, γιατί παράξενη ιδέα; «Βγάλ’ την έξω, ρε, να τις μετρήσουμε!»

  28. ΚαπετανΈνας said

    Σε όλη την Αιτωλοακαρνανία λένε αυτό το πουτσαράς, και μάλιστα το χρησιμοποιούν και στο θηλυκό: πουτσαρίνα. Το αναφέρει η Αγαθή Δημητρούκα στο πολύ ενδιαφέρον αυτοβιογραφικό της μυθιστόρημα «Πουλάμε τη ζωή,χρεώνουμε το θάνατο».Την φωνάζανε έτσι χαϊδευτικά οι γονείς της.

    *Το βιβλίο είναι καλογραμμένο και το πρώτο μέρος, με τη ζωή στο χωριό το βρήκα πιο ενδιαφέρον από το δεύτερο,που λέει για τη ζωή της με τον Γκάτσο.

  29. tamistas said

    Αγαπητοί Σχολιασταί, τυχαίον δεν νομίζω να είναι το ότι η έκρηξις λόγου περί πούτσας συμπίπτει χρονικώς μετά των Αποκρεών.
    Μη λησμονείτε, το λοιπόν, ότι, εκτός από γραφική ύλη, το εν λόγω εργαλείον ενίοτε προτιμάται ως είδος καπνιστού:

    Γειά σου Πουλίκα, σουρεάλα!

  30. Καλημέρα κ. Σαραντάκο
    Από μνήμης μεταφέρω τα λόγια του Καραισκάκη:

    Άμα ζήσω, θα τους γαμήσω
    άμα πεθάνω θα μου κλάσουνε τον μπούτζον»

    Είναι προφανές ότι δεν αναφέρεται σε πηγάδια, ενδιαφέρουσα πάντως η ετυμολογική αναζήτηση
    Για το 21 και το Σκάι κάτι έχω στα σκαριά.
    Καλό μεσημέρι σε όλους/ες
    (Ερανιστής)

  31. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Κρατήθηκα αλλά άντε.
    Το καραπουτσαράς (#24) δεν χρησιμοποιείται πια στα Γιάννενα (να πω την αλήθεια, ποτέ δεν το άκουσα). Έχουν μείνει μόνο η φράση «στην καραπουτσακλάρα μου» (=στ’αρχίδια μου) και «καραπουτσαριό» (=πέρα βρέχει/μπάχαλο/ακαταστασία/μπουρδέλο, όχι κυριολεκτικά).
    Θυμάμαι και μια κοροϊδευτική φράση, που άκουγα από γερόντους (ίσως είναι του μεσοπολέμου): «Γειά σου ωρέ πουτσαρά σπασμένε, π’ την έχεις χοντρή σα ράμα»
    σπασμένος=κατεβασμένος, ο πάσχων από κήλη
    ράμα=κλωστή
    Η έννοια είναι ότι καλό το μήκος, αλλά και το πάχος χρειάζεται (για να αναθαρρήσουν μερικοί μερικοί) 🙂 . Λέγεται σε όποιον νομίζει ότι είναι σπουδαίος, αλλά μάλλον η πραγματικότητα απέχει.

  32. ΚαπετανΈνας said

    Νομίζω, ότι πιο σίγουρο οτι ελέχθη είναι αυτό:

    «Ο πούτσος μου έχει και τουμπελέκια, έχει και καραμούζες, όποια θέλω βαράω».

    Δεν θυμάμαι ακριβώς ποιος(Καραϊσκάκης ή Ανδρούτσος)το λέει και πώς ακριβώς, το είδα στα «Καπάκια» του Παπαγιώργη (ούτε τις πηγές του θυμάμαι και δεν τόχω το βιβλίο εδώ).

    Η κουβέντα αυτή όμως, δεν γκουγκλοφορεί, ούτε αναγκουγκλώνεται* και οι λόγοι είναι «εθνικοί». Αυτός που το είπε, εννοούσε ότι αν ήθελε μπορεί να πήγαινε και με τους Τούρκους. Οι δύο στρατοί είχαν διαφορετικό τρόπο να καλούν στη μάχη.

    *Να, έφτιαξα κι εγώ δυό νέες ηλε-λέξεις, και με την «αναγκούγκλωση» τρείς, αμφιβάλλω αν θα πιάσουν, και έχω πει γιατί. Εμένα μου φαίνονται λογικές και εύηχες, αλλά γι αυτά αποφασίζει άλλος, πολύ σοφότερος και ποιητικότερος από όλους μας. Εκείνος που αποφάσισε, ότι η έκφραση «και γαμώ» θα ήταν στο στόμα όλων των Ελλήνων. Και των πιο ρομαντικών: -Και γαμώ τα ηλιοβασιλέματα, ρε μαλάκα!

  33. sarant said

    Καπετάνιε, η ρήση αυτή του Καραϊσκάκη δεν γκουγκλίζεται επειδή παραδίδεται ελαφρώς διαφορετικά. Αν βάλεις «τουμπλέκια» και «τρουμπέτες» θα δεις ότι γκουγκλίζεται μια χαρά.

    Η ερμηνεία της είναι αυτή ακριβώς που λες κι εσύ, αλλά οι εθνικιστές δεν χαμπαρίζουν. Αυτοί μόλις δουν πούτζον ενθουσιάζονται και δεν προσέχουν το νόημα.

  34. ΚαπετανΈνας said

    Έχεις δίκιο, Νίκο. Βρήκα κι ένα άλλο του Καραΐσκάκη από τον Κασομούλη:

    «Ποια Κυβέρνησις, καπιτάν Νότη; Το τζιογλάνι του Ρεΐζ εφέντη, ο τεσσερομάτης; Εγώ και άλλοι δεν τον γνωρίζομεν! Ή σύναξεν δέκα ανόητους, και τον υπέγραψαν δια τας ιδιοτελείας των; Ιδού ποιοί τον υπέγραψαν. Πρώτον εσύ, οπού όλα τα πράματα θέλεις να έρχονται με το ζουρνά. Ο Σκαλτσάς, όπου δεν είναι άλλο παρά καμπάνα μπαγκ-μπαγκ. Ο Μακρής ο μακρολαίμης, ο κρεμασμένος, οπού μόνον το κεφάλι ηξεύρει να ταράζει, ο Μήτζιος Κοντογιάννης, η πουτάνα, όπου αν ήτον γυναίκα δεν εχόρταινεν με 80.000 φορές την ώραν, ο ξυνόγαλο-Γιώργος Τζιόγκας οπού στραβώνει τα χείλια με το τζιμπούκι και δεν ηξεύρει τι του γίνεται, και ο αδελφός μου ο Στορνάρης, ο ψεύτης. Δεν τον υπέγραψεν ο πούτζος μου, και να ιδώ την εκστρατείαν σας!»

  35. 13 σε όλη τη λογοτεχνία του φανταστικού τα τελευταία χρόνια στην Ελλάδα, απέθαντοι ονομάζονται οι ζωντανοί νεκροί, σαν μετάφραση του undead. Σε πλήρη αντίθεση με το «αθάνατος».

  36. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Καλημέρα,
    Ο ΤΑΚ μίλησε (έγραψε μάλλον) για δυσετυμολόγητα ανδρικά και γυναικεία γεννητικά όργανα. Να πώ κάτι για το γυναικείο; Πώς σας φαίνεται η ιδέα να έχει προέλθει από την φράση (μεσαιωνική;) «το βουνί(ν) της Αφροδίτης» ; Υπάρχει ήδη το λατινικό : Mons Veneris. Φωνητικά το «β» του «βουνίν» είναι πολύ κοντά στο «μ».

  37. sarant said

    Καλημέρα

    Η πρόταση αυτή έχει ήδη διατυπωθεί και είναι μία από τις πολλές που εξετάζονται εδώ:
    http://hellenisteukontos.blogspot.com/2010/02/etymologies-and-attestation-of.html
    και εδώ:
    http://hellenisteukontos.blogspot.com/2010/02/vs-monin.html
    και εδώ:
    http://hellenisteukontos.blogspot.com/2010/02/and-tzetzes.html

    (το νεότερο πρώτο)

    Η όλη ιστορία είχε ξεκινήσει, αν θυμάμαι καλά, με την εμφάνιση της λέξης μουνίν σε ένα πολύ περίεργο κείμενο του Τζέτζη.

    Οπότε, έχει πολλή δουλειά το θέμα!

  38. Θεόφιλος Βαμβάκος said

    Eυχαριστώ, πολύ ενδιαφέροντα όλα αυτά.

  39. skol said

    Τα εικοσπεντεμαρτιάτικα με φέρανε εδώ και έτσι θυμήθηκα ότι έχουμε και εμείς μπότζο στη Κέρκυρα. 🙂
    (Αυτό το βενετσιάνικο pozo έχει κάποια σχέση με το ιταλικό pozzo/puzzu;)

  40. skol said

    Μάλλον δεν δουλεύει το λινκ οπότε το ξαναδίνω:
    http://www.e-ionia.gr/cultureportalweb/upload_files/19_glossari_corfu.pdf

  41. KΑΛΟΜΙΡΗΣ said

    Ο Καραϊσκάκης, ο οποίος ομιλούσε αρβανίτικα, και πρέπει να ήταν κι ο ίδιος, τουλάχιστον απ’ την πλευρά της μητέρας του (θείος του ήταν ο Γώγος Μπακόλας), είναι ευλογότερο να αντλούσε απ’ αυτή τη γλωσσική δεξαμενή και όχι απ’ τα τούρκικα (μην ξεχνάμε και τη μακρά θητεία του στην αυλή του Αλή Πασά, όπου δεν υπήρχε Τούρκος ούτε για δείγμα).
    Οπότε »χάκι» η εκδίκηση, εκ του αλβανικού »hakmarrje»…

  42. Γς said

    9:

    Puzza δεν είναι η βρώμα στα ιταλικά ;

    Βέβαια.
    Puzza Puzza

    Η γνωστή διαφήμιση:
    βρώμα βρόμα πω πω βρώμα!

  43. sarant said

    41: Μπορεί να είναι κι έτσι, πάντως συμφωνούμε στην ερμηνεία -ευχαριστώ!

  44. […] παρατήρηση: Όπως έχουμε ξαναγράψει (βλ. ειδικό άρθρο) στα κείμενα της περιόδου εκείνης, ας πούμε στον […]

  45. […] παρατήρηση: Όπως έχουμε ξαναγράψει (βλ. ειδικό άρθρο) στα κείμενα της περιόδου εκείνης, ας πούμε στον […]

  46. Γς said

    8:

    >Θυμίζω και το αρβανίτικο πούσι=πηγάδι, απ’ όπου και το Βρωμοπούσι

    http://caktos.blogspot.gr/2015/09/blog-post_5.html

    9:

    >Puzza δεν είναι η βρώμα στα ιταλικά [;]

    https://sarantakos.wordpress.com/2015/09/17/pollresults-2/#comment-310049

  47. […] ανακτήθηκε 30/8/2014, από https://sarantakos.wordpress.com/2011/02/19/puzzu/. Για το ύφος και […]

  48. nikos said

    το πηγαδι στα ιταλικα ειναι pozzo και ερχεται απο το λατινικο
    puteus.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: