Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Απεργία!

Posted by sarant στο 23 Φεβρουαρίου, 2011


Σήμερα έχει απεργία. Απεργούν όμως τα ιστολόγια; Κάτι τέτοιο δεν θα ήταν αδιανόητο, σε ένδειξη διαμαρτυρίας, για κάποιο πρόβλημα της μπλογκόσφαιρας ίσως. Αλλά συμμετοχή στην απεργία του «πραγματικού κόσμου»; Και με ποιο τάχα αίτημα –και σαν πίεση προς ποιον;

Επειδή δεν βρίσκω απαντήσεις σ’ αυτά τα ερωτήματα, αντί να απεργήσω, θα λεξιλογήσω… για την απεργία, δηλαδή θα επιχειρήσω να σκιαγραφήσω την ιστορία της λέξης και του πράγματος.

Η απεργία θέλει εργάτες· όσο κι αν σε παλιότερα χρόνια υπήρχαν πολλά περιστατικά οργανωμένης διαμαρτυρίας δούλων ή δουλοπαροίκων, που ασφαλώς θα περιλάμβαναν και άρνηση εργασίας, δεν μπορούμε να τα χαρακτηρίσουμε «απεργίες». Οπότε, τις απαρχές του πράγματος (των απεργιών) και των λέξεων που το περιγράφουν θα τις αναζητήσουμε στις αρχές του 19ου αιώνα.

Βέβαια, μπορεί η λέξη να υπάρχει πριν από το πράγμα, με άλλη σημασία. Πάντως, η λέξη «απεργία» δεν μαρτυρείται στα αρχαία ελληνικά –υπάρχει όμως, στον Ησύχιο, τον λεξικογράφο του 6ου αιώνα μ.Χ., η λέξη «απεργός», με τη σημασία «αργός». Όσο για τις σημερινές σημασίες, η λέξη «απεργία» σύμφωνα με το ετυμολογικό λεξικό Μπαμπινιώτη καταγράφεται το 1889, ενώ το ρήμα «απεργώ» από το 1886. Οι πληροφορίες αυτές είναι λαθεμένες, όπως θα δούμε.

Να μου επιτρέψετε να κάνω ένα μικρό διάλειμμα και να γκρινιάξω: οι χρονολογίες πρώτης εμφάνισης λέξεων που δίνει στα λεξικά του ο Μπαμπινιώτης είναι όλες αντιγραμμένες από τη Συναγωγή νέων λέξεων που είχε εκδώσει το 1900 ο Στέφανος Κουμανούδης. Αυτό έχει σαν συνέπεια ότι όποιες λέξεις δεν τις έχει ο Κουμανούδης ή όποιες εμφανίστηκαν μετά το 1900, δεν χρονολογούνται. Επίσης, ο Κουμανούδης ήταν μπροστά από την εποχή του, αλλά από τότε έχουν περάσει 111 χρόνια –θέλω να πω, ένα λεξικό που έχει κάνει τέσσερις επανεκδόσεις σε δώδεκα χρόνια, και ένας εκδοτικός οίκος που βγάζει με όλη του τη χρονική άνεση ένα ετυμολογικό λεξικό, θα μπορούσε να αναθέσει σε έναν νεαρό γλωσσολόγο να αναδιφήσει τα σώματα κειμένων και να προσδιορίσει πολύ πιο ακριβείς ημερομηνίες πρώτης εμφάνισης των λέξεων. Αλλά βέβαια, όταν πρωταρχική επιδίωξη είναι το (εύκολο) κέρδος… τέλος πάντων, σταματάω να γκρινιάζω.

Λοιπόν, η χρονολόγηση του Μπαμπινιώτη είναι λαθεμένη, διότι το 1883 ο Εμμανουήλ Λυκούδης κυκλοφόρησε, στην Ερμούπολη, που ήταν το πρώτο βιομηχανικό κέντρο του νεοελληνικού κράτους, βιβλίο με τίτλο «Η εν Ελλάδι βιομηχανία και αι απεργίαι υπό την έποψιν της νομοθεσίας και της πολιτικής οικονομίας». Και για να γράφεται βιβλίο για τις απεργίες, φως φανάρι ότι η λέξη έχει μερικά χρόνια ιστορίας πίσω της.

Πόσα χρόνια; Και, ποια ήταν η πρώτη απεργία που έγινε στην Ελλάδα; Σύμφωνα με την Ιστορία της Νεότερης Ελλάδας του Γ. Κορδάτου, το βιβλίο του Λυκούδη γράφτηκε ακριβώς σαν απάντηση στις πρώτες μεγάλες απεργίες που οργανώθηκαν στη Σύρα. Πρώτη ήταν η απεργία των εργατών του ναυπηγείου, τον Φεβρουάριο του 1879, και δεύτερη, πιο μαχητική, η απεργία των βυρσοδεψεργατών, λίγο αργότερα.

Η συριανή εφημερίδα «Πατρίς» γράφει για την πρώτη από τις απεργίες αυτές: «Έν βήμα έτι προς την πρόοδον! Έχομεν εν Σύρω απεργίαν τετρακοσίων περίπου εργατών. Το Ναυπηγείον αργεί». Η πρώτη αυτή απεργία στάθηκε νικηφόρα αλλά όχι για πολύ: οι εργοδότες υποχώρησαν αλλά στα κρυφά έφεραν εργάτες από άλλα νησιά και ένα μήνα αργότερα πάτησαν το λόγο τους. Η δεύτερη απεργία, των εργατών των βυρσοδεψείων, είχε αιτήματα: α) να αυξηθούν οι μισθοί για να αντισταθμιστεί η υποτίμηση, και β) να πληρώνονται σε γερό νόμισμα (πληρώνονταν σε ρώσικο νόμισμα, που είχε μόλις υποτιμηθεί), γ) να καταργηθεί η κουτουράδα ( = κατ’ αποκοπή εργασία), δ) να ισοκατανέμεται η δουλειά ώστε να μη μένουν κάποιοι άνεργοι, ε) να μειωθούν οι ώρες εργασίας (ήταν 12ωρο) και στ) να καταργηθεί η δίωρη υποχρεωτική απλήρωτη εργασία της Κυριακής. Η απεργία αυτή ήταν πολύ μαχητική, κάποιοι απεργοσπάστες έφαγαν γερό ξύλο, η αστυνομία έκανε επέμβαση, τελικά όμως οι εργοδότες υποχώρησαν στα περισσότερα αιτήματα.

Ο Λυκούδης, που ήταν πρωτοδίκης Σύρου, έγραψε αμέσως πύρινα άρθρα κατά των απεργιών, και 4 χρόνια αργότερα τύπωσε το βιβλίο του, στο οποίο καταδικάζει τις απεργίες ως «αντικοινωνικές» εκδηλώσεις. Ως το 1883 που γράφει ο Λυκούδης το βιβλίο φαίνεται ότι οι απεργίες είχαν εξαπλωθεί και στην Αττική, διότι στον πρόλογο διαβάζουμε: «Το ατυχές εν τούτοις της Σύρου παράδειγμα δεν ίσχυσεν να αποτρέψει ομοίας αποπείρας, διότι κατά το έτος τούτο [1883] αι των εργατών συστάσεις προς απεργίαν αποτελούσιν εν Πειραιεί, Αθήναις και Λαυρεωτική την ημερησίαν διάταξιν εν τη εξελίξει της νεαράς αρτιπαγούς και κλονιζομένης έτι… βιομηχανικής παραγωγής του ημετέρου έθνους».

Όμως, ίσως να υπήρχαν και παλιότερα απεργίες που δεν έχουν καταγραφεί ή έστω προσπάθειες για απεργίες. Η λέξη, πάντως, πιθανώς μαρτυρείται ακόμη νωρίτερα. Το 1869, όπως γράφει ο Γ. Κορδάτος, μοιράστηκε δωρεάν σε όλες τις πόλεις όπου υπήρχαν βιομηχανικές επιχειρήσεις, ένα φυλλάδιο με τον τίτλο: «Εγκόλπιον του Εργατικού Λαού» ή «Συμβουλαί εις τους χειρώνακτας». Το φυλλάδιο αυτό είχε εκδοθεί από την «Εταιρεία των φίλων του Λαού» και ήταν μετάφραση μιας γαλλικής μπροσούρας του Th. H. Barrau, που είχε τον τίτλο: «Conseils aux ouvriers». Ο μεταφραστής της Ν. Δραγούμης είχε αλλάξει σε πολλά σημεία το γαλλικό κείμενο για να το προσαρμόσει στις ελληνικές συνθήκες. Στο βιβλίο αυτό, αφού πρώτα δίνονται στους εργάτες (χειρώνακτες τους αποκαλεί) διάφορες ηθικοπλαστικές συμβουλές, αναλύονται οι βλαβερές συνέπειες της αργίας, και μετά περνάμε στο σημείο που μας ενδιαφέρει:

«Αλλά πλην της ακουσίας αργίας επέρχεται και η εκούσια (απεργία) συνήθως εν Γαλλία και μάλιστα εν Αγγλία, σπανιωτάτη δε ευτυχώς παρ’ ημίν εννοώ δε την εκ συμφώνου και διά μιας αποχήν των ομοτέχνων χειρωνακτών από της εργασίας, οσάκις αξιώσιν ανώτερα ημερομίσθια, αποποιούνται να παραδεχθώσι την υπό της εξουσίας οριζόμενην ανατίμησιν» (σ. 122-123). Και συνεχίζει: «Δεν είναι ίδιον αγαθού πολίτου να παραβαίνει τον νόμον. Και κακός αν είναι ο νόμος πρέπει να υποτασσώμεθα εις αυτόν και μόνον διά θεμιτών τρόπων να επιζητώμεν τη διόρθωσιν. Πλην δε της προσβολής του νόμου και της προσβολής του συμφέροντος του χειρώνακτος, προκύπτει εκ της εκουσίας αργίας (απεργίας) και άλλο ατόπημα. Οι εργάται και οι εργοστασιάρχαι διαιρούνται εις δύο πολέμια στρατόπεδα και θεωρούντες αλλήλους ως εχθρούς επιθυμούσιν ο εις του άλλου τη ζημίαν, το οποίον και ασύμφορον και αντιχριστιανικόν είναι…» (σ. 123 – 124).

Επειδή δεν έχω κάνει αυτοψία στο κείμενο, έχω μια μικρή επιφύλαξη μήπως η λέξη σε παρένθεση «(απεργία)» είναι προσθήκη του Κορδάτου. Αν είναι έτσι, η παλιότερη ανεύρεση μένει το 1879, δηλαδή δέκα χρόνια νωρίτερα  απ’ όσο λέει ο Μπαμπινιώτης· αλλιώς, η παλιότερη ανεύρεση είναι από το 1869, είκοσι χρόνια νωρίτερα.

Φυσικά, σε άλλες γλώσσες η αντίστοιχη λέξη είναι ακόμα παλιότερη. Στα αγγλικά, η απεργία είναι strike, που θα πει χτύπημα (και έχει κι άλλες χίλιες δυο σημασίες). Η σημασία της απεργίας καταγράφεται από το 1810, λέει το OED. Στα γαλλικά, η απεργία είναι grève, και σύμφωνα με το ATILF καταγράφεται από το 1805 –όμως πιο πολύ ενδιαφέρον έχει η ετυμολογία της λέξης. Στις όχθες του Σηκουάνα, εκεί που είναι σήμερα το Δημαρχείο του Παρισιού, ήταν μια πλατεία που ονομαζόταν Place de la Grève –grève θα πει περίπου όχθη, ή μάλλον η επίπεδη, αμμουδερή και χαλικοστρωμένη όχθη ποταμού ή ακρογιαλιά (συγγενική πρέπει να είναι η λέξη gravat, αμμοχάλικο). Η πλατεία είχε γίνει στέκι όπου μαζεύονταν οι εργάτες, κυρίως οικοδόμοι, περιμένοντας να περάσει μάστορας να τους πάρει για δουλειά. Και όταν οι λιθοξόοι απέργησαν, ζητώντας αύξηση, αποκάλεσαν, μεταξύ τους, στην αργκό τους, faire grève την πράξη τους. Όπως λέει ένα κείμενο της εποχής: « Les tailleurs de pierre ont décidé entre eux de faire, demain lundi, ce qu’ils appellent «grève» (c’est-à-dire de quitter l’ouvrage) pour demander de l’augmentation ». (Οι λιθοξόοι αποφάσισαν μεταξύ τους να κάνουν αύριο Δευτέρα, grève, όπως το λένε, δηλαδή να εγκαταλείψουν τη δουλειά, για να ζητήσουν αύξηση).

Από την πλατεία πλάι στον Σηκουάνα το 1805 στα ναυπηγεία της Ερμούπολης το 1879 και στην Πλατεία Συντάγματος το 2011 –απεργία τότε και τώρα, και ο αγώνας συνεχίζεται!

66 Σχόλια προς “Απεργία!”

  1. Μπράβο, μπράβο! Θα στείλω το Εγκόλπιον στην Καθημερινή για δημοσίευση.

    Η «κουτουράδα» τι ακριβώς είναι; Εργασία με το κομμάτι, ή τι; Ξέρω για κατ’ αποκοπή φόρους, αλλά για εργασία όχι.

  2. Αντιγράφω :
    «στον Ησύχιο, τον λεξικογράφο του 6ου αιώνα μ.Χ., η λέξη «απεργός», με τη σημασία «αργός»»

    αργός με την αρχαία έννοια, δλδ γρήγορος ; (Αργώ)
    αργός με την μεταγενέστερη, δλδ βραδύς ;
    ή αργός από το άεργος, όπως αργία ;

  3. Μπουκανιέρος said

    Καλημέρα.
    Ας ελπίσουμε ότι θάναι όντως μια καλή μέρα, και στη νότια και στη βόρεια ακτή της Μεσογείου.

    Διαπιστώνει κανείς κι άλλες συνέχειες στο κείμενό σου, Νίκο, π.χ. αυτοί οι Λυκούδης και Δραγούμης αδικήθηκαν που δεν υπήρχε τηλεόραση στην εποχή τους.

  4. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια.

    Αργός όπως αργία.

    Κουτουράδα είναι από το τουρκικό götüru και θα πει εργασία κατ’ αποκοπή -ας πούμε, τόσα για να βάψεις το σπίτι, ανεξάρτητα από το πόσα μεροκάματα θα κάνεις. Στην περίπτωση των βυρσοδεψεργατών, φαντάζομαι (αλλά μπορεί να κάνω λάθος) ότι ουσιαστικά ήταν εργασία με το κομμάτι, π.χ. τόσα για κάθε φορτίο με δέρματα.

  5. Μπουκανιέρος said

    Να πούμε και το ιταλικό sciopero, με παραγωγή ανάλογη όπως στο ελληνικό (από ετυμολογική σκοπιά, όχι από ιστορική, γιατί είναι κληρονομημένη λέξη).
    Από (υποθετικό) λαϊκό λατινικό exoperare>scioperare, λέει, δηλαδή το sci- είναι παραλλαγή του s-. Κάποια από τα παράγωγα σχετίζονται και με την τεμπελιά (που όμως δεν αντιμετωπίζεται πάντα με αρνητικό πνεύμα).

  6. Μπουκανιέρος said

    4 Η κουτουράδα (με την άλλη έννοια) και το κουτουρού βγαίνουν από το ίδιο τούρκικο (λένε τα λεξικά). Τι σημαίνει ακριβώς η τούρκικη λέξη;

  7. Μια και πιάστηκα στον ύπνο στο #1, ας απαντήσω στο #6 να εξιλεωθώ.

    Götürü σημαίνει ακριβώς «κατ’ αποκοπή»: κατά τον Ρεντχάουζ, in the lump, by the job, by contract; mining paid by the load. Χρησιμοποιείται και για ποσό κατ’ αποκοπή. Α, σε επαρχιακές διαλέκτους λέει σημαίνει και «γαμήλιο δώρο». Λογικά βγαίνει από το ρήμα götürmek που σημαίνει φέρνω, παίρνω μαζί μου κλπ.

  8. Μπουκανιέρος said

    7 Και πώς δικιολογούμε το πέρασμα στη σημασία «απερίσκεπτα, στην τύχη» κλπ.;

  9. Έλα ντε.

  10. Σκέφτομαι: ίσως αναλαμβάνω μια δουλειά κατ’ αποκοπή και ξαφνικά ανακαλύπτω ότι είναι πολύ περισσότερη απ’ όσο νόμιζα, τα λεφτά όμως δεν αλλάζουν βέβαια. Καλά να πάθω για να μην ξεκινάω κάτι στο götürü. Όχι άλλες götürάδες.

  11. Μπουκανιέρος said

    Για το καλό της ημέρας, να βάλουμε και το παλιό απεργιακό κρεόλικο τραγουδάκι:

    Manman lagwèv bawé mwen,
    missié michel pa lè bay dé fwan!

  12. μήτσκος said

    @8, 10
    Ίσως και το αντίστροφο: Πλήρωσα για μια δουλειά götürü και μετά συνειδητοποίησα ότι τα λεφτά πήγαν στο βρόντο, πχ επειδή ο μάστορας ήταν αναξιόπιστος.

  13. […] Από το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου […]

  14. Ηλεφούφουτος said

    Πάντως σημαντικό ρόλο στη σημασιολογική εξέλιξη θα έπαιξε η ακουστική ομοιότητα με το «κουτός», «κουταμάρα» κλπ.
    Σπάνιες είναι οι περιπτώσεις όπου μια λέξη αλλάζει σημασία μόνο και μόνο λόγω της ακουστικής ομοιότητας. Κατά κανόνα υπάρχει και κάποιο κοινό σημασιολογικό χαρακτηριστικό που βοηθάει, όπως η απερισκεψία που αναφέρεται στα 10 και 12.

  15. Κώστας said

    Ας μάθουμε και το «άπεργον» (στη σημερινή του χρήση):

    αλάξευτο τμήμα που σχηματιζόταν στις γωνίες των ορατών επιφανειών των λίθων, ώστε να μη θραύονται κατά την τοποθέτηση, και αργότερα αφαιρείτο και λειαινόταν. Όταν η τελική λάξευση γινόταν μετά την τοποθέτηση των μελών στο κτίριο, υπήρχε μόνον ένα μικρό τμήμα στην ορατή επιφάνειά τους λαξευμένο σε τελικό στάδιο, το οποίο χρησίμευε ως «οδηγός». Τέτοιος οδηγός για τις ραβδώσεις των κιόνων, που λαξεύονταν μετά την τοποθέτησή τους στο οικοδόμημα, απαντά κανονικά στο κατώτερο μέρος τους, και είναι ορατός σε ημιεργή κτίρια, που οι κίονές τους έμειναν τελικά αρράβδωτοι (κλασσικός ναός της Νεμέσεως στο Ραμνούντα, στοά ή ναός της Δήμητρας στο Θορικό).

    (Ιφιγένεια Λεβέντη, Σημειώσεις αρχαίας ελληνικής αρχιτεκτονικής)

  16. bernardina said

    Γκουγκλίζοντας βρήκα αυτό:

    http://en.bab.la/dictionary/turkish-english/goturu

    Πρώτη πρώτη δίνει την έννοια του disadvantage. Μηπως μ’ αυτή την έννοια είναι πιο κοντά στη δική μας κουτουράδα;

    Επίσης έχω μια απορία σχετικά με τη λέξη «ηθικοπλαστικός» που χρησιμοποιείς στο κείμενό σου, Νίκο, και διαπιστώνω ότι έχει πλέον καθιερωθεί. Γιατί ηθικοπλαστικός και όχι ηθοπλαστικός; (Δηλαδή έχει καθιερωθεί «αυτός που διαπλάθει ηθικό» και όχι αυτός που διαπλάθει ήθος, παναπεί χαρακτήρα;) Ο πρώτος τύπος («ηθικο…») δεν υπάρχει ούτε καν στο ορθογραφικό του Γεωργοπαπαδάκου. Και αυτό, και ο Πάπυρος και του «Ηλίου» έχουν μόνο το «ηθοπλαστικός». Στο δε λεξικό του Βυζάντιου (1825) δεν υπάρχει κανένα από τα δύο.

  17. sarant said

    Αν το καλοσκεφτείς, το ηθοπλαστικός φαίνεται σωστότερο, αλλά, όπως λες, το ηθικοπλαστικός έχει καθιερωθεί. Ο Κουμανούδης (που θεωρεί ορθότερο το «ηθοπλαστικός») καταγράφει και τα δύο, επομένως δεν είναι τόσο καινούργιο το «ηθικοπλαστικός». Και επειδή έχει καθιερωθεί, δεν με προβληματίζει.

  18. bernardina said

    ΟΚ 😉

  19. Κι εμένα η πρώτη μου σκέψη ήταν να σχολιάσω την κουτουράδα αλλά με προλάβατε. Δηλαδή σαν να λέμε κουτουράδα κάνει και ο μεταφραστής/διορθωτής που πληρώνεται με το κομμάτι;

  20. Για την κουτουράδα, η χρήση του όρου από αγρότες (απ’ την δική μου εμπειρία τουλάχιστον) σήμαινε την πώληση της σοδειάς με βάση ένα αμοιβαία συμφωνημένο ποσό κατ’ εκτίμησν (στα κουτουρού), πριν γίνει η συγκομιδή και πριν μετρηθεί το ακριβές μέγεθος της σοδειάς. Αυτό βόλευε και τον αγοραστή, γιατί λίγο πολύ κατάφερνε μια καλή τιμή με την διαπραγμάτευση, αλλά και τον πωλητή, γιατί απέφευγε το ενδεχόμενο να του μείνει μέρος της σοδειάς επειδή ήταν αποριπτέο (απ’ τον αγοραστή) λόγω κακής ποιότητας. Θυμάμαι πως οι θείοι μου πουλούσαν τα σταφύλια τους κουτουράδα κάθε καλοκαίρι, πριν τα τρυγήσουν.

  21. Οπότε, για να συνεχίσω, το αίτημα για κατάργηση της κουτουράδας στην εργασία, πιθανόν να αναφερόταν στην κατάργηση της πρακτικής «εργασία όσο πάει, πληρωμή η ίδια (προσυμφωνημένη)», δηλαδή να σταματήσουν οι απλήρωτες υπερωρίες. Εικασία μου της στιγμής.

  22. Το επώνυμο Απέργης τι προέλευση να έχει;

  23. bernardina said

    Μιχαλη,
    επειδή μου κίνησες την περιέργεια,

    «Απέργης- Από το μεσν. απέργης, ο αμαρτωλός, ό άνομος. Από το ουσ. απέργιν, η αμαρτία, ανομία. (TRAPP)

    Από ‘δω:

    http://greek-lastnames.blogspot.com/2010/11/291010.html

  24. νὰ πῶ ὅτι τὴν ἀπεργία τῶν τηλεδημοσιογράφων τὴν στηρίζω ὁλόψυχα καὶ εὔχομαι νὰ μὴν σταματήσῃ ποτέ.

  25. Βασίλης Ορφανός said

    Αντιγράφω από το Liddell – Scott:
    απεργός, -όν, ο απεχόμενος έργου, αργός, Αρτεμίδ. 1, 42.
    Το χωρίο αυτό είναι από τα «Ονειροκριτικά» [δεύτερο μισό του 2ου μ.Χ. αιώνα] και λέει [στην έκδοση της Λειψίας]:
    «Αὐτοὶ [= τα παραπανίσια δάχτυλα] ἃμα εἰσίν ἀργοὶ καὶ τοὺς ἐξ ὧν πεφύκασιν ἀπέργους [ο τόνος στο έ] ποιοῦσι». Υπάρχουν και εκδόσεις που έχουν “ἀργούς”». Το κείμενο παραδίδεται με δύο γραφές στους κώδικες.

  26. sarant said

    Βασίλη, το ελληνικό Λίντελ Σκοτ τα λέει αυτά. Το αγγλικό Λίντελ Σκοτ δεν έχει το παράθεμα του Αρτεμίδωρου.

  27. Και μιας και ο λόγος περί απεργίας, να θυμηθούμε το παλιό καλό τηλεγράφημα του Αθηναϊκού Πρακτορείου Ειδήσεων, κατά τα τέλη της δεκαετίας του 1970- αρχές 1980, όταν η Πολωνία συγκλονιζόταν από απεργίες. Το τηλεγράφημα είχε τίτλο «Ο Στρατηγός Στράικ στην Πολωνία». Μετά, προφανώς για να διώξει τον κακό Στρατηγό Στράικ, ανέλαβε ένας άλλος πιο πραγματικός στρατηγός, ονόματι Γιαρουζέσλκι.
    Ίσως να μπορούσαμε να βολέψομε τον καημένο τον Στρατηγό στο Υπουργείο Εθνικής Άμυνας της Νομανσλάνδης.

  28. tamistas said

    Σύμφωνα με μία μελέτη, κάποιες απεργίες στην Ελλάδα έγιναν πριν το 1869, ωστόσο οι πρώτες μεγάλες απεργίες δρομολογούνται από τους εργάτες του ναυπηγείου στη Σύρο το 1879, το παράδειγμα των οποίων ακολουθούν οι βυρσοδεψεργάτες. Στην ιστοσελίδα του ΚΚΕ, μαθαίνουμε ότι η πρώτη απεργία που έγινε συνολικά στον ελλαδικό χώρο, πριν ακόμα από τη συγκρότηση του ελληνικού κράτους, κατά τη διάρκεια της επανάστασης του ‘21, ήταν η απεργία των τυπογράφων του Ναυπλίου το 1826. Μάλιστα, όπως γράφτηκε από τον Τ. Κατσιμάρδο στο Έθνος, οι τυπογράφοι τέσσερα χρόνια νωρίτερα είχαν διεκδικήσει εν είδει δώρου του Πάσχα ολίγα γρόσια διά ν’ απεράσωμεν ταύτας τας εορτασίμους ημέρας, αναπληρούντες τας χρείας μας.
    Τη λέξη απεργία δεν τη συνάντησα για τους τυπογράφους. Ούτε, εξάλλου, για τη συμπαθέστατη τάξη των αρτοποιών, των οποίων οι σύγχρονοι συνάδελφοι μας γνωρίζουν ότι το 1857 πραγματοποιείται η πρώτη μεγάλη αγωνιστική κινητοποίηση (απεργία) των αρτοποιών.

  29. Μαρία said

    Νίκο, διόρθωσε σε Barrau.
    http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5726479v.r=+conseils+aux+ouvriers.langEN

    Για να δεις τη μετάφραση, πρέπει να πας εδώ:
    http://www.ascsa.edu.gr/index.php/archives/nikolaos-mdragoumis-papers , φακ.12

  30. ΚαπετάνΈνας said

    Γεια σου συναγωνιστή Νίκο,
    (το «σύντροφε» εδώ και πολύ καιρό, μου έχει τελειώσει.Βέβαια, έτσι κι αλλιώς, επειδή έπασχα από «φιλελευθερισμό», (δηλαδή είχα πολλά ερωτήματα-και το χειρότερο- πολλές απαντήσεις), δεν αξιώθηκα ποτέ της τιμής να ανέβω στο επόμενο level του Super Giuseppe-και δεν εννοώ τον Γκαριμπάλντι).

    Μόλις γύρισα από κει που υποθέτωόσοι μπορούν. Για τους άλλους: Ούουουουου….

    Πολύ δακρύβρεχτες σκηνές εκτυλίχθηκαν στο Συνταγμα (τώρα δεν θα λένε: Αχ, νάμουνα ο Ωνάσης, θα λένε: Άχ, νάμουνα αυτός που παίρνει τις μίζες από την αγορά δακρυγόνων).Πάντως η λογική πρυτάνευσε (χωρίς αυτό που κρέμεται κάτω από το Ρό) και έτσι η πλατεία Συντάγματος δεν μετονομάστηκε.

    Γυρνώντας σκέφτηκα τη σχέση αυτουνού, που γινόταν σήμερα (και είναι και ο τίτλος του άρθρου σου), με το ρήμα απεργάζομαι, που δεν σημαίνει δεν κάνω τίποτα, αλλά αντιθέτως, κάνω πολλά, μάλλον κρυφά και μάλλον κακά.

  31. ΚαπετάνΈνας said

    Διόρθωση:

    Μόλις γύρισα από κει που υποθέτω, οτι ήταν όλοι οι αναγνώστες σου, τουλάχιστον, όσοι μπορούσαν. Για τους άλλους: Ούουουουου….

  32. ΚαπετάνΈνας said

    Η λέξη grève αντικαθιστά κάποια άλλη; Γιατί πρέπει να υπήρχαν και παλιότερα απεργίες στη Γαλλία. Είχε περάσει και νόμος στην Εθνοσυνέλευση του 1789, που απαγόρευε τον συνδικαλισμό, νομίζω και τις απεργίες. Ο νόμος ίσχυε πολύ μετά το 1804, εφαρμόστηκε στις εξεγέρσεις των canut.*

    *canut στην Λυόν, έλεγαν τον υφαντουργό του μεταξιού. Τα γαλλικά μου δεν είναι καλά, το ξέρω όμως από το τραγούδι του Μπρυάν, το λέει κι ο Υβ Μοντάν, αλλά δεν το βρήκα:

    Έχει ωραίο στίχο, ειδικά για σήμερα, έτσι, εις μνήμην. Τον Μπρυάν τον ξέρουμε από τον Λωτρέκ.(τον παραξέρουμε,δηλαδή). Νάτος:

  33. Λευτέρης said

    #4
    Ο έμπορας που αγοράζει όλην την ποσότητα των καρπών
    που υπάρχουν σ’ ενα περιβόλι/χωράφι χωρίς ζύγισμα
    λέμε πως αγοράζει κουτουράδα. Το αλισιβερίσι αυτό
    ήταν αρκετά συνηθισμένο τις δεκαετίες ’50 και ’60.

  34. Λευτέρης said

    Συγνώμη δεν πρόσεξα το #20

  35. sarant said

    22-23: Για το Απέργης, δυσκολεύομαι να δεχτώ την ερμηνεία που δίνει αυτό το σάιτ, επειδή το απέργιν είναι άπαξ λεγόμενο, σε έναν συγγραφέα μόνο υπάρχει, μόνο μία φορά.

    Ο Τριανταφυλλίδης έχει το Απέργης ανάμεσα στα ιταλικής προέλευσης επώνυμα της Τήνου. Ότι υπάρχουν Απέργηδες πολλοί στην Τήνο, υπάρχουν. Αλλά δεν μας λέει ποιο ιταλικό επώνυμο είναι -ίσως Apergi.

  36. sarant said

    30-32
    Δεν ξέρω πώς λέγαν πριν από το 1800 τις απεργίες στα γαλλικά. Μπορεί και να μην είχαν λέξη, να έλεγαν «οι εργάτες σταμάτησαν να δουλεύουν και ζητούν…» Πάντως είναι καλή ερώτηση.

  37. Ηλεφούφουτος said

    σχ. 36, αν κρίνω από τη διατύπωση εδώ
    http://fr.wikipedia.org/wiki/Loi_Le_Chapelier

    γκρεβ πρέπει να λεγόταν και στο νόμο.

  38. Ηλεφούφουτος said

    Μάλλον, τώρα που το ξαναβλέπω οι απεργίες διώκονταν συνεπεία του νόμου, όχι επειδή ο νόμος το προέβλεπε ρητά.

    Αξιοσημείωτο του νόμου και το ότι στο πλαίσιο της τότε απελευθέρωσης του ιατρικού επαγγέλματος έκλεισε και η Ιατρική Σχολή επειδή, λέει, οποιοσδήποτε ήταν ελεύθερος πλέον να ασκήσει το ιατρικό επάγγελμα.

  39. Μαρία said

    Ηλεφού, ισχύει το 38. Ο νόμος απαγορεύει τα επαγγελματικά σωματεία και την παρεμπόδιση ξένων εργατών κλπ.
    Βρήκα το νόμο:
    http://www.lexinter.net/lois/loi_du_14_juin_1791_%28loi_le_chapelier%29.htm

  40. Μαρία said

    Είναι επίσης ενδεικτικό οτι στο λεξικό της γαλλ. επανάστασης (Bouquins ξέρει ο Νικοκύρης) αναφέρεται στο λήμμα Greve μόνο η πλατεία που απ’ το 1789 άρχισε να ονομάζεται πλατεία του Hotel-de-Ville. Η τελευταία εκτέλεση στην πλατεία το 1784.

  41. LandS said

    Δεν καταλαβαίνω γιατί να πρέπει να απεργούν τα sites 🙂 και τα blogs 🙂 🙂 .

    Οι εργαζόμενοι (στον βαθμό που υπάρχουν – και δεν μιλάμε για το χόμπι των «ιδιοκτητών» )σε αυτά; καμία αντίρρηση! Αλλά τα ίδια;
    Οσοναφορά τα κανάλια και τα ραδιόφωνα, νομίζω ότι δεν θα εξέπεμπαν καν, αν οι εργαζόμενοι σε αυτά απεργούσαν. Το ότι βάζουν και διαφημίσεις, δείχνει και γω δεν ξέρω τι.

    Επίσης δεν κατάλαβα το μπλέξιμο με το «κουτουρού» και την «κουτουράδα».
    Βεβαίως και είναι εύκολο για το «κατ’ αποκοπήν», ή το «με το κομμάτι», να πάρουν την σημασία του «αποσπασματικά», του «κατά περίπτωση» και, τελικά, του «βλέποντας και κάνοντας».

  42. Μαρία said

    Κάπτεν, πιάσε το άσμα και Υβ Μοντάν.
    http://tinyurl.com/67fadju

  43. tamistas said

    Στην Εύβοια και, όπως δια του γουγλισμού διαπιστώνω, στην Κέρκυρα, την κουτουράδα τη λέμε ξεκοπή.
    Την ξεκοπή την αναφέρει και ο, φοιτήσας στο 1ο γυμνάσιο Χαλκίδας, Παπαδιαμάντης (στη δεύτερη σειρά του δεύτερου κομματιού του Κακόμη).

  44. sarant said

    Ξεκοπή, το ξέρω κι εγώ.

    Η Εύβοια έχει πολλά κοινά (και όχι μόνο στο λεξιλόγιο) με τη Σκιάθο -μάλλον δεν είναι τυχαίο που ο κορυφαίος Παπαδιαμαντιστής είναι ο χαλκιδαίος ΝΔΤριανταφυλλόπουλος.

  45. Μπουκανιέρος said

    Νομίζω ότι ο Μιχάλης (20) έλυσε την απορία για τη σημασιολογική εξέλιξη του κουτουρού (το 33 επιβεβαιώνει). Η ξεκοπή είναι νομίζω πανελλήνια, ή περίπου. (Στη νεότερη γλώσσα, ας πούμε στα «αθηνέικα», νομίζω ότι έχει γίνει επίρρημα -«ξεκοπί»- και πήρε άλλη σημασία, «χωρίς διακοπή» ή κάτι τέτοιο.)

  46. tamistas said

    Εμείς λεγόμαστε Χαλκιδέοι…

  47. Μπουκανιέρος said

    27 Σκύλε, ο ενλόγω Στρατηγός είναι ένα φάντασμα που πλανιέται γύρω από τη Νομανσλάνδη, ποτέ όμως δεν τεκμηριώθηκε η παρουσία του. Έχω ακούσει ότι εμφανίστηκε εδώ ή εκεί αλλά ποτέ δεν υπάρχουν αποδείξεις (κάπως σαν το τέρας του Λοχ Νες).
    Θέλω να πω: το είδες με τα ματάκια σου;

    Μαρία, πώς και δε μου βρήκες το 11;

  48. Για τον στρατηγό Στράικ, βρίσκω αυτά με μια πρώτη ματιά:

    1) http://www.slang.gr/lemma/show/salue-moi_le_platane_16078:salue-moi_le_platane (δεκαετία του 70 σε υπότιτλους της ΕΡΤ)
    2) http://www.phrases.gr/errors.html (δεκαετία του 80 ανταπόκριση για απεργία στις Βρυξέλες)
    3) https://sarantakos.wordpress.com/2010/09/22/arnakimez/ (το 47, από πρόσφατο Νικοκύρη – εδώ ο στρατηγός στο Παρίσι)

    Πανταχού παρών αυτός ο στρατηγός, τέλος πάντων. Αποδείξεις όμως που να βρεις;

  49. Μαρία said

    Μπουκάν, παράλειψή μου. Ζητώ ταπεινά τη συγγνώμη σου.
    Ένα άρθρο για την απεργία του 1900 και τον Μισιέ Μισέλ
    http://madjoumbev2.free.fr/1900.html Αν πατήσεις στο ντίζερ, πας στο σχετικό άλμπουμ.
    Για επιβεβαίωση δες εδώ τα περιεχόμενα του δίσκου.
    http://www.audio-archives.com.fr/en/catalogue/fiches/e_Musiques-du-monde_753.htm

  50. ΚαπετάνΈνας said

    #Μπράβο, ρε Μαρία, αυτό είχα υπόψη μου, ευχαριστώ και για το σάιτ, πολύ καλό.

    Έχει και Σαρλ Τρενέ, που δεν τον ήξερα, αλλά τον έμαθα, όταν ο Σαρκοζί δήλωσε, οτι ήθελε να γυρίσει τη Γαλλία πίσω στην ατμόσφαιρα του Douce France (κούνια που τον κούναγε). Το τραγούδι μου άρεσε, δεν το είχα ξανακούσει, αλλά πιο πολύ μου άρεσε το La mer , που η μελωδία του κάτι μου θύμισε.

    Αυτή η μουσική μου θυμίζει μια προϊστορική εποχή, στην οποία μεγαλώσαμε αλλά που μας τέλειωσε πριν πέντε-έξι χρόνια, και κάποτε θα την πουν : η Εποχή της Μελωδίας.

  51. Εγώ τον Τρενέ τον έμαθα, πάνε καμιά εικοσαριά χρόνια, από το «Τσάι στη Σαχάρα», ένα τραγούδι του παίζει εκεί σε ένα μπαρ στην Ταγγέρη:

  52. sarant said

    Μάλλον μυθικός είναι ο στρατηγός.

    Πάντως είχα διαβάσει κάποτε στους ωτοβλεψίες των Νέων (προ αμνημονεύτων) ότι στο γερμανικό πρόγραμμα μιας συναυλίας του Θεοδωράκη, το Canto general αποδόθηκε Mach’ es General, δηλαδή Κάν’το στρατηγέ…

  53. ΚαπετάνΈνας said

    Δύτη, έχει πλάκα. Και στα Γιουτουμπάκια που τον είδα, τουλάχιστον στα προπολεμικά, είναι η επιτομή της ανέμελης γαλλικής σάχλας. Και βέβαια, υπάρχει κι αυτή η εκδοχή του Douce France:

    Καλό για να τραβάει ο Σαρκό τα μαλλιά του. Μάλλον προτιμάω το αυθεντικό του Τρενέ.

  54. Μπουκανιέρος said

    49 Έτσι μπράβο, γιατί μας έχει κακομάθει.

    48 Μάλλον ενισχύεις την άποψή μου. Μερσί.

    50 «Douche, France!» ήθελε να πει ο Σαρκό.

  55. Μαρία said

    Ο στρατηγός είναι γενικά αρβύλα. Το General όμως έχει απο παλιά κακοπάθει στις μεταφράσεις.

    Τι σ’ έπιασε, ρε Kάπτεν. Έχω ένα διπλό άλμπουμ με τέτοια παλιά γλυκανάλατα (καλά έχει και ολίγη απο Πιάφ) με-θαύμασε- τίτλο: Chanteurs de charme.

  56. ΚαπετάνΈνας said

    Γιατί, γιατί ρε Μαρία, «τι μ’ έπιασε»;
    Έγώ, ακούω και ρεμπέτικα και κλαρίνα, αλλά δεν μπαϊλντίζει κανείς τόοοσα χρόνια με τη βραχνάδα του Βαμβακάρη, την κλαψομουνίαση του Καζαντζίδη, ή «τή ζωή που τραβάει την ανηφόρα»; Αν τόσα χρόνια που το ακούμε, η ζωή όντως τραβούσε την ανηφόρα, θα είχαμε φτάσει όχι στο Έβερεστ, αλλά στη Βαλχάλα.Η το πάθος του Λουλύ; Νισάφι.

    Τα γαλλικά τραγουδάκια αυτά, που τα ανακάλυψα τώρα τελευταία, μου αρέσουνε, μου φαίνονται μελωδικά και εξωτικά, τόσο μακρυά από την εποχή μας.

    Είναι και μια ρεζιστάνς. Ακόμα και τα γλυκανάλατα, στην τελική, είναι κάτι: Είναι γλυκανάλατα. Τα γιουροβίζιον δεν είναι τίποτα.

  57. Ηλεφούφουτος said

    Χρειάζονται και τα γλυκανάλατα.

    Ειδικά το γλυκανάλατο «Λα μερ» μού φέρνει γλυκόπικρες αναμνήσεις.
    Η μπαλάντα της γλυκοπικρανάλατης θάλασσας!

  58. Μαρία said

    57 Άμα έχεις αναμνήσεις, αλλάζει το πράμα.

    Κάπτεν, θα πας ν’ ακούσεις και τον Ανταμό;

  59. Ο Ανταμό είναι sold-out, απ’ ό,τι διάβασα (τι να πεις).

  60. Μαρία said

    59 Μπορεί να έχουν αναμνήσεις απ’ «τη νύχτα».

  61. ΚαπετάνΈνας said

    58.Μπα, όχι, πολύ γαλλική σιξτίλα. Προτιμάω τους παλιότερους.

    Πάντως, η φωνή του, που την άκουσα εδώ,

    είναι μια χαρά.

    Πάντως και δω πέρα μερικές γνώριμες φρασούλες:

    Στο:
    J’ai vu l’Orient dans son écrin
    Avec la lune pour bannière

    η μελωδία είναι ίδια με το :

    Ξέρω κάααατι πουλιά,
    μαύρα πουλιά, πουλιά πικρά…

    Εντάξει, δε λέω ότι είναι κλοπή…

  62. Μπουκανιέρος said

    58-59 Ρε σεις, νόμιζα ότι κάνατε πλάκα («μα ζει αυτός;») και μετά είδα τις αφίσες…

  63. Η πραγματικότητα ξεπερνά κάθε φαντασία και πλάκα.

  64. Μαρία said

    62 Καλέ γιατί να μη ζει; Ούτε 70 δεν είναι ακόμα. Εδώ ζει ο Νίκο Φιντένκο (α κάζα δ’ Ιρένε) και συμμετείχε σε εκδήλωση του ιταλικού ινστιτούτου.

  65. Μπουκανιέρος said

    65 (στασέρα σι βα!)
    Ε, εδώ θάψαμε άλλους κι άλλους – κι εγώ δε νιώθω πολύ καλά τελευταία, για να πω την αλήθεια…

  66. […] είναι επανάληψη ενός παλιότερου άρθρου που είχα δημοσιέψει πριν από είκοσι μήνες, τον Φλεβάρη του 2011, φυσικά και τότε σε μέρα απεργίας. […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: