Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το παράπονο του άτυχου Ναυπλιώτη

Posted by sarant στο 13 Μαρτίου, 2011


Κι ενώ στην Ιαπωνία το κακό τρίτωσε, με σεισμό, τσουνάμι και πυρηνικό ατύχημα, ενώ ο πρωθυπουργός μας επέστρεψε τροπαιούχος από την σύνοδο κορυφής και αρχίζει να κρεμάει πωλητήρια στα ασημικά της χώρας, ενώ όλοι συνωστίζονται να σώσουν τον λαό της Λιβύης, δεν παύει σήμερα να είναι Κυριακή, μέρα σχόλης ακόμα, οπότε σκέφτηκα να κάνω μια εντελώς ανεπίκαιρη ανάρτηση και να παρουσιάσω τα προβλήματα ενός άτυχου πατριώτη μας, ενός Ναυπλιώτη. Εντελώς ανεπίκαιρη, επειδή τα γεγονότα που παρουσιάζει, όχι και πολύ καθαρά είναι η αλήθεια, ο Ναυπλιώτης συνέβηκαν πριν από… 560 ολόκληρα χρόνια, το σωτήριο έτος 1450-51. Αλλά αν όντως ήταν άτυχος, ή μόνο άτυχος, ή αν έφταιγε κι εκείνος που δεν μπορούσε να κρατήσει το στόμα του κλειστό, αυτό θα το κρίνετε εσείς.

Το κείμενο το βρήκα τυχαία σε μια δικτυοπλάνησή μου, σε μια ιστοσελίδα της Νταϊάνας Ράιτ, που είναι μια καταπληκτική ιστορικός, ειδική στον Μοριά της Ενετοκρατίας, με ένα θαυμάσιο ιστολόγιο που μόλις τώρα ανακάλυψα.  Στην εξεύρεση του κειμένου πρέπει να έχει βάλει το χέρι του και ο φίλτατος Νίκος Νικολάου, ο Οπουτζής. Να μνημονέψουμε εδώ και τον Λιγουριώτη αρχιμανδρίτη και ερευνητή Γεώργιο Χώρα, που εξέδωσε το κείμενο το 1998.

Μπορείτε να διαβάσετε το κείμενο στα πολυτονικά μαζί με μια αγγλική μετάφραση, ή πιο κάτω, όπου έχω αφαιρέσει δασείες και λοιπά σκουληκάκια (όλο και κάποιο θα μου έχει ξεφύγει). Επίσης έκανα μερικές διορθώσεις, στα σημεία που έκρινα ότι υπάρχουν ολοφάνερες αβλεψίες. Μπορεί κανείς να κάνει κι άλλες, για παράδειγμα στον έκτο στίχο πρέπει να λείπει κάτι (ίσως μίαν όχλησιν). Στο ιστολόγιό της, η Νταϊάνα Ράιτ έχει κάνει μια πολύ καλή συνοπτική περιγραφή για τα βάσανα του Ναυπλιώτη, στην οποία στηρίζομαι κι εγώ. Αλλά διαβάστε πρώτα το κείμενο:

+ ͵αυναʹ Mαρτιού 22
Άρχοντες και αδελφοί, μικροί τε και μεγάλοι
τοιούτον γράμμα οι μέλλοντες θεωρείν και αναγιγνώσκειν
το τι πράγμα και συμφορά εσυνέβην εις εμέναν
οποὺ εις άλλον χριστιανόν τοιούτον μη συνέβη.
Εγώ απ᾿ τ᾿ Ανάπλιν ήμουνα, ήμουν αναπαημένος.
Και από όχλησιν, η οποία εσυνὲβη
εις το πανεγύριν του Ναυπλιού του μέγα Δημετρίου
ελαβώθηκεν άνθρωπος ονόματι Σπαθάρος
και από ᾿κείνο απόθανεν εκείνος ο Σπαθάρος.
Και τινές όπου μου κακοθέλασιν και είχαν σ᾿ εμέν τον φθόνον,
όπως να με εξορίσωσιν απ᾿ το εδικόν μου σπίτι,
ανάγκασαν τους αδελφούς εκείνου του Σπαθάρη
να ειπούν ότι εγώ τον λάβωσα, έδε αμαρτία μεγάλη!
Το οποίον, διά το ειπείν εκείνου του Αλβανίτη,
με έκαμεν ο ποδεστάς να λείπω από την χώρα.
Εκούρσευσαν τὰ ζώα μου εκείνοι οι Αλβανίτες
καί εγώ διά τα ζώα μου υπήγα εις τον Ασάνην.
Ασάνης με περιώρισε, εις την φυλακήν με βάνει,
εις την φυλακήν, στα σίδερα κακά περιορισμένον.
Τέσσαρας μήνας έποικα εκεί περιορισμένος.
Εις το σκοινί με βάνασιν, διά να με εξετάζουν.
Αφότις είδαν καθαρά εγώ πταίσθης δεν είμαι,
όρισαν και αφήκαν με, ελευθερίαν μου δίδουν,
κρισιμόγραφον μου έκαμεν αθωωτικόν το γράμμα
και τρείς στρατιώτες μου έδωσαν, διά να με συντροφεύσουν.
Εγὼ δέ, διά τον τόπον μου και διά την Αυθεντιάν μου,
ηθέλησα πάλε να ελθώ εις τόπον του Αγίου Μάρκου,
εις το Άργος το παμπόνηρον και κατεξουρισμένον,
οπού, όταν το εθυμήθηκα εις το Άργος διά να έλθω,
νάειχεν αστράψει η Ανατολή, νάειχε βροντήσει η Δύση
και νάηθελε γένει και χειμών αμέτρητος και μέγας,
οπού να ᾿θελα εμποδισθή, εις το Άργος να μην έλθω.
Απότες ήλθα και έμπηκα εδώ εις το Άργος ετούτο,
εἶδαν […] από εκείνους καλόν δεν τους εφάνη,
εσκόπησαν οι Χριστιανοί να πάρω την τιμήν των.
Της ώρας ορδινιάσασιν, στην φυλακήν με βάνουν
ά μήδ᾿ ου ευρέθηκεν τινάς άρχοντας Βενετσιάνος
και εγγυητής εστάθηκεν, στο σπίτι του με δέχθη
και μήνας δυόμιση ήμουν μετ᾿ αυτόν περιορισμένος.
Της ώρας δε ο ποδεστὰς έγραφε να μ᾿ αφήσουν
. . . ήταν ορδινιὰ όπως να μ᾿ αδικήσουν
οὐδόλας δὲν με άφηναν εκ την φυλακὴν να έβγω,
είχασι δὲ τὴν ορδινιὰν διά λόγον να με πιάσουν
και εγώ ο άθλιος δεν ήξευρα το επιβούλευμά των,
οποὺ μου επιβουλευόνταν αδίκως να με χάσουν
[…] να με εξορίσωσιν καί να με φυλακώσουν,
να χάσουν τὰ παιδάκια μου, έδε αμαρτία μεγάλη!
Το οποίον πράγμα, άρχοντες, μικροί τε και μεγάλοι,
απότες αναθράφημεν και είδαμεν τον κόσμον,
τέτιον πράγμα, πούποτε κανείς ουδὲν το είδε
ουδέ είδεν το ουδὲ ήκουσεν τέτιον πράγμα να γένει.
Θέλω εδώ να σας ειπώ τι έναι οπού μού συνέβε,
Μίαν ημέραν είμεσθεν μέσα εις το παλάτιν,
οι τέσσαροί μας ειμεσθαν, άλλος κανείς δεν ήτον,
Ρετούρης ήτονε ο εις, φρὰ Νικολός ο άλλος,
ήταν δε και ο κυρ Μαρίν, λεγόμενος Κατέλος,
ήμουν και εγώ ο άθλιος, ο βαριομοιρασμένος.
Εκεί εκαταναφέρναμε τινα εκ τα διαβασμένα.
Και μέσα εις τούτο άρχοντες είπαν διά τ᾿ Ανάπλιν
και εγώ επαρεπονούμουνα το πώς με αδικήσαν.
Και είς από τους εκεινούς τούτον τον λόγον λέγει,
«Ακόμη εκείνοι του Ναυπλίου σε θέλουν συντιχάρη»
Και εγώ μετεωρίστηκα, χωρίς κακίας μάχος,
καί είπα ότι χέζω τους εκείνους τους Ναυπλιώτες,
αὐτοί δὲ το μετάτρεψεν καί είπαν ότι χέζω τους συντίχους
και ο Ρετούρης το εκατάδωσε καί αὐτοί το μαρτυρούσιν
και μέναν εζημιώσασιν δουκάτα δεκατεσσάρους
και δεν αφήνουν να με ιδούν από τους εδικούς μου.
Κάθε βράδυ με φυλάγουσιν τέσσερις μπαργιζένοι
όλην την μέραν είμαι μοναχός και ο Θεός να με βοηθήση
και εί τις μου πταίει, άρχοντες, ο Θεός να τονε σώση.

Λοιπόν, ο αφηγητής, ένας καλοστεκούμενος οικονομικά Ναυπλιώτης, που θα τον λέμε Ανώνυμο, πήγε στις 26 Οκτωβρίου (μάλλον του 1450) στο πανηγύρι του αγίου Δημητρίου, στο Ναύπλιο, που τότε ήταν ενετικό, όπως και το Άργος. Εκεί κάποιο επεισόδιο έγινε και τραυματίστηκε κάποιος Σπαθάρος, που αργότερα πέθανε. Κάποιοι που φθονούσαν τον Ανώνυμο έπεισαν τα αδέρφια του Σπαθάρου να καταγγείλουν εκείνον για υπαίτιο· ο ήρωάς μας εξορίστηκε και οι Αρβανίτες που μηχανεύτηκαν την καταγγελία έκλεψαν τα ζώα του. Ο Ανώνυμος πήγε σε βυζαντινή επικράτεια, στο Μουχλί, ένα σημαντικό φρούριο που απείχε μια μέρα δρόμο από τ’ Ανάπλι (κοντά στον Αχλαδόκαμπο, στην παλιά εθνική οδό, σήμερα ελάχιστα ερείπια έχουν μείνει) για να παραπονεθεί στον Δημήτριο Ασάν. Δεν τα είπε πολύ καλά, φαίνεται, διότι ο Ασάν τον έβαλε στα σίδερα και τον βασάνισε. Τελικά αποδείχτηκε η αθωότητά του, και ο Ασάν τού έδωσε αθωωτικό έγγραφο (κρισιμόγραφο) και με συνοδεία τρεις στρατιώτες τον ξανάστειλε σε ενετικά εδάφη.

Ο Ανώνυμος είχε την κακή ιδέα να πάει στο Άργος, και το μετάνιωσε πικρά, γιατί αμέσως τον έπιασαν και τον έβαλαν φυλακή· ευτυχώς βρέθηκε ένας άρχοντας Βενετσιάνος και εγγυήθηκε, κι έτσι ο Ανώνυμος πέρασε τους δύο επόμενους μήνες περιορισμένος στο σπίτι του άρχοντα. Ο κυβερνήτης έβγαλε ένα χαρτί, να τον αφήσουν, αλλά κι αυτό σε κακό του βγήκε. Τι ακριβώς έγινε δεν είναι καθαρό, πάντως μια μέρα που βρισκόταν στο παλάτι (του Αναπλιού;) όπου ίσως είχε ζητήσει ακρόαση από τον ρετούρη (rettore, τον κυβερνήτη της πόλης), και ενώ παρευρίσκονταν δυο άλλοι επιφανείς πολίτες, και ενώ ο Ανώνυμος διηγιόταν τις αδικίες που του είχαν κάνει, ο κυβερνήτης είπε: «Οι Ναυπλιώτες σε θέλουν να δικαστείς». «Τους χέζω τους Ναυπλιώτες», είπε αστειευόμενος ο Ανώνυμος. Ο κυβερνήτης ή παράκουσε ή βρήκε αφορμή: «Πώς τολμάς να χέζεις τους δικαστές;» Του βάζει 14 δουκάτα πρόστιμο και τον κλείνει πάλι στη φυλακή!

Παρόλο που η γλώσσα του είναι εντυπωσιακά κοντινή στα σημερινά ελληνικά (πέρασαν δα και πεντέμιση αιώνες, μην ξεχνάμε), ο Ανώνυμος τα λέει πολύ μπερδεμένα κι έτσι δεν καταλαβαίνουμε για ποιον ακριβώς λόγο τον κατηγορούσαν ούτε ποιοι ακριβώς. Ίσως η κ. Ράιτ, που έχει κάνει μια ανακοίνωση για τον Ανώνυμο Ναυπλιώτη, να ξέρει περισσότερα, αλλά δεν την έχω διαβάσει και ξέρω αν υπάρχει ονλάιν. Εγώ θα σχολιάσω μερικά γλωσσικά.

Όπως θα είδατε στο κείμενο, δεν γίνεται λόγος για δικαστές αλλά για «συντίχους». Πρόκειται για την ιταλική λέξη sindico, που έρχεται από το ελληνικό σύνδικος, για το οποίο είχαμε γράψει παλιά (από εκεί είναι και το συνδικάτο). Στα χρόνια των Ενετών, σε πολλά ελληνικά μέρη, στον Μοριά και στην Κρήτη κυρίως, υπήρχαν «σύντιχοι» δηλαδή τοπικοί άρχοντες –με ποιον ακριβώς τρόπο διορίζονταν ή επιλέγονταν δεν το ξέρω. Τη λέξη «σύντιχος» δεν την έχει κανένα λεξικό από τα τωρινά (ούτε του Δημητράκου που υποτίθεται ότι έχει τα πάντα· του Κριαρά το μεσαιωνικό θα την συμπεριλάβει φαντάζομαι, όταν φτάσει στο Σ, ακόμα είναι στο Πρ). Πάντως, από εκεί προέρχεται το επίθετο Συντιχάκης, που είναι αρκετά συχνό στην Κρήτη, άσχετο που πολλοί, παρετυμολογώντας το, το γράφουν Συντυχάκης.

Στο ιστολόγιό της, η Νταϊάνα Ράιτ λέει ότι οι συγκεκριμένοι Σύντιχοι δεν ήταν ντόπιοι τοπικοί άρχοντες αλλά περιοδεύοντες δικαστές, οι οποίοι κάθε δυο χρόνια περιόδευαν τις πόλεις της Γαληνοτάτης και όπου ο κάθε πολίτης μπορούσε να υποβάλει τα παράπονά του. Για να το λέει, έτσι θα είναι.

Να δούμε μερικές ακόμα λέξεις από αυτό το πολύ ενδιαφέρον κείμενο.

Ποδεστάς ή ποδεστάτος ή ποτεστάτος είναι το ιταλικό podestá, που είναι ο κυβερνήτης ή ο δικαστής της κάθε πόλης· δεν ξέρω αν ταυτίζεται, εδώ ή γενικά, με τον ρετούρη (rettore). Και στον 20ό αιώνα, επί Μουσολίνι, τόσο στην καθαυτό Ιταλία όσο και στις ιταλικές κτήσεις, π.χ. στη Ρόδο, ποδεστάς ήταν ο διορισμένος δήμαρχος.

Κρισιμόγραφον είναι το δικαστικό έγγραφο, αφού κρίσιμον ήταν η δίκη και η δικαστική απόφαση. Ούτε αυτή η λέξη υπάρχει σε τωρινά λεξικά, και το κακό είναι ότι λείπει και από το μεσαιωνικό του Κριαρά, διότι το Κ του λεξικού αυτού έχει τυπωθεί. Βέβαια, το παράπονο του Ανώνυμου Ναυπλιώτη δεν έχει παρθεί υπόψη στη σύνταξη του λεξικού γιατί εκδόθηκε πολύ πρόσφατα, αλλά το κρισιμόγραφον υπάρχει και σε άλλα κείμενα, που μάλλον θα θεωρήθηκαν όχι δημώδη.

Άλλη λέξη που λείπει από όλα τα λεξικά είναι οι μπαργιζένοι, τρεις στίχους από το τέλος: Κάθε βράδυ με φυλάγουσιν τέσσερις μπαργιζένοι. Η Νταϊάνα Ράιτ το μεταφράζει Every evening four turnkeys lock me up, δηλαδή δεσμοφύλακες. Όποιος ξέρει κάτι για την πιθανή ετυμολογία της λέξης, ας κάνει τον κόπο να μας πει.

Τέλος, δεν είμαι βέβαιος ότι στην αγγλική μετάφραση αποδίδεται σωστά ο τελευταίος στίχος. Όταν ο Ανώνυμος λέει ότι όποιος του φταίει «ο Θεός να τονε σώσει», νομίζω ότι μπορεί να μην εννοεί «να τον λυπηθεί», αλλά «να τον τελειώσει». Βέβαια, επειδή και το «σώζω/σώνω» είναι στο Σ και δεν έχει εκδοθεί ο αντίστοιχος τόμος του λεξικού, δεν επιμένω. Πάντως, μερικούς στίχους πιο πάνω ο Ναυπλιώτης λέει «να με χάσουν» και «να χάσουν τα παιδάκια μου», όπου βέβαια το ρήμα έχει την έννοια «να με καταστρέψουν», και νομίζω ότι ανάλογη είναι εδώ η χρήση του «να τον σώσει».

55 Σχόλια προς “Το παράπονο του άτυχου Ναυπλιώτη”

  1. Ίσως το «μπαργιζένοι» έχει σχέση με το bargello. Αντιγράφω απο το http://en.wikipedia.org/wiki/Bargello
    «The word «bargello» appears to come from the late Latin bargillus (from Goth bargi and German burg), meaning «castle» or «fortified tower». During the Italian Middle Ages it was the name given to a military captain in charge of keeping peace and justice (hence «Captain of justice») during riots and uproars. In Florence he was usually hired from a foreign city to prevent any appearance of favoritism on the part of the Captain. The position could be compared with that of a current Chief of police. The name Bargello was extended to the building which was the office of the captain.»

  2. Μπουκανιέρος said

    Προβλήματα στη μεταγραφή, δηλ. εμφανίζονται πολλά ?

  3. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα σχόλια!

    Πέτρο, το σκέφτηκα το bargello, αλλά μου φαίνεται να απέχει αρκετά.

    Μπουκάν, τι εννοείς «προβλήματα στη μεταγραφή»;

  4. Καλημέρα!
    Νίκο, αργά το ανακάλυψες το ιστολόγιο της Ράιτ, έχει πολύ ψωμί -και είναι ό,τι ονειρευόμουν να κάνω εγώ όταν ξεκίνησα. Το κείμενο όμως θα το διαβάσω αύριο που θα έχω περισσότερο χρόνο.

  5. Μπουκανιέρος said

    3 Προβλήματα γραμματοσειράς, όπως με τα γραφτά του Κορνήλιου. Τα φωνήεντα με τόνο τα βλέπω πάντα εκεί που τα έχεις πειράξει εσύ (δηλ. εκεί που διόρθωσες), ενώ εκεί που έχει μείνει το αυθεντικό βλέπω ?, Π.χ. «μεγ?λοι» (στ. 1) ή στην ημερομηνία βλέπω ?αυνα?
    (για την ακρίβεια, κι αφού έχω κάνει όσες διορθώσεις σηκώνει το σύστημά μου, τυχαίνει να τα βλέπω σωστά π.χ. μια φορά στις 10, αν κάνω απανωτές ανανεώσεις/refresh, αλλά τις πιο πολλές φορές βλέπω ?)

    Το σημειώνω μόνο και μόνο γιατί θα έχουν κι άλλοι ανάλογο πρόβλημα.

  6. sarant said

    5: Το γνωστό πρόβλημα… εγώ δεν τα βλέπω, αλλά για δες μήπως λιγόστεψαν.

  7. Μπουκανιέρος said

    Για την ακρίβεια, podestà ήταν ο διορισμένος δήμαρχος επί «φασιστοκρατίας», δηλ. ίσχυε και στην Ιταλία επί Μουσολίνι. Ενώ πριν και μετά, ο εκλεγμένος δήμαρχος είναι sindaco (από το sindico που λες).

    ΥΓ Δε νομίζεις ότι είναι κάπως προβληματικές όλες αυτές οι «-οκρατίες»;

  8. Μπουκανιέρος said

    Η αναφορά του 7 ήταν αυτό, από το κείμενο:
    «Και τον 20ό αιώνα, επί ιταλοκρατίας, π.χ. στη Ρόδο, ποδεστάς ήταν ο διορισμένος Ιταλός δήμαρχος.»
    [το έβαλα σε γωνίες, ο ανόητος, και εξαϋλώθηκε]

  9. sarant said

    Μπορεί να έχεις δίκιο. Αλλά δεν είναι απαραιτήτως αρνητικά. Κάνε το «επί Ιταλών», Ενετών κτλ.

  10. It is a tremendous compliment to find my work in your column. I recently completed an article on the Anonymous Naupliote which has been accepted by Byzantine and Modern Greek Studies, as I have been able to find in Venetian records corroboration of his account in parallel problems on that same feastday of Ag. Demetrios, and learn the circumstances of why he had such bad luck.

  11. sarant said

    Why, thank you very much! In fact, I thought to email you beforehand but I did not want to disturb you. I am waiting for the paper to appear, so we can learn the causes of his predicament.

  12. Rodia said

    Περιοδεύοντες δικαστές υπήρχαν μέχρι πριν τον Β’ Πόλεμο. Το αναφέρει ένας γέρος κτηνοτρόφος σε συνέντευξη περί κλεφτών και ληστών, που είχα πάρει το 1967.

    Το ποστ ειναι ακόμα ένα διαμαντάκι στη συλλογή σου!

  13. Rodia said

    Το τμήμα της συν/ξης, όπου και η σχετική αναφορά, εδω. Περιέχει και γλωσσικές ιδιαιτερότητες.
    Συγγνώμη για την αυτοαναφορά, αλλά νομίζω ότι είναι ενδιαφέροντα παρόμοια ντοκουμέντα.

  14. Espectador said

    Πολύ ωραίο. Μήπως οι μπαργινέζοι είναι ονομασία του τόπου καταγωγής? Καπου βρήκα ενα Bargino στην Τοσκάνη αλλά μάλλον είναι πολύ τραβηγμένη αυτή η σκέψη.

  15. Μιχαλιός said

    14: Αν έγραφε όντως «μπαργινέζοι», θα υπέθετα «Βαρκελωνέζοι», άρα Καταλανοί (γκουγκλίζεται το μεσαιωνικό λατινικό Barchinonenses). Αλλά λεει «μπαργιζένοι».

    Το podesta το έχω δει και σε έγγραφα ιταλικά της Κατοχής, για τους δικούς μας προέδρους των κοινοτήτων.

  16. sarant said

    Ευχαριστώ για τα επόμενα σχόλια!

    Ροδιά, τώρα έβαλα να ακούσω την εκπομπή.

    Μιχαλιέ, σε ποιο μέρος ήταν οι πρόεδροι Κοινοτήτων;

  17. Thanks to Petros Haritatos for his explanation of μπαργιζένοι and I think that must be close to it. I have not seen any word similar to or deriving from ‘bargillus’ in any Venetian document, & this Anonymous account suggests to me that clients of the institution may have spoken of it differently from the administrators. Prison comes up rarely in the Greek-Venetian survivals, and when it does it is some variant of ‘in custody’, sometimes ‘in chains.’

    Nick, I think you are dead on about να τονε σώσει & we have been trying out possible equivalents on each other around the house. The best English equivalent we can get is ‘God help him!’ but said through clenched teeth, which then means the opposite.

  18. Μιχαλιός said

    16: Στη Νάξο.

  19. sarant said

    17: Now I got it, thanks! We should add an emoticon to show the clenched teeth 🙂

  20. sarant said

    18: Ωραία, ευχαριστώ.

  21. Μιχαλιός said

    1, 17: Επιβεβαιωτικά, βλέπω πως υφίσταται στα βενετσιάνικα ο τύπος bariselo, και στα γαλλικά ο τύπος barizel:

    http://cnrtl.fr/definition/barigel

  22. Nicolas said

    Από το barigel στο μπαργιζένος, χλωμό μου φαίνεται.
    Και γιατί ο πληθυντικός; αφού ο ο μπαριζέλος είναι ο επικεφαλής και κοτζάμ αρχηγός θα καθότανε να φυλάει τους φυλακισμένους;
    Μυστήριο…

  23. Όντως εξαιρετικό το ιστολόγιο, και η Νταϊάνα και γω γνωριζόμαστε χρόνια, αλλά στην ανεύρεση του συγκεκριμένου κειμένου δεν έτυχε να βάλω το χέρι μου. Η Νταϊάνα εξ άλλου ασχολείται κατ’ εξοχήν με το Ναύπλιο, οπότε δεν χρειαζόταν μεσολάβηση…

  24. rodia said

    18.
    Στη Νάξο υπάρχει το επώνυμο Παρτσινέβελλος, που σημαίνει κάποιον (αξιωματούχο) που κυνηγούσε τους λαθρέμπορους –έτσι μου είχαν πει όταν είχα ρωτήσει επι τόπου. Πριν από λίγο που έψαξα στο Σταματάκο το βρήκα (με ένα *λ*) να σημαίνει «συνιδιοκτήτης». Κρίμα να μη ζουν περισσότερα χρόνια οι άνθρωποι, κρίμα να χάνονται τόσα «βιβλία»…
    Δεν νομίζω ότι έχει κάποια σχέση με το αναζητούμενο «μπαργιζένοι», δίνει όμως ένα στίγμα του πόσο απέχουν τα λεξικά από τις πηγές. Οχι;

  25. Μπουκανιέρος said

    24 Ο παρτσινέβελος, σα λέξη, υπάρχει σε μας και σημαίνει κυρίως «αφεντικό», με κάποια ειρωνική χροιά σήμερα.
    Ο Χυτήρης λέει «κύριος εγγείου ιδιοκτησίας. Προσφωνητικός τίτλος σε γαιοκτήμονες αριστοκράτες από τους κολλήγους τους» [λιγάκι πεπαλαιωμένος ορισμός] και ετυμολογεί από «parzionevole = συνιδιοκτήτης πλοίου»
    Άλλες σημασίες, κάπως πιο μοντέρνες από του Χ., «νοικοκύρης», «ιδιοκτήτης εργαστηρίου ή μαγαζιού», «το αφεντικό του λουτρουβιού».

  26. Μαρία said

    25 parcenevole στο βενετσιάνικο λεξικό 1.ο ιδιοκτήτης μεγάλου εμπορικού πλοίου ή του φορτίου του 2. ο συνιδιοκτήτης.
    Και στον Ανδριώτη συνιδιοκτήτης.

  27. Μαρία said

    Διάλογος Καραγκιόζη Παρτσινέβελου στο Μη Χάνεσαι (1882)
    http://xantho.lis.upatras.gr/test2.php?art=10175

  28. Μαρία said

    Τα βιβλία του τυπώνονταν στα καλύτερα τυπογραφεία της Αθήνας και, όπως γράφει στην Προσωπική Ικαρολογία το 1993 ο Γ.Π. Σαββίδης, «σιγά-σιγά, όλες οι εκδόσεις του Ικαρου απόκτησαν ένα διακεκριμένο ύφος, εν μέρει οφειλόμενο στην εικαστική ευαισθησία των δύο παρτσινέβελων (συνιδιοκτητών),
    http://www.tovima.gr/relatedarticles/article/?aid=90381

  29. Μπουκανιέρος said

    Ο Zingarelli έχει διάφορες (απαρχαιωμένες) παραλλαγές (parzanevole, parzionevole, parzonevole, parzionavole, parzionabile…) που όλα ανάγονται στο parzoniere, από παλιό γαλλικό parçonier λέει, απ’ όπου και ο (άγγλος) partner.
    Για τη σημασία όλων αυτών των απαρχαιωμένων, «συμμέτοχος», «μέτοχος», «συνέταιρος».

  30. Μπουκανιέρος said

    Πάντως, όπως λέω και παραπάνω, στην Κέρκυρα έχει χαθεί εντελώς η έννοια του «συν-»
    (ή έτσι νομίζω)

  31. Μαρία said

    29 Κι αυτό παραπίσω στο partio=διαιρώ.

    Εσείς ο καθένας για την πάρτη του.

  32. sarant said

    24:
    Καλημέρα!
    Οπότε ίσως η ντόπια ναξιώτικη απάντηση να μην ήταν η σωστή -ή να υπάρχει τοπική ναξιώτικη σημασία. Κι εγώ τον παρτσινέβελο για ιδιοκτήτη τον ήξερα. Το «απαρθενεύω», όμως, σημαίνει ανήκω.

  33. Μπουκανιέρος said

    Καλημέρα.
    31β Πέστο ψέματα…
    32β Μάλιστα, appartenere.

  34. rodia said

    25. – 32. Πωπω σχόλια! Με πείσατε ότι οι παπούδες δεν είναι και τόσο.. έγκυροι!
    Ζητώ συγγνώμη για την εκτροπή του θέματος…
    27. Εκπληκτικό το απόσπασμα από τον Καραγκιόζη! Ωραία αυτα τα παλιά περιοδικά 🙂

  35. Καλησπέρα, Νίκο μου. Εξαιρετικά ενδιαφέρον, αν και για το χωριό μου πολλά απ’ αυτά είναι αρκετά γνωστά. Ο μακαριστός Χώρας δημοσίευε και στα Ναυπλιακά Ανάλεκτα που έχουν πάρα πολλά ιστορικά στοιχεία της περιόδου αυτής, όχι μόνο για την Αργοναυπλία (Ναύπλιο και΄Άργος,) αλλά για όλη την Πελοπόννησο. Χρήσιμα και ενδιαφέροντα πολύ και για τους «γηγενείς» της περιοχής και για ξενοντοπίτες, αν τους νοιάζουν η Ιστορία και οι λέξεις όπως εμάς… Ευχαριστούμε πολύ.

  36. sarant said

    Εγώ ευχαριστώ πολύ, Αμαλία! 😉

  37. Christos said

    μπαργινέζοι

    http://tlio.ovi.cnr.it/TLIO/
    βλ. BARGELLO και BARGELLINO (1)

    ποδεστάς
    http://www.treccani.it/vocabolario/podesta2/

  38. Christos said

    συντιχάρης

    http://www.treccani.it/vocabolario/sindaco/
    http://www.treccani.it/vocabolario/sindico2/
    http://193.205.158.203/cruscle/Controller?E=8241;-414445176;&c1=350;-7;3;-21159276;212722725;&c2=129;-39;3;40;69;1;130;32;5;40;66;1;129;-39;65;40;68;1;130;1025;5;40;75;13;130;27;3;-320981576;190550578;&qi=&qr=null&num=20&o=105;-44382125;-308820822;&q1=sindaco

  39. Μισιρλού... said

    Πραγματικά, πολλή εντυπωσιακή κι αυτή η ανάρτηση με όλα τα σχόλια και τις επεξηγήσεις της.
    Ξαναμπράβο Νίκο !!!

    Το κείμενο -κι εγώ ως Πελοποννήσια- το είχα πετύχει στα (εξαιρετικά πάντα) Ναυπλιακά Ανάλεκτα, αλλά γρι δεν κατάλαβα για τον πόνο του!
    Θεώρησα απλά, πως τεκμηριώνεται γι’ ακόμα μια φορά η αιώνια διαμάχη Ναυπλιέων και Αργείων! 😆

    ***

    Νίκο, να διορθώσεις το Μούχλι σε >> Μουχλί.
    Η ομώνυμη μεσαιωνική πόλη και το βυζαντινό φρούριο του Μουχλίου και αν και τόσο κοντά στον Αχλαδόκαμπο, κάπου 10-12 χλμ, βρίσκεται από την άλλη πλευρά τού όρους Παρθένι και ανήκει στην Μαντινεία (στην Αρκαδία) και όχι στην -πάλαι ποτέ- Αργεία Κυνουρία.
    Είναι πολύ κοντά στα Αγιωργίτικα και λένε πως την περίοδο της ακμής του, συγκρινόταν με αυτά του Μυστρά και της Μονεμβασιάς.
    Πιθανά κτίστηκε αμέσως μετά την καταστροφή τής Τεγέας (Νύκλι) απ’ τους Βυζαντινούς, δλδ μετά το 1295.

    ***

    Ενδιαφέρον μεγάλο έχει αυτή η πεζοπορία τού άτυχου Ναυπλιώτη!
    Εδώ, μέχρι και σήμερα, κάνεις να πας ώρες και ώρες…

  40. Μισιρλού... said

    Aν είναι δυνατόν! Ούτε πρόσεξα τι φασιστόλικνο έβαλα για τις φωτο!
    Σβήστον Νίκο!!!

    (κρίμα τα ωραία ντοκουμέντα… Να τα κατεβάσουμε να τα λινκάρουμε αλλού)

  41. Μαρία said

    40 Mε πρόλαβες. Δεν τον ήξερες τον κρίνο;

  42. Μισιρλού... said

    Όχι, γμτ$#$@ Δεν πρόσεξα καν τα παρελκόμενα! Μόνο οι φωτο με ενθουσίασαν!
    Aρνούμαι επιδεικτικά… Δεν ασχολούμαι ούτε με κρίνους, ούτε με Παναγίες!
    😛

  43. sarant said

    Μισιρλού, το είχα βρει και Μούχλι και Μουχλί, το διόρθωσα, ευχαριστώ!

    Χρήστο, ευχαριστώ για το λινκ στο λεξικό!

  44. Μιχαλιός said

    38: Τελικά πώς ερμηνεύεται αυτό το «συντιχάρη»; Αιτιατική ενικού κάποιου ουσιαστικού «συντιχάρης» (=;;;) ή, όπως φαντάζομαι, το ρήμα «συντιχάρει»(=πρόκειται να σε συντιχάρουν, να σε ανακρίνουν);

  45. sarant said

    Εγώ καταλαβαίνω ότι είναι ο συντιχάρης = αυτός που πρόκειται να δικαστεί από τους συντίχους.

  46. Μιχαλιός said

    syndicare: to subject to an inquiry, to call a magistrate to account. Ιταλία, 13ος αι.

    http://books.google.gr/books?id=dLU3AAAAIAAJ&pg=PA972&lpg=PA972&dq=%2Bsyndicare+medieval+latin&source=bl&ots=bhB7QT4YGL&sig=4-3wdRbncoRHfzRCAGLmPm4RMxU&hl=el&ei=ii1_TYmhPM24hAek4qGwBw&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=1&ved=0CBkQ6AEwAA#v=onepage&q&f=false

  47. sarant said

    Ενδιαφέρον, αλλά δεν είναι υποχρεωτικό να δανειστήκαμε το ρήμα. Το -άρης είναι κοινό επίθημα, νομίζω. Κατεργάρης, αυτός που πάει στα κάτεργα κτλ.

  48. Κ. Καραποτόσογλου said

    Ἡ λ. μπαργιζένος προέρχεται ἀπὸ τὸ παλαιὸ ἰταλικὸ barigello διαφορετικὸ τύπο τοῦ bargello = τίτλος διδόμενος ἐν Φλωρεντίᾳ εἰς τὸν τρίτον ἀξιωματικόν, ἐκτὸς τοῦ διοικητοῦ καὶ τοῦ ἀρχηγού τοῦ λαοῦ, ἀρχηγὸς τῶν περιπόλων ἢ ἀστυνόμος, ποὺ ἀπαντᾶ σὲ παλαιὰ κείμενα καὶ στὰ ἰταλικὰ ἰδιώματα ὡς baricello,barigello, barisello, balogello, bariscello baroncello, ἐνῶ στὴ βενετικὴ διάλεκτο σχηματίζει καὶ ὑποκοριστικά: bargelluzzo, bargellino, μὲ ἐπίδραση-συμφυρμὸ λόγω τῆς πολυτυπίας ἢ μὲ ἀνομοίωση r – l > r – n. Μ. Π. Περίδου, Λεξικόν ἰταλικὸν καὶ ἑλληνικόν, σ. 206. Boerio, Dizionario del dialetto veneziano, σ. 65. Cortelazzo-Zolli, Dizionario etimologico della lingua italiana, σ. 116. Battisti-Alessio, Dizionario etimologico italiano, σ. 440.

  49. sarant said

    Σας ευχαριστώ πολύ!

    Το είχαμε υποψιαστεί αλλά το επιβεβαιώσατε πέρα από αμφιβολία!

  50. Νίκο, ενημέρωσε με σε παρακαλώ, αν γνωρίζεις, ποια θέση κατείχε ο Δημήτρης Ασάν στο Μουχλί, διότι εμφανίζεται και ως γαιοκτήμονας της Ερμύλειας (Ορμύλια Χαλκιδικής) τον 14ο αιώνα.
    samatas-stin-ormylia.blogspot.com

  51. sarant said

    Νομίζω ότι ο κατάλληλος άνθρωπος να απαντήσει είναι η Ντιάνα Ράιτ,
    http://surprisedbytime.blogspot.com/
    (πάνω αριστερά στο μπλογκ της βρίσκεις την ηλεδιεύθυνσή της)

  52. 39 δολάρια, προς το παρόν… ingentaconnect The fair of Agios Demetrios of 26 October 1449: Byzantine-Venetia… 😦

  53. amarouv said

     Ευχαριστώ πολύ που το μοιράστηκες μαζί μου Νικάκι, σε λίγο θα είμαι μόνο εδώ πάλι γιατί θα φύγω από το Φατσοτέφτερο (πάλι και για πολύ ως τελείως. Ολα καλά εκειπέρα? Φιλιά Αμαλία Ρούβαλη Amalia Rouvalis http://www.amarouv.blogspot.com/  

    Απο: «»Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία»» Προς: amarouv@yahoo.gr Στάλθηκε: 3:27 μ.μ. Κυριακή, 10 Μαρτίου 2013 Θέμα: [New comment] Το παράπονο του άτυχου Ναυπλιώτη

    Stazybο Hοrn commented: «39 δολάρια, προς το παρόν… ingentaconnect The fair of Agios Demetrios of 26 October 1449: Byzantine-Venetia… :(«

  54. sarant said

    Γεια σου Αμαλία!

  55. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Εφτασέεεε. Δεν θέλω να βλέπω θλιμμένες φάτσες… http://filecloud.io/isju5eav 🙂

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: