Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το ελληνικό μαύρο χρυσάφι

Posted by sarant στο 8 Αυγούστου, 2011


 

Πετρέλαιο ακόμα δεν έχουμε αξιωθεί να βρούμε σε μεγάλες ποσότητες κάτω από τη γη ή τη θάλασσά μας, και ίσως να μην βρούμε ποτέ, αλλά ελληνικός μαύρος χρυσός έχει υπάρξει στο παρελθόν, εξίσου προσοδοφόρος και πολύ πιο εύγευστος. Είναι η σταφίδα, το θέμα του σημερινού μας σημειώματος -επίκαιρο κιόλας, καθότι Αύγουστος.

Η αποξήρανση των σταφυλιών για παρασκευή σταφίδας είναι γνωστή από τα αρχαία χρόνια. Ο Έρμιππος, κωμικός της κλασικής εποχής, σε ένα απόσπασμα κωμωδίας που διασώζεται από τον Αθήναιο, μας πληροφορεί ότι οι καλύτερες σταφίδες έρχονταν από τη Ρόδο. Η λέξη που χρησιμοποιεί είναι «ασταφίς», που ήταν παράλληλος τύπος με το «σταφίς» και αρχαιότερος. Φανερή είναι η σχέση με τη λ. «σταφυλή». Υπάρχει και αρχαία παροιμία, ανθρώπου γέροντος ασταφίς η κεφαλή, που μας θυμίζει το «σταφιδιασμένος» που λέμε εμείς σήμερα για κάποιον που έχει γεράσει και το δέρμα του έχει ζαρώσει κι είναι γεμάτο ρυτίδες.

Σταφίδα καλλιεργούσαν στην Πελοπόννησο ανέκαθεν, και η κορινθιακή σταφίδα, δηλαδή η μαύρη, έγινε τόσο ονομαστή ώστε ταυτίστηκε σχεδόν με τη σταφίδα και γλωσσικά.  Η λέξη currant, που σημαίνει στα αγγλικά την κορινθιακή μαύρη σταφίδα, έχει την αρχή της στην Κόρινθο. Από τα γαλλικά, raisins de Corinthe, ή μάλλον raisins de Corauntz όπως ήταν στα γαλλικά της εποχής, πέρασε τον 14ο αι. και στα αγγλικά, όπου σιγά-σιγά το raisins παραλείφθηκε· στα κείμενα της εποχής τη λέξη τη βρίσκει κανείς γραμμένη σε πάμπολλες παραλλαγές, corentes, corauntz, currents, currence, corans κτλ.

Μάλιστα, όταν τον 16ο αιώνα άρχισαν να καλλιεργούνται στην Αγγλία τα φραγκοστάφυλα, ο κόσμος νόμισε ότι αυτός ο καρπός είναι η νωπή μορφή της σταφίδας, και τα είπε κι αυτά currant· το λάθος επισημάνθηκε αμέσως, αλλά όπως συχνά συμβαίνει ρίζωσε, κι έτσι σήμερα currants λέγονται και τα φραγκοστάφυλα και οι σταφίδες. Στην Αμερική, για να ξεδιαλύνει η σύγχυση, τις σταφίδες τις λένε Zante currants, δηλαδή ζακυνθινές. Η Ζάκυνθος ήταν σημαντική πηγή εισαγωγών σταφίδας στη Βρετανία. Μια λέξη ξεχασμένη σχεδόν για την κορινθιακή σταφίδα είναι κουρεντί, που είναι αντιδάνειο από το currant.

Όταν κέρδισε η Ελλάδα την ανεξαρτησία της, η σταφίδα ήταν το μοναδικό αξιόλογο εξαγωγικό προϊόν του νεαρού κράτους. (Τα περισσότερα στοιχεία της ιστορικής αναδρομής στο σταφιδικό ζήτημα είναι παρμένα από την ενότητα «Το σταφιδικό ζήτημα» από τον 14ο τόμο της Ιστορίας του ελληνικού έθνους).  Δεδομένου ότι έφτασε να αντιπροσωπεύει το 50%-75% της αξίας του συνόλου των ευρωπαϊκών εξαγωγών, δεν είναι υπερβολή αυτό που είχε πει ο Ξ. Ζολώτας, ότι η σταφίδα για την Ελλάδα ήταν «ό,τι και ο καφές για τη Βραζιλία». Τότε ειπώθηκε «χρυσός της Κορινθίας» η σταφίδα, αν και καλλιεργήθηκε σε πολύ ευρύτερη ζώνη, σε όλη τη δυτική και βορειοδυτική Πελοπόννησο και στα Επτάνησα, όπου οι αγρότες επέκτειναν δυσανάλογα τις αμπελοφυτείες σε βάρος των ελαιώνων και των άλλων καλλιεργειών. Πολλές οικογένειες που έπαιξαν ηγετικό ρόλο στην ελληνική πολιτική σκηνή σχηματίστηκαν με άξονα τις λωρίδες Κόρινθο-Πάτρα και Πύργο-Καλαμάτα και συνδέθηκαν με το εμπόριο της σταφίδας.

Χαρακτηριστικοί είναι οι στίχοι που έγραψε για τη σταφίδα ο Κλεάνθης Τριανταφύλλου (1850-1889), ο εκδότης της εφημερίδας Ραμπαγάς:

Απ’ το τσαμπί σου κρέμεται, γλυκιά μου μαυρομάτα,
το έθνος… Σένα θρέφουμε μονάκριβη ελπίδα,
χλωρή, όσο ξεραίνεσαι, συ κάνεις την πατρίδα,
είν’ από σένα τάλαρο τ’ αλώνια μας γεμάτα,
μικρή, γλυκομελάχρινη, κοπέλα μου σταφίδα! 

Σχεδόν το σύνολο της παραγωγής σταφίδας εξαγόταν. Ο μεγάλος πελάτης αρχικά ήταν η αγγλική αγορά· η σταφίδα χρησιμοποιόταν στην παρασκευή της πουτίγκας που ήταν βασικό είδος διατροφής των λαϊκών στρωμάτων. Καθώς η τιμή της σταφίδας ανεβοκατέβαινε, οι σταφιδοπαραγωγοί, που ήταν μικρές οικογενειακές εκμεταλλεύσεις, ευημερούσαν ή πεινούσαν (οι έμποροι πάντοτε θησαύριζαν). Μετά το 1880 άρχισε να φθίνει η ζήτηση σταφίδας από την Αγγλία και να πέφτει η τιμή της, αλλά ένα τυχαίο γεγονός έδωσε μια δεκαετή παράταση: τα γαλλικά αμπέλια καταστράφηκαν από επιδημία φυλλοξήρας και οι Γάλλοι οινοπαραγωγοί στράφηκαν στην ελληνική σταφίδα και έκαναν μαζικές εισαγωγές που υπεραναπλήρωσαν τη μείωση της αγγλικής ζήτησης. Αποτέλεσμα ήταν να εκτοξευθεί στα ύψη η τιμή της σταφίδας και οι καλλιεργούμενες εκτάσεις. Έτσι, ενώ το 1860 καλλιεργούνταν 220.000 στρέμματα που πάραγαν 50.000 τόνους σταφίδας (όλοι σχεδόν εξάγονταν), το 1891 η καλλιέργεια είχε φτάσει στα 670.000 στρέμματα και η παραγωγή στους 165.000 τόνους.

Ο Αντρέας Καρκαβίτσας, που ήταν από εκείνα τα μέρη, περιέγραψε αριστοτεχνικά στο διήγημά του «Το σύγνεφο» την αγωνία των σταφιδοπαραγωγών που έχουν απλώσει τη σταφίδα να ξεραθεί, καθώς βλέπουν ένα απειλητικό σύννεφο. Στο ίδιο διήγημα, ένας παραγωγός καμαρώνει:  Ο Μάης βγάνει τα κεράσια, ο Θε­ριστής τ’ αγγούρια, ο Αλωνάρης τα καρπούζια και ο Άγουστος τα τάλαρα –η αυγουστιάτικη σταφίδα έδινε το πολύ εισόδημα. (Το «Άγουστος» δεν είναι τυπογραφικό λάθος -έτσι το πρόφερναν τότε, και στα Εφτάνησα άλλωστε, διότι έδιναν περσότερη σημασία στην ευφωνία).

Κάθε τι ωραίο τελειώνει κάποτε… και απότομα. Από το 1889 οι γαλλικές αμπελοφυτείες άρχισαν να αναρρώνουν, με αποτέλεσμα οι εισαγωγές να πέσουν κατακόρυφα, από 69.500 βαρέλια το 1889 σε 21.700 το 1892 και σε μόλις 3.100 το 1893. Εξίσου δραματική και η πτώση της τιμής: από 625 φράγκα ο τόνος το 1890, έπεσε σε 92 το 1893! Το κράτος παρενέβη με τρόπο που ικανοποιούσε τους σταφιδεμπόρους και όχι τους σταφιδοπαραγωγούς· αγόραζε ποσότητες σταφίδας από τους παραγωγούς, που τις χρησιμοποιούσε για οινοπνευματοποίηση, ώστε να μην πέσει πολύ η τιμή του προϊόντος.

Η κρίση της σταφίδας είναι σε μεγάλο βαθμό υπεύθυνη για την πτώχευση της Ελλάδας επί Τρικούπη· επίσης, γέννησε τα πρώτα κοινωνικά κινήματα, αρχικά μεταξύ των σταφιδοπαραγωγών· δεν είναι τυχαίο που οι πρώτοι σοσιαλιστές και αναρχικοί εμφανίστηκαν όχι στην Αθήνα αλλά στην Πάτρα και τον Πύργο. Η σταφιδική κρίση πυροδότησε άλλωστε τη μαζική μετανάστευση στην Αμερική, από την τελευταία δεκαετία του 1890 και μετά, όταν μετανάστευσαν, κυρίως από την Πελοπόννησο, εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες. Η Αθηνά Κακούρη περιγράφει με πολλή τέχνη στο μυθιστόρημα Πριμαρόλια την εποχή εκείνη στην Πάτρα.

Ο Γ. Σουρής έγραψε για τη σταφιδική κρίση:

Κι αν λείψει κάθε φόρος της, κι ας βάλουν πιο μεγάλο
εγώ ποτέ στο στόμα μου σταφίδα δεν θα βάλω
και ούτε θέλω να την δω ποτέ μου σε τραπέζι
κι ας κάνουν μόνο με αυτήν πουτίγκες οι Εγγλέζοι

(Παρένθεση: η πουτίγκα δεν ήταν έδεσμα για πλούσιους στην Αγγλία της εποχής, αλλά ανήκε στο διαιτολόγιο των ανθρώπων του λαού).

Βέβαια, σταφίδα δεν είναι μόνο η μαύρη αλλά και η ξανθή, που ανήκει στην ποικιλία σουλτανίνα, κι αυτή χωρίς κουκούτσια (απύρηνη) όπως και η κορινθιακή. Το όνομα προέρχεται από τα ιταλικά (uva sultanina), και μάλλον οφείλεται στο ότι η σταφίδα αυτή εισαγόταν από την επικράτεια του Σουλτάνου, την οθωμανική αυτοκρατορία. Κατά μια άλλη εκδοχή, πήρε το όνομά της επειδή η καταγωγή της είναι από την επαρχία Σουλτανιέ της Περσίας. (Υπάρχουν και άλλες θεωρίες, πολλές μάλιστα επιστρατεύουν και κάποιον μύθο, επειδή στα αγγλικά η λέξη για τη σταφίδα, sultana, είναι ίδια με τη λέξη για τη σουλτάνα). Στην Ελλάδα η σουλτανίνα ήρθε το 1838 από τη Σμύρνη.

Όταν λέμε για κάποιον ότι «έγινε σταφίδα», εννοούμε καταρχάς ότι γέρασε πολύ και το δέρμα του έχει γεμίσει ρυτίδες, ότι σταφίδιασε, όπως είπαμε και παραπάνω με αφορμή την αρχαία παροιμία· ωστόσο, η ίδια έκφραση χρησιμοποιείται επίσης σαν ένα από τα αναρίθμητα συνώνυμα του «έγινε λιάρδα», δηλ. μέθυσε πολύ. Ο Βάρναλης, στις αναμνήσεις του από την εξορία, θυμάται έναν σύντροφό του, από την Μπαρμπάσαινα Ηλείας, που είχε παρατσούκλι «Ο Σταφίδας», επειδή ήταν σταφιδοπαραγωγός.

Η σταφίδα ποτέ δεν ξαναβρήκε τη δόξα του 1880 και ποτέ δεν ξεπέρασε τη χρόνια κρίση της· στην κατοχή όμως, και μετά, έσωσε και έθρεψε πολύ κόσμο.  Σταφίδα μοίραζε ο στρατός στους φαντάρους, και σε καιρό πολέμου και σε καιρό ειρήνης, για το κρύο της νυχτερινής σκοπιάς.

Σταφιδικοί συνεταιρισμοί υπάρχουν και σήμερα, αλλά απ’ όσο ξέρω υπολειτουργούν. Σε κάποιο ιστολόγιο  διάβασα, ασφαλώς με μια δόση υπερβολής, ότι στις αποθήκες ενός κρητικού  σταφιδικού συνεταιρισμού υπάρχουν σταφίδες αρκετές για να φτιαχτούν κέικ για να τραφεί όλος ο πλανήτης. Δεν βρίσκω τώρα το απόσπασμα, αλλά ο ιστολόγος συνέχιζε λέγοντας περίπου ότι  όσοι  καλλιεργούν σταφίδα το κάνουν προφανώς με την ελπίδα ότι θα ανακαλυφθούν και άλλοι πλανήτες -έξυπνο αλλά δεν ξέρω αν είναι ακριβές.

 

Advertisements

74 Σχόλια to “Το ελληνικό μαύρο χρυσάφι”

  1. ein Steppenwolf said

    «Και τις λίγες φορές όπου κάναμε στάση να ξεκουραστούμε, μήτε που αλλάζαμε κουβέντα, μονάχα σοβαροί και αμίλητοι, φέγγοντας μ’ ένα μικρό δαδί, μία-μία εμοιραζόμασταν τη σταφίδα.»

    Στα τουρκικά ο Αύγουστος είναι Ağustos.

    Korinthe είναι στα γερμανικά η κορινθιακή σταφίδα.

  2. «Ότε, ής αγουρίς αποπέμψω,
    σταφυλή, ουκ εδέξω,
    νυν καν σταφίς;»
    Από τα επιγράμματα, από μνήμης, κι ό,τι στέκει ακόμα στο γέρικο, οσημέραι, το μυαλό…

  3. Hellegennes said

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Να συμπληρώσω ότι ακόμα και σήμερα ο στρατός τρέχει διαγωνισμούς για σταφίδα, την οποία παρέχει το χειμών· όμως η μεγαλύτερη ποσότητά της πηγαίνει στα σκουπίδια ή σε κατά τόπους ενορίες στις οποίες δωρίζονται οι συσκευασίες όταν λήγουν (πράγμα που ξέρω από πρώτο χέρι). Αυτό συμβαίνει γιατί ο κανονισμός σιτισμού, που εφαρμόζεται, υποχρεώνει τις μονάδες να παίρνουν ποσότητες που τους παρέχονται ανάλογα με την δύναμη στρατοπέδου και όχι με τις ανάγκες. Αυτό προφανώς γιατί δουλεύουν με συμφωνίες σε ποσότητες (μίζα, μίζα, μίζα).

    Έχω να παρατηρήσω όμως τα εξής… αρχικά με μπερδεύει λίγο αυτό που λέει το άρθρο για το currant. Στα αγγλικά αυτή η λέξη χρησιμοποιείται για έναν μεγάλο αριθμό καρπών του ίδιου γένους και όχι απλά για το φραγκοστάφυλο. Το καθένα δε έχει την δική του ονομασία, π.χ. το φραγκοστάφυλο λεγεται gooseberry ενώ και τα άλλα του ίδιου γένους λέγονται black και red gooseberries. Αλλά πάλι δεν είμαι σίγουρος ότι είναι το ίδιο πράγμα γιατί ποτέ μου δεν ξεχώριζα καλά όλα αυτά τα μικρά καρπίδια.

    Το άλλο που θέλω να πω έχει να κάνει με τον τίτλο. Το θεωρώ λίγο τραβηγμένο να μιλάμε για «μαύρο χρυσό» με τους όρους του ίδιου του άρθρου. Ο χρυσός είναι ένα εξαιρετικά ακριβό μετάλλευμα και ο μόνος λόγος που λέμε το πετρέλαιο «μαύρο χρυσό» είναι η απίστευτα μεγάλη παραγωγή και η ανάγκη χρήσης του, όχι βέβαια η τιμή του που ούτε κατά διάνοια δεν συγκρίνεται με αυτήν του χρυσού. Δεν μπορεί κανείς να συγκρίνει την ανάγκη σε πετρέλαιο με την ανάγκη σε σταφίδα ούτε φυσικά τον όγκο παραγωγής. Αλλιώς αντίστοιχα θα λέγαμε «διάφανο χρυσό» το μεταλλικό νερό, μιας και είναι ακριβότερο από το αργό πετρέλαιο, αν εξαιρέσει κανείς την άνοδο των δυο τελευταίων χρόνων (πλην του ΗΒ, που το μεταλλικό νερό στοιχίζει, κατά μέσο όρο, 30 ευρωλεπτά παραπάνω, ανά λίτρο -δηλ. περίπου 0.8 €).

  4. bernardina said

    Επειδή όταν ήμουν μικρή η μητέρα μου μιλούσε συχνά (σχεδόν με νοσταλγία) για ένα προϊόν που λεγόταν θρεψίνη,που όπως μας έλεγε είχε κρατήσει ζωντανά πολλά παιδάκια στην Κατοχή, γούγλισα και συμπτωματικά βρήκα και μια άλλη ενδιαφέρουσα πληροφορία για τη σταφιδίνη
    Για δες εδώ, Νίκο.
    http://historyofgreekfood.wordpress.com/2010/05/21/1584/

    Επίσης, για να βοηθά τη λειτουργία του -χμ- πεπτικού της, η μητέρα έφτιαχνε «χοσάφι» -δηλαδή έβραζε μαύρη σταφίδα σε νερό και το έτρωγε σαν σούπα.

    Στη δική μου τροφοθήκη υπάρχει πάντα σταφίδα, ξανθή και μαύρη, για ένα σωρό γαστριμαργικές εφαρμογές.

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα σε αδειούχους και μη!

  5. Στην Κύπρο ο μαύρος χρυσός μας είναι (ή μάλλον ήταν) τα τεράτσια. (Χαρούπια ή ξυλοκέρατα στην ελληνική.) Δεν γνωρίζω στοιχεία αλλά στο παρελθόν γινόταν μεγάλη εξαγωγή χαρουπιών στο εξωτερικό, γι’ αυτό και ονομάστηκαν μαύρος χρυσός της Κύπρου. Δεν ξέρω αν εξακολουθούμε να εξάγουμε χαρούπια και σε τι ποσότητες.

  6. physicist said

    #1. Μιας και το ξεκίνησες, δεν λες και τι θα πει στα Γερμανικά Korinthenkacker; 😛

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα σχόλια!

    Το χοσάφι κανονικά γίνεται με διάφορα ξερά φρούτα, νομίζω.

  8. bernardina said

    Ναι, το χοσάφι είναι παραδοσιακή μικρασιάτικη κομπόστα με αποξηραμένα φρούτα. Από την τούρκικη λέξη hosaf, αν δεν κάνω λάθος.

  9. bernardina said

    Δες εδώ και μια ενδιαφέρουσα συνταγή:

    http://www.mirsini.gr/index.php?id=627

    (η περιγραφή είναι εξίσου… ενδιαφέρουσα 😆 )

    Προφανώς οι φυτικές ίνες βοηθούν το σύστημα 😉

  10. gbaloglou said

    5

    Σε υπερατλαντικά καταστήματα υγιεινών τροφών πουλιούνται χαρουπογενή υποκατάστατα σοκολάτας: εκεί έμαθα τι εστί χαρούπι, ενώ εδώ διαβάζω ότι «Οι παλιότεροι γνωρίζουν ότι τυλίγονταν σε χρυσόχαρτα και τα πρόσφεραν στα παιδιά ως σοκολάτες» 🙂 🙂

  11. Ein Steppenwolf said

    6: Δεν το γνώριζα. Ευχαριστώ.

  12. betatzis said

    Πολύ καλό άρθρο. Γράφω πρόχειρα και δυο μαντινάδες που μου ρθανε :

    Το μέλι τω μελίσω μου το γάλα των οζώ μου,
    και με σταφύλι σουλτανί να σε ταίζω φως μου.

    Να μ΄ αγαπάς τζαμπί τζαμπί, να σ΄ αγαπώ σταφύλι,
    να με φιλείς στο μάγουλο, να σε φιλώ στα χείλη.

    (στην Κρήτη τζαμπί λένε το μικρό κλαδάκι που έχει πάνω μια δυο ρώγες, ενώ σταφύλι λένε ολόκληρο το σταφύλι που κόβεται από την κουρμούλα, δηλαδή αυτό που λένε στην άλλη ελλάδα ένα τζαμπί σταφύλι.Η μαντινάδα δηλαδή λέει αγάπα με εσύ λίγο να σ΄ αγαπώ εγώ πολύ, ελπίζω να μην ξενερώσατε με την επεξήγηση).

  13. bernardina said

    Θυμήθηκα και μια παροιμία που έλεγε ο πατέρας μου: Ο γονιός δε λυπήθηκε τ’ αμπέλι, το παιδί λυπήθηκε το σταφύλι. Για τους αγνώμονες προς τους γεροντότερους.

  14. Costas said

    Άρθρο:
    Zante currants. Εγώ δεν το ‘χω ακούσει έτσι, παρά black currants.

    «Πάραγαν»: πιο πολλά υποσχόμενο μου φαίνεται το παράγω-παρήγαγα-παρήξα (εφόσον βέβαια δεν μας κάνει το κλασικό παράγω-παρήγα-παρήγαγα ή έστω παράγω-παρήγα-παρήξα).

    #2
    «Ότε, ής αγουρίς
    αποπέμψω,
    σταφυλή, ουκ εδέξω,
    νυν καν σταφίς;»

    Δεν το βγάζω συντακτικά αυτό. Πρώτον, μάλλον δεν θέλει κόμμα μετά το ότε, δεύτερον, η αρχή θα μού πήγαινε καλύτερα «Ότε ής αγουρίς ουκ εδέξω, σταφυλή», αλλά μετά; Ή μήπως είναι απλώς πιρουετική αρλούμπα;

  15. marulaki said

    #10 Το χαρούπι στην Κρήτη είναι γνωστό και ως η σοκολάτα των φτωχών. Υπάρχουν περιοχες (π.χ. Ελούντα και λοιπά εξωτικά μέρη) που πριν από εξήντα-εβδομήντα χρόνια είχαν βασίσει ένα μεγάλο μέρος της οικονομίας τους στην παραγωγή τους.

    Τις καλημέρες μου! 🙂

  16. Ωραίο και διαφωτιστικό το άρθρο. Να προσθέσω ότι η πτώση της διεθνούς ζήτησης σταφίδας συμπίπτει με την άνοδο των καλλιεργειών ζαχαρότευτλων και ζαχαροκάλαμων. Η ζάχαρη την έφαγε τη σταφίδα.
    Επίσης, στην Κατοχή εκτός από τη θρεψίνη υπήρχε και η σταφιδίνη, υποθέτω προϊόν επεξεργασίας των χειρότερων σταφίδων. Γλύκαινε την πείνα πολλών…

  17. Alexis said

    Νίκο, στην εκπομπή «Μένουμε Ελλάδα» της ΕΤ1, πριν από 2 χρόνια περίπου, αναφέρεται επί λέξει ότι «πρώτοι οι Ενετοί έφεραν τη σταφίδα στην χώρα μας. Η παραγωγή ξεκίνησε από το Αίγιο και σιγά-σιγά εξαπλώθηκε σε ολόκληρη την Πελοπόννησο».

    Και για του λόγου το αληθές, στο 1:58:

    http://video.google.com/googleplayer.swf?docid=3172962193461567819&hl=el&fs=true

    Προφανώς πρόκειται για λάθος ενημέρωση της συντακτικής ομάδας της εκπομπής, αφού θεωρώ ότι οι πληροφορίες που παραθέτεις στο ποστ, περί καλλιέργειας σταφίδας από την αρχαιότητα, είναι αξιόπιστες και τεκμηριωμένες.

    Την καλημέρα μου…

  18. sarant said

    Ευχαριστώ για τα επόμενα σχόλια!

    17: Αλέξη, μάλλον δικό μου είναι το λάθος -και συγκεκριμένα στο «ανέκαθεν» («Σταφίδα καλλιεργούσαν στην Πελοπόννησο ανέκαθεν»). Οι αρχαίοι αποξήραιναν σταφύλια, ήξεραν δηλαδή τη σταφίδα, αλλά η οργανωμένη καλλιέργεια σταφίδας (δηλ. της συγκεκριμένης ποικιλίας σταφυλιών) πρέπει να άρχισε αργότερα -με τους Φράγκους ίσως.

  19. νέο kid στο block said

    Σταφίς, ελέησόν μας,
    κλεινή Ελλήνων σώτειρα, ευθύς βοήθησόν μας
    εκ των μεγάλων και πολλών, νυν ρύσαι μας, κινδύνων,
    μη ζήτει την καταστροφήν του γένους των Ελλήνων.

    Ως βλάκες, φευ, αφήσαντες αγόνους άλλους πόρους
    και ζώντες έως σήμερον με δάνεια και φόρους,
    Της πείνης θα ψοφήσωμεν, αν συ δεν ευδοκήσης
    ολίγον άρτον κρίθινον ημίν να χορηγήσης.
    Σταφίς, σε μόνην έχομεν βοήθειαν κι ελπίδα,
    Λοιπόν, θεά, διάσωσον την δύστηνον Πατρίδα,
    εκ σου και μόνης, των Ρωμηών, το κράτος συντηρείται
    εκ σου κι αυτός ο Βασιλεύς αδρώς μισθοδοτείται.

    Ηλίας Α. Συνοδινός (Μώμος Πατρεύς), 1894
    (Από το βιβλίο ‘’Το λιμάνι της σταφίδας. Πάτρα 1828-1900’’
    Του Χ.Α. Μούλια, Πάτρα 2000, σελ. 242)

  20. Ein Steppenwolf said

    19: Ανατρίχιασα…

  21. sarant said

    18: Νεοκίντ, εξαιρετικό εύρημα!

    14: Το «παράγω-παρήγαγα-παρήξα» κατά τη γνώμη μου ούτε το «λάθος» αποφεύγει ούτε καλαίσθητο είναι, δηλ. συνδυάζει τα χειρότερα στοιχεία από τα υπάρχοντα συστήματα. Μπερδεύει κιόλας, διότι το αγαγ- το έχεις για παρατατικό ενώ στην επίσημη αμαληκιτική είναι χαρακτηριστικό του αορίστου. Πιο στρωτό βρίσκω το παράγω-πάραγα-πάραξα.

  22. Hellegennes said

    Εγώ βρίσκω πιο στρώτο το έβγαζαν:

    «Έτσι, ενώ το 1860 καλλιεργούνταν 220.000 στρέμματα που έβγαζαν 50.000 τόνους σταφίδας»

    Δεδομένου ότι στην ίδια πρόταση βρίσκεται, έτσι κι αλλιώς, και το «παραγωγή», το «έβγαζαν» μού ακούγεται μια χαρά.

    Μερικά ρήματα σε συγκεκριμένους χρόνους είναι καλύτερο να τα αποφεύγουμε. Θυμηθείτε το ανώμαλο «εκρύγνυμαι» που ακούγεται στρωτό μόνο στον στιγμιαίο μέλλοντα και στον αόριστο κι αυτό μόνο στην ενεργητική φωνή.

  23. sarant said

    Για τη συγκεκριμένη περίπτωση έχεις δίκιο, αλλά το παράγω δεν είναι σαν το εκρήγνυμαι, είναι χρειαζούμενο ρήμα και όσο πιο γρήγορα τριφτεί τόσο το καλύτερο.

  24. Hellegennes said

    Σαφώς και είναι διαφορετική περίπτωση, αλλά δεν παύει να είναι αμφιλεγόμενο στην κλίση του. Νομίζω ότι είναι εύκολο να αντικαταστήσεις τον παρατατικό με κάποιου άλλου ρήματος· ευτυχώς έχουμε αρκετά. Προσωπικά, το «πάραγαν» δεν μού αρέσει, μού κάνει ξενικό. Λίγο καλύτερο είναι το «παράγανε», αλλά το «πάραγα» δεν μού κάθεται καθόλου. Ούτε το «πάραξα» μού αρέσει, πιο πολύ γιατί αυτό συνεπάγεται και «έξαξα» που είναι, αν μη τι άλλο, αστείο.

    Γενικά είμαι της γνώμης ότι θα έπρεπε να κάνουμε κάτι για τα ανώμαλα. Είτε να τα επανεξετάσουμε ομαδικά και να βρούμε τελείως νέες λύσεις είτε να αποφεύγουμε τους προβληματικούς χρόνους, όπως κάνουμε με προβληματικές γενικές (π.χ. γεν. πληθ. της λέξης «γάλα»). Τώρα που έχουμε μια κάποια απόσταση από τις γλωσσικές υστερίες του παρελθόντος, μπορούμε νομίζω να προβούμε σε ριζοσπαστικές λύσεις που θα ακολουθούν το γλωσσικό ένστικτο, μηδενίζοντας έτσι τα τραγελαφικά αποτελέσματα της προσαρμογής, όπως οι έγκυες, τα δέλεαρ, τα διαυγέα, της συνεργάτης, κ.α.

  25. Costas said

    #21
    14: Το “παράγω-παρήγαγα-παρήξα” κατά τη γνώμη μου ούτε το “λάθος” αποφεύγει ούτε καλαίσθητο είναι, δηλ. συνδυάζει τα χειρότερα στοιχεία από τα υπάρχοντα συστήματα. Μπερδεύει κιόλας, διότι το αγαγ- το έχεις για παρατατικό ενώ στην επίσημη αμαληκιτική είναι χαρακτηριστικό του αορίστου.

    Σωστά όλ’ αυτά, αλλά έχω την εντύπωση ότι ακούγονται πολύ συχνότερα, και εγώ λειτουργώ κυρίως με αυτόν το γνώμονα. Δεν έχω ας πούμε ακούσει ποτέ κανέναν να λέει «πάραγα», ούτε «πάραξα». Μπορεί βέβαια να μην έτυχε. Αν όμως πράγματι δεν ακούγονται, τότε τα θεωρώ ασκήσεις επί χάρτου, ενώ αυτά που έγραψα εγώ τα έχω καρακούσει όλα –δεν είναι δικά μου. Το ότι δεν αντιστοιχούν στην επίσημη αμαληκιτική είναι άλλου παπά βαγγέλιο. Όποιος θέλει την επίσημη αμαληκιτική, γράφει παράγω-παρήγα-παρήγαγα και αμαρτίαν ουκ έχει· για την ανεπίσημη αμαληκιτική μιλάμε, αλλά την ομιλούμενη, όχι μια δικιά μας του εργαστηρίου.

  26. sarant said

    25: Ναι, αλλά κλέβεις 😉 γιατί όταν ακούς «παρήγαγε» δεν είναι αμέσως σαφές αν πρόκειται για σωστή αμαληκιτική ή για πειραγμένη, δηλ. αν είναι αόριστος ή παρατατικός, χρειάζεται ανάλυση.

    Πάντως, αν έχεις αυτό το κριτήριο και μόνο, πρέπει να αρχίσεις να λες και να γράφεις «πάραξε» διότι (λέει το γκουγκλ) είναι συχνότερο από το «παρήξε» (ιδίως αν αφαιρέσεις τα αρχαία «παρήξε»). Το χρησιμοποιεί και ο Χρόνης Μίσσιος 😉

  27. Costas said

    #25: Παρήγαγε: Ναι, δεν είναι σαφές, αλλά αυτοί που το χρησιμοποιούν δεν τους μέλει αν είναι σωστή ή πειραγμένη. (φατσούλα) Σαν τα σύνθετα του -έφερε ένα πράμα (και παρά τη συμπάθειά μου για το -φερνε). Πάντως, σε ένα αποκρυσταλλωθησόμενο πλήρες σύστημα με παρήγαγε-παρήξε, θα είναι σαφές. Όχι πως ένα παράγω-παρήγα-παρήξα θα με χάλαγε: ό,τι θέλει ο λαός! Αλλά να το θέλει αυτός, όχι εγώ.

    Αν λέγεται πιο πολύ το ‘πάραξε’, τότε δεν έχω κανένα πρόβλημα. Όσο για μένα προσωπικά, λέω και γράφω τη σωστή αμαληκιτική, στο συγκεκριμένο. Αυτό έμαθα, μάλλον μ’ αυτό θα πεθάνω. Αν και δεν ξέρεις ως τότε, αν υποθέσουμε πως θ’ αργήσει.

  28. ΣοφίαΟικ said

    Zante currants δεν έχω ακούσει, πάντως στο Λος Άντζελες είχα βρει στο σούπερμάρκετ φρέσκια σταφίδα (σταφυλι δηλαδη) τοπικής παραγωγής, ενώ στην Ελλάδα έχει αρχίσε να γίνεται σπάνιο έιδος.
    Τις Vostizza currants (σταφίδες Αιγίου) τις εχω αναφέρει κι άλλη φορά εδώ, το κύριο συστατικό αυτού εδώ του προιόντος (που είναι νοστιμότατο), και υποτίθεται κι αυτό που το κάνει καλύτερο από τα άλλα που έχουν σταφίδες κοινές απο τη Μεση Ανατολή.
    http://www.lancashireecclescakes.co.uk/vostizza.asp#vostizza
    Τώρα βέβαια δεν ξέρω για πόσο ακόμα θα έχουν σταφίδες για τα γλυκά τους, γιατί ακόμα κι ο Κουνινιώτης έχει γίνει εισαγωγέας.
    Όσο για την πουτίγκα, έχουμε καμία πληροφορία τι ακριβώς ήταν, γιατί το όνομα εδώ χρησιμοποιέιται για διάφορα παραδοσιακά και παλιομοδίτικα εδέσματα και πολλά έχουν σταφίδες.

  29. sarant said

    28: Είδες η Βοστίτσα;
    Σοφία, δεν ξέρω τι ακριβώς ήταν οι εγγλέζικες πουτίγκες του 1860, περίμενα από εσένα να έχεις κάτι διαβάσει ή ακούσει, που είσαι και λονδρέζα.

  30. bernardina said

    The plum pudding’s association with Christmas goes back to medieval England with the Roman Catholic church’s decree that the «pudding should be made on the 25th Sunday after Trinity, that it be prepared with 13 ingredients to represent Christ and the 12 apostles, and that every family member stir it in turn from east to west to honour the Magi and their supposed journey in that direction».[1] Recipes for plum puddings appear mainly, if not entirely, in the 17th century and later. Their possible ancestors include savoury puddings such as those in Harleian MS 279, crustades,[4] malaches whyte,[5] creme boiled (a kind of stirred custard), and sippets. Various ingredients and methods of these older recipes appear in early plum puddings.

    Έχει ωραίες πληροφορίες εδώ http://en.wikipedia.org/wiki/Christmas_pudding

  31. Μήπως οι εγγλέζικες πουτίγκες ήταν σαν αυτές που έδινε το Βασιλικό Ναυτικό για γεύμα ; (και όχι για γλυκό)
    Βρήκα εδώ http://www.hmsrichmond.org/diet.htm την παρακάτω συνταγή:
    Pudding

    In place of meat, a sailor might have been given ‘pudding:’

    2 lbs. Flour

    ¼ lb. Suet

    ½ lb. Raisins or ¼ lb. Dried Currants

    Approx. 2 cups Water

    Mince or grate the suet after removing all meat and connective tissues. Mix into the flour thoroughly, then add enough water to make a stiff dough. A little sugar can be added if desired. Add the raisins or currants and mix again to evenly distribute them throughout the pudding. Dampen a large cotton cloth, wringing out the excess water very well. Flour the center and place the pudding in the center of the cloth. Pull up the edges and, making sure that all the edges are gathered into the center, tie a cotton string around the “neck” of the package. Lower into boiling water and, making sure it is completely covered, boil about 1-½ hours.

    Leftover pudding can be sliced and fried in butter.

    Δεν ξέρω πόσο΄γνήσια είναι η συνταγή αλλά έχει ή μισή λίμπρα ξανθές σταφίδες ή ένα τέταρτο μαύρες σταφίδες. Αλήθεια το Suet είναι το λαρδί;

  32. Costas said

    #30: on the 25th Sunday after Trinity. Η οποία Trinity, σύμφωνα με το άρθρο Trinity Sunday της Wikipedia, είναι στο Δυτικό Εορτολόγιο, στην πιο απλή του τουλάχιστον εκδοχή, η 1η Κυριακή μετά την Πεντηκοστή. Άρα είναι κινητή εορτή. Και πέφτει πάντα μετά τα Χριστούγεννα, να υποθέσουμε; ή πριν; ή αδιαφόρως; είναι νηστίσιμη ή αρτύσιμη;

  33. sarant said

    31: Παναγιώτη, κάτι μου λέει πως το βρήκες!
    Θυμήθηκα ότι μια τέτοια πουτίγκα είχαμε αγοράσει (μέσα σε πανί) από ένα εγγλέζικο μαγαζί πριν από πολλά-πολλά χρόνια με τον τότε συγκάτοικό μου. Δεν βρήκαμε όμως το θάρρος να τη βράσουμε και όταν αφήσαμε το σπίτι που νοικιάζαμε την άφησα σε κείνον. Ίσως να την έχει ακόμα. 🙂

  34. sarant said

    Και το suet κάτι σαν λίπος είναι.

  35. ΣοφίαΟικ said

    Ναι, αλλά η χριστουγεννιάτικη πουτίγκα είναι εποχιακό έδεσμα. Υπάρχει και currant pudding αλλά και παλι, γλυκό είναι, αλλά δεν είναι η μόνη χρηση της σταφίδας. Νομίζω δεν υπα΄ρχιε μόνο μία συντα΄γη που ΄τηνα δημοφιλής στους φτωχούς, μάλιστα θα περίμενα οι φτωχοί να μην μπορούν να ξοδέυουν για πολυτέλειες όπως ξηρούς καρπούς.
    Ψάχνοντας για τις σταφίδες όμως βρήκα αυτό το γουστόζικο απο το 1880, που αναφεριε ότι η Ελλάδα έχει έσοδα χ κι έξοδα ψ>χ και αυτό οφείλεται στο ότι εχιεπολλούς δημόσιους υπαλλήλους και εξάγει μόνο σταφίδα και εισάγει βαμβακερά.
    http://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?res=FB0A12FE3F5B1B7A93C6A9178CD85F448884F9

  36. ΣοφίαΟικ said

    Suet είναι το λίπος βοδινό, αρνίσιο ή ανάμικτο.
    Το λαρδί είναι από χοιρινό.
    Πλέον υπαρχει κι η Φυτίνη…

  37. newfees said

    «…Δεδομένου ότι έφτασε να αντιπροσωπεύει το 50%-75% της αξίας του συνόλου των ευρωπαϊκών εξαγωγών…»

    »…στα αγγλικά, όπου σιγά-σιγά το raisins παραλείφθηκε· στα κείμενα της εποχής τη λέξη τη βρίσκει κανείς γραμμένη σε πάμπολλες παραλλαγές, corentes, corauntz, currents, currence, corans κτλ.»

    Εδώ δίνεται μια λαμπρή ευκαιρία να Πορτοκαλίσει κανείς. Από το »currence» και εξαιτίας της σημασίας της σταφίδας στην οικονομική ζωή της Ευρώπης, παρήχθη το »currency». Και από τις απότομες μεταβολές και την αστάθεια στην τιμή το »current» και »currently».

  38. Hellegennes said

    #37:
    Πράγμα που είναι πιο αστείο, αν αναλογιστείς ότι currant είναι και η παλιά γραφή του current. Βέβαια το currency βγαίνει από το current και όχι το αντίθετο.

  39. νέο kid στο block said

    Που χρωστάει η Αμερική ρε παιδιά;
    Η Ελλάδα πυροδότησε το ντόμινο; (τι είναι το ντόμινο; Μπαρούτι;)
    ‘’Έφυγε’’ ο Αναστάσιος Πεπονής (γράφει το capital.gr Που πήγε ρε παιδιά;)
    Στη Χιλή το ‘’Αξιοπρεπές Λυκόφως’’ σημαίνει κάψτε τους παράλυτους γέρους…
    Ο Νορβηγός χασάπης έπαιρνε ουσίες. (Ο Χίτλερ ήταν πρεζόνι τελικά;)
    Η χώρα της φρατερνιτέ και εγκαλιτέ ‘επαναπροώθησε’ 17.500 ταλαίπωρους…
    («Προς το παρόν, φαίνεται ότι μπορούμε να επιτύχουμε το στόχο των 30.000 επαναπροωθήσεων» δήλωσε ο Γάλλος υπουργός, προσθέτοντας ότι «αν το φτάσουμε θα είναι το καλύτερο αποτέλεσμα που θα έχουμε καταγράψει στην ιστορία».) Μωρέ μπράβο ,ρε Κλόντ…
    Ο απόγονος των Χαϊλάντερς, έκανε λέει συλλογή από Ταλιμπανοδάκτυλα.
    Οι οπαδοί των Hotspurs καίνε το Λονδίνο …
    Ο Παναθηναϊκός έχει πρόεδρο τον Γόντικα και τερματοφύλακα τον Τζόρβα…
    Ο Πατρεύς μοιάζει να τα ‘γραψε χθες (και ποια είναι η ‘σταφίδα’ μας σήμερα;)
    Ο Catcher γέρασε , η σίκαλη είναι μεταλλαγμένη και μοβόρα και όσοι γκρεμοτσακίζονται γίνονται Νορβηγοί ακροδεξιοί.
    ΒΡΕ ΜΠΑΣ ΚΑΙ ΟΛΟΣ Ο ΠΛΑΝΗΤΗΣ ΧΡΩΣΤΑΕΙ ΤΗΣ ΜΙΧΑΛΟΥΣ;;
    (Συγγνώμη Νίκο για τα άσχετα , αλλά κάπου έπρεπε να ξεσπάσω μιας κι όλο το διαδίκτυο σήμερα μοιάζει σαν ένα απέραντο τρελλοκομείο. Εδώ είναι όαση…)
    Α! Και ένα ευχάριστο! Σήμερα είναι λέει η παγκόσμια ημέρα οργασμού!! 🙂

    ΥΓ.Το Κρίστμας κέικ πάντως που φτιάχνουν στη Κύπρο (κοπυπάστωμα του εγγλέζικου λένε) είναι μπουκιά και 100 μονάδες ζάχαρο …λιγούρικο και …μπλιάχ! Δος μοι κουραμπιέδες anytime!

  40. νέο kid στο block said

    Λιγουριάρικο εννοούσα βέβαια ….άκου λιγούρικο. 🙂

  41. sarant said

    39: Και λίγα λες….

  42. rogerios said

    Για τη σχέση σταφίδας και ανασκαφών στους Δελφούς είπαμε; 🙂

  43. sarant said

    Γιά λέγε…. 🙂

  44. rogerios said

    Για να πάρουν οι Γάλλοι την άδεια για τις ανασκαφές του 1893 (υπόθεση αρκετά δύσκολη μια και στη θέση των αρχαίων Δελφών βρισκόταν το χωριό Καστρί και οι κάτοικοί του δεν ήταν και τόσο πρόθυμοι να μετακινηθούν) συμφώνησαν μεταξύ άλλων να αγοράσουν μεγάλες ποσότητες κορινθιακής σταφίδας σε τιμή που θα καθόριζε το ελληνικό κράτος.

  45. sarant said

    Καλό, δεν το ήξερα -πάντως, ναι, το κράτος προσπαθούσε με κάθε θυσία να βρίσκει νέες αγορές ή να κλείνει πωλήσεις.

  46. bageragr said

    #5, 10. Πράγματι, θυμάμαι τον πατέρα μου, κι άλλους γονείς στην Κρήτη, να μας κόβουν χαρούπια και να μας τα δίνουν για σοκολάτες, χωρίς να τα τυλίγουν σε ασημόχαρτο. Κι είνε νόστιμα, τα άτιμα!!!
    Θυμάμαι, ακόμα, με τον ξάδελφό μου να παίζουμε ώρες ολόκληρες κάτω απ’ τον ίσκιο μιας μεγάλης χαρουπιάς, αγναντεύοντας κάτω την Πεδιάδα (περιοχή στην Κρήτη, γι’ αυτό κεφαλαίο το Π)!
    Τέλος, δεν θα ξεχάσω ποτέ το βρισίδι που έριξε ένας θείος μου στον δήμαρχο του Ηρακλείου «που πήγε ο μπιπ κι εφύτεψε φοίνικες στην παραλιακή, κι έφερε αρρώστιες στα δεντρά, να μας κάνη δήθεν εξωτικούς, αντί να βάλη ντόπια δεντρά, ελιές και χαρουπιές, που κρατούνε και το φύλλωμα όλο τον χρόνο και κάνουν μια σκια -ω, χαρώ την!»

  47. Ein Steppenwolf said

    46:
    Ο θείος σου θα συνεννοούνταν μια χαρά με τον Νίκο Μάργαρη:
    Οι δενδροφυτεύσεις δεν φέρνουν πράσινο
    Οι λανθασμένες επιλογές φυτών ακυρώνουν κάθε προσπάθεια για να αλλάξει το πρόσωπο της Αθήνας

  48. Γιώργος said

    Κάποτε (περίπου στα χρόνια του 2ου παγκοσμίου πολέμου) μαζί με το ψωμί ο πελάτης αγόραζε και σταφιδόψωμο στους Ελληνικούς φούρνους. Αυτή ήταν η λύση της τότε εποχής για την διάθεση της υπερπαραγωγής της σταφίδες αντί να για τις μετέπειτα χωματερές.

    Υ.Γ. Την ιστορία αυτή την έμαθα από τον μακαρίτη τον πατέρα μου.

  49. Γιώργος said

    Συγνώμη ξέχασα να σας γράψω ότι η αγορά του σταφιδόψωμου ήταν υποχρεωτική!

  50. Ein Steppenwolf said

    49: Επί Μεταξά νομίζω.

  51. sarant said

    48-50: Τώρα που το λέτε, κι εγώ κάτι θυμάμαι -εννοώ, το έχω κάπου ακούσει/διαβάσει, όχι ζήσει 🙂

  52. Γιώργος said

    Επίσης να προσθέσω ότι στις συζητήσεις του πατέρα μου με τους θείους της οικογένειας, η λέξη σταφιδόψωμο είχε αποκτήσει μεταφορική έννοια και χαρακτήριζε κάθε τι το υποχρεωτικό ή αναγκαστικό. Δεν νομίζω όμως ότι ήταν γενικευμένη η χρήση, πιστεύω πως μάλλον ήταν ένα εσωτερικό αστείο της παρέας.

  53. gbaloglou said

    46

    Δεν ήταν [η Θεσσαλονίκη] σαν την Κρήτη, που έλαμπε στα σταφύλια και τις βαθύσκιες χαρουπιές, με πηδηχτούς άντρες καυχησιάρηδες και γυναίκες γελούσες, μέσα σε χορούς χορευτικούς.

  54. «Δεδομένου ότι έφτασε να αντιπροσωπεύει το 50%-75% της αξίας του συνόλου των ευρωπαϊκών εξαγωγών, δεν είναι υπερβολή αυτό που είχε πει ο Ξ. Ζολώτας, ότι η σταφίδα για την Ελλάδα ήταν «ό,τι και ο καφές για τη Βραζιλία»»

    Ή οι μπανάνες για την Γουατεμάλα. Σταφιδία λοιπόν, κατά το Μπανανία.

  55. ein Steppenwolf said

    1:
    Στα τουρκικά ο Αύγουστος είναι Ağustos.
    Και στ’ αραβικά επίσης είναι χωρίς β: أغسطس.

  56. GM said

    Η σταφιδική παραγωγή βρέθηκε σε ευνοϊκή θέση την εποχή εκείνη, εξαιτίας διαφόρων παραγόντων εκτός των περιζήτητων χαρακτηριστικών της . Η σκληρή δραχμή , που γινόταν όλο και πιο ακριβή σε πραγματική αξία σε σχέση με τα άλλα νομίσματα –και υπήρξε και ένας λόγος της εισροής άδηλων πόρων και αντίστροφα-καθιστούσε την παραγωγή δημητριακών και βαμβακιού μη ανταγωνιστική. Η εξαγωγή μπορούσε να κατευθυνθεί μόνο προς προϊόντα που αποτελούσαν φυσικό μονοπώλιο.
    Στα πρώτα χρόνια της ίδρυσης του Ελληνικού κράτους το κυριότερο τμήμα του πληθυσμού κατοικούσε στα ορεινά , οι πεδινές εκτάσεις είτε άνηκαν σε Οθωμανούς , ή ήταν εγκαταλειμμένες. Οι απαιτήσεις εκχέρσωσης ,αποστράγγισης , ύδρευσης αλλά και άλλων υποδομών δεν θα μπορούσαν να ικανοποιηθούν από την αυτοκατανάλωση. Αυτό το κίνητρο δόθηκε κυρίως από την σταφιδική καλλιέργεια. Συνεπώς θα πρέπει να της αποδοθεί η αιτία του αγροτικού εποικισμού των πεδινών περιοχών που υπήρξε μεγάλη σε έκταση , μια εσωτερική μετανάστευση πού πιο πριν την μεγάλης μετανάστευσης του τέλους του 19ου αιώνα προς το εξωτερικό (όπου οι περιοχές προέλευσης των εποχιακών εργατών υπήρξαν οι στατιστικά μεγαλύτεροι τόποι που εκδηλώθηκε το μεταναστευτικό ρεύμα) . Επιπλέον πολλοί ορεινοί οικισμοί επιβίωσαν εξαιτίας της εποχιακής εργασίας στα πεδινά. Άρα εδώ ενδεχομένως έχουμε και τις πρώτες σχέσεις μισθωτής εργασίας στο νεώτερο κράτος , τουλάχιστον σε μεγάλη και εξειδικευμένη έκταση.
    Πέρα από το γεγονός ότι η σταφίδα επέδρασε σημαντικά στην διαμόρφωση του πληθυσμιακού χάρτη του νεοσύστατου κράτους σημαντική ήταν η συμβολή της και στην διαμόρφωση των σχέσεων γαιοκτησίας κυρίως στην Πελοπόννησο. Η εγγύηση του δικαιώματος ιδιοκτησίας από το νεοσύστατο κράτος υπήρξε και απόρροια της ανάγκης του για εισροές. Η προστασία και προώθηση της σταφιδικής καλλιέργειας , μιας και ήταν το πιο εξαγώγιμο προϊόν , αποτυπώνεται σημαντικά και στον νόμο Περί προικοδοτήσεως των Ελληνικών οικογενειών του 1835. Οι συνθήκες αυτές και όσες ακλούθησαν , επέδρασαν καθοριστικά στην επικράτηση της μικρής ιδιοκτησίας στην Πελοπόννησο

  57. Μαρία said

    Για τη σταφίδα μετά το 17:36
    http://www.ert.gr/webtv/et1/item/1089-%CE%BF-%CE%BC%CE%B9%CE%BA%CF%81%CF%8C%CF%82-%CE%BA%CE%BB%CE%AE%CF%81%CE%BF%CF%82#.UHcZlq4pmnA

  58. sarant said

    56-57: Ευχαριστούμε και τους δύο!

  59. GM said

    Πράγματι πιθανότατα η παραγωγή της κορινθιακής σταφίδας να πέρασε από την Κόρινθο στην Ζάκυνθο και μετά στην Κεφαλονιά και Λευκάδα . Τον Μεσαίωνα και τα τρία νησιά κάλυπταν την Αγγλική ζήτηση . Στον 19ο αιώνα η γεωγραφική εξάπλωση της καλλιέργειας της εξαπλώθηκε σταδιακά από τα παράλια της Κορίνθου και την δυτική Πελοπόννησο σε όλη την Πελοπόννησο. Στις αρχές του 19ου αιώνα η αυξημένη Αγγλική ζήτηση που οφειλόταν στην αύξηση των εισοδημάτων που είχε επιφέρει η βιομηχανική επανάσταση έδωσε την πρώτη ώθηση. Το 1948 η υιοθέτηση του «χαράγματος» των φυτών αύξησε την παραγωγή (σε βάρος της ποιότητας ) . Το 1852 και τα επόμενα 5 χρόνια η σοδειά καταστράφηκε σε όλη την δυτική Πελοπόννησο εκτός του νομού Ηλείας που έμεινε άθικτη. Για αυτό η θέση του νομού στην σταφιδοπαραγωγή υπήρξε ιδιαίτερη . Από το 1872 και μετά με την παραχώρηση εθνικών γαιών έχουμε μεγάλη αύξηση της παραγωγής . Με το άνοιγμα της Γαλλικής αγοράς που εκτόξευσε την ζήτηση της και για οινοπαραγωγικούς σκοπούς χωρίς ιδιαίτερες απαιτήσεις σε ποιότητα έχουμε την εξάπλωση της παραγωγής στην Νότιο Πελοπόννησο.(Πυλία , Καλαμάτα , Μεσσηνία).
    Στο τελευταίο τέταρτο του 19ου αιώνα οι υψηλές τιμές της σταφίδας μετρίασαν σημαντικά τις επιπτώσεις της διεθνής ύφεσης στην Ελλάδα. Σε συνδυασμό με την σκληρή δραχμή καθιστούσε τα εισαγόμενα σιτηρά και άλλα προϊόντα πού πιο φτηνά.
    Ο χαρακτηρισμός «μαύρος χρυσός» είναι ευστοχότατος!

  60. GM said

    Η διαχείριση της σταφιδικής κρίσης υπήρξε η αφορμή της ίδρυσης των πρώτων χρηματοπιστωτικών φορέων. Το 1899 ιδρύεται η Σταφιδική Τράπεζα με κρατικά χρήματα και με πλήρη ανάθεση της διαχείρισης του παρακρατήματος. Το οικονομικό της αδιέξοδο οδήγησε λίγα χρόνια αργότερα στην ανάθεσή του στην ιδιωτική «Ενιαία» για 20 χρόνια και με αντάλλαγμα την εγγύηση ελάχιστης τιμής και παραχώρηση χαμηλότοκων δανείων σε παραγωγούς . Η «ενιαία» άνηκε στην Τράπεζα Αθηνών στην οποία άνηκε και η «Εταιρία οίνων και οινοπνευμάτων» .(που έλεγχε τις περισσότερες μονάδες παραγωγής οινοπνεύματος) . Έτσι δημιουργήθηκε ένας όμιλος που κατάφερε να ελέγξει την σταφιδική παραγωγή και την βιομηχανική παραγωγή οίνου και οινοπνεύματος . Η τράπεζα Αθηνών είχε προέλθει από κεφάλαια ομογενών (Ροδοκανάκης , Φραγκιάδης πρώην εισαγωγείς σταφίδας στην Αγγλία) και Βρετανών και Γάλλων Τραπεζιτών. Με την αποδυνάμωση της θέσης των παραγωγών και εμπόρων από την κρίση (την σταφιδική και την διεθνή, με την αιφνίδια πτώχευση της Αργεντινής ) και την παραχώρηση μονοπωλιακών προνομίων από το κράτος καταλαμβάνει στρατηγική θέση στην οικονομική ζωή της χώρας και ισχυρή διαπραγματευτική δύναμη έναντι του κράτους.
    Έτσι η σταφιδική παραγωγή συνέχισε να διαδραματίζει σημαντικότατο ρόλο και στον 20ο αιώνα. Την περίοδο 1897-1912 η μέση ετήσια παραγωγή ανήλθε στο 85% εκείνης της περιόδου1887-1893! Το όφελος περιήλθε στους διαχειριστές καθιστώντας την Τράπεζα Αθηνών ισχυρότατη. Το 1920 αναλαμβάνει ο Αυτόνομος Σταφιδικός οργανισμός (Δημόσιος). Για πολλά χρόνια συνέχισε να αντιπροσωπεύει σημαντικό τμήμα του εξαγωγικού εμπορίου. Το 1957-1962 αποτελούσε το 1/7 των Ελληνικών εξαγωγών.

  61. GM said

    Μαρία είναι εξαιρετικό!

  62. Μαρία said

    Όλη η σειρά «Ημερολόγια εργασίας» ήταν εξαιρετική.
    http://www.ert.gr/webtv/et1-ntokimanter?start=126

  63. και για ασύγχρονη παρακολούθηση…

  64. piter panos said

    λοιπον για να τα ξεκαθαρισουμε γιατι ο κυριος που εγραψε το αρθρο ειναι ανενημερωτος η ΜΑΥΡΗ σταφιδα δε ξεκινησε απο τη κορινθο αλλα απο το αιγιο κορινθιακη λεγεται διοτι παραγετε στης πλαγιες του κορινθιακου κολπου απο τον κορινθιακο κολπο πηρε λοιπον το ονομα κορινθιακη και οχι απο τη κορινθια η οποια παραγη σουλτανινα και πολυ μικρη ποσοτητα μαυρης κατωτερης ομως ποιοτηκα απο τη κορυφαια vostizza της αιγιαλειας που παραγη και τη μεγαλυτερη ποσοτητα στην ελλαδα επισης πολυ καλη ποιοτικα ειναι και η zante που παραγετε στη ζακυνθο και επονται ποιοτικα η ηλεια η κορινθια η κεφαλονια και η μεσηνια η μαυρη σταφιδα αναφερετε ως κυρια καλιεργεια της αιγιαλειας απο τον παυσανια αρα η παραγωγη της ξεκιναει πολυ πριν τους ενετους μαυρη σταφιδα εκτος απο την ελλαδα παραγη ελαχιστη η καλιφορνια και η νεα ζηλανδια αλλα δε κανουν ουτε για μελασσα. η μαυρη σταφιδα ειναι υπετροφη πολυ ανωτερη απο ιποφαες κοτζυ μπερη και αλλα τετοια εσωσε εκατομυρια ελληνες στο λιμο της γερμανικης κατοχης

  65. sarant said

    64: Καλησπέρα. Το απόσπασμα του Παυσανία για την καλλιέργεια μαύρης σταφίδας στην Αιγιαλεία το έχετε πρόχειρο;

  66. Μαρία said

    65
    Έχω τη σχολιασμένη έκδοση του Παπαχατζή. Αναφορά σε καλλιέργειες δεν υπάρχει. Κάτι θα καλλιεργούσαν οι άνθρωποι, απλώς ο Π. ενδιαφέρεται για τα ιερά 🙂

  67. Γς said

    Ωραίο άρθρο. Δεν το είχα δει.
    Για τη σταφίδα. Και πηγαινοέρχομαι βραδιάτικα στην κουζίνα, στο ντουλάπι με τους καφέδες και τη μαύρη κορινθιακή σταφίδα. Απαραίτητο συμπλήρωμα με τον πρωινό καφέ.

    Λέει και για σταφιδόψωμα και τέτοια δεν έχω. Γλυκιά ανάμνηση. Φούρνος και ζεστά ψωμάκια, σταφιδοψωμάκια.

    Τόσο που ήθελα και τον Νίκολσον να μπαίνει για δαύτα στο φούρνο πρωί πρωί.

    http://caktos.blogspot.gr/2013/12/blog-post_24.html

    Συμπαθάτε με. Το έχω παρακάνει

  68. sarant said

    67: Ναι, είχε δημοσιευτεί καλοκαιριάτικα 🙂

  69. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Είχα την εντύπωση ότι σταφίδα λέγεται γενικά το σταφύλι χωρίς κουκούτσια κι όχι αποκλειστικά το αποξηραμένο σταφύλι. Κι επειδή η αποξηραμένη σταφίδα γίνετια μόνο από απύρηνα σταφύλια, δηλαδή σταφίδες, γι’αυτό και τη λέμε σταφίδα. Την εντύπωση αυτή μου την ενισχύει και το ότι στα μανάβικα ποτέ δε γράφουν τη σουλτανίνα «σταφύλι». Πάντα τη γράφουν «σταφίδα». Είναι λανθασμένη η εντύπωση που είχα;

  70. sarant said

    Το λεξικό λέει:
    1. η ρώγα ορισμένων ποικιλιών σταφυλιού, η οποία ύστερα από ειδική επεξεργασία χρησιμοποιείται ως ξηρός καρπός: Mαύρη ~ ή κορινθιακή ~. Ξανθή ~, σουλτανίνα. Είναι κάποιος (ζαρωμένος / ρυτιδωμένος) σαν ~. ΦΡ είμαι / γίνομαι ~, είμαι πολύ μεθυσμένος. || ποσότητα από σταφίδες: Aγοράζω / τρώω σταφίδες. Kέικ με σταφίδες. Παραγωγή / εμπόριο σταφίδας. ~ πρώτης ποιότητας.

    Και συγκεκριμένες ποικιλίες και το αποξηραμένο Το άρθρο αναφέρεται στο αποξηραμένο προϊόν που ήταν το βασικό εξαγωγικό προϊόν της Ελλάδας

  71. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    70. Δηλαδή οι εν λόγω ποικιλίες λέγονται σταφίδες επειδή γίνονται σταφίδες, ενώ εγώ νόμιζα ότι οι σταφίδες λέγονται σταφίδες επειδή γίνονται από σταφίδες

  72. sarant said

    Νομίζω ναι.

  73. ΓιώργοςΜ said

    Δεν ξέρω αν βοηθάει, αλλά στη Βρεττανία (έναν από τους κυριότερους εισαγωγείς σταφίδας), υπάρχουν οι λέξεις «raisin» και «sultana» που δηλώνουν διαφορετικά πράγματα, το μεν δηλώνει αποξηραμένο σταφύλι, το δε την ποικιλία. Λόγω μάλιστα της ανωτερότητας τη σουλτανίνας, είναι σαν ν’ αναφέρεται κανείς σε διαφορετικά τελείως φρούτα στην καθομιλουμένη (τουλάχιστον το ’91 που ήμουν εκεί).

  74. Με το όρο «raisin» εννοούν οποιαδήποτε είδος σταφυλιού που έγινε σταφίδα (αποξηραμένο σταφύλι), ακόμη και σουλτανίνα που δεν έχει υποστεί θείωση για να ξανθύνει και παραμένει χρώματος σκούρου καφέ-καστανού. Ο όρος «sultana» υποδηλώνει σταφύλι σουλτανίνα, που έχει υποστεί αποξήρανση και ξάνθυμα. Με τον όρο «currants» οι Βρετανοί εννοούν τη δική μας κορινθιακή (μαύρη) σταφίδα.
    Αυτό το γνωρίζατε για την κορινθιακή (μαύρη) σταφίδα;
    Από κλινικές μελέτες που είναι ήδη δημοσιευμένες σε έγκριτα, διεθνή, επιστημονικά περιοδικά,αποδεικνύεται ότι από την ένταξή της κορινθιακής σταφίδας στην καθημερινή διατροφή υπάρχει σημαντική μείωση στην αρτηριακή πίεση, δημιουργείται «ασπίδα» ενάντια στα καρδιαγγειακά νοσήματα, μειώνεται η «κακή» χοληστερίνη, παρατηρείται θετική επίδραση στην υγεία των καπνιστών και στα πλαίσια μια ισορροπημένης διατροφής δεν υπάρχει καμία αρνητική επίδραση στους διαβητικούς!
    Μάθετε περισσότερα εδώ:
    https://greekraisins.wordpress.com/
    https://www.facebook.com/groups/1407610409456088/
    http://goo.gl/GdRG1R

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: