Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το τσουνάμι και το νάμι

Posted by sarant στο 28 Μαρτίου, 2011


Καμιά φορά η επικαιρότητα με προσπερνάει κι άμα δεν έχω κάτι παραπάνω να γράψω απ’ όσα έχουν ήδη γραφτεί προτιμάω να το αφήσω να περάσει, κι έτσι είχα κάνει με το τσουνάμι, τη λέξη που βάρβαρα όρμησε στην επικαιρότητά μας εδώ και 15 μέρες μετά τον μεγάλο σεισμό της Ιαπωνίας. Τελικά όμως άλλαξα γνώμη, και ιδού το παρόν.

Βέβαια, όπως θα θυμόμαστε όλοι, τη λέξη δεν τη μάθαμε τις προάλλες, την είχαμε μάθει ή είχαμε συνειδητοποιήσει ότι την ξέραμε λίγα χρόνια νωρίτερα, τα Χριστούγεννα του 2004, με τον σεισμό στον Ινδικό Ωκεανό και το φοβερό τσουνάμι που ακολούθησε και που στοίχισε σχεδόν 200.000 νεκρούς.

Στο ανάμεσα, από το 2005 έως προχτές, η λέξη χρησιμοποιήθηκε και με τη μεταφορική της σημασία, ιδίως μετά το ξέσπασμα της κρίσης· δεκάδες φορές πρέπει να έχει γίνει λόγος, σε τίτλους εφημερίδων, για τσουνάμι μέτρων, τσουνάμι αυξήσεων, τσουνάμι φόρων. Παλιότερα λέγαμε «κύμα φόρων», «ομοβροντία αυξήσεων», «μπαράζ μέτρων», μπήκε και το τσουνάμι στη φαρέτρα του κλισεδιάρη.

Το τσουνάμι είναι λέξη γιαπωνέζικη, από το tsu και το nami. Τσου είναι το λιμάνι, νάμι το κύμα. Σε ένα πολύ ενδιαφέρον ιστολόγιο που βρήκα μπορείτε να δείτε και πώς γράφεται το τσουνάμι στα γιαπωνέζικα. Κύμα του λιμανιού, λοιπόν, αλλά γιατί; Γιατί στην ανοιχτή θάλασσα το τσουνάμι δεν φαίνεται τόσο επίφοβο –κοντά στη στεριά όμως, που το βάθος μειώνεται, συμπιέζεται ο κινούμενος υδάτινος όγκος, όπως έγραψε κι ο φίλος Στράβωνας σε προηγούμενο σχόλιο κι έτσι υψώνεται στα πολλά μέτρα. Κι οι ψαράδες, ας πούμε, που έχουν βγει στα ανοιχτά, μπορεί να μην αντιληφθούν κάτι αφύσικο –κι όταν επιστρέψουν στο λιμάνι να το βρουν καταστραμμένο. Γι’ αυτό, κύμα του λιμανιού.

Το τσουνάμι δεν είναι παλιρροιακό κύμα, αφού δεν προκαλείται από παλίρροια. Αυτή την επισήμανση τη βρίσκω και σε ρεπορτάζ εφημερίδας του 1965, που πρέπει να είναι μια από τις πρώτες αναφορές της λέξης σε ελληνική εφημερίδα. Όχι όμως και η πρώτη, αφού βρίσκω σε εφημερίδα του 1938 (Έθνος, 18.6.1938) άρθρο που το υπογράφει ο Φιλεπιστήμων, στη στήλη Επιστήμη δι’ όλους, μόνο που η λέξη δίνεται με ελαφρώς διαφορετική μορφή: Σχηματίζεται τότε το «τσουναμές», λέξις ήτις εισήχθη εις την σεισμολογίαν και η οποία σημαίνει κύμα θαλασσίου σεισμού. Τα σχηματιζόμενα «τσουναμές» εκσπώντα επί των ακτών προκαλούν καταστροφάς μεγάλας …. Από ποια ξένη γλώσσα μετέφραζε ο Φιλεπιστήμων και μετέφερε το τσουναμές αγνοώ, πάντως σε όσες γλώσσες έχω δει τσουνάμι λέγεται σήμερα.

Όπως είδα στο ηλεδελτίο του Μάικλ Κουίνιον, στην αγγλική γλώσσα η λέξη μπήκε το 1896, με τις ειδήσεις για το καταστροφικό τσουνάμι που ακολούθησε τον σεισμό Meiji-Sanriku τον Ιούνιο του 1896, αλλά παρέμεινε επί δεκαετίες στην αρμοδιότητα (και την ειδική ορολογία) των σεισμολόγων και των ειδικών επιστημόνων, καθώς και των συγγραφέων επιστημονικής φαντασίας, με αποτέλεσμα να χρησιμοποιηθεί μεταφορικά (π.χ. ένα τσουνάμι επευφημιών) πριν χρειαστεί να εμφανιστεί με την κυριολεκτική της σημασία.

Σαν ξένη λέξη που είναι, το τσουνάμι κανονικά μένει άκλιτο, ωστόσο ταιριάζει με το κλιτικό σύστημα της ελληνικής οπότε θα μπορούσε και να κλιθεί –μάλιστα, βρήκα τον τύπο  «τσουνάμια» ακόμα και σε τίτλο άρθρου του ηλεΒήματος, που γενικά κρατάει συντηρητική στάση στα γλωσσικά.

Αυτά με το τσουνάμι –τι είναι το νάμι; Στα γιαπωνέζικα, είπαμε, είναι το κύμα. Στα ελληνικά; Υπάρχει ελληνική λέξη νάμι; Εξαρτάται. Αν ανοίξετε τα λεξικά, η απάντηση είναι όχι. Αν ανοίξετε τον Παπαδιαμάντη, θα πείτε ναι, αφού το έχει και τίτλο σε διήγημά του, Το «νάμι» της, ενώ το χρησιμοποιεί και σε ένα ακόμα διήγημα, αθηναϊκό, τις Κουκλοπαντρειές, όπου η μια γειτόνισσα κακολογεί την άλλη: Η βρωμούσα! η μπαλαρίνα! η λεγάμενη! Που είναι βγαλμένο το νάμι της, εδώ και στην Πόλη!

Το νάμι της λοιπόν είναι το όνομά της, το κακό όνομα θα λέγαμε. Από τα τούρκικα το δάνειο: Nam είναι στα τούρκικα το όνομα και η φήμη. Βρίσκω πως είναι λέξη περσική, άρα συγγενική τελικά με το δικό μας όνομα. Το νάμι δεν υπάρχει σε κανένα λεξικό, ίσως εύλογα, μόνο στο γλωσσάριο του Κουκκίδη, ο οποίος δίνει και τη λέξη ναμλής, ο περικλεής, ο περίφημος. Ο ναμλής πια μόνο ως επώνυμο ακούγεται (και κει σπάνιος είναι), αλλά το νάμι δεν έχει χαθεί.

Το βρίσκουμε συχνούτσικα στα κυπριακά, αλλά και στα κρητικά. Βασική χρήση στα κυπριακά: ο τάδε με το νάμι, έκφραση ισοδύναμη με την κοινή ελληνική ο τάδε με το όνομα, για κάποιον διάσημο, ονομαστό. Έκανε πολυεπιχείρηση και έγινε ο Χατζηκουμής με το νάμι, που εξυπηρετούσε ολόκληρη την περιοχή. Εμείς οι καλαμαράδες θα λέγαμε εδώ «ο Χατζηϊακώβου με τ’ όνομα».

Δεν έχω πρόχειρα τα κρητικά λεξικά μου, αλλά βρίσκω ότι νάμι στα κρητικά είναι η φήμη και βλέπω τη λέξη να χρησιμοποιείται σε μαντινάδες. Βρίσκω επίσης το επίθετο ναμουντάνικος = φημισμένος, ανάλογο του ανατολίτικου ναμλής που καταγράφει ο Κουκίδης. Σε άλλες περιοχές, εκτός Κρήτης και Κύπρου, δεν έχω βρει τη λέξη ζωντανή, αλλά μπορεί να πέφτω έξω. Όποιοι από εσάς χρησιμοποιούν ή έστω ξέρουν το νάμι, να… σηκώσουν το χέρι στα σχόλια (και ας μας πουν και από πού είναι).

Τρεις λοιπόν οι σημασίες για το νάμι, η φήμη, το (καλό) όνομα, αλλά και το κακό όνομα. Λέγαν οι παλιοί, κάλλιο να σου βγει το μάτι παρά να σου βγει τ’ όνομα. Όμως, κάλλιο να σου βγει το νάμι, παρά να βγει μπροστά σου το τσουνάμι.

132 Σχόλια προς “Το τσουνάμι και το νάμι”

  1. Alexis said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο!
    Τη λέξη «τσουνάμι» την άκουσα πρώτη φορά πιτσιρικάς, αρχές δεκαετίας του ’70, στην περίφημη τηλεοπτική σειρά «Χαβάη 5-0». Σε κάποιο επεισόδιο, ένα γιγάντιο κύμα επρόκειτο να πλήξει μία παράκτια περιοχή, και ο υποτιτλιστής το μετέφραζε κανονικά, ως «τσουνάμι».
    (Παρεπιπτόντως, για όποιον το θυμάται, οι τίτλοι της σειράς ξεκινούσαν δείχνοντας ένα τεράστιο κύμα).
    Η λέξη, όπως ήταν φυσικό, μου έκανε μεγάλη εντύπωση τότε. Κάποιος μεγαλύτερος μου εξήγησε ότι το «τσουνάμι» είναι γιγάντιο κύμα που δημιουργείται από υποθαλάσσιο σεισμό, και ότι λέγεται αλλιώς και «παλιρροϊκό» κύμα. (μάλλον λάθος το δεύτερο σκέλος του ορισμού του, απ’ ότι κατάλαβα μετά).
    Τη λέξη «νάμι» δεν την έχω ξανακούσει. Το τουρκικό nam έχει καμία σχέση με το αγγλικό name ή είναι απλή σύμπτωση; Ή μήπως και τα δύο προέρχονται από το ελληνικό «όνομα»;

  2. π2 said

    Πολύ ενδιαφέρον.

    Γλωσσική απορία: παλιρροϊκό το ήξερα κι εγώ· γιατί παλιρροιακό;

  3. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια. Ίσως είναι σωστότερο το «παλιρροϊκό». Το αγγλικό name δεν είναι δάνειο από το ελληνικό, πρόκειται για ξαδερφάκια από ινδοευρ. ρίζα -από την οποία θα προέρχεται και το nam, αν είναι πέρσικο.

  4. tahini_ said

    Όντως, στην Κύπρο λέμε «ο τάδε με το νάμι» με τη σημασία που αναφέρατε. Το χρησιμοποιούμε επίσης και σε φράσεις όπως «έφκαλε νάμι» («έβγαλε όνομα»), καθώς και με τη σημασία του κακού ονόματος, π.χ. «πρόσεχε, εν να φκάλουμε νάμι» για κατακριτέα συμπεριφορά.

  5. Μαρία said

    Το νάμι στην Αληπασιάδα ριμάρει με χαράμι και νιζάμι. Και παίρνω το νάμι όπως την παρθενιά.
    http://tinyurl.com/6jrt9bn

  6. rogerios said

    Κι εγώ, όπως κι ο π2, παλιρροϊκό το ήξερα. Τον όρο, πάντως, τον κατάπιε το τσουνάμι (αλλά μήπως και το tidal wave στα αγγλικά είχε πολύ καλύτερη τύχη;).

  7. Καλημέρα. Όντως περσικό είναι το nam, στα τούρκικα χρησιμοποιείται λιγότερο πια: πιο εύχρηστα είναι το (αραβικό) isim και κυρίως το (τουρκικό) ad.

  8. Ηξερα το νάμι από τον Π»διαμάντη, δεν φανταζόμουνα όμως ότι είναι τόσο σπάνια λέξη.
    Εχει καμια σχέση με το ναμίκορο ;

    Στα πρακτορεία του ΟΠΑΠ τσουνάμια αποκαλούν οι παίκτες, ελαφρώς ρατσιστικά, τους Φιλιππινέζους και λοιπούς σκούρους μικρόσωμους Ασιάτες κυρίως επειδή μιλάνε πολύ, δυνατά και γρήγορα !!

  9. Nicolas said

    Μόδα είναι, θα περάσει: τσουνάμι

  10. Μαρία said

    παλιρροιακός (και σε σχολικά εγχειρίδια)
    http://tinyurl.com/66kagke
    Για να πω την αμαρτία μου, μεγάλη συνειδητοποίησα ποιο είναι το «σωστό».

    Δύτη, το ad χρησιμοποιείται και για τη φήμη;

  11. Μαρία, αμέ. Σε εκφράσεις του τύπου «μου βγήκε τ’ όνομα» ή «αφήνω όνομα» (κατά λέξη) ή η ωραία κατάρα «adı batsın», ήτοι «να βουλιάξει τ’ όνομά του».

  12. physicist said

    Στις ΗΠΑ στα 1991-92 και κατά τη διάρκεια των προκριματικών εκλογών του Δημοκρατικού Κόμματος, όπου αρχικά ο Πωλ Τσόγκας είχε το πάνω χέρι, μερικά αμερικανικά ΜΜΕ έκαναν λογοπαίγνιο ανάμεσα στο Tsongas και στο tsunami, γράφοντας τίτλους όπως «Tso … unami». Νομλιζω μάλιστα ότι ήταν το Νιούσγουηκ που το είχε πρωτοσέλιδο. Βέβαια, εκείνο το τσουνάμι ξεφούσκωσε γρήγορα, ο Τσόγκας έφαγε ταμπέλα ότι ήταν βαρετός, και σύντομα έπεσε χοντρό αβαντάρισμα στον Μπιλ από το Αρκάνσας. Θυμάμαι μάλιστα που κάτι σχολιαστές ή κωμικοί (Jay Leno κλπ) κάνανε πλάκα ότι το Tsongas ήταν δύσκολο στην προφορά, και στην επόμενη ατάκα προφέρανε χωρίς προβλήματα το όνομα του στρατηγού Norman Schwarzkopf της επιχείρησης Desert Storm).

  13. Καλημέρα, πότε εισήχθη ο όρος «παλιρροϊκό» στην επιστήμη;
    Εκφράζει αυτός μια περιοδικότητα στο φαινόμενο του παλ.κύματος λόγω της παλίρροιας η οποία είναι περιοδική και σχετική με την κίνηση ουρανίων σωμάτων; Η επιστήμη όμως απέδωσε στον όρο «παλίρροια» περιοδικότητα, ουσιαστικά η λέξη απλά εκφράζει την κίνηση του ύδατος.

    Παλιρροϊκός (ή παλιρροιακός) ετυμολογείται από το πάλιν+ρέω.
    Ωστόσο έχουμε και άλλες λέξεις με 1ο συνθ. το πάλιν πχ παλιννόστηση, παλιμπαιδισμός κλπ οι οποίες δεν εκφράζουν περιοδικότητα.
    Εξάλλου το παλιρροϊκό κύμα δεν είναι ένα κύμα που μπαίνει στη στεριά και μένει εκεί. Επιστρέφει στη θάλασσα με την αποκατάσταση της ηρεμίας.
    Τι θέλω να πω; Είναι άσχετο το τσουνάμι από τα παλιρροϊκά κύματα ή είναι μια ειδική (μη περιοδική) περίπτωση παλιρροϊκού κύματός;

  14. physicist said

    #13: Το πάλιν-ξανά, δεν εκφράζει αποκλειστικά περιοδικότητα, δηλ. η επανάληψη δεν είναι απαραίτητο να έχει χρονική κανονικότητα. Όσο για το παλιρροϊκό κύμα, συμφωνώ ότι είναι άστοχη απόδοση για το τσουνάμι. Νομίζω ότι έχω δει τον σωστότερο όρο «σεισμικό κύμα» γραμμένο κάπου, όμως δεν είμαι σίγουρος. Τον έχει ακούσει κανένας άλλος;

  15. Ίσως το σεισμικό κύμα να είναι γεωλογικής φύσεως καθώς ως φυσικός θα ξέρεις ότι το κύμα δεν αναφέρεται μόνο στο νερό.

  16. physicist said

    #15: Ασφαλώς, κύματα υπάρχουν σε κάθε ελαστικό μέσο. Αναφερόμουν όμως σε μιαν απόδοση της λέξης τσουνάμι για το ευρύ κοινό. Τον τεχνικό όρο δεν τον ξέρω, αφού σεισμολογία, γεωλογία κλπ δεν είναι ο τομέας μου.

  17. physicist said

    ΥΓ — θέλω να πω, όταν διαβάσει κανείς «ο Εγκέλαδος προκάλεσε ισχυρό σεισμικό κύμα στον ωκεανό», δεν υπάρχει ασάφεια, έτσι δεν είναι;

  18. #16 Περί σεισμικού κύματος.

    Εδώ υπάρχει και ένα άλλο παλιρροϊκό φαινόμενο, αυτό της μεταφοράς εννοιών στην ορολογία, ετυμολογική/εννοιολογική παλίρροια δηλαδή. Όταν μια λέξη μεταπηδά στην ορολογία, χάνει και ένα μέρος της γλωσσικής της διαφάνειας καθώς ταυτίζεται με την ορολογία. Σαν να σκλαβώνει η επιστήμη την έννοια σε συγκεκριμένα μονοπάτια.

  19. Μαρία said

    14 Θαλάσσιο σεισμικό κύμα έχω δει, για να μη μπερδεύεται με τα άλλα. βλ.λινκ 18.

  20. physicist said

    Μάλιστα, θαλάσσιο σεισμικό κύμα, αυτό είναι το σωστό.

  21. physicist said

    #18: Μακάρι να μπορούσε η επιστήμη να σκλαβώσει και κάτι έννοιες όπως «ενέργεια» ή «σχετικότητα» που έχουν γίνει μπαλάκι στα χέρια των new age. Ευτυχώς μέχρι στιγμής την έχει γλιτώσει η «εντροπία» αν και δεν ξέρω για πόσο ακόμη. 🙂

  22. Νέος Τιπούκειτος said

    Φυσικέ, την εντροπία την έχει καβατζάρει εδώ και χρόνια ο μέγας Τόμας Πύνσον: http://www.pynchon.pomona.edu/slowlearner/entropy.html 🙂

  23. physicist said

    #22

    Γερνάω και μαθαίνω. Αν η περίληψη στο λίνκι είναι ακριβής, τότε αυτό εδώ:

    … just as all closed systems lose energy over time until a ‘heat-death’ occurs wherein motion ceases, so too does culture have a tendency to lose differentiation and slide toward what Callisto terms ‘the Condition of the More Probable.’

    δείχνει την απύθμενη σύγχυση του συγγραφέα.

  24. #20 Πάνε οι ομηρικές λεκτικές ρίζες, τις έφαγε το έρεβος (: ). Γιαυτό είμαστε αναγκασμένοι να ψάχνουμε περιφραστικές ορολογίες οι οποίες δεν μπορούν να είναι ορολογίες λόγω του μεγέθους των.

    Έχω μια θεωρεία ότι η γλώσσα είναι διανυσματικός χώρος (δεν την έχω τελειώσει ακόμη και ούτε μπορώ να την αποδείξω) αλλά αυτός ο χώρος παράγεται κυρίως από γραμμικώς ανεξάρτητα γλωσσικά διανύσματα (τις γλωσσικές ρίζες, διανυσματική βάση του διαν.χώρου) και όχι από γραμμικώς εξαρτημένα λεκτικά παράγωγα.

    Κάποιοι θα γελάσουν αλλά εγώ το πιστεύω.
    Πιστεύω επίσης ότι η φιλοσοφία είναι φυσικό παράγωγο του χώρου αυτού και δεν μπορεί να υπάρξει από χρήστες του λόγου που δεν βρίσκονται εντός του ενεργειακού πεδίου του γλωσσικού διανυσματικού χώρου.
    Δυστυχώς είναι πάρα πολύ δύσκολη η απόδειξη και δεν θα μπορέσω ποτέ να την καταφέρω. Απλά σύντομα θα αναλύσω τις σκέψεις μου και όποιος γλωσσολόγος-μαθηματικός μπορέσει, ας ασχοληθεί και ας πάρει αυτός την δόξα. Και η φυσική χωράει (παρ΄ολίγον συνάδερφε Φυσικέ) αν δούμε τη γλώσσα ως ενεργειακό πεδίο που παράγει έργο (πχ γεννήτρια) κλπ κλπ.

    Γιατί δεν ασχολούμαι ώστε να παρουσιάσω ένα ολοκληρωμένο έργο στα 80 μου (είμαι 30+); Γιατί ξέρω ότι δεν θα το κάνω ποτέ, είμαι σχετικά τεμπελάκος.

  25. physicist said

    #24: Στράβωνα, παρολίγον συνάδελφε, κάνεις φάουλ με τον παραλληλισμό ανάμεσα στη γλώσσα και στα ενεργειακά πεδία αλλά δεν θα σφαχτούμε κιόλας. 😀
    Η περίφραση γιατί σε χαλάει; Έτσι είναι πολλές σύγχρονες γλώσσες, δηλαδή τι νομίζεις, με το που γράφει ο Γερμανός Erdbebenerzeugteflutwelle μονολεκτεί; Εξι λέξεις είναι μαζεμένες εκεί μέσα αλλά τις κόλλησε όλες σε μία για να πουλάει μούρη και να ψαρώνουν οι αδαείς. 😛

  26. Τιπούκειτε, μόλις ανέβηκες ακόμα μια σκάλα στην εκτίμησή μου!
    Φυσικέ, ο Πύντσον θα ήταν πιθανώς περήφανος για τον χαρακτηρισμό «[σε] απύθμενη σύγχυση» 🙂 Κι εγώ ως ιστορικός θα μπορούσα να του προσάψω κάτι παρόμοιο -αλλά δεν με πειράζει.

  27. physicist said

    Δύτη, ό,τι γίνεται με λογοτεχνική άδεια δεν με πειράζει ούτε κι εμένα, απλώς μου φάνηκε διασκεδαστική η κατανόηση του Π. (ή της ηρωίδας του) περί θερμοδυναμικά κλειστών συστημάτων. Ενοχλητικές βρίσκω τις εσκεμμένες καταχρήσεις επιστημονικών όρων με σκοπό την εξαπάτηση και την κερδοσκοπία — κάτι που το κάνουν και οι σταμπαρσιμένοι τσαρλατάνοι αλλά κατά περιπτώσεις και μερικοί αξιοσέβαστοι επιστήμονες.

  28. Μαρία said

    21 κεξ
    Η φάρσα τoυ Σοκάλ και Μπρικμόν στηρίχτηκε σ΄αυτή ακριβώς την κατάχρηση εννοιών.
    Αναλυτικά στο βιβλίο τους Impostures intellectuelles(1997) με άφθονα παραδείγματα.

  29. betatzis said

    22, 23, 26. Δεν ξέρω ποιός ασχολήθηκε πρώτος, ώστε να την καβαντζάρει, (δεν με νοιάζει κιόλας), πάντως με «λογοτεχνικές διαστάσεις» της έννοιας της εντροπίας έχουν ασχοληθεί και οι κορυφαίοι αμερικάνοι της επιστημονικής φαντασίας, π.χ. Φίλιπ Ντικ και Νόρμαν Σπίνραντ (οι πράκτορες του χάους).

    http://www.alef.gr/greek/works/0015009.htm

    http://www.altfactor.ath.cx/library/stuff/spintro.html

    Πάντως σε μια συζήτηση με φίλο μου φυσικό για το θέμα, όπου προσπάθησε να του εξηγήσω πως ακριβώς αντιλαμβάνονται την έννοια οι συγγραφείς αυτοί (με αμφίβολη επιτυχία και μεταδοτικότητα από την πλευρά μου), μου απάντησε και αυτός σαν τον Physicist πιο πάνω, ότι δηλαδή δεν έχουν αντιληφθεί την έννοια και την ερμηνεύουν όπως τους βολεύει. Εννοείται ότι και μένα δεν με πειράζει καθόλου, αν όντως έτσι είναι.

  30. Έχε επίσης υπόψη σου ότι πρόκειται για πρωτόλειο και όπως θα δεις και ο ίδιος λέει ότι όσο περνά ο καιρός όλο και λιγότερο σίγουρος είναι για το τι ακριβώς είναι η εντροπία. Άλλωστε και οι δικές μου φτωχές γνώσεις βρίσκουν σωστό το παράθεμα του #23, οπότε φαντάσου! (αν μπορείς, με λίγα λόγια, να εξηγήσεις το λάθος, θα σου ήμουν ευγνώμων)

  31. betatzis said

    29 προσπάθησα

  32. physicist said

    #28

    Μαρία, ναι και όχι. Η φάρσα (ή, όπως προτιμώ να το λέω εγώ) το ξεσκέπασμα του Σόκαλ δεν αφορούσε κυρίως την κατάχρηση εννοιών που προϋπήρχαν σε άλλα πεδία, όσο την εισαγωγή μιας επιστημονικοφανούς αργκό χωρίς περιεχόμενο και χωρίς στοιχειωδώς σαφή διαχωρισμό των εννοιών. Ακόμα παραπέρα, αφορούσε την απουσία κριτηρίων σε ό,τι αφορά τη δημοσίευση μελετών σε υποτιθέμενα επιστημονικά περιοδικά. Πάρα πολλοί συνάδελφοί μου και –τη λέω την αμαρτία μου– κι εγώ ο ίδιος έσπευσαν να δείξουν με το δάχτυλο ότι οι άλλοι είναι αλμπάνηδες. Η αλήθεια είναι γκρίζα: κι εμείς οι θετικοί την έχουμε λερωμένη τη φωλιά μας, τόσο με τη βιασύνη να δημοσιεύσουμε τα πάντα όσο και με τη συχνά χαλαρή-υποκειμενική ερμηνεία των αποτελεσμάτων μας.

  33. Έχω την εντύπωση ότι στα αγγλικά η παλιότερη ονομασία tidal wive εγκαταλείφθηκε, τουλάχιστον από τους επιστήμονες,επειδή ακριβώς το φαινόμενο δεν έχει καμία σχέση με την tide = παλίρροια. Το ίδιο ισχύει για τον ταυτόσημο γαλλικό όρο raz-de-marée, το τελευταίο συνθετικό του οποίου σημαίνει αποκλειστικά και μόνο την κανονική παλίρροια (και τα φρέσκα ψάρια (:-))
    Δεν νομίζω όμως ότι αυτό μας αναγκάζει να εγκαταλείψουμε και στα ελληνικά τον γνωστό από παλιά (και σε μεταφορική χρήση) και τόσο βολικό όρο «παλιρροϊκό κύμα», αφού – απ’ό,τι τουλάχιστον διαβάσαμε στις εφημερίδες – πράγματι τα νερά αποτραβιούνται προτού ορμήσουν, έχουμε δηλαδή δηλαδή κυριολεκτικά μια παλίν-ροια, μια παλινδρομική ροή (που δεν είναι βέβαια η παλίρροια της βαρύτητας).

  34. physicist said

    30.

    Δύτη, το λάθος είναι ότι η ενέργεια σε κλειστά συστήματα δεν χάνεται, ακριβώς το αντίθετο: διατηρείται αυστηρά. Ετσι, κλειστά συστήματα δεν οδηγούνται σε θερμικό θάνατο όπου κάθε κίνηση παύει αλλά σε ακριβώς το αντίθετο, δηλ. σε μετατροπή όλης της συσσωρευμένης ενέργειας σε θερμική. Ενα παράπλευρο σφάλμα (πταίσμα σε σχέση με το πρώτο) είναι ότι θερμικός θάνατος δεν υπάρχει. Ακόμα και στο απόλυτο μηδέν (μείον 273.16 βαθμοί Κελσίου), οι κβαντικές κινήσεις (zero-point motions) παραμένουν, λογώ της αρχής της απροδσιοριστίας του Χάιζενμπεργκ.

  35. #34 όλης;

  36. Στο #18, το PDFάκι ,μάλλον εκ παραδρομής γράφει «Επιμηκές Κύμα» αντί για επιμήκες, αλλά το ενδιαφέρον είναι στο «Κύμα της Αγάπης»..!

    Κύματα Love (L) Waves
    Το πρώτο είδος επιφανειακών κυμάτων ονομάζεται Love (L) Wave.

    Αν και, το πρώτο «κύμα αγάπης» μάλλον είναι ‘έρωτας’…
    😉

  37. Μαρία said

    32 Φυσικέ, για τη φάρσα έχεις δίκιο αλλά για το βιβλίο ισχύει η «κατάχρηση εννοιών που προϋπήρχαν σε άλλα πεδία», όταν μεταφέρονται απ’ τα μαθηματικά ή τη φυσική π.χ. στην ψυχανάλυση.

  38. physicist said

    #35

    Καλή ερώτηση Στράβωνα, ας γίνω ακριβέστερος. Αυτό εξαρτάται από την κατάσταση του συστήματος. Αν είναι σε θερμοδυναμική ισορροπία, τότε ο καταμερισμός της ενέργειας σε θερμική και μη παραμένει. Αν όχι, τότε το σύστημα βαδίζει προς την κατάσταση της μέγιστης εντροπίας υπό τον περιορισμό ότι η συνολική ενέργεια παραμένει σταθερή, και η μεγιστοποίηση της εντροπίας σημαίνει σχεδόν πάντα μεγιστοποίηση της θερμικής (άτακτης) κίνησης. Αν, για παράδειγμα, συμπιέσεις υδρατμό, απομονώσεις το σύστημα και μετά ξαφνικά απελευθερώσεις το πιστόνι που ασκεί πίεση, μεγάλο ποσοστό της αποθηκευμένης ενέργειας θα γίνει θερμική και ο συμπυκνωμένος υδρατμός θα μετατραπεί σε ιδανικό αέριο, όπου όλη η ενέργεια είναι θερμική (αγνοούμε την ενέργεια δέσμευσης των ατόμων στο μόριο τυ νερού, μιας κι αυτά δεν διασπώνται στις διαδικασίες που συζητάμε). Αντίστοιχα συμβαίνουν στους κινητήρες εσωτερικής καύσεως, αν και δεν πρόκειται βέβαια για κλειστά συστήματα. Με συγχωρείτε για τις κάπως ανακριβείς εκφράσεις, δεν θέλω να γράφω σεντόνια.

  39. Μαρία said

    36
    >αντί για επιμήκες

    Αντί για επίμηκες.

  40. #38 Την έκανα την ερώτηση γιατί το «όλον» πάει αλλού, στην θεολογία ίσως. Ακόμη και σε μικροσκοπικό επίπεδο, δεν έχουμε ποτέ απόδοση 100%. Επίσης, τα περί κλειστού συστήματος είναι επίσης θεωρητικά, στην ουσία ένα σύστημα ποτέ δεν είναι 100% απομονωμένο.
    Ακούγαμε αυτές τις ημέρες, με την ευκαιρία του σεισμού, ότι η Γη είναι ένα κλειστό ενεργειακό σύστημα. Εγώ θα συμπλήρωνα τη λέξη «σχεδόν».

  41. Ευχαριστώ για τις διευκρινίσεις 🙂 Αν και, αν καταλαβαίνω καλά, η ουσία της σύλληψης του Πύντσον δεν αλλάζει. Έτσι κι αλλιώς, πάντως, άλλα βιβλία του θα σύστηνα, όχι τα πρωτόλεια που έχουν κυρίως ενδιαφέρον ως τέτοια.

  42. «Ακούγαμε αυτές τις ημέρες, με την ευκαιρία του σεισμού, ότι η Γη είναι ένα κλειστό ενεργειακό σύστημα.»

    Αυτός που το είπε αυτό δεν… λιάζεται; Ή μήπως εννοούσε μόνο το εσωτερικό της Γης; Αλλά και αυτό δεν έχει ηφαίστεια, θερμοπηγές κλπ. για να εκτονώνει την εσωτερική του θερμότητα;

  43. physicist said

    #40

    Η Γη δεν είναι σε καμιά περίπτωση κλειστό σύστημα: δέχεται πχ διαρκώς τεράστια ποσά ενέργειας από τον ήλιο, απορροφά μέρος της, αντανακλά άλλο μέρος κλπ. Χωρίς αυτές τις ανταλλαγές δεν θα υπήρχε ζωή εδώ. Ούτε κατά διάνοια δεν είναι κλειστό. Ενδιαφέρουσα σ’ αυτή τη βάση είναι η ερώτηση αν το Σύμπαν είναι θερμοδυναμικά κλειστό (το γράφω γιατί βλέπω ότι σου αρέσουν τα ξινά, όχι για να το κουβεντιάσουμε, αυτό είναι τελείως εκτός). Πάντως, ως θεωρητικό κατασκεύασμα, το λεγόμενο κλειστό σύστημα είναι πολύ χρήσιμη εξιδανίκευση, κι ένα δοχείο θερμός είναι μια πολύ καλή προσέγγισή του στην πράξη.

  44. Δυστυχώς Άγγελε δεν το είπε μόνο ένας. Κάποιους μάλλον τους έφαγαν τα εργαστήρια και τα βλέπουν όλα κλειστά. Το είπαν μεγάλοι επιστήμονες που παραδόξως τους καλούσαν σε όλα τα ΜΜΕ. Και λέω παραδόξως γιατί εάν θυμάσαι στις φωτιές της Πελοποννήσου, δεν κάλεσαν ΟΥΤΕ ΕΝΑΝ δασολόγο.

  45. physicist said

    42-43: Δεν τα είχαμε κάνει πλακάκια, έστι δεν είναι, Άγγελε; 😀

  46. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια!

    Ευχαριστώ για την κυπριακή επιβεβαίωση της λέξης. Κανείς κρητικός;

    Μαρία, δεν είχα σκεφτεί να δω την Αληπασιάδα, καλό.

    Ο ναμικιόρης (έτσι ξέρω τη λέξη) νομίζω ότι δεν έχει να κάνει με το νάμι, είναι nankör.

  47. #43 Εάν θεωρήσουμε ότι υπάρχει σύμπαν τότε – και βάση ετυμολογίας (σύμπαν) – είναι κλειστό σύστημα (θαρρώ) εάν σε αυτό συμπεριλάβουμε και τον δημιουργό (εάν αυτός υπάρχει). Αλλά έχεις δίκιο, είναι εκτός η κουβέντα.
    Εξάλλου δεν θα φτάναμε σε τέτοιο επίπεδο την σκέψη μας εάν δεν υποθέταμε (συνειδητά εσφαλμένα)ότι κάποια εργαστηριακά πειράματα γίνονται σε απομονωμένα περιβάλλοντα.

  48. Εάν όμως υπάρχει δημιουργός τότε πως μπορούμε αυτόν να τον συμπεριλάβουμε στο σύμπαν;
    Βλέπεις αυτό που έλεγα για την ετυμολογία;
    Αφού ο δημιουργός εμπεριέχει το «έργο» τότε εάν ο δημιουργός είναι τμήμα του σύμπαντος, άρα είναι μη δημιουργός του σύμπαντος αφού εάν ήταν θα παρήγαγε και τον εαυτό του. Το έργο όμως παράγεται; Από ποιόν;
    Διότι εάν ο δημιουργός είναι εκτός σύμπαντος, τότε μπορεί να παράξει και άλλα σύμπαντα, επομένως το σύμπαν είναι ετυμολογικώς εσφαλμένο; Επομένως το σύμπαν δεν δημιουργήθηκε αλλά υπήρχε, υπάρχει και θα υπάρχει. Τρελά πράγματα.

  49. physicist said

    #48

    Γι’ αυτά και γι’ αυτά σου λέω, άσε να κάνουμε τίποτε πιο πεζό, ο βίος είναι πολύ βραχύς για ν’ ασχολούμαστε με Κοσμολογία! Στην οποία, ειρήσθω εν παρόδω, ιδέες και υποθέσεις περί πληθώρας Συμπάντων υπάρχουν πολλές, όμως αντιμετωπίζονται με πάρα πολύ σκεπτικισμό από τους παραδοσιακούς της δουλειάς.

  50. argosholos said

    Oι άγγλοι έχουν μια αντιπάθεια στη προφορά λέξεων που αρχίζουν από ts. Τον τσάρο και τη μύγα τσε-τσε, τα προφέρουν (με δυσκολία)κάτι ανάμεσα σε ζ και σ. Υπάρχει η εναλλακτική γραφή με ch που ευκολύνει κάπως τα πράγματα, αν και δεν έχω δει chunami, αντίθετα με τον Μαο Ζε ή Τσε Dong-Tung που είναι από τα κινέζικα, οπότε τρεχαγύρευε….

  51. « Ανάκτορο μινωικό νάμι ξαγιάζει πούρι »

    Υπάρχει και εστιατόριο στο Ηράκλειο…

  52. voulagx said

    #48 Στραβων, μου φαινεται οτι ζηλεψες την δοξα του Μπερτραντ Ρασσελ! 🙂

  53. 19, Μαρια et al.

    Νομίζω, ότι ούτε το «Θαλάσσιο σεισμικό κύμα» είναι απολύτως σωστό.

    Τα τσουνάμια δεν προκαλούνται πάντα από το σεισμό. Αν πιστέψουμε-και κυρίως αν καταλάβουμε- τους ειδικούς της επιστήμης του Χάους, μερικά είναι πελώρια σολιτόνια. Δηλαδή, σταθεροί σχηματισμοί που δεν προέρχονται από άλλο φυσικό φαινόμενο, αλλά είναι αυθύπαρκτα, αποτέλεσμα του γεγονότος, ότι από η χαοτική κίνηση των υδάτων του ωκεανού παράγει «νομοτελειακά» κάποιο είδος τάξης.Ίσως ο Physicist να μπορεί να μας διαφωτίσει πάνω σ’ αυτό.

    Έχει προταθεί από διάφορους, ότι η περίφημη ξυλογραφία του Χοκουσάι «Το μεγάλο κύμα» (O-Nami ή oki nami-ura,»Κάτω από το μεγάλο κύμα») έχει στηριχτεί σε μια ιδέα που μέσα της υπάρχει μια ανάλογη αίσθηση χάους-τάξης.Σε πρώτο πλάνο, μέσα από το χάος των κυμάτων ξεπροβάλει στιγμιαία ένας υδάτινος όγκος, που μοιάζει με το Φούτζι, σύμβολο της αιώνιας τάξης.

    Τώρα, όσο για τη λέξη, νομίζω, το τσουνάμι, αμετάφραστο και να κλίνεται, είναι καλύτερο.

  54. Το «Μεγάλο κύμα» του Χοκουσάι:

    http://www.britishmuseum.org/explore/highlights/highlight_image.aspx?image=hokusai.jpg&retpage=16638

  55. Αυτά είναι τα rogue waves (ή freak wave ή death wave) εμφανίζονται στην μέση του πουθενά και μάλλον οφείλονται σε κάποιου είδους συντονισμό.
    Έχουν εμφανιστεί και σε μεγάλες λίμνες, μερικά βίντεο εδώ

  56. Υπάρχει καi ένα άλλο τσουνάμι μόνο που έχει ένα “τσού” παραπάνω…

  57. #52 voulagx, αναφέρεσαι σε αυτό;
    Μου θύμισες δύο ακόμη παράδοξα.
    1.
    Ερ. Τι είναι ένας μοναδικός δικηγόρος σε ένα νησί;
    Απ. Άνεργος 🙂
    2. Το παράδοξο του Επιμενίδη

  58. τὸ ἀγγλικὸ μπορεῖ νὰ εἶναι ἀπὸ τὸ λατ. nomen; ποὺ φυσικὰ εἶναι ἰνδοευρ.

    Δύτα, σήμερα ἔφαγα ἕνα γλύκισμα ποὺ μοῦ ἔφεραν ἀπὸ τὴν Πόλι, κλωστίστες κλωστίτσες σὰν μαλλὶ τῆς γριᾶς. halva ἔγραφε τὸ κουτί. κι ἀναρωτιόμουν ἀφ’ οὗ ὑπάρχουν τόσα πολλὰ καὶ διαφορετικὰ εἴδη χαλβάδων τί νὰ σημαίνῃ ἡ λέξι καὶ άπὸ ποῦ νὰ προέρχεται.

  59. Θα μπορούσε, αν ήταν μόνο του, αλλά αφού υπάρχει και το γερμανικό Name και το ολλανδικό naam και το γοτθικό namo κλπ., και αφού οι αρχαίοι Τεύτονες είχαν βεβαίως ονόματα :-), δεν βλέπω κανένα λόγο να μην υποθέσουμε ότι προέρχεται απευθείας από την ίδια ινδοευρωπαϊκή λέξη.

  60. voulagx said

    #57 Ναι, αν θεωρησουμε το συνολο ολων των συνολων κλπ..

  61. tamistas said

    Το νάμι το βρίσκουμε και στο ιστορικό κρητικό τραγούδι του Δασκαλογιάννη, για το οποίο μπορεί να βρει κανείς πολλές αναφορές και στο γκουγκλ. Αναφορά γίνεται και σε μια από τις εκπομπές της Δόμνας Σαμίου στην ΕΡΤ, το Μουσικό Οδοιπορικό. Η συγκεκριμένη εκπομπή, του 1977, είναι οδοιπορικό στη δυτική Κρήτη και η αναφορά στο τραγούδι του Δασκαλογιάννη, περισσότερα εδώ, γίνεται στο 25ο λεπτό περίπου, κι ακούγεται κι ένα απόσπασμα από ένα γερο-Κρητικό, όχι όμως το
    Μόνο ’σηκώθης, Δάσκαλε, με το Μωργιάν αντάμι
    για να χαθεί τόσος λαός κι εσύ να βγάλεις νάμι;

    Άσχετο: το <"Σουμιτζού" των Ξυδάκη – Γκανά, είναι Σου Μι Τσου – και το τσου = λιμάνι;

  62. @Physicist, σχόλιο 25

    Το Erdbebenerzeugteflutwelle είναι μαρτυρημένος τύπος; Ρωτώ γιατί η κλιμένη μετοχή erzeugte δεν μού κολλάει με τίποτα. »Durch Erdbeben erzeugte Flutwelle» ναι – όλα μαζί, όμως, είμαι βέβαιος ότι δεν γίνεται, αφού δεν εναρμονίζεται με τους γερμανικούς κανόνες σύνθεσης.

  63. Συγγνώμη, λάθος. Νόμισα ότι μπήκα στου χαρδαβέλα…

  64. Υπάρχει και η Τουρκογενής ποντιακή λέξη «ναμούς» (το) που σημαίνει υπόληψη, η οποία σπανίζει πια

  65. π2 said

    Εκπλήσσομαι που δεν ανέφερε κανείς ακόμη το Birdie num num.

  66. Κορνήλιε (58), απ’ όσο μπορώ να καταλάβω (από εδώ ή -αυτό με παίδεψε λίγο- εδώ), στα αραβικά η λέξη σημαίνει «γλυκό» γενικώς, ακριβώς από τη ρίζα που σημαίνει «γλυκαίνω» ή κάτι τέτοιο. Και απ’ ό,τι καταλαβαίνω την ίδια σημασία κράτησε κάπως και στα τούρκικα, αν και κυριαρχούν τα γνωστά δυο-τρία είδη που ξέρουμε κι εμείς.

  67. Και, #64: ο Νισανιάν (εδώ) λέει πως η λέξη «ναμούς» (που υπάρχει και σήμερα στα τουρκικά και σημαίνει «τιμή») βγαίνει όχι από το «όνομα» αλλά από το «νόμο», μέσω αραμαϊκών.
    (κι έλεγα τι μου θύμιζε…)

  68. #66 ὑποπτευόμουν ὅτι πρέπει νὰ ἔχῃ κάποια γενικὴ σημασία, ὅπως ἂς ποῦμε ἡ λέξι «πίττα». Εὐχαριστῶ.

  69. physicist said

    #62

    Κώστα, τη λέξη Edrbebenerzeugteflutwelle την έφτιαξα επί τόπου: μπορεί μεν να μην είναι δόκιμη, και ίσως ούτε καν υπαρκτή, το επιχείρημά μου όμως είναι ότι δεν θα εξέπληττε κανέναν εαν υπήρχε. Δες πχ τα υπαρκτά Bundesausbildungsförderungsgesetz, Landesfinanzausgleich κ.τ.ο.

  70. physicist said

    53:

    Σύμφωνα με ορισμένες μη γραμμικές θεωρίες, πράγματι τα σολιτόνια μπορούν να δημιουργήσουν μεγάλα θαλάσσια κύματα (χρειάζονται μεγάλες θερμοκρασιακές διαφορές ή διαφορές πυκνότητας ανάμεσα σε υδάτινα στρώματα κλπ). Το ερώτημα είναι εαν υπάρχει ιστορικά καταγραμμένο τσουνάμι που να μην προκλήθηκε από σεισμό. Μπορεί κανείς να μας διαφωτίσει;

  71. sarant said

    Με πρόλαβε ο Δύτης για το ναμούς, τον ναμουσλή και τον ναμουσούζη.
    Στράβωνα, λέ(γα)τε «το ναμούς» ή «το ναμούσι»;

  72. ΣοφίαΟικ said

    50: Μου θύμησε μαι διαφήμιση αγγλική παλιά, πολύ παλιά, που ένας τύπος διακόπτει την πρόβα μιας χορωδίας και του λεέι η διευθύντρια ενοχλημένη «τραγουδάμε Ντονιζέτι» κι αυτός λέει «δεν πα να τραγουδάτε και Ντόνυ Όσμοντ».
    ΟΚ, άσχετο, αλλά αφού από την ελληνικότατη λέξη τσουνάμι, που δέιχνει ξεκάθαρα ότι οι ΑΗΠ μας δίδαξαν στους Γιαπωνέζους να μιλάνε, πήγαμε στην εντροπία…
    Παρεμπιπτόντως, πριν από λίγο μίλησα με τον μπαμπά Πορτόκαλο οποίος επιβεβαίωσε την προέλευση της λέξης, μόνο που λόγω της παλαιότητάς της δεν είναι διαφανής η ετυμολογία στους μη επαϊοντες. Με διαβεβαίωσε πάντως ότι η μελέτη της παλαιοιαπωνικής και της μεσοιαπωνικής γλώσσας επιβεβαιώνουν την προέλευση του τσουναμιού από το κύω (φουσκώνω), που οι γιαπωνέζοι δυσκολέυονταν να το προφέρουν και το έλεγαν κάπως σαν τσούου και το νάω (κυλάω). Τσου + νάω= τσουνάμι.

  73. sarant said

    Άσχετο, αλλά το θυμήθηκα: Καλός αυτός ο Λαμερμούρ, αλλά δεν φτάνει τον Ροσίνι!

  74. #67 Δύτη,

    Τον Τζεμ Καρατζά δεν τον είχα ακούσει, σ’ευχαριστώ, θα τον ψάξω( μυστήρια μορφή).

    Εγώ ήξερα τον Κανί Καρατζά, έχει έρθει και στην Ελλάδα με το «ΒΌΣΠΟΡΟ»:

    Ε, λιγάκι πιο μέγας από τον Τζέμ.

  75. Καπετάνιε, κακό να αυτολινκάρομαι, αλλά περί Τζεμ διάφορα, γιουτιουμπάκια και άλλα εδώ: http://dytistonniptiron.wordpress.com/2010/06/01/karaca/

  76. 39

    Σωστό.
    Από τα τόσα λάθη μπερδεύεται ο νους καμμιά φορά…
    🙂

  77. gbaloglou said

    Με την ευκαιρία, ας μνημονευθεί εδώ και το «τσουνάμι της Αμοργού» (9-7-56)

  78. ΠΑΝΤΕΛΗΣ said

    Το νάμι το χρησιμοποιούμε στο Ρέθυμνο, με την έννοια που αναφέρεις παραπάνω.

  79. #71 Δύσκολη ερώτηση αυτή Σάραντ.
    Καταρχήν ξεκινάμε από το δεδομένο ότι δεν μιλάμε όλοι οι πόντιοι τα ίδια ποντιακά. Οι δικοί μου προέρχονται από την Τραπεζούντα αλλά ο Πόντος είναι τεράστια περιοχή, με πολλές παραλλαγές στην ομιλία. Εμείς πχ λέμε «Ο κύρ΄ημ» ενώ έχω ακούσει από άλλους και «ο κύρης ημ'»

    Κατά δεύτερο λόγο, στα ποντιακά θα φθογγικά πάθη δίνουν και παίρνουν.
    Λέμε λοιπόν: τ’εμόν το ναμούς
    αλλά και το ναμούς ήμ΄ (κατά την άποψη μου) ίσως όμως και ναμούσι΄μ, στο β΄πρόσωπο ακούγεται ως ναμούσι΄σ΄ ή «τ΄εσόν το ναμούς» , ενώ στο γ΄ προσ.: το ναμούς νατ (που μπορεί να είναι: το ναμούσιν ατ΄.

    Το ίδιο συμβαίνει με πολλά ουδέτερα, ακόμη και με ελληνική ρίζα.
    Πχ το χωράφ, τ΄εμόν το χωράφ ή το χωράφ΄ημ (ή το χωράφι ‘μ).
    Αν με ρωτούσες επομένως για το χωράφι θα σου απαντούσα ότι λέγεται «χωράφ».

    Τέλος, μην ξεχνάμε και το ‘νέμω’, δεν ξέρω αν έχει σχέση αλλά φαίνεται σχετικό.

  80. Μαρία said

    77 Μόνο που τότε το λένε παλιρροιακό κύμα.
    http://tinyurl.com/4n9kucq

  81. sarant said

    77-80: Πάνω που ήμουν έτοιμος να αναρωτηθώ αν το είπαν τσουνάμι τότε, η Μαρία με πρόλαβε!

    78-79: Ευχαριστώ!

  82. @Physicist, σχόλιο 61

    ΟΚ, κατάλαβα τι εννοείς. Το φαινόμενο των γερμανικών λέξεων-σιδηρόδρομων, ωστόσο, μπορεί να ιδωθεί και από διαφορετική σκοπιά. Ρίξε μια ματιά, αν θες, σε μια παλαιότερη ανάρτηση τού κ. Σαραντάκου.

  83. Μαρία said

    81 Τα τσουνάμια και τα παλιρροϊκά τα μάθαμε πρόσφατα.

  84. voulagx said

    #83 Αλλα το συστημα αποχετευσης καλειται παντορροϊκό, ποιο ειναι το «σωστο»;

  85. physicist said

    Κώστας 82

    Ασφαλώς έχεις δίκιο για τους κανόνες σύνθεσης και παράθεσης στα γερμανικά! Αυτό που ήθελα να πω είναι ότι, κατά τη γνώμη μου, αυτές οι λέξεις δεν είναι τίποτε άλλο από κρυμμένη περίφραση.

  86. Μπουκανιέρος said

    80 Ναγιάσει το χέρι σου και το λίνκι σου!
    Νομίζω ότι είναι σχολαστικισμός (με την κακή έννοια) να λέμε πως δεν κάνει να λέμε το τσουνάμι παλιρροιακό (ή παλιρροϊκό)* κύμα – τουλάχιστον έξω από επιστημονικές δημοσιεύσεις.

    * είδα ότι ο μπάμπι δέχεται και τους δύο τύπους. Περίεργο.

  87. Μπουκανιέρος said

    63 Πες το ψέματα.

  88. Μαρία said

    84 Έτσι όπως καλείται. Αν όμως την ξέραμε κι εμείς τη λέξη, μπορεί να της αλλάζαμε τα φώτα.
    Ποιος κατασκεύασε αυτή την παντόρροια;

  89. Μαρία said

    86 Εντάξει, άμα δώσουμε εξετάσεις στη σεισμολογία, θα γράψουμε παλιρροϊκό.
    Τα παλιά βιβλία (βλ.10) το έγραφαν παλιρροιακό.

  90. Υπάρχει βέβαια και η διαρροή, η οποία επίσης δεν ξέρω αν είναι σωστή ως όρος, αφού σε πολλές περιπτώσεις η διπλή ροή είναι επιθυμητό αποτέλεσμα πχ στις διακλαδώσεις οχετών (αγωγών).

  91. voulagx said

    #88 Που να ξερω, ετσι τομαθα στη σχολή.Στην Ιατρικη δεν υπαρχουν βλεννορροϊκα ή λευκορροϊκα κυματα κι ετσι δεν εχουν τετοια διλημματα! 🙂

  92. voulagx said

    #90 Υπαρχει και η διαρροια.

  93. #92 Αυτό λόγω του καθωσπρεπισμού της γλώσσας. Αν το λέγαμε κοπρανολυτική αφόδευση (ή κοπρανόλυση) 🙂 (για να μην χρησιμοποιήσω λαϊκούς όρους) ίσως να ήταν σωστότερο.

  94. Immortalité said

    @ 34 και λοιπά, ομολογώ ότι η φυσική ήταν το μόνο μάθημα που αντέγραψα ποτέ στη ζωή μου. Δεν είναι τυχαίο 🙂

    @63 Μας λες ότι θα ήθελες να είχες μπει στου Χαρδαβέλλα; 😉

  95. Βασίλης Ορφανός said

    «Να βγει το νάμι του θεριστή,
    κι ας θέτει να κοιμάται.»
    Κρητική παροιμία (την έλεγε συχνά η μάνα μου)
    για τη σωτήρια αξία που έχει η καλή φήμη.
    Την έχω ακούσει όμως 2-3 φορές και με ειρωνική σημασία, για κάποιον που επαναπαύεται στις παλιές του δάφνες (που τις νομίζει αμάραντες).
    Και μια επαινετική μαντινάδα, από το λήμμα «νάμι» στο: Πιτυκάκης Μαν., Το γλωσσικό ιδίωμα της Ανατολικής Κρήτης, Τόμ. Β΄, Αθήνα 1983, σελ. 696:
    «Ωσάν τση δάφνης τον α[ν]θό, απού μοσκομυρίζει,
    ετσά ‘ναι και το νάμι σου στον κόσμο και γυρίζει».
    Έχει και την παροιμία στο ίδιο λήμμα.

  96. Μπουκανιέρος said

    94α Α, πολύ χαίρομαι που σε πιάνω να ομολογείς παρανομία!

  97. Συμπαθάτε με, είναι άσχετο, αλλά με την ευκαιρία της επίσκεψης του κ.Βασίλη Ορφανού, που είναι Κρητικός, έχω μια ερώτηση που με ταλαιπωρεί.
    Τόσο στα Ποντιακά όσο και στα Κρητικά υπάρχει η λέξη γροικώ(=αντιλαμβάνομαι, καταλαβαίνω – ποντ.γροικώ, εγροίξα, θα γροικώ). Ωστόσο η γεωγραφική απόσταση μεταξύ Πόντου και Κρήτης είναι κολοσσιαία.
    Πως εξηγείται αφενός η κοινή χρήση της λέξεως και αφετέρου η α-συνέχεια στη χρήση από κατοίκους των ενδιαμέσων γεωγραφικά περιοχών;
    Οι δύο τόποι έχουν και άλλες κοινές λέξεις και φθόγγους, αλλά μένω σε αυτήν που είναι πραγματικά εντυπωσιακή. Από την μία έχουμε τον απομονωμένο (πλην παραλίων) Πόντο και από την άλλη ένα εμπορικότατο νησί.

  98. Μαρία said

    94 Με την κλασική μέθοδο;

    97
    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/triantafyllides/search.html?lq=%CE%B3%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8E&dq=

  99. physicist said

    94

    Το μεγάλο κακό δεν είναι που ο κόσμος αντιπαθεί τη Φυσική, αλλά που παίρνει η μπάλα και τους φυσκούς. 😀

  100. Espectador said

    Εδώ σε μας το νάμι δεν το άκουσα ποτέ. Το νακμκιόρ ναι. Επίσης είναι και το ναμάζ (η προσευχή)…δεν ξέρω αν έχει σχέση. Μάλλον όχι όμως.

  101. #99 Ίσως να φταίει ο τρόπος διδασκαλίας. Εγώ πάντα έγραφα άριστα χωρίς να έχω διαβάσει ούτε 1/2 ώρα στη ζωή μου. Είναι και ζήτημα εγκεφαλικού κλικ και ενδιαφερόντων. Είναι και ζήτημα φοβίας απέναντι στα μαθηματικά, που όπως και να το κάνουμε χρειάζονται. Διότι τα μαθηματικά ως κλασικό μάθημα μπορεί να είναι τυποποιημένα και οι μαθητές μαθαίνουν απλά μεθοδολογία, βλέπουμε αυτό, κάνουμε εκείνο. Μέσα στην φυσική όμως τα μαθηματικά αποκτούν πραγματική υπόσταση. Είναι και ζήτημα αντίληψης. Είναι πολλά.

    Ο κόσμος πάντως δεν νομίζω ότι αντιπαθεί την φυσική. Απλά τη φοβάται. Εάν δεν είχαν «προλάβει» οι γιατροί, τότε οι φυσικοί θα ήταν οι μάγοι της εποχής μας.

  102. #21 Φυσικέ, με μια σχετική καθυστέρηση θα σου πω ότι την εντροπία την χρησιμοποιούν οι πόντιοι χρόνια τώρα. Η «εντροπίαν» είναι η ντροπή.

  103. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα επόμενα σχόλια -και για την μαντινάδα!

  104. Πάλι καλά, έχουμε ανθρώπους που ασχολούνται σοβαρά με τη γλώσσα μας γιατί άμα περιμέναμε μονό από τον Μπαμπινιώτη …
    Η καταστροφή της γλώσσας είναι το προπύργιο της πολίτικης του διαίρει και βασίλευε.

  105. Immortalité said

    Νίκο μια και ανέφερε ο κ. Ορφανός για τον Πιτυκάκη ορίστε και το λήμμα.

    @96 Γιατί βρε χαίρεσαι τόσο; 😀

    @98 Μαρία εννοείς με σκονάκι; Σιγά μην έγραφα σκονάκι, άμα είναι να το γράψεις τα μαθαίνεις κιόλας. Ο μπροστινός μου έκανε την κόλλα του λίγο αριστερά και την επόμενη ώρα έκατσα εγώ μπροστά και του έκανα πάσα τη Χημεία.

    @99 Μα δεν αντιπαθώ εγώ τη Φυσική, αυτή κάτι είχε μαζί μου. Με τη Χημεία τα πηγαίναμε θαυμάσια 🙂

  106. physicist said

    101, 102, 105:

    Άλα τους οι Πόντιοι, και Θερμοδυναμική στο καθεμέρα. 😀 Εγώ Ηπειρώτης στην καταγωγή αλλά ο νονός μου Πόντιος, έχω αλισβερίσια απ’ τα μικράτα μου, μόνο που το νονό μου ποτέ δεν τον άκουσα να μιλάει ποντιακά.

    Όσο για τη Φυσική, Ιμμορταλιτέ, αυτά τα «εγώ έλιωνα για πάρτη της, αυτή η άκαρδη όμως δεν μ’ αγάπησε ποτέ της» τα ‘χουμε ξανακούσει. 😛

  107. […] Το τσουνάμι και το νάμι […]

  108. >106 Γιαυτό σου λέω, άσε τις ορολογίες στους απλούς ανθρώπους. Τις πιάνουν οι επιστήμες, τις δεσμεύουν στα επιστημονικά τους ιερατεία και μετά ο κοσμάκης εντρέπεται να τις χρησιμοποιήσει.
    Αποτέλεσμα; Μετά δεν καταλαβαίνει φυσική. 🙂
    Αλλά θα μου πεις, μήπως καταλαβαίνουν φυσική όλοι οι φυσικοί; Έσω δει κάτι «λουλούδια» να παίρνουν το πτυχίο τους…

  109. sarant said

    105: Ιμόρ, ευχαριστούμε!

  110. physicist said

    108

    Μωρ’ εμένα δεν με κόφτει αν ο κόσμος στο καθεμέρα εντρέπεται για κάτι ή αν μιλάει για τη σχετικότητα της μιάς ή της άλλης άποψης, ας κυλάει η γλώσσα όπως της ταιριάζει. Οι αεριτζήδες και οι φαφλατάδες με χαλάνε, που πουλάνε φύκια για μεταξωτές κορδέλες. Ο εσκεμμένος δανεισμός από τις φυσικές επιστήμες έτσι ώστε να αποκτήσει ετερόφωτο κύρος η κάθε αρλούμπα, αυτό είναι που με εξοργίζει, όχι οι Πόντιοι. 😀

  111. #110 Δεν ξέρω, εδώ είναι το θέμα του αυγού και της κότας μεταξύ ορολογίας και κοινής γλώσσας. Ας το βρούνε οι γλωσσολόγοι. Εγώ είμαι της άποψης ότι στην κυριολεξία των λέξεων δεν υπάρχει θέμα. Μήπως όμως σε κάποιες περιπτώσεις έχει εκτραπεί και η επιστήμη;

  112. ΣοφίαΟικ said

    97: επειδή μάλλον δε σε βοήθησε η απαντηση που πήρες, να αναφέρω ότι η λέξη δεν είναι άγνωστη στην Πελοπόνησο και τη Στερεά· απλά δεν χρησιμοποιέίται πολύ πλέον· αλλά θυμάμαι τον ρουμελιώτη θείο μου που την έλεγε συχνά και κανένας δεν απορούσε· όλοι τον καταλάβαιναν. Άρα μάλλον το κοιτάζεις από λάθος σκοπιά.
    🙂

  113. physicist said

    111:

    Αν και δεν αμφιβάλλω ότι υπάρχει, τον όρο «ο χαλκός είναι αγώγιμος» δεν τον χρησιμοποίησα ποτέ. Για μένα ο χαλκός είναι καλός αγωγός ενώ το ευγενές αέριο αργό είναι κακός. Εκτός από τη γλωσσική ακρίβεια, η χρήση των όρων καλός-κακός αγωγός είναι και φυσικά ακριβής, μιας και τα αγώγιμος-μη αγώγιμος παραπέμπουν σε ιδιότητα που το υλικό έχει ή δεν έχει (άσπρο-μαύρο ένα πράμα). Η αλήθεια είναι ότι όλα τα υλικά έχουν μη μηδενική αγωγιμότητα, σε άλλα είναι πολύ μεγάλη και σε άλλα τόσο μικρή ώστε μπορεί να τεθεί στην πράξη ίση με το μηδέν. Δες και τον πολύ ωραίο όρο «ημιαγωγός».

  114. Immortalité said

    @109 Παρακαλώ στη διάθεσή σας 🙂 Από χτες το σκέφτομαι πάντως ότι το νάμι και το νάμα έχουν τον ίδιο πληθυντικό. Άσε που μοιάζουν σαν δίδυμα. Καμιά σχέση;

    @106 Επειδή τα έχετε ξανακούσει δεν σημαίνει ότι είναι και ψέμματα; έτσι; 😛

    Πάντως το αγώγιμο για τον καλό αγωγό πρώτη φορά το βλέπω.

  115. sarant said

    Νάμι και νάμα, δεν νομίζω, το νάμα είναι από νάω = ρέω.

  116. Μαρία said

    114 Ίδιο πληθυντικό! Στην Κρήτη δηλαδή λέτε το νάμι τα νάματα; Μα τι είστε; Οι τρεις Ιεράρχες;

  117. Κάθε πόλη και ιεράρχης 🙂

  118. Immortalité said

    @116 Μα δεν είπα ότι το λέμε! Απλώς σκέφτηκα ότι πρέπει να έχουν τον ίδιο πληθυντικό. Και δεν είμαστε μόνο τρεις. 🙂

  119. Immortalité said

    Αλλιώς πώς; τα νάμια ίσως;

  120. Μαρία said

    118 Μα πώς να έχουν ίδιο πληθυντικό;
    Το δράμι/τα δράμια το σώμα/τα σώματα

    τους την κτίσιν πάσαν θεογνωσίας νάμασιν καταρδεύσαντας…

  121. 118 μπερδεύτηκα με τα τρία σαντζάκια της οθωμανικής Κρήτης 🙂
    Το νάμα κι εγώ μόνο από το απολυτίκιο το ήξερα. Α, και από τα σταυρόλεξα.

  122. Immortalité said

    @120 Δίκιο έχεις. Δεν ξέρω πως μου ‘ρθε.

    Δύτη γιατί μόνο τρία;

  123. Μαρία said

    121 Και απ’ ότι ακολουθούσε, κήρυγμα κλπ. Διά να βαπτισθούμε εις τα νάματα της σοφίας…

    Αλλά το νάμι δεν νομίζω να χρησιμοποιείται στον πληθυντικό.

  124. Εξυπνάδα: Τι έβλεπαν Έλληνες και Τούρκοι επί αιώνες στην Πόλη;
    «ΝΙΨΟΝ ΑΝΟΜΗΜΑΤΑ ΜΗ ΜΟΝΑΝ ΟΨΙΝ»
    Εάν τώρα συνδέσουμε το «νίψον» με το «νάμα» βγάζουμε το «ναμούς».
    Αλήθεια, τι απέγινε εκείνη η καρκινική επιγραφή;

  125. aerosol said

    70:
    Φαίνεται πως έχουν δημιουργηθεί στο παρελθόν τεράστια τσουνάμια (καλό; κλίνεται κατά το «τσουράπια»!) από μεγάλες κατολισθήσεις ή πτώσεις μετεωριτών:

    Megatsunami

  126. sarant said

    124: Εξυπνάδα δεν ξέρω αν είναι, αλλά το ναμούς είναι αραβικό.

  127. Καλημέρα.
    Ιμόρ, τρία μόνο γιατί Σητεία-Ιεράπετρα σχεδόν δεν υπήρχαν ως πόλεις. Σαντζάκι Σητείας φαίνεται να υπήρξε μόνο για λίγο και να καταργήθηκε λίγο μετά την παράδοση του Χάνδακα.

    Αραβικό το ναμούς, αλλά, ξαναλέω (#67), με απώτερη καταγωγή το «νόμο», ή όχι;

  128. sarant said

    127: Ναι, βέβαια, το ναμούς έρχεται από τον νόμο (θαρρώ κι εδώ το έχουμε γράψει). Από το νίψονανομήματα δεν προέρχεται 🙂

  129. «Ελληνικοί Θησαυροί – Μια εκπομπή που παρουσιάζει τις μεγάλες στιγμές του ελληνικού πνεύματος», παραγωγή ΥΕΝΕΔ.

    Σειρά που πετυχαίνω στις βραδυνές επαναλήψεις της ΕΤ1. Χτες ανέφερε το παλλιροϊκό κύμα από το σεισμό της Θήρας του 1400 π.Χ. που ίσως κατέστρεψε τα μινωικά ανάκτορα.

  130. #77, #80, #81 Στη Γεωλογία του Γεωργαλά το λένε ακόμη θαλάσσιο σεισμικό κύμα (109)

  131. Θανάσης said

    Σημερα, ειδα αυτο το κομικ και σκεφτηκα αμεσως το Σαραντάκιο ιστολογιο 🙂

    http://xkcd.com/1010/

    Με ενα απλο ψαξιμο βρηκα και αυτην την καταλληλη αναρτηση για να το μοιραστω.
    Το κομικ συμφωνει μαλιστα και με το σχολιο #33 του Αγγελου. Η μαλλον λεει για την Αγγλικη αυτα που λεει ο Αγγελος για την Ελληνικη βερσιον.

  132. sarant said

    Ευχαριστούμε!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: