Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Πώς τραβιούνται τα σαντεκλέρια;

Posted by sarant στο 28 Ιουλίου, 2011


 

Ο Λυσιέν Γκιτρί ως Σαντεκλέρ

Το άρθρο αυτό γεννήθηκε από ένα δικό μου σχόλιο σε  ένα λήμμα του εξαιρετικού ιστότοπου slang.gr. Εδώ αναπτύσσω περισσότερο την άποψή μου και περιμένω και τα δικά σας σχόλια -αν βρίσκετε απίθανη την εξήγησή μου, πείτε το. Φυσικά, πρόκειται για ένα εντελώς ανεπίκαιρο, εντελώς δευτερεύον θέμα.

Λοιπόν, στο slang.gr τέθηκε η απορία για την προέλευση της φράσης «θα τραβηχτούμε σαν τα σιντεκλέρια«, που είναι -κατά το εκεί άρθρο- μια παμπάλαιη μάγκικη έκφραση. Και βέβαια, ενώ η σημασία της έκφρασης είναι προφανής, σημαίνει «θα μαλώσουμε άσκημα», η λέξη «σιντεκλέρια» είναι εντελώς άγνωστη και μυστηριώδικη, πολύ περισσότερο που τη βρίσκουμε και με άλλες παραλλαγές: σαντεκλέρια, σεντεκλέρια, σιντεγκλέρια.

Ο φίλος Χότζας που έγραψε το κυρίως άρθρο στο slang.gr και οι υπόλοιποι στα σχόλια προσπάθησαν, με τα ελάχιστα δεδομένα που είχαν στη διάθεσή τους,  να βγάλουν νόημα. Διαβάστε αν θέλετε την ανάλυση. Καταλήγει στη λέξη «σαντικλέρι», που είναι γυναικείο κοκαλάκι για τα μαλλιά, αλλά και φυλαχτό, διακοσμητικό. Βέβαια, και ο ίδιος ο Χότζας δεν είναι βέβαιος για την εκδοχή που προτείνει, την παρουσιάζει με επιφυλάξεις.

Στη συζήτηση στα σχόλια, αναφέρεται ότι  η λέξη  «σαντικλέρι» στην Κρήτη σημαίνει το κουδούνι των αμνοεριφίων, πράγμα που δίνει λαβή και για άλλες εικασίες -όχι αβάσιμες- αφού τα κουδούνια είναι γνωστό  σύμβολο της διαπόμπευσης (θα μας κρεμάσουν κουδούνια, λέμε). Ωστόσο, νομίζω ότι κι αυτή η εικασία δεν οδηγεί σε πειστική εξήγηση της έκφρασης.

 

Ο Ρίζος ενώ λέει την ατάκα

Πριν προχωρήσουμε, να πούμε ότι η έκφραση «θα τραβηχτούμε σαν τα σαντεκλέρια» (ή σαν τα σεντεκλέρια ή σιντεκλέρια) ακούγεται στην κλασική ελληνική κωμωδία «Ο Κλέαρχος, η Μαρίνα και ο κοντός», που προβλήθηκε το 1961 σε σενάριο Νίκου Τσιφόρου και σκηνοθεσία Πολύβιου Βασιλειάδη. Την ταινία θα την έχετε πιθανώς δει, αλλά αν δεν θυμάστε τη συγκεκριμένη ατάκα μπορείτε να τη δείτε εδώ, είναι στο 8′.12» της ταινίας. Ο Ρίζος είναι ο κοντός, σώγαμπρος με πεθερά τη Βασιλειάδου η οποία του ψήνει το ψάρι στα χείλη. Αυτός υπομένει, αλλά λέει κατ’ ιδίαν στη γυναίκα του: «Κάποια στιγμή θα τραβηχτούμε σαν τα σιντεκλέρια«.  Δεν ακούγεται ολοκάθαρα, άλλοι έγραψαν ότι ακούν «σιντεγκλέρια». Μπορεί βέβαια και ο ίδιος ο Ρίζος να μην είπε σωστά τη φράση, αλλά εφόσον δεν έχουμε πρόσβαση στο σενάριο του Τσιφόρου (ή μήπως έχουμε; ) θα δεχτούμε αυτή τη μορφή, ελλείψει καλύτερης.

Όσο κι αν μ’ εντυπωσιάζει η ερευνητική προσπάθεια των φίλων του slang.gr, νομίζω ότι η λέξη είναι «σαντεκλέρια» και στα παρακάτω θα στηρίξω αυτή την άποψη.

Τι είναι όμως τα σαντεκλέρια και γιατί τραβιούνται; Τη λέξη δεν την έχει κανένα λεξικό, αλλά είμαι σχεδόν βέβαιος πως τα σιντεκλέρια (και παραλλαγές) είναι η λέξη Σαντεκλέρ, που σημαίνει…. κόκορας! Συγκεκριμένα, Chantecler είναι ο κόκορας που πρωταγωνιστεί στο γαλλικό μεσαιωνικό Roman de Renart. Θα μου πείτε, πώς έφτασε μέχρι τα μέρη μας -διότι σίγουρα ελάχιστοι Έλληνες έχουν διαβάσει το γαλλικό μεσαιωνικό κείμενο! Σίγουρα, αλλά Chantecler είναι επίσης  ο τίτλος ενός θεατρικού έργου του Εντμόν Ροστάν (του συγγραφέα του Σιρανό) που έκανε πάταγο στην εποχή του (1910). Το έργο είναι αλληγορική σάτιρα, με πρωταγωνιστές φτερωτά κατοικίδια, δηλαδή οι ηθοποιοί φορούσαν στολές, σαν κι αυτή που βλέπετε στην πρώτη εικόνα μας, πάνω αριστερά. Να υπενθυμίσω ότι το 1910 η Γαλλία είχε το σχεδόν αδιαμφισβήτητο μονοπώλιο της κουλτούρας, και ό,τι παιζόταν στο Παρίσι έδινε τον τόνο στον πλανήτη. Πράγματι, ο Σαντεκλέρ παίχτηκε και στην Αθήνα σχεδόν ταυτόχρονα με το Παρίσι: στις 7 Φεβρουαρίου 1910 δόθηκε η παριζιάνικη πρεμιέρα, ενώ η αθηναϊκή πρέπει να έγινε γύρω στις 10 του μηνός.  Όμως το έργο είχε γίνει διάσημο πριν ανεβεί, επειδή ο Ροστάν, που ήταν ήδη διάσημος, το έγραφε επί χρόνια, επειδή είχε αναβληθεί το ανέβασμά του κατ’ επανάληψη (μάλιστα ο ηθοποιός που επρόκειτο να  πρωταγωνιστήσει πέθανε, κρατώντας λένε στα χέρια του το χειρόγραφο του έργου!), επειδή τελικά το ανέβασμα ήταν πολυτελέστατο και ο παραγωγός δεν λυπήθηκε έξοδα, όπως αναλυτικά γράφει πολυσέλιδο άρθρο της εποχής (στο περιοδικό Πινακοθήκη). Ενδεικτικό της αγωνίας για το ανέβασμα του Σαντεκλέρ είναι π.χ. ότι το Εμπρός δημοσίευσε τον Νοέμβριο του 1909 εκτενή ανταπόκριση από Παρίσι στην οποία περιγράφεται το έργο τρεις μήνες πριν ανεβεί, ίδια κι απαράλλαχτα όπως γίνεται σήμερα με μερικές ταινίες που ακόμα γυρίζονται. Στις 6 Φεβρουαρίου 1910, ο Ρωμηός του Σουρή κυκλοφόρησε με τίτλο «Ο Φασουλής ο λερ μπαλέρ επεξηγεί τον Σαντεκλέρ» (για το «λερ μπαλέρ» θα πούμε άλλη φορά, εδώ το χρησιμοποιεί με την έννοια περίπου «ο σαχλαμάρας, ο ασυνάρτητος»).

Βραζιλιάνικη αφίσα με τραγούδι για έναν Σαντεκλέρ

Παρόλο που οι παριζιάνοι κριτικοί υποδέχτηκαν ψυχρά τον Σαντεκλέρ, ο θόρυβος γύρω από το έργο ήταν παγκοσμίως πολύ μεγάλος, κι έτσι βλέπουμε, τα επόμενα χρόνια, το κύριο όνομα Σαντεκλέρ να ουσιαστικοποιείται, δηλαδή η λέξη «σαντεκλέρ» να γίνεται περίπου συνώνυμη με τη λέξη «κόκορας». Για παράδειγμα, σε χρονογράφημα στο Σκριπ στις 15.12.1913, σχεδόν τέσσερα χρόνια μετά το ανέβασμα του «Σαντεκλέρ», διαβάζουμε για ένα «τσάι-μπριτζ», μια εσπερίδα με χορό και  χαρτοπαιξία, που κράτησε μέχρι το πρωί, και «Κοκο… κορι… κο… κο… έχει φωνήσει ήδη τρις, όχι ο αλέκτωρ της Καινής Διαθήκης αλλ΄οιοσδήποτε από τους χαριτωμένους Σαντεκλέρ».

Μια ακόμα χρήση του σαντεκλέρ ως ουσιαστικού με τη σημασία  «κόκορας» βρήκα σε ποίημα του  Κεφαλλωνίτη Ρόκου Ξυδάκτυλου (λόγω τιμής, έτσι λεγόταν) με τίτλο «Κατάρα ληξουριώτικη». Στο ποίημα αυτό, σατιρικό βέβαια, ο ποιητής καταριέται την κοπέλα που τον παράτησε, και γράφει:

Κι αν ζουρλαθεί καμιά φορά
κανένας και σε πάρει
να’ ναι στα νύχια σαντεκλέρ
και να φορεί σαμάρι.

Οπότε βλέπουμε ότι  το «σαντεκλέρ» έφτασε να σημαίνει γενικώς τον πετεινό, άρα η φράση «θα τραβηχτούμε σαν τα σιντεκλέρια» σημαίνει «θα τραβηχτούμε σαν τα κοκόρια» που είναι φυσιολογικότατο. Υποθέτω ότι το «σαντεκλέρ» αρχικά μετατράπηκε σε «σαντεκλέρι» και όταν ξεχάστηκε (μετά το 1930) το θεατρικό έργο, θα άρχισαν να χρησιμοποιούν τη φράση χωρίς να ξέρουν τι είναι αυτό, οπότε εύλογο είναι να έπαθε τόσες παραφθορές.

Το μόνο που λείπει από την αλυσίδα είναι μια γραπτή μαρτυρία του τύπου «θα τραβηχτούμε σαν τα σαντεκλέρια», αλλά τελικά βρέθηκε -και μάλιστα από τον Τσιφόρο, τον σεναριογράφο της ταινίας όπου ο Ρίζος λέει την ατάκα. Ο Τσιφόρος λοιπόν, στα «Παιδιά της πιάτσας» έχει ένα διήγημα στο οποίο ο ήρωάς του έχει μπλέξει σε καβγά επειδή του ζητάνε να πληρώσει πάρα πολλά σε ένα μπαρ, τους δίνει  λιγότερα και λέει «τα θέλετε τα πιάνετε, δεν τα θέλετε τραβιόμαστε σαν τα σαντεκλέρια». Μάλιστα, στο Γλωσσάριο του βιβλίου, ο Τσιφόρος δεν επεξηγεί τη λέξη, ενώ π.χ. επεξηγεί λέξεις όπως λαμόγια ή ρεμάλι, αλλά ας μην συμπεράνουμε ότι ήταν γνωστή και γι’ αυτό δεν έδωσε επεξήγηση -μπορεί απλώς να το παρέλειψε. Πάντως, αφού έτσι το γράφει ο Τσιφόρος, δεν αποκλείεται έτσι να είχε γραφτεί και στο σενάριο της ταινίας και  ο Ρίζος να είπε «σιντεκλέρια» ή «σιντεγκλέρια» από παραδρομή.

Τέλος πάντων, καλοκαιριάτικα σας φόρτωσα με χίλιες τόσες λέξεις για μια ανθυπολεπτομέρεια, μια φράση που ειπώθηκε πριν από πενήντα χρόνια και που ξεκινάει από ένα γεγονός που συνέβη πριν από 101 χρόνια -αλλά τουλάχιστον μάθαμε τι είναι τα σαντεκλέρια και πώς τραβιούνται!

 

Advertisements

56 Σχόλια to “Πώς τραβιούνται τα σαντεκλέρια;”

  1. Chris-Vom said

    Ναι, ο Τσιφόρος χρησιμοποίησε την ίδια φράση και στις Σταυροφορίες του, αν θυμάμαι καλά. Μάλλον τον γοήτευε!

  2. Είναι πολύ ενδιαφέρον πώς επικοινωνούσε, γλωσσικά και αισθητικά ας πούμε, το αστικό ελαφρό θέατρο της εποχής με τον κόσμο του περιθωρίου της Αθήνας.

  3. Μπουκανιέρος said

    Αγνοούσα τα πάντα, με εξαίρεση το Roman de Renart.
    (Απροπό έχει γλωσσικό ενδιαφέρον το πώς ένα όνομα -Ρενάρδος ας πούμε- αντικατέστησε την παλιά λέξη για το ζώο -goupil- κι έφτασε να γίνει η κανονική λέξη για την αλεπού.)

  4. Μπουκάν, όπως πήγε να γίνει με το σαντεκλέρι 🙂
    Το Roman de Renart, παρεμπιπτόντως, εγώ το είχα διαβάσει σε διασκευή για παιδιά (έκδοση του ’50 περίπου) με τον τίτλο «Το μυθιστόρημα του Αλεπού» (ή του Αλέπου;). Θυμάμαι ότι είχα στενοχωρηθεί με την τύχη του Κανέλλου, της αρκούδας, που κατέληγε με καμένα πόδια ή κάτι τέτοιο.

  5. Andros said

    Από το περιοδικό Πινακοθήκη (Τεύχος 109, Μάρτιος 1910)

    http://xantho.lis.upatras.gr/test2_pleias.php?art=62416

  6. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια! Δεν ήξερα την παιδική διασκευή του Ρομάν ντε Ρενάρ, άραγε έχει μεταφραστεί και «κανονικά»;

  7. Spyros said

    Πολύ ενδιαφέροντα τα σαντεκλέρια!
    Μια ερώτηση: Πού συναντάται στα κρητικά το ”σαντικλέρι” σαν κουδούνι των αμνοεριφίων; Μέχρι τώρα το έχω συναντίσει μόνο σαν »σκλαβέρι».

  8. Μπουκανιέρος said

    6 Απόσο ξέρω, όχι (αλλά το παιδικό ουτ’ εγώ το ήξερα).

    4 Ναι, για τον παραλληλισμό τόγραψα.
    Η Κυρά-Μάρω προχώρησε λίγο περισσότερο, σε ορισμένα συμφραζόμενα, αλλά πάλι…
    Υπάρχει επίσης ο Κυρ-Μέντιος.

  9. sarant said

    8: Ο κυρΜέντιος προχώρησε περσότερο, ναι. Υπόψη ότι υπήρχε και ράτσα πουλερικών Σαντεκλερ, αλλά δεν πρέπει να επηρέασε γιατί δημιουργήθηκε και έμεινε στο Κεμπέκ.

    7: Για το κρητικό σαντικλέρι μετέφερα όσα λέει το άρθρο στο slang.gr, από δικού μου δεν ξέρω τίποτα.

  10. Ηλεφούφουτος said

    Δύτη, την ίδια σκέψη είχα κάνει κι εγώ τότε με τη συζήτηση που ξεκίνησε από ένα σχόλιο της Μισιρλούς
    https://sarantakos.wordpress.com/2011/05/16/mousmoula/#comment-69889

  11. Ηλεφούφουτος said

    Δύτη, σχ. 2, ήθελα να πω.

  12. ΗΦ, οι ρεμπετολόγοι πρέπει να διαβάσουν τα βιβλία του Χατζηπανταζή για το κωμειδύλλιο κτλ.

  13. sarant said

    12: Ω, ναι!

  14. betatzis said

    Ναι, αλλά πώς έφτασε η λέξη να σημαίνει το κοκκαλάκι για τα μαλλιά, όπως στο παρακάτω κείμενο ;;

    http://bookworm-sue.blogspot.com/2009/06/blog-post_23.html

    Μήπως ως λέξη υπάρχει και στην έκφραση θα τραβηχτούμε σαν τα σιντεκλέρια, όπου βέβαια σημαίνει τον κόκκορα, και ως το κοκκαλάκι για τα μαλλιά, (σαντικλέρι) βάσει της ερμηνείας του Χότζα ;;. Ωραία ανάρτηση και γοητευτική η διαδρομή των λέξεων σε κάθε περίπτωση.

  15. betatzis said

    Μήπως δηλαδή δεν έχουμε διαφορετικές μορφές της ίδιας λέξης, αλλά δύο διαφορετικές λέξεις, σαντεκλέρι (κόκκορας) και σαντικλέρι (κοκκαλάκι, στολίδι για τα μαλλιά) ;;;

  16. Καμιά παλιά γαλλική φίρμα για κοκκαλάκια και άλλα ταρταρουγοειδή, ίσως;

  17. sarant said

    14-15 Ξέρουμε αν είναι η ίδια λέξη όμως; Μπορεί να υπήρχε καμιά φίρμα, όπως λέει και ο Δύτης, τίποτα saint clair, eclair, ξερωγώ.

  18. Ή και Chantecler, γιατί όχι;

  19. sarant said

    Γιατί όχι, πράγματι.
    Πάντως στα 1930ζ έβγαινε περιοδικό Σαντεκλέρ, βρίσκω, με κόκορα στο λογότυπο:
    http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5655031x.r=colonies.langFR

  20. ἐξαιρετικὸ ἄρθρο.

  21. Immortalité said

    Φχαριστώ Νίκο, το διάβασα και αποφορτίστηκα πλήρως 🙂
    Τα σαντεκλέρια δεν τα ήξερα και την ταινία (που δεν έχω δει ολόκληρη) την πέτυχα προχτές στην τηλεόραση αλλά προς το τέλος και την είχε πει την ατάκα.

    Έμαθα και ότι η ρενάρ δεν ήταν πάντα ρενάρ. Μερσί Μπουκάν.

    Τα σαντελέρια ως κουδούνια δεν τα ‘χω ματακούσει και ούτε το λεξικό τα γράφει.

  22. Από την φαντασία του μικρού παιδιού: Το σαντεκλέρ-κοκκαλάκι υπάρχει ενδεχόμενο να μην σήμαινε αρχικά αυτό, αλλά την τούφα των μαλλιών που πιάνεται με το κοκκαλάκι. Αυτό το λέω, γιατί οι δικοί μου μού έλεγαν καμμιά φορά για τα μαλλιά μου, «πάλι αχτένιστος, με κοκκοράκι!», εννοώντας κάποιο τσουλούφι που προεξείχε προς τυχαία κατεύθυνση. Το «κοκκοράκι» υποθέτω ήταν σαν το λειρί του κόκκορα, και ίσως κάποιοι να το έκαναν σαντεκλέρ.
    Τώρα, βέβαια, αγόρι δεν θα χρησιμοποιούσε ποτέ κοκκαλάκι, και κοριτσίστικο τσουλούφι πιασμένο με κοκκαλάκι δεν θα θύμιζε λειρί. Η γοητεία των γαλλικών, όμως, ίσως να ήταν κίνητρο. Χμμμ….

  23. ἀπὸ ἕνα ψιλογουγλισματάκι φαίνεται πὼς ἡ ἔκφρασι ἐπιβιώνει στὸν ὑπόσκοσμο τῶν ποδοσφαιρικῶν παραγόντων.

    http://skotospor.blogspot.com/2011/06/blog-post_9336.html

  24. πάντως τα σαντεκλέρια γιὰ τὰ μαλλιὰ εἶναι εἰσέτι τῆς μοδός:

    http://french.alibaba.com/products/rooster-feather.html

  25. sarant said

    24: Οπότε μόλις απάντησες στην απορία του 14.

  26. http://www.ehow.com/how_5219074_make-feather-hats-hair-clips.html

    ὁρίστε καὶ ὁδηγίες γιὰ τὴν κατασκευὴ βικτωριανῶν κοκκαλακίων μὲ φτερὰ παγωνιοῦ (καὶ πετεινοῦ φυσικά)

  27. betatzis said

    ΄Ενα άλλο βράδυ, κάνοντας μια λαβή – αγκαλιά, της ξεκόλλησα από τη μασκάλη το χέρι. Ξέρω πως την επόμενη φορά που θα ξανάρθει στον ύπνο μου θα εφαρμόσω κορμοψαλίδα – «Παραδίνεσαι ;», το μεγάλο μου κόλπο, «Όχι» – θα ψιθυρίσει και τότε θα την κόψω στην μέση σα σαντικλέρι.

    Μάριος Χάκκας, διήγημα Ο φόνος, από τη συλλογή Ο μπιντές.

    Γιατί το σαντικλέρι του Χάκκα κόβεται στη μέση ;;
    Νέα απορία ….. (φυσικά δεν έχει γλωσσάρι) …

  28. betatzis said

    Εκτός αν εννοεί ότι αυτός που κόβει κομμάτια την γυναίκα είναι το σαντικλέρι, ο πετεινός δηλαδή ….

  29. sarant said

    27: Το είχα βρει κι εγώ αυτό το απόσπασμα -πώς κόβεται στη μέση; Δεν έχεις δει ένα κατεψυγμένο σαντικλέρι Βοκτάς (αυτά υπήρχαν την εποχή του Χάκκα) -κόβεται ακριβώς στη μέση, με ένα κοφτερό μαχαίρι 🙂

  30. betatzis said

    Βοκτάς : ιδρύθηκε 1956, σύμφωνα με γούγκλη

    Ο Μπιντές εκδόθηκε 1970

    Δίκιο έχεις.

  31. Μπουκανιέρος said

    29
    Τι με κοιτάς, τι με κοιτάς,
    Βοκτάς δεν είμαι να με φας;

    (θα το θυμάσαι)

  32. βλαχος said

    Συγνωμη. προσπαθησα να βαλω το blog στο ι παδ (αλα τις ο βλαχος) αλλα μου βγαιναι μονο ο κοκορας, αυτός του προηγουμενου ποστ με την βραζιλιανικη αφισσα.
    Μηπως ως λογοτεχνικο το μπλογκ δεν επιδεχεται τεχνολογικης βελτίωσης? περαν βεβαια οτι εγω ειμαι απο κατσαβραχα…
    σοβαρα τωρα: Γιατι?

  33. sarant said

    32: Δυστυχώς στα τεχνικά είμαι λιγάκι σκράπας… δεν μπορώ να βοηθήσω.

  34. Βλάχος said

    Δεν πειραζει:-)
    Οντως στο ι παδ βγαινει το μπλογκ, αλλα διαφορετικο απ΄ότι στο πισι… (πως να το πω) ως επι μερους διαχωρισμενες ενοτητες θεματων, ασχετες με το τι γραφετε τωρα.

    ΥΓ :Κε Σαραντ, ειμαι καποιος που με ονοματεπωνυμο καποτε εκανε λίγη φασαρια στο μπλογκ σας, ως μη οφειλε:)
    Το γεγονος οτι θελω να βαλω το μπλογκ και στο ι παδ κατι δειχνει:)

  35. sarant said

    Φασαρία με ονοματεπώνυμο…. δεν καλοθυμάμαι. Δεν πειράζει όμως!

  36. Βλάχος said

    εκ των protagonιστων:)

  37. Πολύ ωραίο, δεν ήξερα τίποτα από τα παραπάνω!

  38. sarant said

    36: Τώρα (σας) κατάλαβα! 🙂

  39. Νικοκύρη, στις ρυθμίσεις Themes, Extra, δες αν είναι ενεργοποιημένο το θέμα για ipad.

  40. sarant said

    Απ’ ό,τι είδα, είναι τσεκαρισμένο. Καλημέρα!

  41. IN said

    Βεβαίως διασκευή του Roman de Renard είναι και ο Reenart, λουξεμβουργέζικο έπος του M. Rodange. Σχετικό και το μνημείο με την αλεπού στην place Guillaume.

    Chanteclair πάλι (νομίζω έτσι γράφεται) είναι μάρκα απορρυπαντικού (τη βρίσκει κανείς στο Auchan) με σήμα (τι άλλο) έναν κόκκορα! Τώρα εξηγούνται πολλά πράγματα.

  42. sarant said

    Δίκιο έχετε για τον εθνικό ποιητή, το είχα ξεχάσει 🙂
    Όσο για το απορρυπαντικό, νομίζω πως το έχω δει, δεν είμαι βέβαιος!

  43. ΣοφίαΟικ said

    Chanteclair όπως λέμε φωνή καμπάνα;

  44. arxaios said

    Απο την Καθημερινη προ ολίγου, κύριο θέμα, πρώτη σελίδα: » Παρά την εκπεφρασμένη εκατέρωθεν διάθεση για εξεύρεση λύσης……..». Απιστευτο, θα τον τρελλανουν τον «μεσο Ελληνα» !.

  45. νέο kid στο block said

    Υπάρχει ιταλική φίρμα κοσμημάτων Chantecler
    http://www.chantecler.it Ιδρυθείσα το 1947 στο Κάπρι.
    Μήπως από κει προκύπτει η σύνδεση σαντικλεριού με κοκαλάκι ή διακοσμητικό γενικά; Εξάλλου και τα κοκαλάκια/στέκες είναι είδος κοσμήματος.

  46. νέο kid στο block said

    Ξέχασα να πω στο 45. Chantecler .it με σήμα το κοκοράκι 🙂

  47. sarant said

    45: Πολύ πιθανό να έκανες διάνα ως προς τα κοσμήματα!

  48. gbaloglou said

    16

    και άλλα ταρταρουγοειδή

  49. Κώστας Καραποτόσογλου said

    ΕΤΥΜΟΛΟΓΙΚΑ: ΣΑΝΤΕΚΛΕΡΙ

    Ἀρκετὲς φορὲς ἑρμηνεύματα λημμάτων ἢ παραδείγματα χρήσης τῶν λ. παρέχουν πληροφορίες γιὰ λ. ποὺ ἀπουσιάζουν ἀπὸ τὸ ἀλφαβητικὸ λημματολόγιο· ὁ Καπετανάκης ἔχει καταχωρίσει τὰ ἀκόλουθα:«παρτίδα, ἡ. = 1) Ἡ ἐκκρεμοῦσα ἐχθρικὴ κατάστασις μεταξὺ δύο ἀτόμων. “—Δὲν μιλάς μὲ τὸν Τάκη !—Ὄχι ἔχουμε κάποια ἀνοιχτὴ παρτίδα …”. 2) Αἱ προηγούμεναι ἀφορμαί. “—Χωρίς νἄχουνε τίποτα παληὲς παρτίδες μεταξύ τους, φαγωθήκανε σὰν τὰ σαντεκλαίρια !..”» [ Βρασίδα Καπετανάκη, Τὸ Λεξικὸ τῆς πιάτσας, Ἀθήνα 1962 (2), σ. 110].
    Πιθανότατα ἡ ἀτάκα τοῦ Ν. Ρίζου:«κάποια στιγμὴ θὰ τραβηχτοῦμε σὰν τὰ σιντικλέρια», εἶναι λαθεμένη[?] ἀπόδοση τοῦ: « θὰ φαγωθοῦμε σὰν τὰ σαντεκλέρια», δηλαδὴ: σὰν τὰ κοκόρια!

    Κώστας Καραποτόσογλου

  50. sarant said

    Δίκιο έχετε, ευχαριστώ!

    Παρόμοια περίπτωση, να μη λημματογραφείται μια λέξη στο λεξικό αλλά να υπάρχει στο ερμήνευμα, βρίσκω στον Δημητράκο, π.χ. παράκλι (ως συνώνυμο στο βαρταλαμίδι) ή αβόριο (ως συνώνυμο στο ελεφαντόδοντο ή στο φίλντισι, δεν θυμάμαι ακριβώς σε ποιο).

  51. Σαντικλέρι: όχι οποιοδήποτε κοκαλάκι για τα μαλλιά, αλλά εκείνο που είχε ένα λαστιχάκι περασμένο σε δύο μπίλιες. Η μητέρα μου λέει ότι τα έβρισκε πολλά μαζί σε μια καρτέλα με σήμα έναν κόκορα. Η ταύτιση εμπορικού σήματος με αντικείμενο δεν είναι πρωτοφανής ούτε περίεργη. Άλλωστε σε πολλά χωριά της Θεσσαλίας λένε ακόμα κολινός αντί οδοντόκρεμα

  52. Δημοσθένης Στυλόπουλος said

    Επειδή είχα πάντα την ίδια απορία σχετικά με την ατάκα του Ρίζου, μετά από την αναζήτηση που έχω κάνει πάνω στο θέμα, είμαι απολύτως σίγουρος ότι η λέξη «σαντεκλέρι» ή «σαντικλέρι» ή «σιντεκλέρι» ή «σιντεγκλέρι» σημαίνει πράγματι «κόκορας» και είναι παραφθορά της γαλλικής λέξης «chantecler» (αγγλικά «chanticleer»). Εξάλλου η φράση της ατάκας «θα τραβηχτούμε σαν τα σιντεκλέρια» ταιριάζει απόλυτα στο νόημα με τη φράση «θα μαλώσουμε σαν τα κοκόρια».

    Η λέξη «chantecler» στα Γαλλικά όπως και η αντίστοιχη λέξη «chanticleer» στα Αγγλικά είναι απόλυτα συνδεδεμένες με τον κόκορα, τόσο ώστε χρησιμοποιούνται αντί της λέξης «κόκορας» σαν μετωνυμία. Η ταύτιση αυτή κατά πάσα πιθανότητα προήλθε από το μεσαιωνικό παραμύθι με την αλεπού Reynard και τα άλλα ζώα που είναι ευρέως γνωστό όχι μόνον στην Γαλλία αλλά και την Γερμανία και γενικά όλη την Βόρεια Ευρώπη και όπου ένας από τους ήρωες είναι ο κόκορας Chantecler.

    Ας μην ξεχνάμε άλλωστε ότι τα «chantecler» είναι μία από τις πιό γνωστές ράτσες κοτόπουλων, που δημιουργήθηκε στον «Γαλλόφωνο» Καναδά στις αρχές του 20ου αιώνα (δεκαετία του 1910) και τώρα πλέον εκτρέφονται σπανιώς. Είναι κοτόπουλα που εκτρέφονται τόσο για οωτοκία όσο και για το κρέας τους κι αυτό γιατί είναι αρκετά μεγαλόσωμα. Ο «κόκορας» της ράτσας μπορεί να φτάσει τα 4 κιλά βάρος. Το όνομα «chantecler» μπορεί πιθανότατα να δόθηκε στη ράτσα με αφορμή την επιτυχία που σημείωνε την ίδια εποχή στη Γαλλία το θεατρικό έργο «Chantecler» με ήρωα έναν κόκορα που κι αυτό με την σειρά του νομίζω ότι βασίζεται στο μεσαιωνικό παραμύθι που ανέφερα.
    Το ερώτημα στο οποίο δεν έχω δώσει ακόμα απάντηση είναι ο τρόπος με τον οποίο η λέξη «chantecler» ή «chanticleer» μεταφέρθηκε στην Ελληνική γλώσσα με παραφθορά, σαν «σιντεκλέρι» (ή όπως αλλιώς θέλετε να την προφέρετε – όπως και να την προφέρετε, «σαντεκλέρι» ή «σαντικλέρι» ή «σιντεκλέρι» ή «σιντεγκλέρι», πάλι από παραφθορά θα προέρχεται, οπότε πάλι σωστοί θα είστε!).

    Η πιό πιθανή εξήγηση που μπορώ να δώσω είναι η απλοϊκή εξήγηση ότι η λέξη μεταφέρθηκε στα Ελληνικά μέσω των Ελλήνων μεταναστών στην Αμερική και τον Καναδά (όπως και το Ροζικλέρι).

  53. sarant said

    Eυχαριστώ για το σχόλιό σας. Τα ίδια περίπου λέει και το άρθρο. Γιατί όμως η λέξη να μεταφέρθηκε από μετανάστες, αφού στον ελληνικό τύπο, προπολεμικά, αφθονούν οι αναφορές στον σαντεκλέρ = κόκορα, όπως γράφω στο άρθρο; Δεν είναι και τόσο μακριά το σαντεκλέρ από το σαντεκλέρι (ούτε το Ροζικλέρ από το Ροζικλέρι!)

  54. τὸν κόκκορα Σακλενταίρ τὸν βρῆκα καὶ στὶς ἱστορίες τοῦ Καντέρμπερυ (συγκεκριμένα στὸ «ὁ ἱερέας τῆς μοναχῆς») τοῦ Τζέφρυ Τσῶσερ (μτφ Δημσοθένης Κορδοπάτης) ποὺ ξεφύλλισα σήμερα σὲ ἔνα βιβλιοπωλεῖο.

    Καλὴ Ἀνάστασι!

  55. sarant said

    Καλή Ανάσταση, Κορνήλιε!

  56. […] https://sarantakos.wordpress.com/2011/07/28/chentecler/ […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: