Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το καρναβάλι και η ετυμολογία του

Posted by sarant στο 5 Μαρτίου, 2011


Τελειώνει αύριο το καρναβάλι, μέσα στην κατήφεια και στην παγωνιά, είναι αλήθεια, και δεν έχουμε προλάβει να πούμε για την ετυμολογία του. Εδώ που τα λέμε, δεν είχα σκοπό να γράψω για το θέμα γιατί πίστευα ότι είναι πασίγνωστο, όμως είδα εδώ κι εκεί στο Διαδίκτυο διάφορες περίεργες και ανυπόστατες απόψεις, οπότε ίσως δεν είναι περιττό να γράψω.

Το καρναβάλι είναι δάνειο από την ιταλική λέξη carnevale, η οποία ανάγεται στο υστερολατινικό carnem (το κρέας) levare (σηκώνω, αφαιρώ)· από εκεί έχουμε από τον 13ο αιώνα και μετά το παλαιό πιζάνικο carnelevare, το παλαιό βενετσάνικο carlevar, οπότε είναι λογικό να υποθέσουμε ότι έγινε αφομοίωση και φτάσαμε σε έναν (αμάρτυρο) τύπο carnelevale και μετά carnevale. Από τα ιταλικά η λέξη διεθνοποιήθηκε και πέρασε σε πολλές ακόμα ευρωπαϊκές γλώσσες μεταξύ των οποίων και στα ελληνικά.

Δηλαδή, το καρναβάλι, που μας μπάζει στην Σαρακοστή, είναι ο αποχαιρετισμός στο κρέας, στην κατανάλωση κρέατος. Ανάλογη άλλωστε είναι και η ελληνική ονομασία: από-κρεω.

Η λέξη καρναβάλι δεν εμφανίζεται σε βυζαντινά και μεσαιωνικά κείμενα· ακόμα και ο Σομαβέρας, αν και Ιταλός, στο λεξικό του (18ος αιώνας) αποδίδει Αποκριαίς το carnevale. Τολμώ να υποθέσω πως είναι δάνειο του 19ου αιώνα –πάντως ο Βυζάντιος, στα μέσα του 19ου αιώνα, ενώ δεν έχει λήμμα «καρναβάλι» στο ελληνογαλλικό λεξικό του, αποδίδει «καρναβάλια» το γαλλ. carnaval στο γαλλοελληνικό λεξικό.

Έλεγα πιο πάνω ότι στο Διαδίκτυο βλέπει κανείς και άλλες απόψεις, κυρίως από όσους τονίζουν την αρχαιοελληνική αρχή των αποκριάτικων εθίμων. Ωστόσο, ενώ είναι σίγουρο πως τα αποκριάτικα έθιμα απηχούν παγανιστικές γιορτές, αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει υποχρεωτικά και το όνομα να είναι ελληνικό.

Για παράδειγμα, κυκλοφορεί στο Διαδίκτυο ένα απόσπασμα από το βιβλίο «Καρναβάλι, η αρχαιότερη ελληνική γιορτή» του Μ. Βερέττα, που δεν το παραθέτω γιατί είναι μεγάλο, που προτείνει διαφορετικές σημασίες για το «καρνάβαλε» και για το «καρναβαλίζω» χωρίς να υποψιάζεται πόσο αστείο είναι αυτό που υποστηρίζει.

Ένα άλλο δημοσίευμα, που το βρίσκω να αναδημοσιεύεται και σε σοβαρούς ιστότοπους, παραθέτει τη σωστή εκδοχή χύμα μαζί με τις άλλες, και υποστηρίζει ότι: Η λέξη καρναβάλι δεν έχει αποδεκτή ετυμολογία από όλους, είναι μια λέξη άγνωστη, υπάρχουν ωστόσο πιθανές ετυμολογίες που δίνουν διάφοροι λαογράφοι.

Οι λαογράφοι ας δίνουν ό,τι θέλουν, αλλά τα ετυμολογικά λεξικά, όσα κυκλοφορούν, θεωρούν σχεδόν ομόφωνα ότι η ετυμολογία είναι αυτή που παρέθεσα παραπάνω, και κανένα δεν κάνει λόγο για ελληνική αρχή. Ο ιστότοπος αυτός μάλιστα φαίνεται να θεωρεί πιο πιθανή την εξής πορτοκαλική ετυμολογία:

* Η λέξη σχετίζεται με τον χοροπηδηχτό χορό των Σατύρων που είναι μεταμφιεσμένοι ως τράγοι. Έτσι το καρναβάλι μπορεί να σημαίνει βαλλισμός των κάρνων. Κάρνος κατά τον λεξικογράφο Ησύχιο είναι κάρνος· φθείρ. βόσκημα, πρόβατον. Έτσι οι τράγοι που είναι τα βοσκήματα, βαλλίζουν δλδ χοροπηδάνε. Ίσως αυτή η ετυμολογία είναι πιο σωστή από τις άλλες και να συμβαδίζει και με τα αρχαία έθιμα.

Η θεωρία βασίζεται σε ένα άπαξ λεγόμενο του Ησύχιου, που μπορεί να σημαίνει πρόβατο αλλά μπορεί να σημαίνει και ψείρα! Τώρα, το πώς αυτή η σπανιότατη λέξη έφτασε και διαδόθηκε σε όλη την Ευρώπη ενώ ταυτόχρονα δεν μαρτυρείται στην υποτιθέμενη γενέτειρά της, αυτό δεν μας το ξεκαθαρίζει!

Κι ένα υστερόγραφο, αποκριάτικο.  Τον 19ο αιώνα συνηθιζόταν στις αποκριάτικες γιορτές της καλής κοινωνίας μεγάλες παρέες να ντύνονται με τρόπο που να παρουσιάζουν ένα θέμα, σαν ταμπλό βιβάν. Η παρέα του Ροΐδη είχε αποφασίσει να παρουσιάσει το σουλτάνο με την ακολουθία του και με το χαρέμι του, και ο Ροΐδης θα έκανε τον Κισλάραγα, δηλαδή τον αρχιευνούχο. Ο επικεφαλής της ομάδας έκανε τον τελευταίο έλεγχο πριν φύγουν, αν έχουν όλοι μαζί τους τις στολές, τα αξεσουάρ και όλα τα αναγκαία.

– Έχετε όλοι ό,τι σας χρειάζεται για το ρόλο σας; ρώτησε
– Και κάτι παραπάνω! απάντησε ο Ροΐδης.

39 Σχόλια to “Το καρναβάλι και η ετυμολογία του”

  1. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Πάντα να μας μπερδεύουν, οι εκκλησίες.

    Με Καθαρή Δευτέρα μπαίνουν στη Σαρακοστή οι ορθόδοξοι, Τετάρτη με τις στάχτες, τη λένε αντιστοίχως οι καθολικοί.

    Ενώ, λίγο πριν αρχίσουν τη νηστεία τους, οι καθολικοί αποχαιρετούν τις Απόκρηες την Παχειά Τρίτη, την Τσικνοπέμπτη, αντιστοίχως, οι ορθόδοξοι.

    Δεν πειράζει, όλοι οι δρόμοι οδηγούν στον Παράδεισο. Μόνοι οι αρχιευνούχοι, που έχουνε χάσει το κλειδί του (καθώς είχε πει ο Ζορμπάς), δε θα τον βρούνε -εξαιρουμένου φυσικά του Ροΐδη…

  2. Πασάς ο Ροΐδης. Αλλά σίγουρα δεν μπαίνει με τίποτε στον Παράδεισο. Θα βαριόταν.

  3. π2 said

    Ώστε δεν ανήκεις, Νίκο, στους «ανοιχτόμυαλους ερευνητές» όπως ο κ. Βερέττας, που ετυμολογούν το καρναβάλι από τα Κάρνεια, ε; Διάβασε βρε παιδί μου κι εσύ κανένα βιβλίο: υπάρχει η αρχαιότητα (άντε και το Βυζάντιο σύμφωνα με ορισμένους ανοιχτόμυαλους ερευνητές) και ο νεοελληνικός λαϊκός πολιτισμός. Ανάμεσα και παραδίπλα δεν υπάρχει τίποτε: hic sunt leones.

    [Δεν ήξερα αυτήν την παρετυμολογία και εντυπωσιάστηκα. Τα Κάρνεια ήταν μια φυλετική εποχική γιορτή της ένοπλης κοινότητας. Η σύνδεσή της με τις απόκριες με αφήνει ενεό.]

  4. Φρύνις said

    Αίνιγμα, σκωπτική αναφορά σε γαλλικό αξεσουάρ της ύστερης εποχής του ταμπλό βιβάν. Λέσβος ~1940

    «Γύρω γύρω τρίχα και στη μέση τρύπα. Eίναι πρά(γ)μα κοριτσιού και αρχίζει από μου. Μα το καταπνάρ’ τ’ λαιμού σ’ δεν είν’ έφτου π’ βάζ’ ι νους σ'». Ή και «Μα τον Άγιο Κωνσταντίνο, μη θαρρείς πως είναι εκείνο».

    Να το πάρει το ποτάμι;

  5. Jimakos said

    Άσχετο τρίβια. Υπήρχε κι ο γνωστός ιταλός ποδοσφαιριστής, Αντρέα Καρνεβάλε (Νάπολι επι Μαραντόνα κλπ κλπ). Ήταν βασικός στην εθνική Ιταλίας κι αυτός που στο Παγκόσμιο του ’90 του »έφαγε» τη θέση (λόγω δυσκολίας στο σκοράρισμα) ο μετέπειτα διάττων αστέρας Τότο Σκιλάτσι.

  6. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια!

    4: Εγώ το ξέρω, αλλά δεν το μαρτυράω. Αμφιβάλλω αν λέγεται σήμερα η λέξη, πάντως.

  7. Πρωινό καρναβαλιού, από την ταινία Orfeu Negro του Μαρσέλ Καμί.

  8. Φρύνις said

    Παρεπιπτόντως γνωστές μπουτίκ της Αθήνας αγνοούν παντελώς το είδος και βέβαια οι δήθεν trendy κυρίες όχι μόνο δεν ξέρουν τι είναι, αλλά ούτε πώς προφέρεται.

    http://toblogtonkirion.gr/2011/01/%CF%84%CE%B9-%CE%B5%CE%AF%CE%BD%CE%B1%CE%B9-%CF%84%CE%BF-%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CF%83%CF%8C%CE%BD/

  9. Μαρία said

    Βερέττας σε εορτασμό των Καρνείων στη Σαλονίκη.
    http://koinothess.wordpress.com/2009/03/17/karneios3/

  10. Νατάσσα said

    Και το car naval του Νταλί, στο μουσείο του Φιγκέρες

    0:46 περίπου

  11. sarant said

    8: Μου δημιουργείται πάντως η εντύπωση ότι όποιος έγραψε το άρθρο δεν ξέρει τι θα πει ψιμύθια, διότι λέει για «μονόπετρα και μπριγιάν και άλλα ψιμύθια».

  12. Δεν μπορώ να καταλάβω πως έκανε ο Βερέττας τη σύνδεση των Καρνείων με το καρναβάλι, η ετυμολόγηση όντως είναι τραβηγμένη αλλά να παρατηρήσω πως τα Κάρνεια είχαν πολλές διαφορές ανάλογα με την ιστορική τους εξέλιξη. Στην αρχή είχε μεν τον πολεμικό χαρακτήρα, όπως επισημαίνει ο Π2 παραπάνω και σαφώς λακωνική (δλδ σπαρτιατική) γιορτή, αργότερα «εκφυλίστηκε» σε εκδηλώσεις αθλοπαιδιών από έφηβους και απέκτησαν περισσότερο ένα χαρακτήρα που πλησίαζε σε μια λάιτ εκδοχή των Ολυμπιακών Αγώνων, κάτι που περιέργως ο Βερέττας δεν το επισημαίνει. Μάλιστα, ο πιο σημαντικός αγώνας αυτών των μετέπειτα Καρνείων ήταν η σταφυλοδρομία.

  13. Και κάτι άλλο, χαρακτηρίζει μεν το καρναβάλι ως διονυσιακή γιορτή που προέρχεται από μια… στρατιωτική γιορτή, αλλά παραλείπει και πάλι να πει πως ενδιάμεσα τα Κάρνεια ουσιαστικά μετεξελίχθηκαν σε γιορτή του τρύγου ακριβώς γιατί γιορτάζονταν στο… τέλος του καλοκαιριού!

  14. Μαρία said

    11 Μπερδεύει τις πέτρες με το σοβά.

  15. Φρύνις said

    11:Προφανώς και δεν ξέρει. Εγώ το λίνκ έδωσα, χωρίς τα δέοντα εισαγωγικά στη δανεική φράση, χάριν καρνειοβαλιστικής αμεσότητος. Παρεμπιπτόντως, να μη χρεωθώ και το ‘παρεπιπτόντως’ του άνωθεν ψιμυθιωμένου μπλογκοτοπίου. Από παρεμπίπτοντα ‘αξεσουάρ’ άλλο τίποτα.

  16. sarant said

    15: Προς Θεού, δεν υπαινίχθηκα ότι είναι δικό σας, αλλά έχει γούστο διότι την ώρα που επικρίνει τις άλλες κάνει ένα μάλλον σοβαρότερο λάθος 🙂

  17. Στην Κύπρο τις Απόκριες τις ονομάζουμε «Σήκωσες» γιατί, κατά την παράδοση, είναι η τελευταία φορά, πριν την Ανάσταση, που επιτρέπεται να φάμε κρέας. Μετά, το κρέας το «σηκώνουμε» από το τραπέζι μας μέχρι την Κυριακή του Πάσχα, οπότε το βάζουμε και πάλι (δηλαδή, κάτι περίπου όπως το ιταλικό carnevale). Όποιος δεν βαριέται, ας διαβάσει μια ευτράπελη αποκριάτικη ιστορία σχετικά με τις «Σήκωσες» εδώ: http://meropbird.blogspot.com/search?q=%CF%83%CE%AE%CE%BA%CF%89%CF%83%CE%B5%CF%82

  18. # 4
    Υπάρχει και άλλη εκδοχή :
    Τόχουν οι γυναίκες, κάτω από την μέση, τριχωτό και αρχίζει από «μ»

  19. Qq said

    μασχάλη, τι άλλο

  20. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Εφόσον το καρναβάλι σχετίζεται και με τη νηστεία, ας σημειωθεί για την ιστορία πως η πρώτη μέρα της Σαρακοστής του 2011 συμπίπτει με την 40η ημέρα της απεργίας πείνας των 300. Όσο για την ελληνική κυβέρνηση, αυτή απεργεί γενικώς, εδώ και μήνες…
    (Άλλωστε, αφού μαζί τα φάγαμε, μαζί και απεργούμε…)

    Σκ.Τ.Β.Κ. (# 2), δε νομίζεις ότι ο Ροΐδης θα δεχόταν να πάει στον κήπο της Εδέμ, εάν ήταν σίγουρος πως θα σουλατσάριζε εκεί μέσα με την Πάπισσά του τρώγοντας μήλα από όλες τις μηλιές; 😉

    Μερόπη (# 17), Μάλλον ο μπακάλης θα πρότεινε στην Τούλα κανένα viagra για το σύζυγό της! 😉

  21. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Πραγματικά θαυμάσιοι ο Camus (# 7) και ο Dali (# 10) αλλά ας θυμηθούμε πως και τα ζώα έχουν το καρναβάλι τους…

    Και αν θέλετε να δείτε πού γίνεται το μεγαλύτερο καρναβάλι της Βόρειας Αμερικής, κλικ εδώ :

  22. Μπουκανιέρος said

    Για να συνεισφέρω στην ουφο-ετυμολογία θα αναφέρω και τη λέξη «κάρνον» που νομίζω ότι σημαίνει βούκινο ή σάλπιγγα.
    Υποθέτω ότι η ρίζα καρν- έχει να κάνει με το κέρατο, το κόρνο, κι αυτό εξηγεί ίσως και άλλα καρνοτέτοια που αναφέρθηκαν παραπάνω ή στα λινκ. (Επευκαιρία, εκείνο το «Ντουλ-Καρνέιν για τον Δίκερο, σε ποια γλώσσα ακριβώς είναι;)

    9 Δε φοράνε χλαμύδες επειδή είναι καρναβάλι;

  23. Μαρία said

    22 Πού το βρήκες; Στο Κοράνι σε αγγλική μεταγραφή ο Αλέξανδρος
    Iskandar Dzu’l-Karnain
    Η κατάληξη έιν δείχνει δυικό απ’ όσο ξέρω, π.χ. Μπαχρέιν.

  24. Μαρία said

    22 Στο Κοράνι μου σε μετάφραση Jacques Berque μεταγράφεται Dhu’l-Qarnayn (sour.XVIII 83-98). Στο κείμενο υπάρχει μόνο ο Δίκερως χωρίς το όνομα Αλέξανδρος. Στον πίνακα ονομάτων δίπλα στο αραβικό: Alexandre ou le Bicornu.

  25. Μπουκανιέρος said

    23 Δεν το βρήκα, παλιά ανάμνηση από διάφορα ρομαντσοαλεξανδριανά αναγνώσματα (ή Δουλ-Καρνέιν), τρέχα γύρευε πού. Ήξερα ότι έχει σχέση με το Κοράνι και τα αραβικά, αλλά αναρωτιόμουνα μήπως σ’ αυτή τη μορφή είναι περασμένο σε τίποτα οθωμανικά, περσικά κοκ.

  26. Μαρία said

    25 Α συνειρμός απ’ τα κέρατα. Για τον κερατά δεν ξέρω τι γίνεται στην Τουρκία αλλά οι Κούρδοι έχουν ένα ισκεντέρ κεμπάπ.

  27. gbaloglou said

    11 & 14

    Μεγάλη σύμπτωση, καθώς το «ψιμμύθιο» συζητήθηκε εδώ πολύ πρόσφατα (σχόλια 134 & 136). Όπως γίνεται φανερό και από εκείνη την συζήτηση (και αναζήτηση στο TLG) και από αναζήτηση γκουγκλ (και σύγχρονη χρήση), η λέξη αλλάζει βαθμιαία από «λευκαντικό» και «άσπρισμα» σε «καλλώπισμα» και «στολίδι». Πολύ ωραίο παράδειγμα το «O Ευριπίδης χωρίς ψιμμύθια» — Αγγλιστί «Euripides without frills» 🙂

    [Ας παραδεχτώ εδώ ότι την λέξη αυτή την αγνοούσα παντελώς ως πριν λίγες μέρες…]

  28. gbaloglou said

    … Και βέβαια συνήθως γράφεται με ένα μ το «ψιμμύθι» (και τώρα και στην αρχαιότητα)!

  29. Δου’λ-καρνέιν, απ’ όσο θυμάμαι τώρα εκτός βάσης, σημαίνει κατά λέξη «ο κύριος των δύο κεράτων». Ζουλκαρνέιν για τους Οθωμανούς.
    Υπάρχει νομίζω μια ερμηνεία, σύμφωνα με την οποία άλλο πρόσωπο ο κορανικός Αλέξανδρος (Ισκεντέρ) και άλλος ο Δουλκαρνέιν.

  30. sarant said

    27: Εδώ που τα λέμε δεν έχεις άδικο, αλλά και πάλι frill το μονόπετρο;

  31. gbaloglou said

    Ποιητική αδεία 🙂

  32. #22 Μπουκανιέρος, σκέψου να πιάσουμε και την κελτική φυλή των Carnutes.

  33. 26 Το ισκεντέρ κεμπάπ, σύμφωνα με την παράδοση τουλάχιστο, δεν προέρχεται από τον Αλέξανδρο αλλά από το μάγειρα Ισκεντέρ Ούστα από την Προύσα που υποτίθεται ότι το πρωτοέφτιαξε.

  34. nestanaios said

    Θα μου επιτρέψετε να διαφωνήσω. Η ιστορία μίας λέξεως δεν έχει καν μια σχέση με την ετυμολογία. Ετυμολογία = ευτμολογία. Τά sτοιχεῖα μένουν τά ιδια. Γίνεται μετάθεσιc τοῦ Υ. Τό πάθοc μετάθεσιc λέγεται. Ὁ ὀριsμόc τῆc μεταθέσεοc, sύμφωνα μέ τόν Τρύφωνα τόν Ἀλεξανδρινό γραμματικόν, ἔχει οὔτωc. Μετάθεσιc δέ sτοιχείου ἐsτί μετακίνησιc ἐκ τῆc ιδίαc τάξεοc ἐφ’ ἑτέραν τάξιν, οἷον ὡc ὅταν τά δαρτά δρατά λέγωμεν καί τόν προθμόν πορθμόν, ὁμοίωc καί τήν καρδίαν κραδίαν καί τό κράτοc κάρτοc. καλεῖται δέ καί ἐναλλαγή καί υπέρθεσιc.

    Καί ἔχομεν εὐτμ + ον. Ον = πτωτική κατάληξιc οὐδετέρου καί ἀποβάλεται διά νά ἔχωμεν ὡς θέμα τήν sυλλαβή εὐτμ καί ἄν προσθέσωμεν τήν ρηματική κατάληξιν πρώτου ἐνικοῦ προσώπου το γνωστόν ω ἔχομεν εὐτμῶ.

    Ἡ λογική τῆc εὐτμήσεοc ἑνόc ὀνόματοc διά τήν ἀποκάληψιν τῆc σημασίαc ἐτυμολογία ἀποκαλεῖται καί ἡ ἐτυμολογία δέν ἔχει καν μία σχέσι μέ τήν ιsτορία τῶν λέξεων

    Οἱ παλαιοί ἔλεγαν…ὥσπερ γάρ ἡ ἀνατομή διαίρεσίν τινα τῶν μορίων ποιεῖται, οὕτωc καί ἡ ἐτυμολογία τρόπον τινά διαίρεσιν τῶν λέξεων ἀπεργάζεται.

    Γιά την ιστορία τώρα έχομεν και αυτά βγαλμένα μέσα ἀπό τά παλιά τά πολύ παλιά τα πελασγοδοσμένα καί όχι τά μακρινά τά πολύ μακρινά τά ινδικά.
    Ησύχιος καρνοστάσιον• στάβλος, ὅπου τὸ κάρνον ἵσταται κάρνος• φθείρ. βόσκημα, πρόβατον Καρνεῖα, ἑορτὴ παρὰ Λακεδαιμονίοις.

  35. ΚαπετανΈνας said

    Ο Δ΄ούλ Καρνεΐν αναφέρεται στο Κοράνι, και όντως, δεν παραδέχονται όλοι, ότι πρόκειται περί του Μεγαλέκου. Νομίζω, ότι, επειδή εκεί κάτω, στις οάσεις, δεν έιχαν τότε την Ιστορία περί πολλού, και επειδή το Κοράνι έχει γραφτεί μάλλον πρόχειρα, μάλλον σε κάποιον θρύλο αναφέρεται, από τη Φυλλάδα ή αλλού, και η δική μου θεωρία είναι ο τι τον ήξεραν κυρίως από τα νομίσματα, τα οποία, όποτε δεν τον εμφανίζουν με λεοντή,τον δείχνουν κερατά:

    http://www.google.gr/images?um=1&hl=el&client=firefox-a&rls=org.mozilla:el:official&tbs=isch:1&&sa=X&ei=Pjh1TfPCEYLsOe6m4L8G&ved=0CDAQBSgA&q=coin+alexander+the+great&spell=1&biw=1024&bih=578

    Η ετυμολογία του Καρνεΐν είναι από το σημιτικό qarn- που σημαίνει το κέρατο και που είναι υπόπτως όμοιο με τη ΠΙΕ ρίζα ker- που σημαίνει το ίδιο.
    Ίσως είναι μία από τις κοινές ρίζες των δύο οικογενειών. Αφού έχουν τα Πρωτο-ινδο-ευρωπαϊκά βόδια (tάuro- ) και οι αίγες, (ghaido) κοινή ρίζα με τα σημιτικά ξαδέρφια τους (θauro και gagyu), γιατί να μην έχουν και τα κέρατά τους;

    Και ένα πιο ευχάριστο φινάλε.Το αγαπημένο μου τραγούδι (και χορός) της λατινικής Αμερικής. Το Καρναβαλίτο. Όταν τόλμησα να εκμυστηρευτώ, ότι από πολύ μικρός με συγκινούσε αυτός ο σκοπός, η απάντηση που πήρα ήταν -Γιατί ,μικρός έβοσκες λάμα στις Άνδεις;(Αμάν, αυτή η νέα γενιά…)

    Σε άλλα γιουτουμπάκια με τον ίδιο τίτλο μπορεί κανείς (για να κάνουμε και ένα ελληνο-ινδιανο-σέρβικο λογοπαίγνιο) μπορεί να δη κανείς και το Μάτσου-Πίτσκου.

  36. ΚαπετανΈνας said

    Νίκο, γεια χαρά ,γεια σας παιδιά και καλή Σαρακοστή.

    Την εισαγωγή μου την έφαγαν τα σχόλια (ή ο υπολογιστής μου). Μάλλον ξυπνάνε και οι μηχανές και αυτονομούνται και αντιδρούν στην πολυλογία. Εγώ όμως ακάθεκτος, ξαναγράφω τις ευχές μου, η Σαρακοστή αυτή να είναι σύντομη.

    Δεν το βλέπω, όμως. Για μας τους πληβείους, μάλλον πρόκειται να κρατήσει από τέσσερα χρόνια, έως ισοβίως. Και αυτή μπορεί να είναι η καλή εκδοχή. Γιατί, η μεν Αμερική, για να φτάσει τα επίπεδα των ρυθμών ανάπτυξης, που παρουσίαζε πριν από την προηγούμενη κρίση, έπρεπε να περάσουν 23 χρόνια, ο λαός της, όμως, (και όλων των άλλων χωρών) έπρεπε να περάσει μέσα από τον Δεύτερο Παγκόσμιο.

  37. ΚαπετανΈνας said

    Α, τελικά δεν τα έφαγε, είναι στο άλλο νήμα.(!!!)
    Και να πω, ότι η μελιτζανοσαλάτα μεθάει…

  38. Μισιρλού... said

    «…Ως γνωστόν το carneval παράγεται εκ των του νεωτέρου λατινισμού λέξεων Carnelevamen, Carnelevale, Carnelevarium, Carniprivium, σημαινουσών ως η Απόκρεως την άρσιν, αποχήν, και αφαίρεσιν του κρέατος. Πάσαι αι λέξεις αύται δεν είναι αρχαιότεραι των Σταυροφορικών χρόνων, εν αρχή δ’ εδήλουν μόνον την τελευταίαν της Τυροφάγου εβδομάδος Κυριακήν…»
    [Αι καλάνδαι, αι Απόκρεω και τα κούλουμα παρά τοις Βυζαντινοίς] ΕΣΤΙΑ (1878)

    Όμως…
    Μ’ αυτά, μας κάνεις Νίκο, να επαναπροσδιορίσουμε την δωρική καταγωγή μας! 😆
    Μας απομυθοποιείς τις ιθυφαλλικές μας θεότητες και τις προκλητικές βωμολοχικές ωδές (ιθυφαλλικά)…
    Ο Κάρνος δεν ήταν ο τοπικός μας πελοποννησιακός θεός; Ζωόμορφος, κερασφόρος (κριός); Που τον αντικατάστησε μετά ο Απόλλωνας (ή ήταν και ερωμένος του). Αυτά δε λένε ο Θεόκριτος, ο Ηρόδοτος, ο Παυσανίας, ο Πλίνιος, ο Στράβωνας, ο Αθήναιος… Θούκις και αποδέλοιποι, έως -περίπου- και σχετικές αυστηρές νουθεσίες στις Νεαρές του Ιουστινιανού;

    Θέλω να πω, δηλαδή :
    Οι βωμολοχίες, η έκσταση, η ευωχία, οι μεταμφιέσεις, οι χοροί -που χαρακτηρίζουν και συνοδεύουν τη γιορτή των Απόκρεω, πώς συνδέονται και τεκμηριώνονται στα λατινικά και ρωμαϊκά ήθη και στα κείμενα;
    Αντιθέτως, στα δικά μας κείμενα, δεν είναι τρανταχτό το στοιχείο πως προϋπάρχουν; Πως, έστω μεταλλαγμένα και προσαρμοσμένα στις εποχές και ήθη, κάπως μεταλαμπαδεύτηκαν;

    (Ψιλο)ξεφυλλίζοντας ημερήσιο και περιοδικό Τύπο, βλέπω πως ο Καρνάβαλος εισάγεται επισήμως, στις αθηναϊκές Αποκριές, το 1887 (ίδρυσις του Κομιτάτου των Απόκρεων).
    Βεβαίως, προϋπάρχει ο αποκριάτικος εορτασμός, με φασουλοπόλεμο, αλευρώματα, μουντζουρώματα, γαϊτανάκια, γκαμήλες, ρόπαλα, κουδούνια, προβιές κλπ παλιά κατάλοιπα, που οι αρθρογράφοι τα κατηγορούν λυσσαλέως («οι μεταμφιεσμοί ήνε αηδείς και άκοσμοι») και «νομιμοποιούν» πια την δυτικοφερμένη μορφή τής γιορτής του Καρνάβαλου.
    Μόνο που μερικοί προτείνουν να εξελληνιστεί το όνομα σε «Βασιλεύς των Απόκρεων», αν και ο Βικέλας επιμένει στο : «Ο Αποκριάς».

    Το ενδιαφέρον είναι πως (πριν το 1887) βρίσκω αντίστοιχες παρελάσεις τέτοιων μεταμφιεσμένων και σχετικών εκδηλώσεων και σε άλλες «προνηστίσιμες» γιορτάδες! (πχ. Νοέμβρης, πριν τη νηστεία Χριστουγέννων).
    Αυτό με προβληματίζει σε συσχετισμό με τις παμπάλαιες πολλές γιορτές ανά μήνα (Κάρνεια, Διονύσια, Ανθεστήρια, Κρόνια, Θαργήλια, Οσχοφόρια…).

    Δεν είμαι -σαφέστατα- Βερεττιανή, αλλά με τον αποκλεισμό τής πανάρχαιης καταγωγής του Καρνάβαλου…απογοητεύτηκα! 😥
    Μας ρήμαξε το μνημόνιο, χάσαμε την πίστη μας, χάσαμε τα φράγκα μας, την αγωνιστικότητά μας, την τόλμη μας.. Όλα! Μέχρι και τα Καρνειάσια πεδία μας, πλέον;!]
    :mrgreen:

    Εδώ, στο περιοδικό Ιλισσός Τόμ. 2, Αρ. 1 (1869), ένα θαυμάσιο κείμενο για τις μεσαιωνικές Απόκριες -και όχι μόνο.
    Η ΑΠΟΚΡΕΩΣ, Α’ ΜΕΡΟΣ
    Η ΑΠΟΚΡΕΩΣ, Β’ ΜΕΡΟΣ

    ΥΓ 1 – Για τον αγαπητό Κορνήλιο [ή καναν άλλο… Χριστιανό!] :
    Υπάρχει κάπου το κείμενο-αφορισμός, του Ιωάννου Χρυσοστόμου, για χορούς και μεταμφιεσμένους; Έτσι διάβασα σε άρθρο του 1899.

    ΥΓ 2 – Για @35 ΚαπετανΈνα
    Όπως βλέπεις, Καπιτάνο, έχουμε κι εμείς στην Πελοπόννησο τον δικό μας -κανονικότατο- κερατά! Τον Κάρνο.
    Τι να τους κάνουμε τους Μεγαλέκους;
    😛

    ***

    >>> Νίκο, κι ένα προσωπικό (άσχετο θεματολογικά) δωράκι για σένα, που βρήκα χτες τυχαία, από το 1869 : Τινά περί ζατρικίου.

  39. sarant said

    Μισιρλού πολύ ωραία τα δωράκια σου -και αυτό το σκακιστικό νομίζω ότι θα ενδιαφέρει κι άλλους, αφού δίνει καφενειακούς κανόνες σκακιού. Άσε που μιλάει και για πρεφικά όργια!

    Όμως δεν με διάβασες προσεχτική ή εγώ δεν εκφράστηκα καλά. Κανείς δεν αρνείται ότι υπήρχαν έθιμα με ξεφάντωμα και μεταμφίεση από πάντοτε, αν θες και με αδιατάρακτη συνέχεια (παρά τις απαγορεύσεις της εκκλησίας στα βυζαντινά χρόνια). Αυτό που αρνούμαι είναι η ετυμολογία, η προέλευση της λέξης. Για να το πω αλλιώς, και το σπίτι είναι λέξη λατινική, αλλά σπίτια φτιάχναν και πρωτύτερα.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: