Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Στ’ αποκαΐδια μιας χιλιοτραγουδισμένης διάκρισης

Posted by sarant στο 24 Μαΐου, 2011


Το άρθρο που θα διαβάσετε είναι παρμένο από ένα κείμενο που είχα γράψει πριν από τρία χρόνια στον παλιό μου ιστότοπο, αλλά το έχω ξανακοιτάξει, ενσωματώνοντας και μερικά στοιχεία από μια προηγούμενη συζήτηση που είχαμε κάνει στο ιστολόγιο. Για το λόγο αυτό, τα παραθέματα είναι κάπως παλιά, του 2008, αλλά η κατάσταση δεν νομίζω να έχει αλλάξει.

Έχω ξαναπεί –πολλές φορές μάλιστα– πως οι όμορφες διακρίσεις όμορφα καίγονται. Μια από τις πιο όμορφες διακρίσεις, που φοβάμαι πως κινδυνεύει, νομοτελειακά, να γίνει στάχτη, είναι η διάκριση στα επιρρήματα σε –ώς και σε –ά, δηλαδή πως άλλο το αμέσως κι άλλο το άμεσα, άλλο το εκτάκτως κι άλλο το έκτακτα και, αυτό που ειδικά θα με απασχολήσει στο σημείωμα τούτο, άλλο το απλώς και άλλο το απλά.

Πρόκειται για διάκριση χιλιοτραγουδισμένη, κι ο κάθε λαθοθήρας που σέβεται τον εαυτό του τη βάζει ψηλά στη λίστα των «γλωσσικών λαθών». Μάλιστα, στα «Συχνά λάθη στη χρήση της νεοελληνικής», ένα λαθολόγιο στο οποίο έχω κι άλλοτε αναφερθεί, ο Αριστοτέλης Αναγνώστου δ.φ. καθηγητής 1ου Ενιαίου Πειραματικού Λυκείου Αθηνών βάζει στην πρώτη θέση του καταλόγου των συχνών λαθών την αγνόηση της διάκρισης αυτής. Όπως εύστοχα συνοψίζει:

1. Δεν είναι ζήτημα απλώς προσωπικό, αλλά μας αφορά όλους (και όχι: απλά).
Απλώς = μόνο. Συμπεριφέρεται απλά (=με απλό, ανεπιτήδευτο τρόπο).

Παρομοίως, το 2002 ο Γ. Μπαμπινιώτης είχε ζητήσει από τους θεατές της εκπομπής του «Τη γλώσσα μού έδωσαν ελληνική» να αναφέρουν τις «10 πιο ενοχλητικές χρήσεις της γλώσσας μας». Στην τρίτη θέση των ενοχλητικών χρήσεων βρέθηκε η μη τήρηση της διαφοράς  ανάμεσα σε λεξιλογικά ζεύγη, όπως απλά – απλώς, άμεσα – αμέσως, έκτακτα – εκτάκτως κ.τ.ό. που διαφέρουν στη σημασία τους.

Προφανώς, το δείγμα δεν ήταν αντιπροσωπευτικό, εκτός κι αν ψήφισε με τη γνωστή σχιζοφρένεια παλιότερων δημοσκοπήσεων, όπου καταδικάζαμε το κυβερνών κόμμα αλλά θεωρούσαμε καταλληλότερο πρωθυπουργό τον ηγέτη του (αν και τώρα καταλληλότερος είναι ο Κανένας) -διότι θα ξέρετε από την πείρα σας ότι η μεγάλη πλειοψηφία των συμπατριωτών μας δεν κάνει καμιά διάκριση ανάμεσα στο απλώς και στο απλά.

Σπεύδω να πω πως τη διάκριση αυτή προσωπικά την τηρώ· ωστόσο διαπιστώνω πως είναι δύσκολη και ίσως χωρίς νόημα η τήρησή της. Στο βιβλίο μου «Γλώσσα μετ’ εμποδίων» είχα γράψει:

Επίσης, στη σημερινή χρήση, καλώς ή κακώς, το ‘απλά’ κοντεύει να εκτοπίσει το ‘απλώς’ με τη σημασία «μόνο» και να οικειοποιηθεί και τις δύο σημασίες, και την «με απλό τρόπο» και την «μόνο», τουλάχιστον στον προφορικό και στον οιονεί προφορικό λόγο (δηλ. στο Διαδίκτυο). Σπεύδω να δηλώσω ότι πρόκειται για διάκριση την οποία με ευλάβεια τηρώ· με ευλάβεια αλλά και με αίσθηση του ότι μάλλον πρόκειται για ματαιοπονία. Για παράδειγμα, σε άλλες σελίδες αυτού του βιβλίου παραθέτω ένα απόσπασμα γραμμένο από γερό φιλόλογο, όπου χαρακτηρίζει κάποιες ομοιότητες «απλά συμπτωματικές»· φυσικά, όχι συμπτωματικές με απλό τρόπο, αλλά «απλώς συμπτωματικές».

Ο «γερός φιλόλογος» είναι ο Στάντης Αποστολίδης. Την ίδια περίπου εποχή που τα έγραφα αυτά, τον Μάρτιο του 2007, ο Δημ. Καπράνος στην Καθημερινή, με τη μεγαλόστομη υπερβολή που είναι γνώρισμα αρκετών δημοσιογράφων, στηλίτευε όσους παραδόθηκαν τόσο άκριτα ή πονηρά στο βολικό άλλοθι του μοντερνισμού της αγραμματοσύνης, ώστε να ξεχάσουν ότι μέχρι προσφάτως οι ίδιοι σωστά χρησιμοποιούσαν τα επιρρήματα απλώς=μόνον και απλά=με απλότητα ή το αμέσως ως χρονικό και το άμεσα τροπικό.

Πριν από μερικές μέρες όμως, διάβασα στην κυπριακή Σημερινή, ολόκληρο άρθρο αφιερωμένο στη διάκριση απλά/απλώς και άμεσα/αμέσως, που ξεπερνάει κατά πολύ σε παχιά λόγια το προηγούμενο. Στο άρθρο αυτό, που έχει τον χαρακτηριστικό τίτλο «Μη κορακιστί φθέγγεσθε», θεωρείται έγκλημα καθοσιώσεως να πει κανείς «απλά» εκεί που ο κ. Σάββας Ιακωβίδης (αυτός έγραψε το άρθρο) θέλει να λέμε «απλώς». Φαίνεται μάλιστα πως το αμάρτημα έχει βαρύτατες συνέπειες:

Πολλοί είναι εκείνοι που δεν γνωρίζουν τη διαφορά μεταξύ της λέξης «απλά» και της λέξης «απλώς». Π.χ.: Τα γεγονότα είναι απλά, απλώς δεν τα καταλαβαίνουμε. Η λέξη, «απλά», σημαίνει: Με απλό τρόπο, με απλότητα. «Απλώς», σημαίνει, μόνο. Π.χ. «Μίλα απλά, να σε καταλαβαίνουν όλοι. Απαιτείται απλώς ένα πιστοποιητικό. Απλώς πρέπει να προσέξεις να διατυπώσεις απλά τις απόψεις σου». Παλαιότερα, οι Έλληνες καμαρώναμε για το «ομόγλωσσο», δηλ. λαλούσαμε όλοι την ελληνική. Σήμερα γίναμε πολύγλωσσοι, επειδή ισχυρίζονται μερικοί πως ζούμε σε πολυπολιτισμική κοινωνία, αλλά, γλωσσικά, γίναμε σιγηλότεροι ιχθύων. Ή μάλλον, αμαθέστεροι νηπίων, με εξαρθρωμένη και γλωσσικά διακορευμένη, σπασμένη και ξύλινη και ατροφική τη γλώσσα.

Λέει κι άλλα πολλά ο κ. Ιακωβίδης, αλλά το νόημα το πιάσατε, φαντάζομαι. Κι όμως, όσο περισσότερο φωνάζουν οι λαθοθήρες, τόσο πιο δύσκολο είναι να κρατηθεί στην πράξη η αραχνοΰφαντη διάκριση. Κι όχι μόνο στον προφορικό λόγο, αλλά και σε γραπτά κείμενα, και μάλιστα σε κείμενα που έχουν περάσει απ’ το άγρυπνο μάτι διορθωτή.

Διότι, ανοίγω τις προάλλες (στις 29.6.2008 ακριβέστερα) το κυριακάτικο Βήμα και σε περίοπτη θέση διαβάζω αντικριστά δυο συνεντεύξεις, τη μια του Β. Πολύδωρα και την άλλη του Αλέκου Παπαδόπουλου. Και το μάτι μου πέφτει στα αποσπάσματα που επέλεξε να ξεχωρίσει και να αναδείξει η εφημερίδα. Και το απόσπασμα από τη συνέντευξη του Βύρωνα Πολύδωρα είναι το εξής:

Οι λειτουργούντες με τα κριτήρια της ηθικής και της εντιμότητας, της αξιοσύνης και της προσφοράς, θεωρούνται απλά ως τα κορόιδα της πολιτικής.

Αυτό το «θεωρούνται απλά» το θεωρώ τρανταχτή απόδειξη ότι ακόμα κι αυτή η χιλιοτραγουδισμένη διάκριση ανάμεσα στο «απλά» = με απλό τρόπο και «απλώς» = μόνον, είναι πολύ δύσκολο να διατηρηθεί στην πράξη. Διότι βέβαια δεν θεωρούνται «με απλό τρόπο κορόιδα» όσοι λειτουργούν με τα κριτήρια της ηθικής, θεωρούνται απλώς, μόνον, σκέτα κορόιδα –και όχι, ας πούμε, αξιέπαινοι ή παραδείγματα προς μίμηση.

Και σκέφτομαι πως όταν ένας πολιτικός που πολλοί (όχι εγώ πάντως) τον θεωρούν άριστο χειριστή της ελληνικής, γράφει στο Βήμα, την εφημερίδα που ίσως βρίσκεται στο προπύργιο του γλωσσικού ευπρεπισμού σήμερα, και δεν τηρεί μια διάκριση, κι όταν το απόσπασμα αυτό περνάει κι από διορθωτή και επιμελητή κι όμως δεν «διορθώνεται», τότε το συμπέρασμα είναι πως η διάκριση αυτή τα έχει φάει τα ψωμιά της. Ή, όπως έχω πει και ξαναπεί, έχει πια καεί. Όμορφα έστω.

Υστερόγραφο: Αυτά είχα γράψει το 2008, αλλά βέβαια αν ανοίξετε οποιαδήποτε μεγάλη εφημερίδα θα δείτε δεκάδες περιπτώσεις όπου το «απλά» χρησιμοποιείται εκεί όπου ο κ. Μπαμπινιώτης συνιστά το «απλώς». Πρόχειρα:

Το μπέρδεμα των εννοιών και της συμπεριφοράς δεν είναι απλά αντικείμενο παρατήρησης (Άγγελος Στάγκος, Καθημερινή)

Ηταν γραφικοί, τώρα είναι απλά επικίνδυνοι. (Αλέξης Παπαχελάς, Καθημερινή)

το λύκειο δεν μπορεί να είναι απλά ο προθάλαμος για τα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ, αλλά μια αυτόνομη εκπαιδευτική μονάδα (Άννα Διαμαντοπούλου, Υπουργός Παιδείας, Καθημερινή)

Η Εκκλησία δεν είναι απλά μια δύναμη που παρεμβαίνει στα πολιτικά πράγματα (Μαρία Ρεπούση, Βήμα)

ΟΕλληνικός φιλελευθερισμός δεν είναι απλά η ιστορική παρουσίαση ενός ιδεολογικού ρεύματος μέσα στην ελληνική πολιτική ζωή (Νίκος Μαραντζίδης, Βήμα)

Αυτός ο τρόπος δεν είναι απλά κουτόφραγκος, ούτε πρέπει να τον σνομπάρουμε, κάτι ξέρουν στις δυτικές χώρες που τον εφαρμόζουν (Κώστας Ακρίβος, συγγραφέας, Βήμα)

Αλλά δεν έχει νόημα να συνεχίσω, μπορώ να παραθέσω εκατοντάδες παραδείγματα. Θέλω όμως να πω ότι δεν κάνω λαθοθηρία, δεν καταδικάζω τις παραπάνω χρήσεις. Λέω απλώς ότι όταν έχουμε υπουργούς, κορυφαίους δημοσιογράφους, συγγραφείς και καθηγητές πανεπιστημίου οι οποίοι, στον γραπτό τους λόγο (που είναι κατά τεκμήριο πιο προσεγμένος από τον προφορικό) δεν τηρούν την διάκριση ανάμεσα στο «απλώς» και στο «απλά», αυτό θα πει ότι η διάκριση, απλούστατα [απλώς ή απλά;] δεν υπάρχει.

Μια διάκριση, παρεμπιπτόντως, που δεν υπήρχε και παλιότερα, αφού παλιότερα, πριν από 150 χρόνια έστω, μόνο «απλώς» λέγαμε, είτε θέλαμε να πούμε ότι κάτι έγινε απλά είτε εννοούσαμε «μόνο».

Όσο για το άλλο διάσημο ζευγάρι, το «αμέσως/άμεσα», όπως είχα γράψει παλιότερα, στο βιβλίο της «Συνηθισμένες γλωσσικές απορίες», η Άννα Ιορδανιδου καταφέρνει και την πραγματικότητα να αναγνωρίσει και τη διάκριση να κρατήσει, αλλά μετατοπισμένη. Λέει, και πολύ σωστά, ότι το άμεσα δεν σημαίνει μόνο «όχι έμμεσα, με άμεσο τρόπο» αλλά και «στο άμεσο μέλλον», π.χ. ο παιδικός σταθμός πρέπει να λειτουργήσει άμεσα, ενώ το αμέσως σημαίνει «πολύ γρήγορα, την επόμενη στιγμή», π.χ.Αμέσως μετά το Πάσχα, θα εκδοθεί το πόρισμα της επιτροπής. Έτσι μετατοπισμένη, η διάκριση κρατάει ακόμα γερά, διότι καμιά μαμά δεν διανοήθηκε να φωνάξει το βλαστάρι της «Γιαννάκη, έλα άμεσα να φας!»

Και κλείνω με έναν κατάλογο τέτοιων ζευγαριών, όπου η διάκριση κρατάει ακόμα:

τέλεια – τελείως [Περάσαμε τέλεια στην εκδρομή – Είναι τελείως ηλίθιος]

ευχάριστα – ευχαρίστως [Η ώρα πέρασε πολύ ευχάριστα – Ευχαρίστως να σου δανείσω τον λεμονοστίφτη μου]

αδιάκριτα – αδιακρίτως [Με κοίταζε αδιάκριτα – Πυροβολούσε αδιακρίτως]

έκτακτα – εκτάκτως [Περάσαμε έκτακτα – Έφυγε εκτάκτως]

Σ’ αυτά τα ζευγάρια η διάκριση κρατάει όχι επειδή πατάει πάνω σε τίποτα εγγενείς νόμους της γλώσσας, αλλά επειδή πρόκειται για ζευγάρια που δεν έχουν τριφτεί στη χρήση, μια και κάποιες από αυτές τις λέξεις  χρησιμοποιούνται σπάνια, σε λίγες και σε ένα βαθμό στερεότυπες χρήσεις. Η εικασία μου είναι ότι αν κάποτε τριφτούν, η διάκριση θα εξασθενήσει και τελικά θα καεί.

Υπάρχει και το «ακριβά/ακριβώς» αλλά δεν θεωρώ ότι είναι ίδια περίπτωση. Αυτή η διάκριση θα μείνει για πάντα, μάλλον, διότι ουσιαστικά τα επιρρήματα αυτά αναφέρονται σε δυο διαφορετικές, αλλά ομόηχες, λέξεις, την ακρίβεια του ακριβούς και την ακρίβεια (που τη γράφουν ακρίβια κάποιοι για να ξεχωρίζει) του ακριβού.


Advertisements

62 Σχόλια to “Στ’ αποκαΐδια μιας χιλιοτραγουδισμένης διάκρισης”

  1. Raniouska said

    Ιδιαίτερα εύστοχες οι παρατηρήσεις, θα μπορούσαμε να τις συζητήσουμε και ιδιαιτέρως. [παράδειγμα είναι ;)]

    Καλημέρα!

  2. voulagx said

    «…μεγάλη εφημερίδα θα δείτε δεκάδεςπεριπτώσεις όπου το “απλά” χρησιμοποιείται εκεί όπου ο κ. Μπαμπινιώτης συνιστά το “απλώς”. Πρόχειρα:»

    Βαλε ενα κενο στις «δεκάδεςπεριπτώσεις» και σβησε το παρον. Την καλημερα μου.

  3. Απλά σήμερα οι περισσότεροι μαθητές γράφουνε (αν) το απλώς σαν ενικό, απλός και γενικά αποφεύγουν τα επιρρήματα σε -ως, π.χ, δεν λένε ευχαρίστως αλλά με ευχαρίστηση.

  4. Καλημέρα!
    Έχω την εντύπωση ότι στα περισσότερα παραδείγματα το «απλά» (ακόμα και αν ήταν «απλώς») είναι κάπως εκτός τόπου και χρόνου και επιρροή του αγγλικού just. Έχω πιάσει και τον εαυτό μου να το κάνει.

  5. rogerios said

    Εξαιρετικό άρθρο!

    Νομίζω ότι το κλειδί της υπόθεσης βρίσκεται σ’ αυτό που κι εσύ υπονοείς επισημαίνοντας ότι: «Μια διάκριση, παρεμπιπτόντως, που δεν υπήρχε και παλιότερα, αφού παλιότερα, πριν από 150 χρόνια έστω, μόνο “απλώς” λέγαμε, είτε θέλαμε να πούμε ότι κάτι έγινε απλά είτε εννοούσαμε “μόνο”».

    Κινδυνεύοντας να γίνω απόλυτος, θα πω ότι όλες οι διακρίσεις αυτής της μορφής, όπου αντιπαραθέτουμε σημασιολογικά τον νεότερο με τον παλαιότερο (ή απλώς 🙂 τον αρχαιότροπο) τύπο μιας λέξης, είναι εντελώς τεχνητές, δεν έχουν καμία ιστορική δικαιολόγηση και έχουν λίγες πιθανότητες επιβίωσης (είναι θέμα συχνότητας χρήσης).

  6. Από πότε άραγε το ‘απλώς’ χρησιμοποιείται με τη σημασία του ‘μόνο’ («απλώς και μόνο»); Μήπως είναι και αυτό από τους γαλλισμούς που εισχώρησαν αθρόοι στη γλώσσα το 19ο αιώνα; Πάντως με απλώς 🙂 επιτατική σημασία είναι αγγλισμός των τελευταίων δεκαετιών («simply perfect»), όπως επισημαίνει ο Δύτης, και εμένα τουλάχιστον με ανακατεύει.

  7. π2 said

    Συμφωνώ τελείως, αδιακρίτως και απόλυτα 😛 (και στις διακρίσεις που δεν τηρούνται πλέον και σ’ εκείνες που έχουν μετατοπιστεί και σ’ εκείνες που διατηρούνται ανέπαφες).

  8. Γ.Ε.Βλαχόπουλος said

    Να δούμε και το «σπάνια» της προτελευταίας φράσης σου?

  9. Μαρία said

    Να προσθέσω στον κατάλογο των ζευγαριών το ιδιαίτερα-ιδιαιτέρως.

    6 Το ΛΚΝ το θεωρεί σημασιολογικό δανεισμό απ’ το γαλλικό simplement.

    Διαφωνώ με όσα λέει η Ιορδανίδου. Το αμέσως δεν σημαίνει μόνο την επόμενη στιγμή(τώρα αμέσως) αλλά και χωρίς αργοπορία. Όσο για το παράδειγμα με το Γιαννάκη κι εγώ πίστευα οτι το αμέσως θα διατηρηθεί σαν απολίθωμα μαζί με το ρήμα έρχομαι, μέχρι που άκουσα απο ταξιτζή να λέει οτι θα έρθει άμεσα.

    Οι 2 ακρίβειες δεν είναι ομόηχες. ακριβής-akrivia, ακριβός-akrivja.

  10. ppan said

    Ο ταξιτζής που θα «ερθει άμεσα» χρησιμοποιεί την αργκό των ραδιοταξί: σίγουρα θα εχετε ακούσει το «κεντρο» (έλα, κέντρο;) σε ανοιχτή ακρόαση, τουλάχιστον τα παλιά χρόνια που παίρναμε συχνά ταξί και δεναμε τα σκυλιά με τα λουκάνικα: αυτό το «άμεσα» με την έννοια του αμέσως, είναι χαρακτηριστικό.

  11. Τα έγραψες απλά και απλώς τα κατάλαβα! Ή κάνω απλώς λάθος;;;

  12. Νέος Τιπούκειτος said

    Το νέο ποστ του sarant; Απλά υπέροχο!

  13. tamistas said

    12: Απλά υπέροχο;

  14. Νίκο, συγχαρητήρια, και φχαριστώ, που με απάλλαξες από την ενοχή, ότι τα ζεύγη αυτά, τα χρησιμοποιώ όπως μού ‘ρθει.
    Μαρία, το άμεσα με την έννοια αμέσως, πρέπει να είναι πολύ παλιό,ίσως έμεινε από τις παρατάξεις της μεταπολίτευσης, που μίλαγαν έτσι, τα κάνανε όλα δημοτική.

    Στο akrivia-akrivja έχεις δίκιο(όπως πάντα),αλλά νομίζω πως κι αυτή η διαφορά προφοράς, (πολλή μικρή κατά τόπους), είναι στα τελευταία της.

    Σε μια διαφήμιση για τράπεζα το σπηκάζ λέει τη φράση «με τη δική σας έν-νοι-α» θέλοντας να κάνει λογοπαίγνιο με το » με τη δική σας ένjα «, έγνοια δηλαδή, και φυσικά, στο προφορικό δε βγαίνει.

  15. tamistas said

    Κι όταν δεν θέλει ούτε ζάχαρη ούτε γάλα στον καφέ του, λέει με βλέμμα απλανές: Απλά νες!

  16. Froso said

    Αυτούς τους ΑΠΛΑ σχεδόν τους έχουμε συνηθίσει. Οι ΑΠΑΛΟΙ όμως δεν τρώγονται. Οσο κι αν προσπαθείς, αυτοί εκεί: εξ απαλών ονύχων.

  17. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια.

    Δεν ξέρω αν οι μαθητές όντως αποφεύγουν τα επιρρήματα σε απλώς -και ποτέ δεν έχω δει να τα γράφουν με όμικρον. Αντίθετα, έχω δει, όχι από μαθητές αλλά από μεγάλους, να γράφουν και άλλα -ος με ωμέγα, π.χ. «βαρέΩς τύπου» και το φέρω βαρέως 🙂

    Ναι, και το ιδιαίτερα/ιδιαιτέρως είναι τέτοιο ζευγάρι αλλά κι αυτό δεν προβλέπω να αντέξει, αν και εδώ βλέπω και το «ιδιαιτέρως» να μπαίνει στα χωράφια του «ιδιαίτερα»

    8: Να δούμε το «σπάνια»; Δεν βλέπω διάκριση σημασιών ανάμεσα στο σπάνια και στο σπανίως -όσοι θέλουν χρησιμοποιούν το πρώτο, όσοι θέλουν το δεύτερο, είναι και θέμα ρυθμού της φράσης. Αυτά τα μέτρα σπανίως εφαρμόζονται – η απαγόρευση εφαρμόζεται σπάνια. Φυσικά, αυτό είναι υποκειμενικό.

  18. Ηλεφούφουτος said

    sarant είπε
    «οι μαθητές … ποτέ δεν έχω δει να τα γράφουν με όμικρον. »

    Ίσως γιατί δεν έκανες ιδιαίτερα, ιδιαιτέρως σε παιδιά που το είχαν ιδιαίτερη ανάγκη, ή, αν έκανες, τα έκανες σε εποχές άλλες, που δεν είχαν τις δικές μας ιδιαιτερότητες!
    Προσωπικά, από τότε που είδα μαθητή Α’ Γυμνασίου να βάζει όμικρον ακόμα και στη κατάληξη ρήματος ή να γράφει το «ψάρι» με πσ- είμαι έτοιμος για τα πάντα όλα.

    Θα άξιζε πάντως να αναφερθεί και μια τάση που είχε αναπτυχθεί σε ορισμένη ιδιόλεκτο της μεταπολίτευσης να επιβάλλει το -α, δίνοντας προϊόντα όπως «επόμενα» αντί «επομένως», «προηγούμενα» αντί «προηγουμένως» κλπ. Προφανώς ένας λόγος που κάποιοι ανατριχιάζουν με το «απλά» είναι επειδή τους θυμίζει αυτή την … ας την πω «Δημοτική του λεβεντόμαγκα».

    Και κάτι άσχετο· μία εντυπωσιακή για δημοσιογράφο κοτσάνα από τη σημερινή Ελευθεροτυπία:
    «Ο Νικολά Σαρκοζί, που οφείλει ευγνωμοσύνη προς τους Γάλλους σοσιαλιστές, που τον υπερψήφισαν, στις περασμένες προεδρικές εκλογές, για να μην κατρακυλήσει η προεδρία της χώρας τους στα χέρια του Ζαν-Μαρί Λεπέν, έχει, στη φάση αυτή, χρέος, με κάθε τρόπο, να επιδιώξει την άμεση επιστροφή του Στρος-Καν στη γενέτειρά του.» http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=278083

  19. —-το λύκειο δεν μπορεί να είναι απλά ο προθάλαμος για τα Πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ, αλλά μια αυτόνομη εκπαιδευτική μονάδα (Άννα Διαμαντοπούλου, Υπουργός Παιδείας, Καθημερινή)

    Ε, καλά τώρα. Η σχέση της Άννας Διαμαντοπούλου με την ελληνική γλώσσα δεν μπορεί να τεθεί υπό αμφισβήτηση επειδή κάποια φορά έκανε λανθασμένη χρήση της λέξης «απλά».

  20. ppan said

    @ 18: κυριολεκτικά απίστευτη κοτσάνα!
    @19: σ΄αυτό ενώ η αυτονόμηση των λυκείων μου βρωμάει ως περιεχόμενο, δεν βλέπω καμιά κοτσάνα..τι δεν πρόσεξα;

  21. ppan said

    @ 18 συνέχεια, τώρα που το διάβασα: μα καλά, συγγγενλης του Ντομινίκ είναι ο τύπος; Άκου «επιδεικτική προστασία» της μηνύτριας…

  22. «Απλώς οδοντόκρεμες»;
    «Εμμέσως πλην σαφώς»;

    Με το απλά θυμήθηκα τον φυσικό μας στο γυμνάσιο που πρόφερε το λ και το πλ παχύ, κι έιχαμε βγάλει το στιχάκι «απλά πολλαπλάσια του νόμου του Λαπλάς».

  23. Ηλεφούφουτος said

    σχ. 22 “απλά πολλαπλάσια του νόμου του Λαπλάς”.
    Μπας κι είχαμε τον ίδιο φυσικό; Πόντιο απ την Πτολεμαΐδα;

  24. sarant said

    18: Όντως, τεράστια κοτσάνα -ο Μοντεσκιέ τον μάρανε!

    19: Βέβαια, εγώ δεν τη θεωρώ λαθεμένη 🙂

  25. Μαρία said

    18, 21
    Ο τύπος έχει μπλέξει τα μπούτια του.
    http://www.perizitito.gr/persons.php?personid=34151

    23 Ρε συ, κι απο πότε οι Πόντιοι προφέρουν βαρύ λάμδα; Βούλγαροι είναι;

  26. ppan said

    25: Α καλα, αφού έκανε και περιοδείες στο εξωτερικό θάναι έγκυρος 🙂

  27. 23, δεν είχα μάθει ποτέ την καταγωγή του, αλλά – για να κρατήσουμε την ανωνυμία του – το επώνυμό του άρχιζε από δύο σύμφωνα, αν βοηθάει αυτό.

  28. Ηλεφούφουτος said

    sx. 27, όχι δεν είναι αυτός.

    σχ. 25, το παχύ λ δεν είναι εβληματικό των Ποντίων; Όπως το προφέρει στις «ποντιακές» ταινίες του ο Βουτσάς.
    Τι τους ανακατεύεις τους Βούλγαρους; Οι Βούλγαροι συνήθως το λ το προφέρουν σαν w, όπως οι Πολωνοί στα Λοτζ, Βαλέ(ν)σα, Βο(θρ)ιτίλα.
    Η προφορά με παχύ λ θεωρείται περιφερειακή.

    Ώστε ο Μακρής οργάνωσε τη συνάντηση Τσακαλώτου-Βαφειάδη; Πώς νόμιζα ότι ήταν πρωτοβουλία της RΑΙ;

  29. @21 Μάλλον δεν έχεις συνειδητοποιήσει ότι οι μισοί μαθητές είναι πλέον παιδιά μεταναστών, το ωμέγα τους δυσκολεύει στην γραφή όπως και η διάκριση των ο,ω στα ομόηχα επίθετα και επιρρήματα, άρα … απλός, απλά !

  30. 28 Όχι ρε συ, της Ελευθεροτυπίας ήταν η πρωτοβουλία. Δλδ του Μακρή, φαντάζομαι. Δεν θυμάσαι τα πρωτοσέλιδα;
    Το παχύ λ είναι εμβληματικό των Βορείων, βρε: όπως το προφέρουν ξέρω γω στα Σέρρας, η Μαρία, για παράδειγμα 😉

  31. Μαρία said

    28 Ο Βουτσάς έκανε ή τον Σαλονκιό ή τον Πολίτη. Ως Πόντιο δεν τον έχω δει.

    Άκου τι τους ανακατεύω. Εμείς είμαστε οι Βούλγαροι και πήραμε απ’ τους περιφερειακούς.

  32. Ηλεφούφουτος said

    σχ. 30 Όχι δεν τα θυμάμαι τα πρωτοσέλιδα. Εκείνη την εποχή ήμουνα βρέφος;-) (βασικά, Ελευθεροτυπία δεν έμπαινε στο σπίτι τότε)

    Ναι, και των Βορείων, φυσικά. Το ένα δεν αποκλείει το άλλο, το αποκλείει; Γεγονός είναι ότι και οι Τούρκοι το προφέρουν έτσι και πολλοί Σλάβοι επίσης. Για κάποιο λόγο όμως που μου διαφεύγει η συνήθης προφορά του λ παρά τοις Βουλγάροις είναι όπως του πολωνικού ł.

  33. Ηλεφούφουτος said

    Μαρία, ο Βουτσάς είχε κάνει και τον Πόντιο (π.χ. http://greek-movies.eu/video/0264/) αλλά για το θέμα της προφοράς μάλλον το μπέρδεψα με τις άλλες ταινίες όπου κάνει τον Πολίτη.
    Αλλιώς προφέρουν το λ οι Πολίτες κι αλλιώς οι Πόντιοι;

  34. Μαρία said

    33 Ε τώρα περιμένεις αυθεντική προφορά απ’ το Βουτσά; Οι συγγενείς μου οι Πολίτες δεν πρόφεραν βαρύ λ.
    Άκου σ’ αυτό το …περιφερειακό http://www.youtube.com/watch?v=v4NS3dk4LZ8&feature=related το mila (mamo)

  35. Ηλεφούφουτος said

    Ε δεν ήταν μόνο ο Βουτσάς. Ήταν ας πουμε κι ο Γλυκόσαυρος της Λιλιπούπολης! Ή η μαμά του ήρωα στην Πολίτικη Κουζίνα.

    Το ‘πιασα το περιφερειακό υπονοούμενο!

  36. Hellegennes said

    Όπως σωστά γράφτηκε, η διάκριση του «απλώς» και «απλά» είναι σύγχρονη. Παλιότερα υπήρχε μόνο «απλώς». Όπως έχω γράψει και στο phorum.gr, η διάκριση δεν έχει καμμία σχέση με την ίδια την λέξη αλλά με την τοποθέτησή της στην πρόταση. Δηλαδή είναι διάκριση της σύνταξης, όχι μεταξύ του ζεύγους.

  37. Ερωτηματικό said

    Εντελώς άσχετο με τη συζήτησή σας και να με συγχωρείτε αλλά σκέφτηκα ότι εδώ μπορεί να βοηθήσει κάποιος. Η είδηση ότι στην Ισπανία το σύνθημα της ημέρας χθές ήταν το «Κάντε ησυχία μην ξυπνήσουμε τους Έλληνες» προκύπτει από κάπου; Δεν έχω βρει τίποτα εκτος από μια ακατάσχετη αναπαραγωγή αυτής της είδησης χωρίς καμιά απόδειξη (βίντεο, φωτογραφία, ήχος). Μήπως είναι κατασκευή;

  38. εἶμαι ὑπὲρ τῶν σχετικῶν διακρίσεων καὶ δὲν θὰ ἔλεγα ὄχι σὲ ἕνα ἐπιρρηματικὸ ἀπαρτχάιντ.

  39. Μαρία said

    Μια ματιά στον Κριαρά δείχνει οτι τα επιρρήματα απλά/απλώς συνυπάρχουν ήδη απ’ τον 13ο αι. Άρα, Νικοκύρη, αυτό με τα 150 χρόνια δεν ισχύει.

    http://tinyurl.com/44krfd3

  40. sarant said

    39: Δεν ξέρω -ασφαλώς υπήρχε το «απλά» αλλά δεν βλέπω σαφή σημασιακή διαφοροποίηση. Δες τις σημασίες του απλώς στον Κριαρά, είναι και αυτές που σήμερα αναγνωρίζονται στο «απλά» (με απλό τρόπο, ανεπιτήδευτα κτλ.)

  41. sarant said

    Το λινκ του Ελληγέννη που το είχε τσακώσει η σπαμοπαγίδα:
    http://www.phorum.gr/viewtopic.php?f=73&t=207460

  42. Μαρία said

    40 Δεν μίλησα για διαφοροποίηση, γι’ αυτό έγραψα συνυπήρχαν. Αυτό που δεν ισχύει είναι οτι χρησιμοποιούνταν μόνο ο τύπος απλώς. (αφού παλιότερα, πριν από 150 χρόνια έστω, μόνο “απλώς” λέγαμε)

  43. Hellegennes said

    41: Ευχαριστώ! Γιατί χτύπησε;

  44. sarant said

    Πολλές φορές τα λινκ τα πιάνει η παγίδα. Ίσως τα θεωρούν σπαμ, τι να πω.

  45. Θρασύμαχος said

    http://www.sea.org.gr/press/pages/viewpress.aspx?PressID=76 «αν ο Υπουργός φρόντιζε να ΕΝΣΚΗΨΕΙ με περισσότερο ενδιαφέρον στο έργο των υπαλλήλων της Αρχαιολογικής Υπηρεσίας»

  46. LandS said

    Δεν πρόλαβα να διαβάσω όλα τα μέχρι τώρα σχόλια και ίσως να επαναλάβω κάτι σχετικό με το: Άλλης η διαφορά μεταξύ του απλά/απλώς και άλλη του αδιάκριτα/αδιακρίτως. Έτσι κάποιες διακρίσεις θα διατηρηθούν, ενώ άλλες θα ακολουθήσουν την μοίρα τους.

    Σε αυτές ανήκει πρώτη και καλύτερη η απλά/απλώς, επειδή υπάρχει η μία προς μία σχέση (και αντίστροφα)του 1,2,3,4,5,6,…πολλά, με το απλά, διπλά,τριπλά,τετραπλά,πενταπλά,τρίδιπλα,… πολλαπλά. Εκτός και αν επιμένετε στο απλώς,διπλά,τριπλά και βάλλε.
    Να το πω αλλιώς: «λέω με απλό τρόπο» είναι το ίδιο με το «λέω με ένα τρόπο». Κάτι απλό δεν μπορεί να έχει περισσότερες από μία εκδοχές κ.ο.κ.
    Καταλήγω λοιπόν ότι τα απλά/απλώς πάντοτε μπορούν να χρησιμοποιηθούν αδιακρίτως, ενώ εγώ προσωπικά δεν μπορώ να φανταστώ περίπτωση που κάποιο από τα δύο χρησιμοποιείται αδιάκριτα.

  47. LandS said

    Άλλη η διαφορά γμτ

  48. LandS said

    Ηλεφούφουτε δεν ξέρω πως οι Πολωνοί προφέρουν αυτό που λες, αλλά ένα χρόνο στο Πλόβντιβ το λου παχύ το άκουγα.
    Υπήρχε σε ορισμένους, όταν μιλούσαν Ελληνικά, η προσπάθεια να το λεπτύνουν.
    Και οι Ρώσοι με παχύ λ μιλάνε. Και κάποιο Σέρβοι, και σίγουρα οι (εξωμότες Βούλγαροι) Φυρομιανοί.

  49. π2 said

    Ερωτηματικό (37): φαίνεται να μην ισχύει (βλ. όμως και εδώ.

  50. Μπράβο βρε π2, εγώ τόση ώρα έψαχνα σε ποιο νήμα είχε τεθεί το ερώτημα…

  51. Ηλεφούφουτος said

    σχ. 48, μήπως ισχύει το περιφερειακό που λέγαμε;
    Στη Σόφια πάντως η συνήθης προφορά είναι Πουόβντιφ, με το ου να σχηματίζει δίφθογγο με το ο.
    Σε κάθε περίπτωση, δεν μιλάμε για λεπτό και παχύ λ αλλά για παχύ λ και ł.

    σχ. 39 , 40 Η απλοποίηση του απλούς σε απλός μαρτυρείται ήδη από την ύστερη αρχαιότητα, άρα επίρρημα «απλά» λογικά θα έχουμε ήδη από τη στιγμή που συστηματοποιήθηκε η επιρρηματική κατάληξη -α αντί της -ως (πολύ πριν τον 13ο αιώνα). Παρεπιφτού, το γεγονός ότι απαντούν και τύποι όπως «απλύς» (Χρονικόν του Μορέως) δείχνει ότι ίσως δεν έλειψαν και οι εναλλακτικές πορείες.

    Το ζήτημα είναι όντως η διάκριση. Στον Κριαρά το «απλά» δεν έχει τη σημασία του «απλώς» όπως στο «εγώ απλώς σου είπα αυτό», η οποία μάλλον οφείλεται σε νεότερη επίδραση από ξένη γλώσσα. Προσωπικά έχω την εντύπωση ότι κανένας απλός άνθρωπος μέχρι τη δεκαετία του ’70 δεν έλεγε «απλά» με την έννοια «απλώς».

  52. Μαρία said

    51α Με φαντάζεσαι να προφέρω το Βλάντοβο με παλιολλαδίτικο λ;

    51γ Κι εγώ έτσι νόμιζα* και βλέποντάς το εμπειρικά πρέπει να ήταν σπάνιο. Η εξάπλωση του οφείλεται, όταν άρχισε η μετάφραση απ’ την καθαρεύουσα στη δημοτική (το έχουμε ξανασυζητήσει).
    *Δες στο Γεωργακά το λήμμα απλά.

  53. Ηλεφούφουτος said

    49, Π2 επειδή κυκλοφορεί και μία δήλωση του Τσάβες «δεν θα καταντήσουμε Ελλάδα», την οποια δεν κατάφερα ποτέ να διασταυρώσω, αναρωτιέμαι αν κι αυτή είναι αυθεντική. Ο ορθολογιασμένος συντάκτης του λίκνου που έδωσες πρώτο φαντάζομαι πως θα ήθελε να βγάλει ανάλογα νεοταξίτικα λυσσακά και γι αυτήν.

    Εκεινο που με κάνει να σκέφτομαι πως μπορεί και να είναι αληθινή είναι ότι αλλού δίνεται ως «δεν θα καταντήσουμε» και αλλού «δεν καταντάμε», πράγμα που με κάνει να πιστεύω ότι η γλώσσα του πρωτοτύπου ήταν άλλη.

  54. Ηλεφούφουτος said

    52, γιατί τι έχει το παλιολλαδίτικο λ;
    Μια χαρά παλιολλαδίτικο λ είναι!

  55. Σήμερα κλείνει τα 70 του ο Μπομπ Ντύλαν

  56. LandS said

    @51
    Στην αγγλική βικιπέδια στο λήμμα για τα βουλγάρικα έχουμε την εξής παράγραφο:
    Furthermore, in the speech of many young people the more common and arguably velarized allophone of /l/ is often realized as a labiovelar approximant [w].[30] This phenomenon, colloquially known as мързеливо «л» (lazy «l») in Bulgaria, was first registered in the 1970s and isn’t connected to original dialects. Similar developments, termed L-vocalization, have occurred in many languages, including Polish, Serbo-Croatian, Brazilian Portuguese and certain dialects of English such as Cockney and AAVE.
    Μπορεί αυτή η κουβέντα να δείχνει απλώς/απλά ότι είμαι μεγαλύτερος σου.

  57. Ηλεφούφουτος said

    56, Για δες!
    Δεν είχα διαβάσει τίποτε σχετικό. Εμπειρικά μιλούσα, οπότε μπορεί να είναι θέμα γενιάς. Και οι Βούλγαροι που ακούω στο επαγγελαμτικό μου περιβάλλον είναι συνομίληκοι προς τα κάτω.
    Ειχα καθηγήτρια Βουλγαρικής (ηλικίας κοντά στα 40), που το πρόφερε όπως το λέω. Στην αρχή είχα πάθει ένα μικρό πολιτισμικό σοκ. Κάποιες φορές δεν την καταλάβαινα μ αυτό το w, ιδίως όταν έκανε σπέλινγκ.
    Όταν της το παρατήρησα, με διαβεβαίωσε ότι όπως το πρόφερε ήταν το κανονικό.

  58. Μαρία said

    Μικρέ Ηλεφού, άκου το Πλόβντιβ απο άντρα Βούλγαρο και ευχαριστήσου λ. Η γυναίκα σε μένα δεν παίζει.
    56
    Φαίνεται θα θεωρήθηκε χωριάτικο, χαμηλού κύρους και έκαναν ασκήσεις ορθοφωνίας, για να το εκλεπτύνουν 🙂

    http://fr.forvo.com/word/%D0%BF%D0%BB%D0%BE%D0%B2%D0%B4%D0%B8%D0%B2/

  59. Μαρία said

    57 Στη φλανέλα/φανέλα είναι εντελώς δικός μας.
    http://fr.forvo.com/user/soqquadro/

  60. Όποιος δεν άνοιξε το λίκνο του Ηλεφούφουτου στο 18 (http://www.enet.gr/?i=arthra-sthles.el.home&id=278083), να τον ανοίξει πάραυτα. Κείμενο που πάει για κοτσανοβραβείο, ακόμα και στην κατηγορία «δημοσιογραφική γλώσσα».

  61. sarant said

    Εδώ που τα λέμε και η γαλλικούρα του (aux armes egaux) έχει τουλάχιστον δύο λάθη 🙂

  62. 60 Εντυπωσιακές προτάσεις για Σαρκοζύ…τελεί υπό σύγχυση

    (ή σε σύγχυση 😉

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: