Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η απεμπολή της ηθοποιούς και άλλα μεζεδάκια

Posted by sarant στο 7 Μαΐου, 2011


Για πολλά και διάφορα θα γράψω σήμερα, όπως συχνά κάνω. Ο τίτλος, βέβαια, είναι συρραφή από δυο διαφορετικά θέματα. Και ξεκινάω αμέσως, με την «απεμπολή».

Σύμφωνα με τα ρεπορτάζ, απαντώντας σε επίκαιρες ερωτήσεις για το θέμα της ΔΕΗ κατά την «ώρα του πρωθυπουργού», ο Γ. Παπανδρέου δήλωσε «Δεν απεμπολούμε τον έλεγχο», και κατέληξε λέγοντας: «η ισχυρή παρουσία του δημοσίου στη μετοχική της σύνθεση διασφαλίζει ότι δεν πρόκειται να υπάρξει απεμπολή ελέγχου, αλλά θα παρέχονται δημόσιες υπηρεσίες για το καλό του πολίτη».  (Βάζω σε εισαγωγικά τις φράσεις γιατί τις πήρα από τα πρακτικά της Βουλής).

Υπάρχει όμως λέξη «απεμπολή»; Εσείς κι εγώ θα λέγαμε «απεμπόληση». Είναι το λόγιο ρήμα «απεμπολώ» (σύνθετο από το από + εμπολώ = εμπορεύομαι στα αρχαία από το εμπολή = εμπόρευμα). Σημαίνει «παραχωρώ δικαιώματά μου, παραιτούμαι ιδιοτελώς από κάτι σπουδαίο, προδίνω αρχές, αξίες’ ξεπουλάω». Το ουσιαστικό του ρήματος, για εσάς και για μένα, και για τα μεγάλα λεξικά μας, είναι η απεμπόληση, δηλαδή η εγκατάλειψη ιδανικού ή αρχής, το ξεπούλημα.

Πριν κατηγορήσετε για ανελλήνιστο τον πρωθυπουργό μας, ψάξτε βαθύτερα. Λέξη «απεμπολή» υπάρχει, κι ας λείπει από τα σημερινά μεγάλα λεξικά. Είναι σπάνια αρχαία λέξη, η οποία, στο λεξικό του Ησυχίου βρίσκω ότι σημαίνει «απαλλαγή’ πράσις’ εμπορία». Την έχει και ο Δημητράκος. Στο λεξικό του Σουίδα εξηγείται «μετά απάτης πράσις και εμπορία». Πράσις είναι η πώληση (από εκεί και πρατήριο’ πάω στοίχημα ότι η πράσις θα επιβιώνει στη δικηγορίστικη ορολογία).

Οπότε, μπροστά στην πρωτόγνωρη κρίση, ο πρωθυπουργός μας θέλησε απλώς να αναστήσει μια πανάρχαιη και σπάνια ελληνική λέξη, δίνοντας έμπρακτα το παράδειγμα. Ελπίζω οι αρμόδιοι οργανισμοί να επισημάνουν το γεγονός κι έτσι να έχουμε κι άλλη μια βράβευση, για την αναβίωση ξεχασμένων λέξεων, μετά τη διεθνή βράβευση για τη συμβολή του πρωθυπουργού στον αντικαπνιστικό αγώνα!

Τώρα, το άλλο σκέλος του τίτλου είναι ένα πολλαπλό μαργαριτάρι, που είναι λίγο παλιό και έχει επισημανθεί και στη Λεξιλογία. Πριν από μια βδομάδα περίπου βρέθηκε νεκρή η γαλλίδα ηθοποιός Μαρί-Φρανς Πιζιέ. Στο άρθρο του ηλεΒήματος, διαβάζουμε: Η υπόθεση της αυτοκτονίας της κωμικού είναι μια από εκείνες που εξετάζονται από τους ανακριτές, που έχουν κάνει έρευνες για την ψυχική της κατάσταση πριν από τον θάνατό της. Η Πιζιέ δεν ήταν κωμική ηθοποιός. Όπως εξηγεί στη Λεξιλογία η φίλη Αλεξάνδρα: «Κωμικός; Μάλλον comédienne θα έγραφε το πρωτότυπο, δηλαδή ηθοποιός. Η λέξη μπορεί να βασίζεται ετυμολογικά στην κωμωδία, αλλά αυτή τη στιγμή σημαίνει απλώς ηθοποιός, και αν θέλουμε να πούμε κωμικός ή δραματικός ηθοποιός, λέμε acteur comique, acteur dramatique.»

Και πράγματι το πρωτότυπο ήταν, όπως το βρήκε ο Ρογήρος: «La thèse du suicide de la comédienne est l’une de celles qui sont envisagées par les enquêteurs, qui ont mené des investigations sur son état psychologique avant son décès».

Αφήνουμε τη στραμπουληγμένη σύνταξη, προσπερνάμε τη «σορό» της ηθοποιού που βρέθηκε στην πισίνα (η λέξη πτώμα απαγορεύεται στη δημοσιογραφία του… σωρού), και φτάνουμε στο τέλος του ρεπορτάζ, που το σχολιάζει γουστόζικα ο  Ρογήρος: «Η ηθοποιός, που πέθανε σε ηλικία 66 ετών, θα ταφεί το Σάββατο στο Sanary-sur-Mer, στον οικογενειακό τάφο του συζύγου της, Τιερί Φούνκ-Μπρεντανό, ανώτερο στέλεχος του ομίλου Lagardere«. Αφού μεταγράφεις τον χηρεύσαντα, τι αφήνεις με λατινικούς χαρακτήρες το Σαναρύ-συρ-Μερ και τον όμιλο Λαγκαρντέρ (που δεν μπορείς – ; – να του βάλεις και το αξάν του); Κι αυτό το ετερόπτωτο στο τέλος; Μεγαλείο!

Όμως, το συγκεκριμένο θέμα φαίνεται ότι ήταν στοιχειωμένο, διότι χτύπησε δυο φορές. Στο αντίστοιχο άρθρο της Καθημερινής, με πολλές φράσεις ολόιδιες όπως και στο Βήμα (προφανώς έχουν κοπυπαστώσει την ίδια πηγή, ίσως το ΑΠΕ), δηλαδή πάλι με την κωμικό και όλα τα άλλα μαργαριτάρια, ο υλατζής που βάζει τους τίτλους θεώρησε καλό να προσθέσει τη δική του μοναδική πινελιά. Κι έτσι έβαλε τίτλο: Νέα στοιχεία για το θάνατο της ηθοποιούς Μαρί Φρανς Πιζιέ. Αναρωτιέμαι, αν η γενική είναι «της ηθοποιούς», πώς είναι η ονομαστική: Η ηθοποιώ (σαν την ηχώ) ή «η ηθοποιού» (σαν την αλεπού);

Μετά τον Καρατζαφέρη και τον Τατούλη, τρίτωσε το κακό με τη λ. εδώδιμος που τη χρησιμοποιούν σαν να σημαίνει εγχώριος, ντόπιος (ενώ σημαίνει φαγώσιμος!). Συγκεκριμένα, στο τεύχος Μαΐου της The Books Journal (για όσους δεν ξέρουν, είναι ελληνική μηνιαία εφημερίδα για βιβλία, διάσπαση της Athens Review of Books -οι ξενόγλωσσοι τίτλοι είναι de rigueur), υπάρχει εκτενέστατο άρθρο με τίτλο «Τράμπες μεταξύ λαϊκιστών», όπου γίνεται δριμύτατη κριτική στη Χρεοκρατία, το ντοκιμαντέρ Debtocracy δηλαδή, διότι είναι μονομερές σε έναν κόσμο όπου όλοι σκίζονται να προβάλουν την αντίθετη άποψη, και εκεί διαβάζω για την περίπτωση του Ισημερινού και για διάφορα πράγματα που αγνοούν «οι εδώδιμοι προπαγανδιστές» (στη σελ. 28, στην τρίτη στήλη).

Διαβάζω επίσης ότι το χρέος του Ισημερινού «διαπραγματευόταν», αλλά αυτό είναι τόσο κοινό λάθος που δεν αξίζει πια να το αναφέρουμε, πολύ περισσότερο που δεν υπάρχει μία καθιερωμένη και γραμματικά σωστή εναλλακτική λύση. Το όνομα του συντάκτη  δεν θα το γράψω γιατί είναι παλιός συμφοιτητής (λίγα χρόνια μεγαλύτερος έστω). Όσο για τη διαδρομή του εδώδιμου, ο λεξικογράφος του 2111 που θα αναρωτιέται πώς μετατοπίστηκε η σημασία της λέξης, δεν έχει παρά να ανατρέξει στα άρθρα του ιστολογίου, σκέφτομαι.

Συνεχίζω με ένα χτεσινό. Έγινε ληστεία στην Καστοριά, σε ένα γουνάδικο, και οι άγνωστοι «άρπαξαν διακόσια παλτό» (και στη συνέχεια «πήραν τα παλτό»). Όταν βλέπω να μην κλίνεται το παλτό, μου ανεβαίνει το αίμα στο κεφάλι! Είναι βέβαια γαλλικό δάνειο (paletot) αλλά έχει μπει εδώ και τόσες δεκαετίες ομαλότατα στη γλώσσα μας, έχει δώσει τόσα παράγωγα, που κι αυτά έχουν συνυφανθεί τόσο ομαλά (από το 1945 τρέχει  ο κοσμάκης να αγοράσει καινούργια παλτουδιά!) που ειλικρινά το βρίσκω διεστραμμένο να θέλουν κάποιοι να την ξανακάνουν ξένη λέξη.

Κι όμως, η λέξη στα παλιότερα ελληνικά πάντοτε κλινόταν. Σε διήγημα του Παρορίτη, το 1920, βρίσκω «το γιακά του παλτού», στην Κερένια κούκλα του Χρηστομάνου βρίσκω «τα καπέλα και τα παλτά τους», στον Υπεράνθρωπο του Χατζόπουλου «είμαστε χωρίς παλτά», όλα αυτά είναι προπολεμικά κείμενα, εδώ και εκατό τουλάχιστον χρόνια η λέξη παλτό κλίνεται, και τώρα, την τελευταία δεκαετία, που μας έχει πιάσει η υστερική μανία να ξεχωρίζουμε τα ντόπια από τα ξένα, μη μολυνθούν τα μεν από τα δε, θέλουν κάποιοι να της αφαιρέσουν το διαβατήριο. Έχω ξαναγράψει, πριν από μερικά χρόνια.

Έχω ξαναγράψει, αλλά επειδή δεν αρκεί αυτό, θα αλλάξω ταχτική. Αποκαλύπτω λοιπόν ότι η λέξη «παλτόν» είναι αρχαία ελληνική: προέρχεται από το ρήμα «πάλλω», επειδή το αρχαίο παλτό ήταν χοντρό και βαρύ και στη μάχη το πετούσαν στον αντίπαλο για να τον σκεπάσουν μ’ αυτό και να τον ρίξουν από το άλογο. Ο Ξενοφώντας στην Κύρου Ανάβαση μάς λέει ότι ο Κύρος φορούσε πάνω από τον θώρακά του δυο παλτά (όπως στο τραγούδι του Κραουνάκη!): Κῦρός τε καταπηδήσας ἀπὸ τοῦ ἅρματος τὸν θώρακα ἐνεδύετο καὶ ἀναβὰς ἐπὶ τὸν ἵππον τὰ παλτὰ εἰς τὰς χεῖρας ἔλαβε.

Οπότε, τώρα που το τρισχιλιετίσαμε το παλτουδάκι, ελπίζω να αρχίσουν όλοι να το κλίνουν: του παλτού, τα παλτά, των παλτών!

(Δυστυχώς δεν είναι έτσι: παλτόν υπάρχει στα αρχαία, αλλά βέβαια είναι το βέλος, το βλήμα και γενικά οτιδήποτε εκτοξεύουμε!)

Advertisements

51 Σχόλια to “Η απεμπολή της ηθοποιούς και άλλα μεζεδάκια”

  1. Ο Ξενοφώντας αν καταλαβαίνω καλά δεν λέει ότι ο Κύρος φορούσε δυο παλτά, αλλά ότι τα πήρε στο χέρι έτοιμος να σκεπάσει μ’ αυτά τον Αρταξέρξη αν τον πετύχαινε. 😀

  2. Raniouska said

    Πριν από λίγα λεπτά, στο σύντομο δελτίο ειδήσεων του «Κόσμος 93.6»:

    «‘Όσα λέγονται για την απομάκρυνση της Ελλάδας από το ευρώ πρόκειται για συκοφαντίες’, δήλωσε ο πρωθυπουργός».

    Ο συντάκτης άραγε να το άφησε ή να το έφτιαξε; Ιδού η απορία.

  3. Immortalité said

    Να δω τους φιλάθλους να λένε «είστε όλοι παλτό» και τί στον κόσμο 🙂

  4. betatzis said

    Γιατί το παλτουδάκι που φορούσε
    το πούλησε για κείνη π’ αγαπούσε.
    Πες μου τι θα κάνεις φέτος όλο το χειμώνα σκέτος,
    δεν το σκέφτηκες αυτό κι έμεινες χωρίς παλτό.

  5. Θυμάσαι που πριν κάτι εβδομάδες έβαλα ένα ψευτοκουίζ ποιό όνομα ξένης γλώσσας έγινε στα ελληνικά επίρρημα, εννοώντας τα φαρσί (περσικά);
    Χτες, χαζεύοντας ένα σταυρόλεξο (ή στραβόλεξο) του Έθνους, σκοντάφτω σε μια λεζάντα για επίρρημα της ομοιομορφίας. Ε, η λύση ήταν το ασσορτί!
    Οινκ!

  6. Mιχαλιός said

    Άμα είναι γούνινα από βιζό τα κρατάμε άκλιτα. Είναι θέμα κοινωνικού κύρους.

  7. sarant said

    Ευχαριστώ για τα σχόλια -και για το τραγουδάκι!

    Μιχαλιέ, πολύ σωστά λες: τα ακριβά, είναι άκλιτα -τι στην ευχή πληρώνει η κυρία Νεοπλουτίδου, για να έχει μετά «παλτά» όπως και η κάθε τσοκαρία;

  8. Immortalité said

    πάω στοίχημα ότι η πράσις θα επιβιώνει στη δικηγορίστικη ορολογία
    μην το πας, θα το χάσεις 🙂

    Συγγνώμη βιζόν δεν είναι το ζωάκι;

  9. Βιζόν είναι αλλά εδώ παίζει και το ανέκδοτο με τον Κύπριο που πάει στο τοστάδικο και παραγγέλει ένα σάντουιτς με ντομάταν, φέταν, κασέριν, αυγόν…
    «Επ, ρε φίλε» του λέει ο μαγαζάτορας «Εδώ, στην Ελλάδα, δεν βάζουμε ν σε όλες τις καταλήξεις. Τι άλλο να σου βάλω;»
    «Συγγνώμην, βάλτε μπέικο και ζαμπό!»

  10. Alfred E. Newman said

    Μακάρι να κάνω λάθος γιατί η Αναστασία Λαμπρία είναι ποιοτική εκδότρια.
    Κυκλοφόρησε λοιπόν βιβλίο με συνταγές μαγειρικής του Σκαρμούτσου και διαβάζω σε διάφορα έντυπα δηλώσεις του συγγραφέα που με κάνουτν να πιστεύω ότι η Λαμπρία του «εξήγησε» ότι εδώδιμα σημαίνει ντόπια γιαυτό οι 64 συνταγές είναι Κρητικές.

    Η λέξη «Εδώδιμα» ήταν ιδέα της Αναστασίας Λαμπρία. Ο Δημήτρης Σκαρμούτσος ομολογεί ότι δεν τα πάει και τόσο καλά με τη γλώσσα. Οταν όμως η εκδότριά του τού πρότεινε τη συγκεκριμένη λέξη (κάνοντας ταυτόχρονα και μετάφραση), αυτός «κόλλησε». Και μέσα στις σελίδες του βιβλίου του έκλεισε εύκολες συνταγές ελληνικής κουζίνας με κρητικά στοιχεία και κύριο χαρακτηριστικό την απλότητα.

  11. Αλφ, δες εδώ: https://sarantakos.wordpress.com/2011/03/30/edwdimotatoulis/#comment-67544

  12. sarant said

    Έψαχνα κι εγώ να το βρω, αλλά ο Δύτης, ως γνωστόν, πυροβολεί πιο γρήγορα κι από τον ίσκιο του!

  13. nestanaios said

    απ = πρόθεσις
    εν = πρόθεσις = εμ προ των π. β, φ και μ.
    πολ = πολέω, πολῶ
    η = πτωτική Κατάληξις.
    Η σύνθεση προτάσσεται της σημασίας.

  14. π2 said

    Το ἀπεμπολῶ είναι, κυρίως, ξεπουλάω. Η πρᾶσις δεν ξέρω αν χρησιμοποιείται στο λεξιλόγιό μας, πάντως από τις πιο δύσκολες στις πραγματολογικές της λεπτομέρειες έννοιες του αρχαίου δικαίου είναι η πρᾶσις ἐπὶ λύσει, που είναι περίπου η υποθήκευση. Επίκαιρες λέξεις γενικώς…

    Το δε παλτὸν δεν είναι ακριβώς το δόρυ, αλλά οτιδήποτε πετιέται σαν το δόρυ, δηλ. το βλήμα. 😛

    (Και μια σχολαστική παρατήρηση. Το λεξικό του Σούδα δεν στέκει. Ή της Σούδας ή του Σουίδα. Η δεύτερη ερμηνεία ξαναήρθε στη μόδα, αλλά νομίζω το έχουμε ξανασυζητήσει αυτό.)

  15. sarant said

    Δίκιο έχεις και στα δύο, μερσί, έγιναν διορθώσεις.

  16. ΑχιλλέαςΑ said

    πράσις -> πράμα, πραμάτεια, πραματευτής ;

  17. π2 said

    Όχι Αχιλλέα, το πρᾶγμα είναι από το πράττω.

  18. Alfred E. Newman said

    @ 11-12 mea culpa, mea maxima caecitas.
    Πάντως η προσεχτική απάντηση της Λαμπρία μου μοιάζει ότι ξεμπροστιάζει τον Αναστασιάδη μια που ο Σκαρμούτσος δήλωσε εξαρχής ότι δεν τα πάει καλά με τη γλώσσα.

  19. akyla said

  20. ΑχιλλέαςΑ said

    #17
    Όχι το πράγμα, το πράμα. Αναρωτιέμαι αν η λέξη πραμάτεια προέρχεται από το πιπράσκω. Αν δηλαδή συνδέονται η πράσις με το πράμα, όπως, π.χ., η δράσις με το δράμα, η καύσις με το καύμα, κ.ο.κ….

  21. π2 said

    Τα πράμα, πραμάτεια, πραματευτής προέρχονται όλα ασφαλώς από το πράγμα: βλ. πραγματευτής (ήδη στην ελληνιστική περίοδο), πραγματία (= πραμάτεια στα βυζαντινά) κλπ.

  22. ΑχιλλέαςΑ said

    ασφαλώς; ελληνιστική περίοδος; βυζαντινά; χμμμ….. δε είμαι τόσο σίγουρος για το ασφαλώς (με την έννοια έλλειψης σφάλματος) και αν τα ελληνιστικά ή τα βυζαντινά είναι ακριβώς ελληνικά (όπως και τα αμερικάνικα ή τα αυστραλέζικα δεν είναι ακριβώς αγγλικά)… επιτρέψτε μου να διατηρήσω μια αμφιβολία και, αν έχω κάτι διαφορετικό, θα επανέλθω, αλλιώς θα αποδεχθώ ασμένως την άποψή σας. 🙂

  23. Mιχαλιός said

    8-9: Τσιμπήσανε τελικά!

  24. Μαρία said

    >Ο Ξενοφώντας ΣΤΟ Κύρου Ανάβασις

    Με το μπαρδόν, Νικοκύρη, αλλά αυτή η νέα μόδα μου κάθεται στο στομάχι. Είναι σαν εκείνο «της «Ελευθεροτυπία»».

  25. sarant said

    Δεκτό, αλλά τότε μόνο Ανάβαση μπορεί να γίνει.

  26. ppan said

    κι εμενα μ’εκνευρίζει το άκλιτο παλτό, εχω βεβαια ακούσει και το ερμαφρόδιτο «τα ρολό». Εγραψα και χτες για «τα μοτίβο» ενω για μένα το «μπρόκολι» είναι η τελική μαχαιριά. Ειλκρινά, ποτε δεν πίστευα ότι θα το πω αυτό, αλλά μήπως η ελληνική γλώσσα όντως οδηγείται στην αφάνιση; Από την μια η αφαίρεση λέξεων απο την άλλη η λατινική γραφή .

  27. ἐξεμπολημένων λέει ὁ Ἡρόδοτος στὴν πρώτη του παράγραφο, μὲ τὴν ἔννοια τοῦ ξεπουλήματος.

  28. π2 said

    Μαρία (24) γιατί νέα μόδα; Άλλο είναι οι μονολεκτικοί τίτλοι, όπου μπορείς να ακολουθήσεις τη φυσική ροπή της γλώσσας να κλίνεται το ουσιαστικό, κι άλλο οι τίτλοι έργων. Αν δεν πεις «στο Κύρου Ανάβασις» και πεις στην Κύρου Ανάβαση, στο Περί του Ε εν Δελφοίς τι θα κάνεις; Νομίζω πως γίνεται αποδεκτή η σύμβαση πως υπονοείται η φράση «έργο με τον τίτλο…».

  29. Μαρία said

    Πιδύε, για τα δικά μου αυτιά είναι νέα μόδα. Έχω συνηθίσει ή στο έργο του «Κ…» ή στην Κύρου Ανάβαση ή στην «Κύρου Ανάβασιν».

  30. Μπουκανιέρος said

    Το «της ηθοποιούς» είναι βέβαια πολύ αστείο αλλά έχει κι ένα καλό: μαρτυράει μια εσωτερική ενόχληση μπροστά στον σερνικοθήλυκο σωστό τύπο (ενόχληση που τη μπαλώνει με ότι-νάναι βέβαια).

    Δεν είμαι σίγουρος ότι το κατάλαβα το πνεύμα του 22, ενώ το 26 θα το χρεώσω μάλλον στη δικιολογημένη οργή.
    Μαρία (29), σε βρίσκω λιγάκι υπερβολική.

  31. Σχετικό με τα παλτά: έχω ακούσει ιδίοις ωσί (:-Ρ) τον πληθυντικό «τα νάυλα» και πολύ μου άρεσε.

    Οπότε και «τα μπέικα» δεν απέχουν πολύ. Για να την περνάμε γλωσσικώς μπέικα!

  32. Σωτήριος Καλαμίτσης said

    Τελικά το «παλτόν» στον Ηρόδοτο ήταν το δόρυ ή το ένδυμα;

  33. sarant said

    Το δόρυ, το βέλος, το βλήμα, οτιδήποτε το εκτοξευόμενο.

    Το ρούχο όχι, αστεία το έγραψα.

  34. Μπουκανιέρος said

    Εκείνο που το πελάμε, που είναι για πέλημα.

    (αστείο, ξεαστείο, να δεις που θα κυκλοφορήσει, τώρα που τόγραψες)

  35. Hellegennes said

    @Μαρία:
    Πιδύε, για τα δικά μου αυτιά είναι νέα μόδα. Έχω συνηθίσει ή στο έργο του «Κ…» ή στην Κύρου Ανάβαση ή στην «Κύρου Ανάβασιν».

    Δεν νομίζω, αγαπητή, ότι πρόκειται για νέα μόδα. Εγώ μια ζωή έτσι το θυμάμαι (όχι και τεράστιο διάστημα, βέβαια). Συμφωνώ με τον φίλο που σε ρωτάει τι θα κάνεις με τα έργα που έχουν πιο περίπλοκους τίτλους. Ας πούμε, πώς θα το έλεγες αυτό αν το έργο ήταν το «Στις Όχθες του Ποταμού Πιέδρα Έκατσα κι Έκλαψα»;

    Αλλά ακόμη και κλιτοί τίτλοι έχουν πρόβλημα. Δεν μπορείς να πεις «είδα την Επιστροφή στο Μέλλον» γιατί στα ελληνικά αυτό σημαίνει ότι είδες κάποια επιστροφή στο μέλλον και όχι κάποια ταινία με αυτόν τον τίτλο. Ή αν πεις «είδα την Δολοφονία του Τζέσε Τζέημς» σημαίνει πως ήσουν αυτόπτης μάρτυρας ενός εγκλήματος και όχι θεατής σε ταινία.

  36. sarant said

    Ελληγενή, καλώς ήρθες. Με τους έναρθρους τίτλους έχω κι εγώ πρόβλημα, αλλά στην τελευταία παράγραφο θα έγραφα: Πήγα και είδα την «Επιστροφή στο μέλλον». Πώς θα το πεις; Αγόρασα τα «Τα Νέα»; Το διάβασα στην πρώτη σελίδα του «Το Βήμα»;

  37. Μιχαλιός said

    Αν μαζεύετε ακόμη ακλισιές, προσθέστε και την «Πλατεία Βάσω Κατράκη» με μεγάλα-μεγάλα γράμματα στην κεντρικότερη στάση του τραμ στη Γλυφάδα. (Προηγουμένως έχει και μια στάση με την απίστευτη ονομασία «Πρώτη Ελληνικού Ελληνικό»).

  38. Hellegennes said

    Υπάρχει μια οδός στην Θεσσαλονίκη που λέγεται «Δημητρίου Καραολή» που για χρόνια νόμιζα ότι είναι αφιερωμένη σε κάποιον άγνωστο Δημήτριο Καραολή. Στην πραγματικότητα είναι των «Δημητρίου & Καραολή», δυο ξεχωριστά, γνωστά πρόσωπα. Αν βέβαια οι δρόμοι δεν ήταν στην γενική, δεν θα υφίστατο παρεξήγηση. Όχι ότι προτείνω κάτι τέτοιο, απλά σημειώνω τα προβλήματα αυτής της έτερης ακλισιάς (γιατί ακλισιά είναι).

    #36:
    Τώρα το προσέχω αυτό. Αν και καθυστερημένα, ευχαριστώ για το καλωσόρισμα. 🙂
    Σχετικά με μονολεκτικούς τίτλους, συμφωνώ με τα γραφόμενα της Π2. Δηλαδή θα πω «του Βήματος». Αν και προσωπικά αποφεύγω σε τέτοιες περιπτώσεις την αιτιατική και προτιμώ τον παράδρομο: «Σε κάτι που διάβασα στο Βήμα», «σε μια σελίδα από το Βήμα» ή στην τελική «σε μια σελίδα της εφημερίδας »Το Βήμα»». Κι αυτό το κάνω για να αποφύγω άλλες, πιο παρεξηγήσιμες περιπτώσεις. Όπως «σε μια σελίδα της Γυναίκας» ή -με το συμπάθειο- «σε μια σελίδα του Κώλου». Οκ, δεν υπάρχει τέτοιο έντυπο, αλλά θα μπορούσε.

  39. Immortalité said

    @38α Αν ήταν στην ονομαστική δηλαδή δεν θα ήταν παραπλανητικό; «Δημητρίου Καραολής»;
    Μας λες ότι ήξερες την ιστορία των Δημητρίου και Καραολή και παρόλα αυτά μπερδευόσουνα;

  40. sarant said

    Γι’ αυτό στις πιο πολλές περιπτώσεις βάζουν πρώτο τον Καραολή. Βέβαια, κι έτσι μπορείς να μπερδευτείς -άλλοι ψάχνουν τη γωνία Καραολή και Δημητρίου.

  41. Hellegennes said

    Όχι, δεν ήξερα την ιστορία, μιλάω για όταν ήμουν παιδί. Αν ήταν «Δημητρίου Καραολής» θα ήταν προφανές ότι είναι δύο επίθετα. Αν ήταν ονοματεπώνυμο θα ήταν «Δημήτριος Καραολής». Φυσικά με την προϋπόθεση όλοι οι δρόμοι να ήταν στην ονομαστική και όχι στην γενική.

    Αναφέρω το συγκεκριμένο γιατί ξέρω πολλούς που νομίζουν ότι πρόκειται για ένα μόνο πρόσωπο. Και δεν νομίζω ότι είναι έκπληξη που μικρό ποσοστό του πληθυσμού ξέρει ποιοι ήταν οι Καραολής και Δημητρίου.

  42. Immortalité said

    Και όχι μόνο, μια και το Καραολής δεν είναι γνωστό και κοινό επίθετο μπορείς να το περάσεις και για μικρό. Ο Καραολής Δημητρίου.

  43. Immortalité said

    @41 Τόσο προφανές όσο το «Δημητρίου Κωσταντής» ή το «Κωσταντής Δημητρίου» ας πούμε.

  44. Hellegennes said

    Lol! Δεν νομίζω ότι μπορείς να περάσεις για όνομα το «Καραολής». Αν εξαιρέσεις κάτι τοπικά, περίεργα ονόματα (π.χ. Τσαμπίκος), είναι αρκετά ξεκάθαρο στους περισσότερους Έλληνες ποια είναι ονόματα και ποια επίθετα, πλην των περιπτώσεων που ένα επίθετο είναι δανεικό όνομα (όπως Γιώργος Μανώλης). Γενικά, μπορείς να περάσεις για επίθετο ένα όνομα αλλά δεν νομίζω το αντίθετο να συμβαίνει.

  45. Immortalité said

    Μ’ αρέσει, όταν γενικοποιείς το προσωπικό σου κριτήριο και του αποδίδεις πανελλήνια αποδοχή.

  46. Hellegennes said

    Μπορείς να δοκιμάσεις να κάνεις ένα γκάλοπ, πόσοι θεωρούν ότι το Καραολής είναι επίθετο και πόσοι ότι είναι όνομα. Σίγουρα, κάποιοι θα απαντήσουν το δεύτερο, ωστόσο υπάρχουν άτομα που -γνωρίζω- γράφουν το τρίγωνο με δυο ωμέγα γιατί λέει οι λέξεις που τελειώνουν σε -ono γράφονται έτσι. Για να μην πω ότι θα συναντήσεις κόσμο που δεν ξέρει τι μέρους του λόγου είναι το τρίγωνο.

    Δεν αποδίδω κάποια μεταφυσική αντίληψη στον λαό. Είναι γλωσσικό το κριτήριο. Απλά δεν υπάρχουν επίθετα που είναι ταυτόχρονα και ονόματα (μόνο το αντίθετο συμβαίνει). Τα επίθετα αποδίδουν ιδιότητες που δεν αποδίδουν τα ονόματα ή έχουν διαφορετικές καταλήξεις όπου συμπίπτουν. Και άλλοι κανόνες φυσικά υπάρχουν, που ο Έλληνας αναγνωρίζει εμπειρικά. Πάντως εγώ δεν έχω γνωρίσει ούτε μισό άνθρωπο να μπερδέψει επίθετο για όνομα (ξαναλέω, όπου το επίθετο δεν είναι δανεικό όνομα).

  47. https://sarantakos.wordpress.com/2010/02/19/kingscoll/
    σχόλιο 34

    ὁ Δημήτριος Καραολῆς εἶναι στρατιωτικὸς ἀκόλουθος τῆς Κυπριακῆς πρεσβείας στὴν Νομανσλάνδη.

  48. Κορνηλίου φαεινότερον. Δεδομένου ότι το «Καραολής» είναι διαδεδομένο επώνυμο στη Κύπρο, ιδία, θα υπάρχουν και Δημήτριοι και Γεώργιοι κ.α. Και μια που ομιλούμε περί επωμύμων ή.. με επωνύμων ψευδωνύμων, επί μήνες λιβελλογραφούσε εναντίον μου σε.. φιλόξενη για κάτι τέτοια, εφημερίδα της κυπριακής παροικίας του Λονδίνου κάποιος Γεωργίου, ευανάγνωστος κάτω από την ψευδωνυμία του «Αντώνιος Βασιλείου»…. Έπαιζα με το γεγονός, με τίτλους όπως το… «εγένετο γε οργίου βοή», ή «ο της γεωργίου απασχολήσεως» κ.α. Τα παιδία έπαιζεν.

  49. Βάγια said

    44. Επειδή λέτε για ονοματοποιημένα επίθετα, όταν πήγαινα σχολείο, ένας συμμαθητής μου είχε τέτοιου είδους επίθετο και πάντοτε μου έκανε πολύ εντύπωση. Άραγε προέρχονται, αυτού του είδους τα επώνυμα, από πατρώνυμα, είναι πιο πρόσφατα από άλλα, προέρχονται από συγκεκριμένη περιοχή;

  50. sarant said

    49 Αν εννοείς επίθετα όπως Θωμάς, Μανώλης, Γιάννης, Ζήσης κτλ. ένας εμπειρικός κανόνας είναι πως όσο πιο σπάνιο το όνομα τόσο συχνότερα χρησιμοποιείται σαν επώνυμο (πχ το Ζήσης είναι αρκετά συχνότερο επώνυμο από το Γιάννης). Και έχω παρατηρήσει ότι τέτοια επώνυμα έρχονται από την Ήπειρο, αλλά δεν έχω μεγάλο δείγμα.

  51. Βάγια said

    Ναι, αυτά εννοώ. Ο συμμαθητής μου είχε ως επώνυμο ένα αρκετά συνηθισμένο όνομα. Από που καταγόταν ομολογώ ότι δεν ξέρω.
    Σας ευχαριστώ για την άμεση απάντηση!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: