Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η άλλη λέξη που αρχίζει από γιω-

Posted by sarant στο 27 Ιουνίου, 2011


 

Να το ξεκινήσουμε με κουίζ, αν και θα φανερωθεί στις επόμενες γραμμές.

Πείτε μου δυο ελληνικές λέξεις, όχι της ίδιας ρίζας, που να αρχίζουν από γιω-. Ή μάλλον θα σας πω εγώ τη μία λέξη, «γιώτα», κι εσείς θα βρείτε τη δεύτερη. Μόνο που η δεύτερη λέξη δεν πρέπει να είναι από την ίδια οικογένεια, άρα δεν μετράει ούτε ο γιωταχής ή το γιωταχί, ούτε ο γιωτάς του στρατού, ούτε ο γιωτακισμός. Επίσης, δεν μετράει το γιωτ, όχι επειδή είναι ξένη λέξη αλλά επειδή θα τη γράψουμε (ως δάνεια λέξη) απλά, γιοτ. Άρα; Ποια είναι η δεύτερη ελληνική λέξη που αρχίζει από γιω-; Να το πάρει το ποτάμι;

Τα καινούργια λεξικά δεν την έχουν, αν πάτε στα παλιότερα θα τη βρείτε.

Η άλλη λέξη που αρχίζει από γιω- είναι το ρήμα «γιώνω».

Γιώνω θα πει σκουριάζω, ή μάλλον οξειδώνομαι -λέγεται καταρχήν για τα χάλκινα σκεύη, που έχουν παλιώσει και η επικασσιτέρωση έχει φύγει κι έχουν πιάσει αυτό το πράσινο στρώμα σκουριάς. Μεταφορικά, λέγεται για το πρόσωπο που πρασινίζει από μίσος, φθόνο κτλ., για τον άνθρωπο που δηλητηριάζεται από τέτοια συναισθήματα. Ο Δημητράκος δίνει τη φράση «αντί να χαίρεσαι, γιώνεις για του αδερφού σου την προκοπή». Υπάρχει και η μετοχή, γιωμένος: ο σκουριασμένος, οξειδωμένος’ και ο μνησίκακος, κι αυτός που έχει πρασινίσει απ’ το κακό του.

Η λέξη ετυμολογείται από το αρχαίο ρήμα ιώ, ιούμαι στη μέση φωνή, που θα πει, ακριβώς, σκουριάζω, πιάνω σκουριά, και που προέρχεται από τον ιό, μια και στα αρχαία «ιός» εκτός από το δηλητήριο ήταν και η σκουριά, η πράσινη του χαλκού και η κόκκινη του σίδερου.

Χρησιμοποιείται σήμερα το «γιώνω»; Εσείς θα μου πείτε, αν ξέρετε τη λέξη, κι αν ακούγεται ακόμα (και πού). Βρίσκω πάντως, σε παραπροπέρσινο άρθρο του μυτιληνιού Δημοκράτη που παραπονιέται για τη δημοτική πλαζ, ότι οι καμπίνες των αποδυτηρίων έχουν τα χάλια τους, με «γιωμένα καρφιά και μεντεσέδες να εξέχουν» (παρεμπιπτόντως, είναι όμορφη πλαζ τα Τσαμάκια, αλλά θέλει παπούτσι να μπεις μέσα, πιο κοφτερές πέτρες δύσκολα θα βρεις).

Βρίσκω ακόμα, σε βιβλίο του Κεφαλλονίτη συγγραφέα Β. Σακκάτου, ότι «η όψη του μικρού σκοτείνιασε κι έγιωσε», ενώ σε παλιό δημοτικό ότι «έγιωσε το νι», δηλαδή το υνί. Και βέβαια υπάρχει το εξαιρετικό ποίημα του αναρχικού Μικέλη Άβλιχου, που αξίζει να τον παρουσιάσω πιο αναλυτικά κάποτε, γραμμένο για τον «μοχθηρό ψευδοφιλόπατρι», ποίημα που λες πως γράφτηκε χτες προχτές για μερικούς σημερινούς:

Ο μοχθηρός ψευτοφιλόπατρις

Το πρόσωπό του εκείνο το γιωμένο
που της καρδιάς του δείχνει τη σκουριά
το γέλιο το κρυφό και λυσσιασμένο
που η δυστυχία των άλλων τού γεννά.

Το φθονερό του μάτι το σβησμένο
που δείχνει βουλιμιά για συμφορά
μας εξηγούν γιατ’ είναι διψασμένο
τ’ αχείλι του και πόλεμο ζητά.

Διψάει να ιδεί στα μαύρα φορεμένους
πατέρες και μανάδες που μισεί,
να τους ιδεί στα δάκρυα τους πνιγμένους:

Θάναι δροσιά στην έρμη του ψυχή.
Για τούτο υπέρ Πατρίδος σκούζει, κράζει
Όρνιο, που για κουφάρια αναστενάζει!

 

59 Σχόλια προς “Η άλλη λέξη που αρχίζει από γιω-”

  1. Στα σημερινά κυπριακά: αγιώνω.

    Και καθυστερημένα συγχαρητήρια για τα εκατομμύρια!

  2. Πράγματι στην Κύπρο χρησιμοποιούμε το αγιώνω και τα παράγωγά του. Π.χ. άγιωσε, αγιωμένος κ.τ.λ. Το άκουσα όμως να χρησιμοποιείται μόνο κυριολεκτικά.

    Ο Γιώργος γιατί να μην μετράει;

  3. Costas Ζ said

    Και η (Πανα)γιώτα;

  4. silia said

    Γιώργος ;…

  5. tahini_ said

    Από τα κυπριακά, το γιώρκιν (=γεωργική παραγωγή από ιδιόκτητη καλλιέργεια), που πιθανόν να ανάγεται ετυμολογικά στη λέξη «γεωργία». Αυτό με κάθε επιφύλαξη και φυσικά, μόνο στην περίπτωση που η λέξη όντως γράφεται με -ω. Αν κάποιος γνωρίζει περισσότερα, ας μας διαφωτίσει.

  6. δμ3κ said

    Το γιώρκιν διά το με -ώ- το λεξικόν μου, άρα γίνουνται 3 οι λέξεις.
    Το γιώμα στα κυπριακά πράγματι έν άγιωμα. Το γιώμαν θα εμπόρηεν να ήτουν τοπική προφορά του λιώμαν, στην Λάρνακαν κυρίως.

  7. Immortalité said

    Τη λέξη δεν την ήξερα και μέχρι να διαβάσω δυο σειρές παρακάτω την είχα μπερδέψει με το γειώνω. Η μαμά μου που ρώτησα μου είπε ότι η πράσινη σκουριά που μάζευαν τα μπακίρια και όλα τα σκεύη που θέλαν γάνωμα λεγόταν «έγεθος». Αλλά το ρήμα δεν το θυμάται, ήταν λέει πιτσιρίκα όταν γάνωναν τα τσικάλια.

    Μετά από την πληροφορία αυτή, άνοιξα και το λεξικό όπου ως (η) γιότα ή (ο) έγιoτας δίνεται αυτή πρασινωπή σκουριά των μπακιριών. Αλλά ρήμα δεν έχει. Και τα γράφει και με όμικρον.

  8. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    Ο Γιώργος είναι κύριο όνομα, συνήθως δεν το μετράμε για λέξη (τα περισσότερα λεξικά δεν έχουν τα κύρια ονόματα).

    Ιμόρ, βλέπω ότι ο έγιοτας χρησιμοποιείται και για επαλείψεις στο στομαχόπονο 🙂

  9. Immortalité said

    @8 Νίκο δεν το έχω δοκιμάσει. Λες να χαπακώνομαι τζάμπα και βερεσέ; 🙂

  10. Δεν ξέρω από πού προέρχεται αλλά για την πρασινωπή «σκουριά» των μπακιριών χρησιμοποιείται η λέξη γάνα (η ίδια που λέγεται για ότι έχει μικρό πάχος πάνω σε κάτι άλλο, εξ ου και το γάνωμα που βάζει μια γάνα καλάι πάνω από το μπακίρι και διώχνει την γάνα του μπακιριού). Και το ρήμα γανώνω για τη διαδικασία που αφαιρείται η μια γάνα με μια άλλη ενώ γανιάζω πιάνω γάνα.
    Αντίθετα το γιωμένος το χρησιμοποιούσαμε στην (Πλαγιά της) Μυτιλήνη(ς) για κάθε τι σκουριασμένο αλλά από σίδερο. Τα γιωμένα να καρφιά που τυχόν πατάγαμε ήταν ο βασικός φόβος για τέτανο (ή τα γιωμένα τα σύρματα – τέλια). Δεν ξέρω αν λέγεται ακόμα, νομίζω πως τώρα πια τα λένε σκουριασμένα στα πλαίσια της ανόρθωσης της γλώσσας (ο ένας μήνας το χρόνο που βρίσκομαι εκεί, δεν είναι αρκετός για να πω σίγουρα, αφού κι η μάνα μου λέει πως μιλάω τα παλιά, τα «βαριά» το Πλαγιώτικα!)

  11. Geom said

    Πράγματι, στη Μυτιλήνη είναι πολύ συχνή η χρήση της λέξης αυτής. Σαν ρήμα «γιώνω», σαν ουσιαστικό «γιώμα» και, όπως αναφέρεται στον Δημοκράτη, σαν επίθετο «γιωμένος».

  12. marulaki said

    Υπάρχει και η φράση ‘τον έπιασε η γάνα πάλι’, τη λέει η μαμά μου όταν τρώγεται κάποιος με τα ρούχα του. Μάλλον επειδή όταν τρίβεις το σκεύος να γυαλίσει, το τρίβεις με μανία.

  13. @5, 6: Ταχίνι και Δμ3κ, το γιώρκιν είναι πράγματι από το γεώργιον, που θα πει «χωράφι ή περιβόλι που καλλιεργείται» και κατ’ επέκταση «σοδιά», «γεωργική παραγωγή».
    Βλέπω ότι η λ. γεώργιον είναι αρκετά μεταγενέστερη (απαντά, ας πούμε, στη μετάφραση των Εβδομήκοντα και στον Στράβωνα).

  14. gbaloglou said

    «Οοο γανωτηηής!» — ναι, πρόλαβα να το ακούσω στους δρόμους που μεγάλωσα, αλλά δεν νομίζω ότι σχετίζεται, είτε αυτό είτε η «γάνα» (#12), με το «γιώνω».

  15. Σχολιαστής said

    Αν και σχετίζεται με το προ-προηγούμενο ποστ, αυτό το ξέρετε;

    http://www.papasotiriou.gr/product.gbook.asp?pfid=1935476&prid=1189707

  16. Εκτός από το γιώρκιν που αναφέρθηκε προηγουμένως και από άλλους σχολιαστές, στην Κύπρο υπάρχει και η συναφής λέξη γιωρκώ που σημαίνει παράγω και προφανώς προέρχεται από το γεωργία, γεωργώ.

  17. Μαρία said

    13
    Μόνο το άκουγες; Εγώ τον παρακολουθούσα, όσο γάνωνε.

    Δεν είπε κανείς οτι σχετίζονται. Άλλο ο ιός κι άλλο το γάνος. (Εμείς έχουμε και τη γανάδα, τη μεταλλική γεύση.)

  18. Μαρία said

    15
    https://sarantakos.wordpress.com/2010/05/26/oldnavy/#comment-34472

  19. Πωπω έλειψα απ’το μπλογκ 3 μέρες και έγιναν πράματα και θάματα! 😀
    Πάνω από τα δυο εκατομύρια οι επισκέψεις! (συγχαρητήρια Νικοκύρη, πάντως πιστεύω ότι το ιστολόγιό σου αξίζει πολλαπλάσιες!).
    3 καινούριες αναρτήσεις! (να υποθέσω πως αγρανάπαυση τέλος;)

    Και φυσικά, εκατοντάδες καινούρια σχόλια!
    Πωπω έχω μείνει πολύ πίσω…

    Να δω πότε θα προφτάσω να τα διαβάσω όλα για να συμβαδίζω με τους υπόλοιπους! 🙂

    Α, και πραγματικά εξαιρετικό το ποιηματάκι του Άμβλιχου… Και πραγματικά απόλυτα επίκαιρο, αν και πολύ φοβάμαι ότι πάντοτε θα είναι. Ο τύπος του μοχθηρού ψευτοφιλόπατρι μάλλον δεν θα εκλείψει ποτέ…

  20. Immortalité said

    @19 Εάν σε παρηγορεί, δεν είσαι ο μόνος. 🙂

  21. ti zoe sauto to blog said

    Με αφορμή όσα είπε ο φίλος Γιάννης , να πω ότι η σκουριά δεν παίζει κανένα ρόλο στη μετάδοση του τέτανου , αν και ο σχετικός λαϊκός μύθος είναι πολύ διαδεδομένος.

    Στην πραγματικότητα , ο τέτανος βρίσκεται στο χώμα σε μορφή σπόρων και για να προσβάλλει τον άνθρωπο , θα πρέπει να βρεθεί σε συνθήκες έλλειψης οξυγόνου .
    Έτσι το καρφί μολύνει το σώμα σε βάθος ,δημιουργώντας πληγή βαθιά και σχετικά κλειστή όπου δεν φτάνει ο αέρας και παρέχοντας έτσι το ιδανικό αναερόβιο περιβάλλον για να βλαστήσει (= πολλαπλασιαστεί ) ο τέτανος.

    Η σκουριά δεν παίζει κανένα ρόλο . Σημαίνει απλώς ότι το καρφί βρίσκεται πολύ καιρό στο χώμα και πιθανότατα έχει μολυνθεί από τέτανο.
    Οπότε προσοχή και τα ανοξείδωτα καρφιά , σύρματα κλπ , μπορούν εξίσου εύκολα να προκαλέσουν τη νόσο.

  22. ti zoe sauto to blog said

    21 συνέχεια…
    Τα μικρόβια της κατηγορίας αυτής (αναερόβια) , ονομάζονται κλωστηρίδια και εκτός απ’ τον τέτανο εδώ ανήκει η γάγγραινα και της αλλαντίασης ( που δίνει το μπότοξ).

    Γάγγραινα αναπτύσσεται όταν παθαίνει βλάβη ένα αγγείο οπότε δεν δίνει αίμα (άρα και οξυγόνο) σε κάποια περιοχή του σώματος ή όταν εξωτερικά καλύψουμε ένα μέλος του σώματος σφιχτά με ρούχα , για πολλές μέρες.

    Τα παιδιά που ακρωτηριάστηκαν στο Αλβανικό με τα διαβόητα κρυοπαγήματα ( γάγγραινα ήταν ) θα είχαν γλιτώσει – τι αμαρτία – αν κάποιος τους είχε πει ότι πρέπει κάθε μέρα να βγάζουν τις αρβύλες και τις κάλτσες τους , έστω για λίγα λεπτά.

  23. Μαρία said

    22 Δηλαδή μπορεί να πας για τσίτωμα και να φύγεις παράλυτος 🙂

  24. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα επόμενα σχόλια!

    15: Σχολιαστή, το έχουμε συζητήσει το βιβλίο αυτό, εγώ προσωπικά το φυλλομέτρησα -δεν το αγόρασα- και αρκούσε να δω ότι είναι κριτική στο λεξικό Μπ. από εντελώς αντιεπιστημονικές θέσεις.

    21-22: Γιατρέ, πολύ καλή η ανάλυση, σ’ ευχαριστώ,. ιδίως για τον τέτανο είναι πολύ χρήσιμη. Πήγα να σου τη βγω, διότι εγώ τη λέξη την ξέρω «κλωστρίδιο» και όχι «κλωστηρίδιο» που μου λες -και το λεξικό Παπύρου έτσι την έχει, αφού είναι clostridium. Αλλά αφού είναι ελληνογενής λέξη από το κλωστήρ, μπορεί να είναι τελικά σωστότερο το κλωστηρίδιο, που περιέργως προηγείται με βραχεία κεφαλή στο γκουγκλ.

    Ε, ναι, άλλο γάνα κι άλλο γιώνω.

  25. ti zoe sauto to blog said

    23
    Το κλωστηρίδιο της αλλαντίασης αναπτύσσεται στα σπιτικά λουκάνικα και κονσέρβες (αν δεν αποστειρωθούν καλά και επειδή δεν έχουν αέρα ). Παράγει μια τοξίνη την μποτουλίνη που είναι δηλητήριο των νεύρων και αν την φας οι πιθανότητες να πεθάνεις από αναπνευστική παράλυση είναι > 90 %.

    Στο μπότοξ ενίεται η τοξίνη εξωτερικά και προκαλεί παράλυση των νεύρων του προσώπου ( και χαλάρωση των μυών ).
    Άν δημιουργηθεί πρόβλημα παράλυσης μυών κλπ , δεν κρατάει πάνω από 6 μήνες , γιατί η τοξίνη βρίσκεται στο εξωτερικό του σώματος και σταδιακά διασπάται.

  26. Μαρία said

    Μερικές φορές υπερενίεται.
    http://www.agelioforos.gr/default.asp?pid=7&ct=9&artid=42326

  27. tamistas said

    Την πάτησα περίπου όπως ο Στέλιος. Φοβάμαι ότι θα συνεχίσω, λόγω υποχρεώσεων, να την πατώ για λίγο καιρό ακόμα.

    Υποκλίνομαι στα εκατομμύρια. Είναι και μια παρηγοριά στους χαλεπούς (πάντα έτσι θα τους λέγαμε) καιρούς μας.

    Αυτό το γιώμα δεν είναι το μεσημέρι; Όπως εδώ; Επίσης, βρήκα ενδιαφέρον αυτό για τον Δημήτρη Χατζή, όπου διάβασα:
    Πιασθήκαν’ και παλέψανε δυό νύκτες, τρεις ημέρας,
    Κι’ αυτού την τρίτην την αυγήν, κοντά ‘στο γιώμα, γιώμα,
    Φέρν’ ο λεβέντης μια βολά, του Χάρου κακοφάνη·

    Βέβαια, γιώμα, στα ποδανά, είναι το μαγιώ, έτσι δεν γράφαμε παλιά τα μαγιό, το μπανιερό;

    Υπέροχος ο Άμβλιχος, ελπίζω να δούμε σύντομα την αναλυτική παρουσίασή του…

  28. ti zoe sauto to blog said

    Χωρίς να είμαι ειδικός ( νευρολόγος ) και χωρίς να θέλω να επηρεάσω κανέναν , απορώ πώς ένας υγιής άνθρωπος πάει και βάζει τέτοια δηλητήρια στο σώμα του , μόνο από ματαιοδοξία !

  29. sarant said

    Στέλιο, δεν τελείωσε εντελώς η αγρανάπαυση…

    Όχι, το γιόμα = απόγευμα/απόγιομα γράφεται με ο.

  30. sarant said

    Α, παιδιά: Άβλιχος ήταν, όχι άμβλ…

  31. ti zoe sauto to blog said

    24 β)
    Νίκο μου, σ’ ευχαριστώ για τα καλά σου λόγια .
    Σε όλες τις μικροβιολογίες και παθολογίες που έχω , από Γαρδίκα , Ράπτη , ελληνικό CECIL ,Παπαπαναγιώτου κλπ παντού κλωστηρίδιο είναι , άλλωστε 25 χρόνια την ξέρω τη λέξη 🙂

  32. Μαρία said

    28 Αν δεν ήταν δηλητήρια, θα συνέχιζες να απορείς;

  33. papoylis said

    Να συμπληρώσω το αμίμητο του Καπετάνιου για τον ΓΑΠ :

    ..γιωργάπης 🙂

  34. tahini_ said

    @13: Ευχαριστώ για τα φώτα σου Τιπούκειτε!

  35. Squatter said

    Στην Κρήτη απαντάται ως «ίγιωτας» αυτή η οξειδωση, και σαν πέταγε ίγιωτες το τσικάλι, ήπρεπε να το δώσουνε του καλαϊτζή (ή γανωτή).
    Άλλο, κρητικής ποιμενικής ορολογίας: γιώθοι. Έντομα που τρυπούν την προβέ του ωζού και αφήνουν τα αυγά τους μέσα, ώσπου γίνουν νύμφες και αφού βγάλουν φτερά, πορίζουν απ´ το ίδιο τρυπαλάκι. Οι βοσκοί στεναχωρούνται να το ειδουν, γιατί την τρύπια προβέ την πωλούνε φτηνά, αν δεν πάει ντίπι στράφι. Ετυμολογικά όμως, πε μου συ Νικοκύρη.
    🙂

  36. Kώστας said

    Επιτρέψτε μου μια παρέμβαση που είναι άσχετη εντελώς με το θέμα: Κ.Νίκο, επειδή σε παρακολουθώ και εκτιμώ την άποψή σου, θέλω να μου πεις την άποψή σου (αν θες κι εσύ βέβαια και μπορείς) για τον συγχωρεμένο Ρένο Αποστολίδη ως φιλολόγου περισσότερο, παρά ως λογοτέχνη. Αξίζει κανείς να αγοράσει κάποιο τόμο απ’ την Ανθολογία του; Έχω ακούσει και καλά και αρνητικά σχόλια. Συγγνώμη και ευχαριστώ.

  37. Μαρία said

    35 Για το πρώτο δες #7
    Στον Κοραή, σ.100, με όμικρον, γιόθοι.
    http://books.google.gr/books?id=TA0UAAAAQAAJ&pg=PA100&dq=%CE%B3%CE%B9%CF%8C%CE%B8%CE%BF%CE%B9&hl=el&ei=5OkITtr6J4_sOY69vc8N&sa=X&oi=book_result&ct=result&resnum=8&ved=0CEgQ6AEwBw#v=onepage&q&f=false
    Ίονθος: α.η ρίζα της τρίχας, νέα τρίχα β. εξάνθημα του προσώπου, που εμφανίζεται συχνά, όταν βγαίνουν τα πρώτα γένια.
    Και:
    http://www.livepedia.gr/index.php/%CE%93%CE%B9%CF%8C%CE%B8%CE%BF%CF%82

  38. sarant said

    35: Να είσαι καλά, σύντεκνε, πολύ χάρηκα το σχόλιο -και ευχαριστώ Μαρία για την ετυμολογία!

    36: Πολλοί που γνώρισαν τον Ρένο μαγεύτηκαν από την προσωπικότητά του και πίνουν νερό στη μνήμη του. Εγώ, δεν τον έχω γνωρίσει και από ορισμένες του ενέργειες τον έχω αντιπαθήσει πολύ. Όχι όμως για τις φιλολογικές ή τις λογοτεχνικές του επιδόσεις. Η ανθολογία ποίησης, που είχε ξεκινήσει από τον πατέρα του, είναι δικαίως κλασική αν και δεν ξέρω τις νεότερες εκδόσεις. Ανθολογία διηγήματος δική του δεν θα έπαιρνα διότι μας την είχε επιβάλει επί χούντας, όταν την δημοσίευε ζορ ζορνά στις εφημερίδες.

  39. ti zoe sauto to blog said

    32
    Όχι , Μαρία μου , να περιποιηθούν οι άνθρωποι το δέρμα τους με ένα αγνό προϊόν ενυδατικό ή αντηλιακό – καμία αντίρρηση .
    Ίσα-ίσα που είναι φροντίδα για την υγεία ενός οργάνου πολύτιμου και πολύ εκτεθειμένου σε κινδύνους .
    Η λέξη κλειδί είναι αυτό που λέμε στην Ιατρική » σεβασμό » στους ανθρώπινους ιστούς.

  40. Μαρία said

    38, 39
    Το τελευταίο στη σελίδα για το Γιατρό:
    http://tinyurl.com/5vnxkku

    39 Γιατρέ, μήπως η λέξη κλειδί είναι η αποδοχή του γήρατος απ’ τον πολιτισμό μας;

  41. ti zoe sauto to blog said

    40 α)
    αχ και μόλις έκλεισα το τηλέφωνο με τον θειο μου , που είναι 85 και τα ‘χει 400 , εγώ δεν την ξέρω τη λέξη. Αύριο που θα με πάρει για το … ιατρικό δελτίο θα τον ρωτήσω.

    β) προσωπικά συμφωνώ απολύτως , αλλά το θέμα είναι πολύ ευρύτερο και ξεπερνάει την Ιατρική. Ήθελα όμως να πω ότι όταν παραλύεις ένα γερό νεύρο μόνο και μόνο για να φανείς όμορφος , ε αυτό δεν είναι σεβασμός στο σώμα σου.

  42. aerosol said

    Νομίζω πως έχω ακούσει το γιώνω από φαντάρο, πριν πέντα χρόνια (όπως και το «έγιωσα»). Δεν ήξερα τη λέξη και νόμισα πως ήταν παραφθαρμένο «λιώνω», από αυτά τα παιχνίδια με λέξεις και προφορές που ανθούν στο στρατό. Μόλις διάβασα το ποστ σκέφτηκα πως ίσως να έκανα λάθος…

  43. Smyrnios said

    Λέξεις που αρχίζουν με «γιό..» σας κάνουν. Ή απαραιτήτως επιμένετε στο «άχρηστο» ωμέγα;;;

  44. Υπάρχει επίσης και το άθυρμα, το παιγνίδι «γιο-γιο», ενώ η Κυπριακή παροιμία «αν γιωρκήσει η Μεσαρκά, χαρείτε μάννες και παιδιά», παραπέμπει στα γεωργικά, ίσως και στα georgica για τους λατινομαθείς φιλολόγους.. Η γεωργία στην Κύπρο αναφέρεται και με το τουρκωνύμιον της, ρεσπερίκκι, «το ρεσπερίκκι εν χαμαλίκκιν»… Ρεσπέρης ο γεωργός, και το περίεργον, η Κύπρος, αν και νησί, έχει ηπειρωτική οικονομία και κουλτούρα. Τα παραθαλάσσια χωράφια ήταν τα «ακάμωτα» που έδιναν στους παρακατινούς γιούς, (γιός, γιώνω ή αναγιώνω, μεγαλώνω), ήλθε όμως η οικονομία της νεωτερικότητας και οι «άχρηστοι» κληρονόμοι έγιναν εκατομμυριούχοι «developers».

  45. espectador said

    Γιωτόπουλος 🙂

  46. sarant said

    43: Με γιο- είναι πολλές…

    42: Μήπως ο φαντάρος έλεγε ότι «τον γείωσε»;

    44: Ρεσπέρης, ναι’ και ρεντζιπέρης λέγεται στη βόρεια Ελλάδα ή λεγόταν. Αυτό με τα χωράφια τα παραθαλάσσια, τις «αμμούτσες», το ξέρω και στην Κρήτη -τα δίνανε προίκα στα κορίτσια. Και μετά τρέχαν και δεν φτάναν οι γιοι.

  47. silia said

    @44 Τίτος Χριστοδούλου & @46 Sarant
    Αυτό με τα παραθαλάσσια χωράφια το άκουσα για πρώτη φορά στην Θάσο στην … εκδοχή , πως παλιά τις αμμούδες (άγονα λόγω γειτνίασης με την θάλασσα χωράφια ) τα δίναν προίκα στις … όμορφες κόρες , που ούτως ή άλλως θα εύρισκαν εύκολα (λόγω ομορφιάς) γαμπρό και στις άσχημες τα ορεινά (εύφορα) … Έτσι μετά , κατά την άνθιση της τουριστικής εποχής , κατάντησε οι άσχημες κόρες να είναι και φτωχές και ανύπαντρες ενώ οι όμορφες με άντρα στο πλάι τους ΚΑΙ πλούσιες …
    Την ιστορία , μου την διηγήθηκαν ηλικιωμένες γυναίκες στο νησί με … πικάντικο λόγο και τολμηρές λεπτομέρειες , κάτι χαρακτηριστικό των γυναικών (ηλικιωμένων) στην Θάσο .

  48. Alexis said

    Καλημέρα σε όλους…

    Η γυναίκα μου, που κατάγεται από το Ξηρόμερο Αιτωλ/νίας και χρησιμοποιεί πολλές ιδιωματικές λέξεις στην ομιλία της, συνηθίζει να λέει «αυτός είναι σα γιωμένος» εννοώντας αδύνατος, ξερακιανός, λιπόσαρκος. Άκουγα συχνά τη λέξη χωρίς να την καταλαβαίνω (περισσότερο θεωρούσα ότι είναι παραφθορά του «λιωμένος»). Κάποια στιγμή που την ρώτησα τι ακριβώς σημαίνει η λέξη, μου είπε ότι «γιωμένα» έλεγαν παλιά τα χάλκινα σκεύη που είχαν χάσει την επίστρωσή τους και έπαιρναν χαλκοπράσινο χρώμα, και επομένως χρειάζονταν άμεσα επικασσιτέρωση (γάνωμα).
    Σήμερα, προφανώς λόγω έλλειψης πλέον αντικειμένου, (ποιός χρησιμοποιεί χάλκινα σκεύη στις μέρες μας;), η χρήση της λέξης έχει περιοριστεί αρκετά, και μάλλον μόνο με τη μεταφορική της σημασία.
    Με την έννοια του «σκουριασμένος» δεν την έχω ακούσει να χρησιμοποιείται.

  49. Squatter said

    Μαρία, σε υπερευχαριστώ και σαφέστατα και τον Νικοκύρη. Ώρα καλή.

  50. τὸ γιὼτ δὲν μετράει; τὸ λέμε στὰ ἑλληνικὰ καὶ φυσικὰ τὸ σωστὸ εἶναι μὲ ω.

  51. sarant said

    Κάτι λέει στην πρώτη παράγραφο για το γιοτ…

  52. τὸ εἶδα, ἀλλὰ ἐπιμένω ὅτι τὸ σωτὸ εἶναι μὲ ω.

  53. καὶ στὸν γούγλη φαίνεται πὼς ἡ γραφὴ μὲ ο δὲν ἔχει ἐπικρατήσει ὁλοκληρωτικά. ἡ γραφὴ γιὼτ ἐμφανίζεται πολύ συχνά, κάτι ποὺ μὲ γεμίζει αἰσιοδοξία.

  54. Νέο kid στο block said

    Πάντως κι εγώ, γιωτ το έγραψα στο συμβόλαιο, όταν αγόρασα του Ωνάση…:-)

    Διαισθητικά(όχι ότι συγκρίνω την διαίσθηση μου μ’αυτή των γιγάντων του μπλογκίου, αλλά είπαμε, είμαι θρασύς…) μου ‘κολλάει’ πιο καλά το γιώτ. Γιοτ θα έγραφα για το γερμανικό j ,ας πούμε…

  55. ὤχ, λέγε τέτοια νὰ μᾶς λένε τώρα ὅτι ἡ γραφὴ μὲ ω ἀποτελεῖ ἐπιλογὴ μὲ σαφῆ ταξικὴ προέλευσι….

  56. sarant said

    54: Κι εμένα η γραφή «γιοτ» με ξενίζει -αλλά dura lex, sed lex.

  57. aerosol said

    @46:
    Όχι, ήταν κάτι στη λογική του «Έγιωσα στη σκοπιά» ή «Γιώνω στο τρέξιμο».

  58. Τελικά, ποια είναι η δεύτερη λέξη; Ειπώθηκε πουθενά και την έχασα;

    Βέβαια, τη λέξη μπορεί να μην την έμαθα, αλλά έμαθα τόσα πολλά και χρήσιμα, -γιατρέ μου-, άλλα, που δεν με νοιάζει και πολύ. Αλλά, να, από περιέργια.

  59. Μάλιστα!

    Κλείνοντας το ποστ, είδα και την λέξη! Πώς και πήγα, πριν, κατευθείαν στα σχόλια, άντε βρες το…

    Καληνύχτα σας!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: