Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα εφαρμοστικά του μεσοπρόθεσμου

Posted by sarant στο 4 Ιουλίου, 2011


 

Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε χτες, 3 Ιουλίου και πρώτη Κυριακή του μήνα, στην εφημερίδα Αυγή και στη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». 

Το σημείωμα αυτό γράφεται μερικές μέρες νωρίτερα, οπότε δεν παίρνει υπόψη του όσα έχουν ενδεχομένως μεσολαβήσει την τελευταία εβδομάδα. Οι εφημερίδες έχουν επικαιρότητα με κλίμακα ημέρας, εμείς όμως συζητάμε για τη λέξη του μήνα που μας πέρασε — και γι’ άλλη μια φορά, οι λέξεις του μήνα μάς έρχονται ζευγάρι.

Προηγείται βέβαια το περιβόητο μεσοπρόθεσμο πλαίσιο δημοσιονομικής στρατηγικής, που απειλεί να βάλει ταφόπλακα πάνω σε κάθε ελπίδα ανάκαμψης της οικονομίας μας και να ξεπουλήσει μπιρ παρά όχι μόνο τα ασημικά, αλλά και τα μπακίρια μας. Λέγεται μεσοπρόθεσμο επειδή (υποτίθεται ότι) αφορά μια περίοδο τεσσάρων ετών, δηλαδή η πραγματοποίησή του δεν τοποθετείται ούτε στο άμεσο μέλλον, έστω σε έναν χρόνο, οπότε θα ήταν βραχυπρόθεσμο, αλλά ούτε και σε μακρινό ορίζοντα: κάπου ενδιάμεσα, άσχετα αν οι συνέπειές του υπάρχει φόβος να σημαδέψουν μια ή δυο γενιές.

Η σημαντική λέξη εδώ είναι η προθεσμία, που είναι αρχαία· στο αττικό δίκαιο σήμαινε την προκαθορισμένη ημέρα κατά την οποία έπρεπε οπωσδήποτε να πληρωθούν τα οφειλόμενα χρήματα ή να γίνει αγωγή στο δικαστήριο, μετά την παρέλευση της οποίας δεν επιτρεπόταν καμιά σχετική δικαστική ενέργεια. Σύνθετη λέξη φυσικά, από το προ και το θέσμιος, από τη μεγάλη οικογένεια του ρήματος τίθημι.

Η λέξη μεσοπρόθεσμο, μαζί με τα αδερφάκια της, το βραχυπρόθεσμο και το μακροπρόθεσμο (αλλά και τους συνδυασμούς τους, όπως το μεσομακροπρόθεσμο, για όσους πιστεύουν ότι ένα καλό εφτασύλλαβο προσδίδει επισημότητα στο λόγο), έχει περάσει τις τελευταίες δεκαετίες στη δημοσιογραφική γλώσσα ως απόδοση των αγγλικών short-, medium- και long-term, και αυτό το term είναι μια από εκείνες τις πολυσήμαντες λέξεις που σημαίνουν ένα σωρό πράγματα, από την εκπαιδευτική περίοδο και την ολοκλήρωση της εγκυμοσύνης έως την ορολογία ή τις εξισώσεις. Ανάγεται στο λατινικό terminus, που σημαίνει τέρμα, και είναι ομόρριζο με το δικό μαςτέρμα· οι Ρωμαίοι είχαν και θεό, τον Terminus, που προστάτευε τα όρια, τον Τέρμωνα ή όριο θεό, και έκαναν και τελετές προς τιμήν του, τα τερμινάλια.

Από τη λατινική λέξη terminus είναι και το τέρμινο (ή τέρμενο) που το χρησιμοποιούν οι χαρτορίχτρες και οι καφετζούδες για να υποσχεθούν τον ουρανό με τ’ άστρα χωρίς να δεσμευτούν για την υλοποίηση των υποσχέσεων, με αποτέλεσμα η φράση σε τρία τέρμινα να έχει γίνει σχεδόν παροιμιακή· έτσι, σε τρία τέρμινα θα παντρευτείς, θα πλουτίσεις, θα γνωρίσεις την ευτυχία, μας λένε. Και τις μεν χαρτορίχτρες τις κλείνουν φυλακή, όταν όμως ο πολιτικός υποσχεθεί όχι σε τρία τέρμινα αλλά το 2013 ή το 2015 θα βγούμε από την κρίση, θα επιστρέψουμε στις αγορές, θα ανακτήσουμε τη χαμένη μας αξιοπρέπεια, περιέργως τον χειροκροτούμε και τον ψηφίζουμε (ευτυχώς, όλο και λιγότεροι).

Όμως, οι εταίροι μας απαίτησαν όχι απλώς να ψηφιστεί το μεσοπρόθεσμο, παρά να εγκριθεί από τη Βουλή, με τη διαδικασία του κατεπείγοντος, και ο εφαρμοστικός νόμος — κι αυτή είναι η δεύτερη λέξη του μήνα.

Υποστήριξαν κάποιοι, όχι άδικα, ότι η λέξη εφαρμοστικός είναι ατυχής νεολογισμός, και ότι σωστότερο θα ήταν νόμος περί εφαρμογής. Θα μπορούσε επίσης να αποκληθεί εκτελεστικός νόμος, αλλά βέβαια σε αυτή τη συγκυρία, ο νόμος που βάζει καινούργιο χαράτσι στους ήδη αγρίως φορολογημένους, μάλλον με εκτελεστικό απόσπασμα μοιάζει, οπότε φαντάζομαι ότι σκόπιμα οι κυβερνώντες απέφυγαν να τον πουν «εκτελεστικό νόμο» για να αποφύγουν τους συνειρμούς. Οπότε, επειδή ο νεολογισμός πάντα έχει την αξία του αιφνιδιασμού διότι αποπροσανατολίζει κάποιους, τον είπαν εφαρμοστικό νόμο, σύνθετο από το επί και το αρμόζω, και, επειδή οι αρχαίοι το πρόφερναν το δασύ πνεύμα του αρμόζω, το πι τράπηκε σε φι, εφαρμόζω, ενώ σήμερα που δεν ξέρουμε δασείες λέμε, έστω, αντηλιακά.

Εφαρμόζω αρχικά σήμαινε προσαρμόζομαι σε κάτι, έχω καλή εφαρμογή, ταιριάζω· είναι λέξη αρχαία, ήδη ομηρική. Στην ίδια οικογένεια με το αρμόζω ανήκουν το άρμα, ο αρμός, η αρμονία· η αρμονία αρχικά είχε τεχνική σημασία και σήμαινε το μέσο για συναρμολόγηση, τον σύνδεσμο, π.χ. στην ξυλουργική (έτσι στην Οδύσσεια, ο Οδυσσέας φτιάχνοντας τη σχεδία του αρμονίησιν άρηρεν, δηλαδή έβαλε αρμούς). Αργότερα η αρμονία πήρε τις μεταφορικές σημασίες της ισορροπημένης σχέσης, της εύτακτης αναλογίας.

Βέβαια, το μεσοπρόθεσμο και ο εφαρμοστικός του νόμος κάθε άλλο παρά βρίσκονται σε αρμονία με το λαϊκό αίσθημα, και προφανώς γι’ αυτό αποφεύγει η κυβέρνηση τις εκλογές όπως ο διάβολος το λιβάνι. Αν μου επιτρέπεται πάντως μια πρόχειρη παρατήρηση: τις μέρες που φαινόταν να καταρρέει το κυβερνών κόμμα και να μη μπορεί ούτε τους βουλευτές του να συσπειρώσει, όλοι οι εταίροι μας ήταν μελιστάλαχτοι και μας διαβεβαίωναν ότι η ρημάδα η πέμπτη δόση είναι εξασφαλισμένη. Αντιθέτως, μόλις έγινε ο ανασχηματισμός και φάνηκε να συσπειρώνεται ξανά (μέχρι νεοτέρας) η κυβερνητική πλειοψηφία, αμέσως οι εταίροι μας άλλαξαν τροπάρι και μας έβαλαν ακόμα πιο ασφυκτικές και σκληρές προϋποθέσεις για να εκταμιεύσουν την πέμπτη δόση· πείτε με αφελή, αλλά μου φαίνεται πως το συμφέρον του λαού είναι να έχουμε μιαν ασθενική κυβέρνηση.

 

22 Σχόλια προς “Τα εφαρμοστικά του μεσοπρόθεσμου”

  1. rodia said

    Μπορεί να γλίτωσαν τον παραλληλισμό με την εκτέλεση, αλλά δεν ξέφυγαν απο το.. σεξουαλικό συνειρμό που παράγεται με τη χρήση της λέξης «εφαρμοστικός», η οποία διατυπώνει ξεκάθαρα τί ακριβώς πράττει σε βάρος μας τα διαφορα μετρα του Νόμου αυτού: μας τον.. φορμάρουν κανονικά! 😆

  2. rogerios said

    Αγαπητέ οικοδεσπότη,

    όπως γνωρίζεις ανήκω σ’ αυτούς που θεωρούν τερατάκι την έκφραση «εφαρμοστικός νόμος», ακριβώς για τους λόγους που παραθέτεις. Εκτελεστικός νόμος λέγαμε πάντα, με εναλλακτικές τον νόμο περί εφαρμογής/ για την εφαρμογή. Ο εφαρμοστικός (που δεν είμαι βέβαιος και για την ορθότητα του σχηματισμού του όσον αφορά το ζητούμενο σημασιολογικό περιεχόμενο) γεννήθηκε από ατύχημα, προφανώς στα ευρωπαϊκά λημέρια μας, κι έπειτα τον αγκάλιασαν πολλοί, είτε γιατί ήταν διψασμένοι για νεολογισμούς που τους φαίνονταν μοδάτοι είτε γι’ άλλους λόγους.

    Τώρα για το ουσιαστικό του θέματος, όπως το αναφέρεις στον επίλογο: συμφωνώ μέχρι κεραίας. Εκτός κι αν η σχετικά ισχυρή κυβέρνηση ξέρει να διαπραγματεύεται και να δείχνει τη δύναμή της και προς τα έξω. Αλλά πού τέτοια τύχη…

  3. tamistas said

    Επί του πρώτου σχολίου, να αναφέρω ότι χρησιμοποιείται και το «φερμάρω». Δεν είμαι βέβαιος, δεν βοήθησε και το σλάνγκρ, αν υπάρχει συγγένεια, η κοινή καταγωγή, με το φορμάρω. Ίσως παραφθορά στο πιο μάγκικο; Πάντως, συνεχίζω να μην καταλαβαίνω γιατί είναι τόσο εύκολος ο σεξουαλικός συνειρμός για καταστάσεις τόσο πολύ αχαρακτήριστες…

  4. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    Κι εγώ σκέφτηκα αυτό που υπονοεί η Ροδιά στο 1) αλλά δεν τόλμησα να το δημοσιεύσω στην εφημερίδα, ίσως από πουριτανισμο ίσως πάλι επειδή δεν μπορούσα να το διατυπώσω συνοπτικά 🙂

    Πάντως το «φερμάρω» αρχικά σήμαινε άλλα πράγματα -κυνηγετικά συμφραζόμενα, όχι;

  5. NM said

    Διαβάζοντας το Νόμο βλέπω: «ΚΕΦΑΛΑΙΟ Α΄ – ΤΑΜΕΙΟ ΑΞΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΙΔΙΩΤΙΚΗΣ ΠΕΡΙΟΥΣΙΑΣ ΤΟΥ ΔΗΜΟΣΙΟΥ». Δεν ξέρω για σας, δεν είδα πουθενά κάποιον να το σχολιάζει, αλλά αυτό το «ιδιωτικής περιουσίας του Δημοσίου» το θεωρώ κάπως ασυνάρτητο. Μοιάζει σα να ντρέπονται οι συντάκτες του γι αυτό τους το κατασκεύασμα. Φαίνεται ότι η διατύπωση «ταμείο αξιοποίησης Δημόσιας περιουσίας» έπεφτε βαριά για το στομάχι του καθεστώτος.

  6. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Υπάρχουν τα κυνηγόσκυλα «φέρμας», τα οποία σταματούν (φερμάρουν) μόλις εντοπίσουν το θήραμα. Το πώς η «φέρμα» απέκτησε σεξουαλικά συμφραζόμενα ίσως έχει να κάνει με το γεγονός ότι εντόπισες το αντικείμενο του πόθου, ή ότι την/τον σταμάτησες και σου έκατσε, ή ακόμη και από τη στάση του σκύλου…

  7. pilot said

    Εντελώς άσχετο με τον εφαρμοστικό του μεσοπρόθεσμου, αλλά επειδή ίσως λείψω για αρκετό διάστημα δεν θέλω να χάσει την όποια επικαιρότητά του. Το περασμένο λοιπόν Σαββατοκύριακο είχε στην ΕΡΤ3 ένα ντοκυμανταίρ για τη ζωή του Αννίβα και αναφέρθηκε πολλές φορές στη σύγκρουσή του με τον Σκιπίο τον Αφρικανό (sic). Σκιπίο τον ανέβαζε, Σκιπίο τον κατέβαζε και μάλιστα το έκλινε κιόλας, του Σκιπίου, τον Σκιπίο τον Αφρικανό κλπ. Το έγραφε τόσες φορές (ήταν με υπότιλους) που στο τέλος άρχισα να προβληματίζομαι.Είναι δυνατόν ο μεταφραστής της δημόσιας τηλεόρασης να μην έχει ακούσει ποτέ για τον Σκιπίωνα τον Αφρικανό, ή μήπως εγώ έχω χάσει επεισόδεια;
    Και πάλι συγνώμη για το άσχετο του θέματος.

  8. rogerios said

    Pilot, και το έλεγα εγώ ότι από την ομάδα των Αγνώριστων έλειπε ένα καλό δεκάρι. Με τον Σκιπία βρήκαμε τον δικό μας Μέσσι! Γουστάρω (Χάντριαν, κάτσε στον πάγκο παιδί μου).

  9. rogerios said

    παρόραμα: Σκιπίο (τι να κάνω, από τη συγκίνηση τάχασα).

  10. Μια ζωή καθυστερημένος είμαι πλέον στο μπλογκ… Ούτε ποιηματάκια προλαβαίνω, ούτε σεξουαλικά υπονοούμενα προλαβαίνω (άτιμη Ροδιά, κι εμένα το πρώτο πράγμα που μου ήρθε στο μυαλό ήταν!)…

    Συμπαθάτε με όμως, προσπαθώ να καλοπεράσω αυτό το καλοκαίρι, τώρα που υπάρχουν ακόμα τα τάλαρα, πριν μας τον «εφαρμόσουν» για τα καλά. 🙂

    Εξαιρετικό το αρθράκι Νικοδέσποτα!

  11. sarant said

    Ναι, πολύ καλός ο Σκιπίος!

    Στέλιο, σε λίγο θα φορολογηθεί και το καλοκαίρι 🙂

  12. LandS said

    #5,
    Μα είναι φανερό, πρόκειται για την περιουσία που κατέχει το Δημόσιο ως ιδιώτης. Εναλλακτικά πρόκειται για την περιουσία του Δημοσίου που κατέχουν ιδιώτες. Η για την περιουσία ιδιωτών που κατέχει το Δημόσιο. Ίσως και για την περιουσία που κατέχουν ιδιώτες ως Δημόσιο.
    Πως λέμε Αντεμπιτιγιάλα;

  13. Θρασύμαχος said

    Κύριε πρόεδρε, κανα νέο από τη διαβούλευση των ειδημόνων για τον άγνωστο ποιητή που δεν βάζει τα προσόντα του στον τόκο;;;

  14. Μεγαλοπιάσματα said

    Τα γνωστα τερτίπια. Λίγη ετυμολογία για το θεαθήναι, και λίγη πολιτικάντικη ετοιμολογία που επαναλαμβάνει τις γνωστές αριστερές αρλούμπες. Έτσι, για να νιώσουν και οι 150 αναγνώστες της Αυγής ότι είναι κι αυτοί κάτι: τόσο μορφωμένοι και τόσο ευαίσθητοι.

  15. sarant said

    13: Θρασύμαχε, είπαμε, οι ειδήμονες σήκωσαν τα χέρια ψηλά. Πρόσεξαν όμως ότι τις πρώτες φορές που ο Βενιζέλος ανέφερε το απόφθεγμα δεν είπε για ποιητή -η αναφορά σε ποιητή έγινε σε δεύτερη φάση.

    14: Ναι, αλλά τα αναδημοσιεύω και εδώ ώστε να έρχεται ο κάθε μεγαλοπιασμένος να βρίζει και να δείξει ότι είναι τόσο αμόρφωτος και τόσο αναίσθητος.

  16. betatzis said

    Ο Γιάννης Φέρμας

  17. betatzis said

    Συγγνώμη, Νίκος Φέρμας

  18. Τοῦ γνωστοῦ θεωρήματος; 😛

  19. Po said

    «μου φαίνεται πως το συμφέρον του λαού είναι να έχουμε μιαν ασθενική κυβέρνηση.»
    Συμφωνώ, γι αυτό πρέπει να τελειώνουν οι ψηφοφόροι στο εξής με τις «ισχυρές», αυτοδύναμες κυβερνήσεις.

  20. Νίκος Μαστρακούλης said

    @5: Το φερμάρειν εστί φαλλοσοφείν; 🙂

  21. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Sarant

    Σχολίασα μετά από ένα χρόνο, αλλά τώρα το είδα το

    2000 χρόνια παρακμή – το άρθρο του Focus μεταφρασμένο

    Δεν ξέρω πώς πρέπει να κάνω για να επικοινωνώ μαζί σου όταν αναφέρομαι στα παλιά. Το e-mail μου το έχεις. Είχες κάπου αναφέρει κάτι ‘για μετά από 30 ακριβώς χρόνια επικοινωνούμε και πάλι’ και δεν κατάλαβα αν με αφορούσε. Είχαμε γνωριστεί εκείνες τις προ ή τις μετά ‘απριλιάτικες μέρες;’

  22. sarant said

    Θα σου στείλω μέιλ, αγαπητέ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: