Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η κάσα κι ο Ηρόστρατος

Posted by sarant στο 15 Απριλίου, 2011


Η κάσα είναι λέξη με πολλές σημασίες. Είναι ένα κιβώτιο, ξύλινο ή μεταλλικό –κασόνι σαν να λέμε. Είναι, στην καθομιλουμένη, το φέρετρο. Είναι, όπως ξέρουν όσοι έβαλαν κουφώματα, το ξύλινο πλαίσιο πάνω στο οποίο στηρίζονται τα φύλλα της πόρτας. Είναι το σιδερένιο χρηματοκιβώτιο που υπήρχε παλιά σε γραφεία και εργοστάσια, και συνεκδοχικά το ταμείο –από εκεί είναι και στη χαρτοπαιξία το ποσό που καταθέτει ο κάθε παίχτης (λέγεται και κάβα). Τέλος, υπήρχε παλιότερα η κάσα του στοιχειοθέτη, με τα χωρίσματα για τα τυπογραφικά στοιχεία: μια λέξη που μόνο σε παλιά κείμενα θα βρίσκεται, καθώς χάθηκαν πια τα παλιά τυπογραφεία (ωστόσο, τα λεξικά πρέπει ακόμα να καταγράφουν κι αυτή τη σημασία, κι έτσι δεν συμφωνώ με το λεξικό Μπαμπινιώτη που την παραλείπει).

Ποια είναι η βασική σημασία; Δεν ξέρω αν υπάρχει μία που να επικρατεί. Ρώτησα αιφνιδιαστικά δυο-τρεις φίλους να μου πουν μία μόνο σημασία, ένας είπε φέρετρο, ο άλλος είπε ταμείο, ο τρίτος είπε κιβώτιο.

Και εκτός από την κάσα έχουμε το κασόνι, την κασέλα, την κασέτα και την κασετίνα, αλλά αν πάρουμε και τις παραφυάδες δεν θα τελειώσουμε ποτέ. Πάντως, η κάσα είναι δάνειο από το ιταλικό cassa, κι αυτό από το λατινικό capsa, ίσως από το ρήμα capere (περιέχω, χωράω). Η λατινική λέξη απέκτησε τεράστιο αριθμό από παιδιά, εγγόνια και δισέγγονα σε πάμπολλες γλώσσες, ανάμεσα στις οποίες και τη δικιά μας την κάσα (και, σαν αδερφή της, την κάψα της επιστημονικής ορολογίας, π.χ. στα φυτά). Παλιότερα γράφαμε «κάσσα», τώρα που αποφασίσαμε ότι τα ξένα δάνεια γράφονται με τον απλούστερο τρόπο γράφουμε «κάσα».

Την κάσα με την έννοια του χρηματοκιβωτίου τη βλέπουμε σε εκείνη την παλιά λιθογραφία που ήταν λες υποχρεωτική διακόσμηση στα ελληνικά μαγαζιά πριν από μερικές δεκαετίες. Εδώ βλέπουμε τη λιθογραφία αυτή, όπως τη βρήκα σε ένα ιστολόγιο. Δεν ξέρω αν είναι αυθεντική, αλλά νομίζω ναι. Πάντως την απελπισμένη έκφραση του «πωλούντος επί πιστώσει» τη θυμάμαι ολόιδια από τα παιδικά μου χρόνια.

Η κάσα με τη σημασία του χρηματοκιβωτίου είναι και τίτλος ενός ποιήματος που είχε γράψει στα νιάτα του ο παππούς μου, ο Άχθος Αρούρης, πριν όμως διαλέξει το ψευδώνυμο αυτό. Το ποίημα αυτό, ο παππούς το είχε γράψει στη δεκαετία του 1920. Μια μορφή του που βρέθηκε στα χαρτιά του είναι η εξής:

Η κάσα

Όγκος βαρύς κι ασήκωτος τ’ αφέντη μας η κάσα,
με ζηλεμένονε παρά σε στήθια σιδερένια
κι ανοιγοκλεί με σφυριχτή -σα δουλευτής- ανάσα
κι ο αφέντης τής χαμογελά με σεβασμό κι ευγένεια.

Κι όταν σχολάσουμ’ όλοι εμείς και μείνει αυτός μονάχος
στην κάσα δίπλα στέκεται και τηνε καμαρώνει.
Σίδερο η κάσα, μα κι αυτός μπετόν, ατσάλι, βράχος
κι ανθρώπινο ό,τι του ’μεινε μέσα της το κλειδώνει.

Κρύβει τ’ αργάτη τον ιδρό, τον κάματο τ’ αγρότη
κρύβει το δάκρυ τ’ ορφανού, το στεναγμό της χήρας
του ναύτη τον καρδιοσωμό, το γαίμα του στρατιώτη
και της γυναίκας την τιμή και την τιμή της λίρας.

Σύμφωνα με την οικογενειακή προφορική ιστορία, το ποίημα δημοσιεύτηκε στον Ριζοσπάστη το 1924. Τώρα όμως που τα φύλλα πολλών παλιών εφημερίδων είναι διαθέσιμα ονλάιν, δεν βρήκα πουθενά το ποίημα στα σώματα του Ριζοσπάστη του 1924. Φυσικά, μπορεί να μου ξέφυγε, ενώ επίσης μπορεί να ήταν λάθος η πληροφορία για τη χρονολογία.

Υπάρχει όμως μια άλλη, απόλυτα ντοκουμενταρισμένη δημοσίευση της Κάσας. Η πρώτη στροφή είναι ίδια, η τρίτη παρόμοια αλλά με αρκετές αλλαγές, η δεύτερη όμως διαφέρει εντελώς:

Όγκος βαρύς κι ασήκωτος τ’ αφέντη μας η κάσα,
με ζηλεμένονε παρά σε στήθεια σιδερένια.
Κι ανοιγοκλεί με σφυριχτήν -σα δουλευτής- ανάσα
κι ο αφέντης τής χαμογελά με σεβασμό κι ευγένεια.

Από μαντέμι δυνατό κι αστραφτερόν ατσάλι
-Το μέταλλο που φτιάνουνε της φυλακής τους κρίκους-
Σαν το καλύβι ενού φτωχού, μπορεί και πιο μεγάλη
και ξεπερνά σ’ αχορταγιά τους πεινασμένους Λύκους!

Κρύβει τ’ αργάτη τον ιδρό, το γαίμα του στρατιώτη
το μαύρο δάκρυ τ’ αρφανού, το στεναγμό της χήρας
του φαμελίτη το ψωμί, της πόρνης την αγνότη
και της γυναίκας την τιμή και την τιμή της λίρας!

ΗΡΟΣΤΡΑΤΟΣ

Το ποίημα σ’ αυτή την παραλλαγή δημοσιεύτηκε στο αριστερό λογοτεχνικό περιοδικό Νέα Επιθεώρηση, τεύχος 10 (Οκτώβριος 1928), που το έβγαζε με το ψευδώνυμο Αντρέας Ζεβγάς ο κύπριος Αιμίλιος Χουρμούζιος, που επρόκειτο να γίνει πασίγνωστος αρχισυντάκτης της Καθημερινής και μεγάλη προσωπικότητα της πνευματικής ζωής.

Το ποίημα υπογράφεται από τον «Ηρόστρατο», ψευδώνυμο που δεν νομίζω να το έχει χρησιμοποιήσει ξανά ο παππούς μου. Χαρακτηριστικό είναι πως στο προηγούμενο τεύχος και στη στήλη της αλληλογραφίας, ο Χουρμούζιος μαλώνει ευγενικά τον ποιητή: Αφού δεν υπογράφετε, γιατί δεν χρησιμοποιείτε ένα φιλολογικό ψευδώνυμο; Τα τέτοια εμείς δεν τα συνηθίζομε. Γιατί, και με το δίκιο τους, θα μπορούσαν αύριο να μας παρουσιαστούν ψευδώνυμα καθώς: Αρταξέρξης, Μέγας Αλέξανδρος ή και… «Πονεμένη καρδιά» κτλ. Φυλάξαμε το τραγούδι σας. Φαντάζομαι λέγοντας ‘φιλολογικό’ ψευδώνυμο θα εννοεί ένα ψευδώνυμο με ονοματεπώνυμο, όπως συνήθιζαν οι ποιητές. Τελικά, ο Ν.Σ. υιοθέτησε το ψευδώνυμο Άχθος Αρούρης που «μοιάζει» με ονοματεπώνυμο.

Η ίδια παραλλαγή του ποιήματος, με ελάχιστες διαφορές, κυρίως στην τρίτη στροφή, δημοσιεύτηκε, αυτή τη φορά υπογραμμένη με το πραγματικό όνομα του ποιητή, στην έκδοση Φιλολογική Πρωτοχρονιά που κυκλοφόρησε το 1931 στην Πόλη με επιμέλεια Αβραάμ Παπάζογλου.

Δυσκολεύομαι να διαλέξω ανάμεσα στις δυο μεσαίες στροφές, ποια είναι καλύτερη –μ’ αρέσουν και οι δυο, και σκέφτομαι πως αν «εξέδιδα» το ποίημα θα το παρουσίαζα με τέσσερις στροφές, όσο κι αν οι τρεις στροφές έχουν κάτι το ιδιαίτερο. Σε σχέση με τις παραλλαγές της τελευταίας στροφής, προτιμώ την πρώτη, επειδή περιέχει την σπάνια λέξη «καρδιοσωμός» -σπάνια, αλλά ο Πάπυρος κι ο Δημητράκος την έχουν.

 

60 Σχόλια to “Η κάσα κι ο Ηρόστρατος”

  1. LandS said

    Oooops ! πρώτος;

    Από παλιά ήθελα να σε συγχαρώ τον παππού σου για το ψευδώνυμο, αλλά και για τα ποιήματα.

    Δεν βγάζω νόημα από τον στίχο: «με ζηλεμένονε παρά σε στήθεια σιδερένια»
    ζηλεμένονε;

  2. Με ζηλεμένο (ζηλευτό) παρά. Αυτό το παρά κι εμένα με μπέρδεψε μέχρι να καταλάβω ότι είναι ο παράς. 🙂

  3. sarant said

    Καλημέρα, δίκιο έχετε για το «παρά», τη λέξη την έχουμε ξεχάσει -εδώ ο Κορνήλιος θα μας πει ότι στο πολυτονικό δεν θα υπήρχε σύγχυση, αλλά ο παράς έπαιρνε και οξεία και περισπωμένη.

  4. μήτσκος said

    Υπάρχει και η «γκρανκάσα», το μουσικό όργανο.

    (παράδειγμα χαριτωμένο από το slang.gr: «Ουστ από δω μωρή γριά γκρανκάσα που θα μου πεις να μην παίζω μπάλα το μεσημέρι!»)

  5. tamistas said

    Θυμάμαι το παγωτό κασάτο και το τραγούδι των σχολικών εκδρομών:
    Τρέξε – τρέξε οδηγέ, για να τους περάσουμε
    και θα σε κεράσουμε μία μπύρα φιξ.
    Και τσιγάρα Παπαστράτο. Κι ένα παγωτό κασάτο!

    – Πώς λένε το νεκροθάφτη στα γιαπωνέζικα;
    – Νασουσίρο Τοκασόνι.

  6. Εμείς λέγαμε: «[…] για να σε κεράσουμε έναν μέτριο καφέ!»

  7. tamistas said

    Πάνω στα νιάτα μου και ‘γω έγραψα για την κάσα
    και με την ευκαιρία αυτή, την κάνω τώρα πάσα:

    Τώρα του αφέντη ο παράς στην κάσα δεν χωράει,
    μόνο κάτι κοσμήματα φυλάνε της κυράς.
    Κι αυτά είν’ απομίμηση, μόνο για να τηράει –
    τ’ αυθεντικά τ’ ασφάλισε, είναι παλιάς σειράς

    Κι αν θέλει, για καμάρωμα, ονλάιν όταν είναι,
    μπαίνει και βλέπει όλους τους κρυφούς λογαριασμούς
    και των οφσόρ την κίνηση. Τον οβολό σου δίνε,
    στους τηλεμαραθώνιους τους ανθρωπιστικούς.

    Αν είσαι εργάτης, βιζιτού, φαντάρος ή ξενάκι
    κι ο ιδρώτας σου αν γίνεται άυλων δεικτών τροφός,
    να ξέρεις πως το σώμα σου, αδήριτη ανάγκη
    είναι να λιώνει, λέει ο αφέντης ο σοφός.

  8. LandS said

    «με ζηλεμένονε παρά» λοιπόν.

    Ευχαριστώ πολύ.

    Ηθικόν δίδαγμα: Τα ποιήματα δεν τα διαβάζουμε, τα απαγγέλλουμε.

  9. ΣοφίαΟικ said

    Για μένα κάσα είναι το μεγάλο κασόνι 😉
    Όσο για το παγωτό, είναι κασάτα, κι όχι κασάτο, τουλάχιστον στη δική μου γενιά (παγωτό κασάτα της Έβγα). Αλλά εμέις είχαμε ήδη μεπι στην ξενομανία, ενώ το κασάτο είναι μια χαρα προσαρμογή της λέξης στα ελληνικά.

  10. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια!

    Ταμίστα, εξαιρετική η «επικαιροποίηση» του ποιήματος, μου άρεσε πολύ!

  11. tamistas said

    Ευχαριστώ. Καθήκον μου. Με στίχους τιμάμε τους ποιητές μας…

  12. Μαρία said

    Είχαμε και την κάσσα του γένους ή εθνική κάσσα. Και το μινίστρο της κάσσας.
    http://tinyurl.com/5vcx8us

    Παρατηρώ οτι στα ποιήματα η μόνη γυναικεία δουλειά είναι αυτή της πουτάνας.

  13. Γ.Ε.Βλαχόπουλος said

    Αμπεμπαμπλόμ:
    Η ζωή μας έχει γίνει δυο ανάσες
    και μετά μας περιμένουνε οι κάσες
    γι’ αυτό γλέντα με ποτό και γκομενάρες
    τ’ άλλα είναι άρες μάρες κουκουνάρες

  14. Ο κεσές έχει την ίδια ρίζα με την κάσα;

  15. sarant said

    Όχι. Τούρκικος.

  16. tamistas said

    Αν είσαι ράφτρα, εργάτισσα, δασκάλα – τι φενάκη!
    ο ιδρώτας σου όλος γίνεται άυλων δεικτών τροφή,
    να ξέρεις σώμα και μυαλό, αδήριτη ανάγκη
    είναι να λιώνουν, λέει ο αφέντρα η σοφή.

  17. tamistas said

    η αφέντρα…

  18. nicholas said

    είναι μάλλον άσχετο με το εν λόγω κείμενο, αλλά ρίξε μια ματιά στη φωτογραφία του κειμένου αυτού,
    http://www.wired.com/wiredscience/2011/04/evolution-of-language/
    και φυσικά στο ίδιο το κείμενο 🙂

  19. Μαρία said

    16 Τάμι, αυτό θυμίζει την παλινωδία του Στησίχορου.

  20. tamistas said

    Πράγματι! Τώρα μπορώ και ξαναβλέπω (πάντα μαθαίνω σ’ αυτό το ιστολόγιο)!

  21. betatzis said

    Υπήρχε (υπάρχει ;;) και η ειδικότητα του κασαδόρου.

    Σε περίπτωση που δεν παίξει πάλι το γιουτιουμπάκι, βάζω και τους στίχους του Β. Παπάζογλου.

    Μάγκες πέσανε στην πιάτσα,
    και έκαναν πολλά στραπάτσα.
    Βάρεσαν τον Νικοκλάκια,
    το δειλό τον κοχλαράκια.
    Αχ, ρε Νικολή, φίλε μερακλή,
    που σε βάρεσαν οι μάγκες,
    για να κάνουν ματσαράγγες.
    Λένε πως ο Νικοκλάκιας,
    πριν να γίνει κοχλαράκιας,
    ήτανε κι αυτός μαγγιόρος,
    τουφατζής και κασαδόρος.

  22. Γ.Ε.Βλαχόπουλος said

    Κασσάνδρα, αναφερόμενη και ως Κασάνδρα ?
    Κασσιανή ?
    Κασσία (όχι κάσσια) τι σημαίνει?

  23. ti zoe sauto to blog said

    Τον παρά τον κατάλαβα με τη μία διότι είχε μπροστά τον ζηλεμένο-νε. Μιλάνε έτσι και στα αξιώτικα : καθόμαστε-νε, είπαμε-νε κλπ Μάλιστα, φίλος αθηναίος, που ήρθε στο νησί γαμπρός, έβαζε δύο -νε και έλεγε πήραμενενε , εκείνονενε. Τελικά τον βγάλαμε Νίκονενε.

    Νίκο σε ντέπομαι για χθες και σου ζητάω συγγνώμη.Και δεν θα επαναληφθεί.

  24. ti zoe sauto to blog said

    Το #23 β για το Νίκο 40άκο, προφανώς.

    Ταμίστα, πολύ καλός.

  25. Jimakos said

    Kάψες πλήν της επιστημονικής εκδοχής, ξέρω να λένε και τα αφρολεξένια τμήματα στα μεγάλα ακουστικά (πχ. ηχοληψίας). Αυτά δηλ.που ακουμπούν στο αφτί μας.

  26. ti zoe sauto to blog said

    Νίκο
    la caisse, the cashier
    Μήπως από κει κάσα= ταμείο;

  27. aerosol said

    Τελικά, πέρασαν οι καιροί και καταλήξαμε πολλοί να γράφουμε με ψευδώνυμα σαν αυτά που κακοκάρδιζαν τον Χουρμούζιο!

  28. Για τους κασαδόρους, τους διαρρήκτες που χτυπάγανε αποκλειστικά χρηματοκιβώτια, ο Ηλίας Πετρόπουλος γράφει στο «Εγχειρίδιο του Καλού Κλέφτη» πως είναι άντρες με μπρούντζινα @@δια, καθότι έπρεπε να σηκώσουν πολύ βαριές κάσες.
    Δεν ξέρω κανέναν κασαδόρο για να σας το επιβεβαιώσω.

  29. ti zoe sauto to blog said

    συνέχεια #26
    Σκεφτόμουν, πώς λέγαν οι Οθωμανοί, ας πούμε το «ταμείο», όταν πρωτοάνοιξαν τράπεζες, στα χρόνια του Τανζιμάτ (;).
    Από που πήραν την ορολογία;

  30. Αχ, γιατί όλα τώρα που φεύγω; Μπάνκα, νομίζω, εξαρχής, όπως και τώρα -από τα ιταλικά.
    Χαιρετώ!

  31. Μαρία said

    29 Και μπανκανότες (banknot) τα χαρτονομίσματα.

  32. ppan said

    Εγω ξέρω το γνωστό με το «όπου τα ρόδα είναι νεκρα και κάσα η κάθε γλάστρα», το απαγγέλω συχνά στους φίλους μου για να κάνουμε κέφι

  33. Κρύβε παρᾶ στὴν κάσα σου
    καὶ στὸ σεντοῦκι χρῆμα
    φόδρα διπλῆ στὰ ῥάσα σου
    τσέπη κρυφὴ στὸ ντῦμα,
    κρύβε παρὰ στὴν κάσα σου
    κι ὅλα θὰ πᾶνε πρίμα.

    Ἀπόφευγε τὴν πώλησι
    ἂν εἶναι ἐπὶ πιστώσει
    αὐτὴ ἡ ἀπασχόλησι
    λεφτὰ δὲν θὰ σοῦ δώσῃ
    ἀπόφευγε τὴν πώλησι
    ποὺ εἶναι δόσι-δόσι.

    Οἱ ἀγορὲς σὲ σώνουνε
    σὰ δὲ πληρώνῃς ντούκου
    ποὺ ἀηδόνι σοῦ χρεώνουνε
    τὴν ἀγορὰ τοῦ κοὐκου.
    Οἱ ἀγορές σὲ σώνουνε
    βιβλίων τοῦ Μπουμπούκου.

    Τὰ ῥέστα μόνο δίνε τα
    ὑπὸ τὸν τύπον εἴδους,
    μὴ σπαταλᾷς ἀσύνετα
    σὲ ἀγοραίους πήδους.
    Τὰ ῥέστα μόνο δίνε τα
    τοῦ Ἁγίου Παλαμήδους.

    Ὅ,τι σοῦ λέω κάνε το
    καὶ θὰ χορτάσῃς μάσα
    καὶ θἄχῃς τάφο ἄνετο
    μὲ χρυσαφένια κάσα.
    Ὅ,τι σοῦ λέω κάνε το
    μὰ μὴ πιαστῇς στὰ πράσα!

  34. Litinas said

    Και η «κάσα» ως βρώμα (κασίδης). Στην Κρήτη τ´άκουγες συχνά.
    Χαιρετώ σας

  35. Μπουκανιέρος said

    34 Νομίζω ότι κασίδης είναι ο φαλακρός* (που του έχουν πέσει τα μαλλιά από αρρώστια), όχι ο βρωμιάρης.
    Και κασίδι το κράνος.
    Δεν ξέρω αν στην Κρήτη το εννοούνε διαφορετικά.

    *Άλλωστε, «στου κασίδη το κεφάλι, έμαθα να μπαρμπερεύω».

  36. Μπουκανιέρος said

    28 Σκύλε μου, κι εγώ αυτή τη φράση θυμήθηκα αλλά με πρόλαβες!

  37. Μαρία said

    35 Ε ναι, ο κασιδιάρης. Λες στην Κρήτη να λένε κάσα την κασίδα; Θα μας λύσει το μυστήριο η Ιμόρ.

  38. voulagx said

    Κι εγω κασιδης ξερω οτι ειναι ο φαλακρος, που ειναι η Ιμμορ να μας διαφωτισει;

  39. betatzis said

    Ο Ξανθινάκης (Δυτική Κρήτη) συμφωνεί ότι κάσα είναι η λέρα. Ο ίδιος λέει ότι παράγεται από το αρχαίο ουσιαστικό ο κάσας, που σημαίνει δέρμα ή ύφασμα που ρίχνεται πάνω στη ράχη αλόγου κάτω από τη σέλα. Δηλαδή σε αντίθεση π.χ. με την γλίτσα, η κάσα είναι η λέρα που έχει κολλήσει από την απλυσιά στο δέρμα και δεν βγαίνει εύκολα (πάντα κατά τον Ξανθινάκη). Δίνει και την λέξη κασολαίμης, αυτός που έχει βρώμικο λαιμό.

    Για τον Πιτυκάκη (Ανατολική Κρήτη) που είναι η αδυναμία της Ιμμορταλιτέ, καλύτερα να μας τα πει η ίδια που ξέρει να τον σκανάρει κιόλας. Να την ευχαριστήσω και δημοσίως που χάρη στην μεσολάβησή της απόκτησα και γω επιτέλους τον Πιτυκάκη.

    Πάντως και ΄γω θυμάμαι την γιαγιά μου να με μαλώνει για τις κάσες στα γόνατα.

  40. sarant said

    Κορνήλιε, καλό το ποίημα εκτός από έναν στίχο (ξέρεις εσύ!)

    34: Καλώς ήρθες αγαπητέ και ευχαριστώ για την κάσα = λέρα που την αγνοούσα.

    Το ετυμολογικό του Μπαμπινιώτη παράγει τον κασίδη απο το κασσίς-κασσίδος = κράνος (και φυσικά το γράφει με δύο σίγμα). Το ΛΚΝ από το μεσαιωνικό κασίδιν < κάσσις (ίδια λέξη με άλλο τονισμό). Αυτά ανάγονται στο λατ. cassis.

  41. Καλημέρα Νίκο,

    Ο Μπαμπινιώτης δε νομίζω, ότι πείθει.

    Κασίδης δεν είναι αρχικά ο φαλακρός, και ούτε η παροιμία είναι δυνατόν να αναφέρεται στον φαλακρό. Πως να μάθεις να κουρεύεις πάνω σε κάποιον, που δεν έχει καθόλου μαλλιά.

    Κασίδα αρχικά, ήταν ο τριχοφάγος, η τριχόπτωση, κάποιο είδος αλωπεκίας. Είναι ασθένεια, που κάνει τα μαλλιά να πέφτουν, αλλά όχι όλα.Τούφες-τούφες.Άρα ο μαθητευόμενος κουρέας έχει τι να κόψει, αλλά αν τα στραβοκόψει, δεν έγινε και τίποτα. Έχουν και τα σκυλιά αυτή την ασθένεια και το παθαίνουν για ψυχολογικούς λόγους, όπως και οι άνθρωποι.(Εξ ου και «καράφλιασα»).
    Μπορεί η ετυμολογία να είναι σχετική με το κάσα, που λένε στη Κρήτη, από το αρχαίο κάση, που σημαίνει το σάισμα, τον κετσέ, που βάζουν κάτω από το σαμάρι.

    Κασσίς, λατ. cassis, κράνος, μάλλον είναι άλλο.

    Η γκρανκάσα είναι αυτό που λέμε μπότα, υπάρχει κι άλλο κρουστό από την ίδια ρίζα, το καόν, cajon ή cahon,κασόνι δηλαδή, που λέγεται έτσι για ευνόητους λόγους:

  42. ti zoe sauto to blog said

    #30
    μπάνκα λέγαν το ταμείο ή την τράπεζα;
    #31 μπαγκανότα= τραπεζογραμμάτειο (χαρτονόμισμα)
    Εγώ ρώτησα το ταμείο πως έλεγαν. Μήπως προήλθε η κάσα, απευθείας από γαλλική ή άλλη ξένη λέξη που σήμαινε ταμείο και όχι συνεκδοχικά από την κασέλα με το χρήμα. Υπήρχε ας πούμε το κασιέρης-ισσα που η γαλλική προέλευση μου φαίνεται πολύ πιθανή.

  43. Μαρία said

    42 Γιατρέ, με έχεις μπερδέψει με τα οθωμανικά. Η κάσα με όλες τις σημασίες της(και χρηματοκιβώτιο και ταμείο) είναι ιταλική, όπως άλλωστε αναφέρεται και στο άρθρο.

  44. Θυμήθηκα και μια άλλη έννοια. Η κάσα του ρολογιού: Η μεταλλική, από χρυσό ή άλλο μέταλλο κάψα, που πάνω της βιδώνεται ο μηχανισμός.

    #42 Νομίζω, ότι κάσσα ιταλικά σημαίνει και τον πάγκο, ή το γραφείο που έχει μια τράπεζα, το ταμείο, εκεί που πας και πληρώνεις. Αλλά και το ταμείο γενικώς, όπως λέμε Ταμείο Αρωγής κλπ

  45. ti zoe sauto to blog said

    Εννοώ έλεγε ο έμπορος στην Ισταμπούλ : – μισό λεπτό να φέρω την κάσα να σε δώσω τα ρέστα κα Μαρία. Και έτσι κάσα= ταμείο, συνεκδοχικά
    ή
    όπως έλεγε, χωρίς να το κατανοεί ετυμολογικά – να σε φέρω έναν σαντριγιέ, (από ελληνοποιημένα γαλλικά )
    Ασφαλώς η απώτερη καταγωγή είναι κοινή, λατινική.

  46. Νομίζω τα ρέστα πρέπει να τα ΄δινε από τον μπεζαχτά, το συρτάρι του ταμείου. Στη κάσσα, το κιβώτιο δηλαδή, πρέπει να είχε μεγαλύτερα ποσά. Δεν ξέρω θετικά. Τον μπεζαχτά τον φανταζόμουνα πάντα σαν εκείνο το μηχάνημα, που είχε ελατήριο και πεταγόταν το συρτάρι με τα κέρματα κι έκανε ντίν.

  47. Μαρία said

    45 Πού να ξέρω τι έλεγε ο έμπορος. Δεν έχω καταλάβει πώς μπήκαν τα τούρκικα στη συζήτηση. Έγραψε κάποιος οτι πήραμε τη λέξη μέσω των τούρκικων;

    44 Και του ρολογιού στα ιταλικά.

  48. ti zoe sauto to blog said


    Και μια… ντιβανοκασέλα, για να ευθημήσουμε.

  49. ti zoe sauto to blog said

    ευθυμήσουμε, προφανώς.

  50. τυφλός said

    Δεν έχω λεξικό, αλλά δε νομίζω ότι έχει σχέση η κάσα (=λέρα) με τον κασίδη.
    Θυμάμαι τη γιαγια μου να λέει «γέμισε η κεφαλή μου κάσες» όταν χρειαζόταν λούσιμο.
    Αν δεν το έγραφε πάντως ο Λύτινας (γνωστό επίθετο εδώ) δε θα το θυμόμουν.

    Επίσης, κάσα στα πολύ παλιά χρόνια εδώ έλεγαν το κουτί που είχε μέσα χύμα τα τσιγάρα. Δε ξέρω αν ήταν το αντίστοιχο ενός πακέτου ή αν χωρούσε περισσότερα εκείνη η κάσα.

    Τέλος, επίσης στα πολύ παλιά χρόνια εδώ, την κάσα ως φέρετρο την έλεγαν καθελέτο.

  51. ti zoe sauto to blog said

    Τελευταία προσπάθεια.
    Ρώτησα το εξής:
    Η λέξη κάσα, με την έννοια ταμείο, ΜΟΝΟ με αυτή την έννοια,προέρχεται:
    α) από τα ελληνικά , με τρόπο συνεκδοχικό, επειδή στο κιβώτιο βάζαν τον παρά ή
    β)είναι απευθείας δάνειο από το γαλλικό
    la caisse(κιβώτιο=>ταμείο), ή ενδεχομένως από αντίστοιχη ιταλική λέξη (δεν μιλάω ιταλικά).

    Αν συμβαίνει το β), τότε πιθανώς αυτό να έγινε την οθωμανική περίοδο, όταν χρησιμοποιήθηκαν άλλες παρόμοιες λέξεις, όπως μπαγκανότα, μπαγκέρης κλπ δηλαδή ολόκληρη ορολογία των οικονομικών συναλλαγών που τρέχαν οι λόγιοι μετά να την εξελληνίσουν.

    Απορία είναι, δεν έχω άποψη

  52. Μαρία said

    51 cassa στα ιταλικά είναι και το ταμείο.
    Θεωρώ οτι πήραμε τη λέξη απ’ τα ιταλικά αλλά δεν ξέρω πότε πρωτοεμφανίζεται. Ο Κριαράς πάντως δεν την λημματογραφεί.
    Δες και 12, εθνική κάσσα. Υπήρξε και φιλόπτωχος κάσσα και διάφορες άλλες κάσες-ταμεία το 19ο αι.

  53. ti zoe sauto to blog said

    Τουρκικό – Ελληνικό Online Λεξικό
    Βρήκα κι αυτό κάσα= ταμείο, στα τούρκικα.

  54. Litinas said

    Ας χρησιμοποιήσω κι εγώ το καθιερομένο: Καλώς σε βρίσκω «Νικοκύρη» με την άξια και μερακλίδικη παρέα σου. Απ´ τη χαραμάδα του διαδικτύου παρακολουθώ με ενθουσιασμό τις αναρτήσεις και συζητήσεις σας, από το εξωτερικό. Φίλτατε τυφλέ, όποιον Λίτινα απαντήσεις και το γράφει Λύτινας, διόρθωσέ τον. Ήταν προ Βενετών Λίθινος ή Λίθινας. Οι Βενετοί της Κρήτης δεν είχαν «Θ». Το έκαμαν «Τ» και στέκει έκτοτε 🙂 

  55. τυφλός said

    54: Σκέφτηκα βιαστικά το κατάστημα γι’ αυτό το έγραψα με ύψιλον. Τώρα που βλέπω τη διόρθωσή σου θυμήθηκα πως κ στο μαγαζί αυτό με γιώτα το γράφουν. Μάλλον ήταν αβλεψία της στιγμής. Όμως εκανες κι εσύ μία απροσεξία: το καθιερΩμένο. (Πως μπαίνουν οι φατσούλες;)

    Όπως και να ΄χει ευχαριστώ.

  56. sarant said

    Κορνήλιε, ευχαριστώ. Ο κύριος του βιντεακιού επιχειρεί να ετυμολογήσει το «Μόρα και κασίδα» που λέμε ως απάντηση στο «μωρέ» και φαντάζεται ότι το λακωνικό «μόρα» (= μοίρα) χρησιμοποιόταν στο Βυζάντιο κτλ. Ολοφάνερα, πρόκειται για κάποια αρρώστια ή πάθηση.

  57. […] αρχάριο επαγγελματία). Όπως είχαμε συζητήσει και στα σχόλια ενός παλιότερου άρθρου, ο μαθητευόμενος κουρέας μπορεί να εξασκηθεί με τον […]

  58. Τσαούσης Νικόλαος said

    Οι Ιταλοί θεωρούν παρετυμολογική την συσχέτιση του capsa με το capere.
    http://www.treccani.it/vocabolario/cassa/
    (Δεν ομιλώ την Ιταλική)

    Συχνά πέφτω στις σελίδες του ιστολογίου σας, μέσα από διάφορες αναζητήσεις μου, με την ευκαιρία θα ήθελα να ευχαριστήσω για την ύπαρξή του.

  59. sarant said

    59 Ευχαριστώ για τα καλά σας λόγια και για το σχόλιο που δίνει την ευκαιρία να ξανάρθει στην επιφάνεια ένα παλιότερο άρθρο!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: