Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ποιο ζώο είναι η γκαμούζα;

Posted by sarant στο 25 Αύγουστος, 2011


Στον Τελευταίο σταθμό του Σεφέρη (λίγες οι νύχτες με φεγγάρι που μ’αρέσουν…) υπάρχουν και οι εξής ωραίοι στίχοι:
το κρατίδιο της Κομμαγηνής που ‘σβησε σαν το μικρό λυχνάρι
πολλές φορές γυρίζει στο μυαλό μας,
και πολιτείες μεγάλες που έζησαν χιλιάδες χρόνια
κι έπειτα απόμειναν τόπος βοσκής για τις γκαμούζες
χωράφια για ζαχαροκάλαμα και καλαμπόκια

Την πρώτη φορά που διάβασα το ποίημα, μικρός, μόλις έφτασα στις γκαμούζες,  σκέφτηκα πως είναι οι γκαμήλες. Παρακμάσαν, ερημώσαν οι μεγάλες πολιτείες, σκέφτηκα. Στην έρημο ταιριάζουν οι γκαμήλες. Εκεί τον άφησα τον στίχο και δεν με ξαναπροβλημάτισε για μερικές δεκαετίες.

Τις προάλλες τον ξαναπρόσεξα και το τοπίο δεν μου φάνηκε ερημικό, με καλαμπόκια και ζαχαροκάλαμα. Άνοιξα λοιπόν το λεξικό να βρω ποιο ζώο είναι η γκαμούζα. Μπαμπινιώτης και ΛΚΝ (Λεξικό Τριανταφυλλίδη) δεν την έχουν, αλλά έχουμε και τα λεξικά της «όλης ελληνικής» (κατά δήλωσή τους), τον Πάπυρο και τον Δημητράκο. Κι όμως, ούτε αυτά έχουν τη γκαμούζα, ενώ έχουν όλες τις απίθανες λεξούλες που έτυχε να περμαζέψει ο Ησύχιος. Να μην τα πολυλογώ, κανένα από τα λεξικά που ήταν σε ακτίνα βολής δεν είχε τη γκαμούζα (δεν έχω ακόμα κοιτάξει τον Σταματάκο και την Πρωία), ούτε καν το Ιστορικό Λεξικό της Ακαδημίας, εκείνο που σταμάτησε στο λήμμα Δαχτυλωτός, και το οποίο έχει παπάδες.

Οπότε, άνοιξα το τούρκικο λεξικό κι εκεί, ύστερα από καναδυό προσπάθειες, βρήκα ότι gâmus είναι ο βούβαλος, λέξη περσικής αρχής. Οπότε, σκέφτομαι, βρέθηκε η γκαμούζα -και ταιριάζει και με τα συμφραζόμενα του ποιήματος. Γκαμούζα η βουβάλα -πώς το έλεγε εκείνο το τραγουδάκι ο Μηλιώκας;

Ύστερα θυμήθηκα που το βιβλίο Νεοελληνικών Αναγνωσμάτων της Β’ Λυκείου έχει το ποίημα του Σεφέρη, άνοιξα, και επιβεβαιώθηκα: στη λέξη υπάρχει αστερίσκος και εξηγεί ότι γκαμούζα είναι το βουβάλι. Πού το βρήκε ο ευλογημένος αφού δεν το έχει το λεξικό, δεν ξέρω. Ή άνοιξε κι αυτός το τούρκικο λεξικό ή υπάρχει κάποια κάστα ιερέων που μεταδίδει από το στόμα του πατέρα στο αυτί του γιου το μυστικό: Γκαμούζα είναι το βουβάλι, γιε μου.

Μετά το γκούγκλισα -στον ενικό. Και διαπίστωσα ότι για γκαμούζες είχε μιλήσει και ο Τσίρκας στη Νυχτερίδα: Η γη στο Δέλτα στραφτάλιζε κάτω από το φεγγάρι. Μαύρη σιλουέτα σε φόντο ασημί. Μια γκαμούζα σκυμένη πίνει από το κανάλι. Δεντροστοιχίες από ευκάλυπτους και πιο κάτω άλλες με συκομουριές. Κι αυτό μικρός το είχα διαβάσει, όταν πίστευα ότι γκαμούζες είναι οι γκαμήλες -και εδώ που τα λέμε στο αιγυπτιακό τοπίο πιο πολύ ταιριάζουν τα γκαμήλια παρά τα βουβάλια.

Πάλι μέσω του γκουγκλ, βρίσκω ποίημα του Νίκου Νικολαΐδη, του Κύπριου (υπάρχουν πολλοί Νίκοι Νικολαΐδηδες στη λογοτεχνία μας, οπότε πρέπει να τους προσδιορίζεις: ο ένας είναι ο Κύπριος, ο δεύτερος ο Πολ Νορ, ο τρίτος ο σκηνοθέτης και ο τέταρτος ο Τέος Σαλαπασίδης). Το ποίημα λέγεται «Το ξόδι του φελάχου» κι έχει τους στίχους:
Μονάχη μου θ’ αρμέγω την γκαμούζα;
Μονάχη μου θα πήζω το τυρί;
και η σβουνιά μονάχη μου θα πλάθω
προσάναμμα για το ψωμί;”

(Αυτά τα μοιρολογάει η φελάχα)

Κάπου εκεί άρχισα να έχω αμφιβολίες, διότι φελάχος και βουβάλι δεν πολυταιριάζουν. Να σημειώσω ότι τόσο ο Τσίρκας όσο και ο Νικ.Νικολαΐδης (αν και Κύπριος) στην Αίγυπτο έζησαν κατά μέγα μέρος,  και η Αίγυπτος φέρνει στο μυαλό τις γκαμήλες -όσο κι αν ξέρουμε ότι ο Νείλος έχει άφθονο νερό.

Γκουγκλίζοντας στη συνέχεια, δεν έγινα σοφότερος. Βρήκα κάμποσους σύγχρονους διαλόγους, ότι η τάδε είναι γκαμούζα, ή μη γίνεσαι γκαμούζα ή θα σε κανονίσω μωρή γκαμούζα, αλλά αυτά ταιριάζουν εξίσου στη βουβάλα, στη γκαμήλα και σε κάμποσα άλλα ζώα.

Και μετά, βρήκα στο scribd το μυθιστόρημα της Ευγενίας Φακίνου Έρως θέρος πόλεμος, που διέτρεξα στα πεταχτά μερικές σελίδες (και θα πρέπει να το διαβάσω διότι αναφέρεται σε περίοδο που με ενδιαφέρει) και είναι ένα κοριτσάκι από τη Σύμη, που το έχουν στείλει να μείνει στην Αίγυπτο σε συγγενείς, και βλέπει μια γκαμήλα.

«Μια καμήλα», φώναξε σχεδόν η Μαρία, ενθουσιασμένη που αναγνώρισε το ζώο με την καμπούρα που είχε δει στο βιβλίο της κυρίας Θέκλας.
«Γκαμούζα τη λέμε», τη διόρθωσε το κορίτσι με το κόκκινο φόρεμα.

Οπότε; Η βεβαιότητα καταρρέει -αν η Φακίνου έχει δίκιο, η γκαμούζα δεν είναι το βουβάλι. Ή μήπως είναι; Μήπως, δηλαδή, ειδικά στην Αίγυπτο γκαμούζα λέγεται η γκαμήλα και αλλού το βουβάλι; Παρεμπιπτόντως, στα τούρκικα η γκαμήλα είναι deve.

Ευτυχώς που δεν φορολογούνται τα ιστολόγια -έγραψα 800 λέξεις για να πω ότι δεν ξέρω την απάντηση. Οπότε, παρακαλώ, όποιος ξέρει θετικά ποιο ζώο είναι η γκαμούζα, ας το πει. Και όποιος έχει βρει τη γκαμούζα σε λεξικό ή άλλο βιβλίο, επίσης ας το πει!


97 Σχόλια to “Ποιο ζώο είναι η γκαμούζα;”

  1. Andros said

    Από ότι ξέρω στην Κύπρο η γκαμούζα (τοπικά την λέμε τζ(ι)αμούζα) είναι η αγελάδα. Η χρήση της λέξης τουλάχιστον σήμερα έχει καταντήσει να είναι προσβλητική κυρίως προς χοντρά άτομα.

  2. Νίκο, καλημέρα!
    Όσον αφορά τους στίχους του Νικολαΐδη, γιατί να μην ταιριάζουν φελάχος και βουβάλι; Γεωργός είναι ο φελάχος, όχι νομάδας. Βλέπω επίσης εδώ ότι, αν και η καμήλα βεβαίως αρμέγεται, δεν δίνει όμως τυρί σε κανονικές συνθήκες, ενώ αντίθετα το γάλα του βούβαλου προσφέρεται, για παράδειγμα για τη μοτσαρέλα.

  3. Πάντως και της καμήλας η σβουνιά φαίνεται να χρησιμοποιείται ως καύσιμο. Του βούβαλου εννοείται, φαντάζομαι, όπως όλων των βοοειδών.

  4. Μήπως παίζει και είδος αλπινικού αιγάγρου chamois (δέρμα σαμουά)
    ισπανικά gamuza, ιταλικά camoscio, γερμανικά Gämse?

  5. και δυό διαφορετικές μεταφορικές έννοιες από το google

    καλοκαίρι είναι και δεν υπάρχει λόγος να γίνεσαι γκαμούζα με τη πίκρα του πλησίον σου.

    (θα πήξει η γκαμούζα σου (του στρατού))
    επιρροή απ’ το καραμούζα;;

    Υ.Γ.

    Ο Μηλιώκας …δεν ξαναβόσκει άλλες βουβάλες 🙂

  6. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Να και τρίτο υποψήφιο ζώο… η αγελάδα!

    2-3: Φυσικά ταιριάζει και το βουβάλι στους στίχους του Νικολαΐδη, και περσότερο από την γκαμήλα. Απλώς, το βουβάλι το είχα στο νου μου συνδέσει με πολλά νερά. Θα μπορούσε βέβαια, ο Νικολαΐδης, να μιλάει απλώς για γελάδα.

  7. Andros said

    Από το “ΣΤΟΥ ΧΑΤΖΗΦΡΑΓΚΟΥ” του ΚΟΣΜΑ ΠΟΛΙΤΗ. (Εδώ φωτογραφίζεται πιθανόν το βουβάλι)

    Αγαπάτε αλλήλους; Ναι. Αγαπάτε τους εχθρούς υμών; Ναι, τέλος πάντων. Μα όχι τους εχθρούς του ανθρώπου, όχι τους εχθρούς της ανθρωπιάς…

    Μπορείς να ζήσεις δίχως να σ’ αγαπάνε, μα όχι δίχως ν’ αγαπάς.

    Λένε πως μια τζαμούζα την κουμαντάρεις δύσκολα. Μα ένα κοπάδι το κάνει ζάφτι κι ένα μικρό παιδί. Το ίδιο, λένε ακόμα, συμβαίνει και με τις ανθρώποι: ένα κοπάδι ανθρώποι – και όσο πιο μεγάλο τόσο πιο εύκολα – μπορεί να το πλανέψει και να το σέρνει πίσω του ο πρώτος μπαγαπόντης ή τρελός που θα βρεθεί.

    Η αγάπη του Θεού αρχίζει από την αγάπη του ανθρώπου.

    Αν υπάρχουν αφεντάδες, είναι γιατί υπάρχουν άνθρωποι που τους αρέσει να ‘ναι δούλοι.

    Η αξιοπρέπεια, ο σεβασμός του εαυτού σου, είναι κι αυτό μια θετική ανθρώπινη ευτυχία.

  8. bernardina said

    Αμάν πάλι σπαζοκεφαλιές που μας έβαλες!

    Εγώ θυμάμαι τη γιαγιά και τους γονείς μου να χαρακτηρίζουν τζαμούσα μια γυναίκα που συγκέντρωνε τα χαρακτηριστικά της μεγαλοκαμωμένης, άχαρης, άγαρμπης, κάπως κακότροπης, ελαφρώς αθυρόστομης γλωσσοκοπάνας και περίπου αντρογυναίκας. Κάτι σαν τη φακλάνα αλλά εμπλουτισμένη με συγκεκριμένες συμπεριφορές 🙂

    Ξέρω, ξέρω, πολύ βοήθησα. Θα μπορούσε να είναι γκαμήλα, βουβάλα, αγελάδα κλπ κλπ… 😆

  9. Απλώς, το βουβάλι το είχα στο νου μου συνδέσει με πολλά νερά

    Κοτζάμ Νείλος δεν φτάνει;
    Προς επίρρωσιν: γκαμούς προφέρεται στα αιγυπτιακά το βουβάλι· γκαμάλ ή κάπως έτσι η καμήλα, ενώ το deve ;έχει, φαίνεται, παλαιοτουρκική ετυμολογία.

  10. Για το παραπάνω: δεν μπορώ να είμαι σίγουρος ότι δεν υπάρχει άλλη λέξη στην αιγυπτιακή καθομιλουμένη, απλώς έβαλα την αιγυπτιακή προφορά (γκ αντί τζ) στην αραβική λέξη.

  11. Δημήτρης Κ. said

    #4 Και εγω αυτό αναρωτιόμουν και μόλις είδα τον τίτλο εκεί πήγε το μυαλό μου.Μέχρι τώρα δεν βρήκα κάτι.Λέτε να έχει κάποια σχέση?

  12. Νέο Kid στο Block said

    Καλημέρα σε όλους.
    Το βουβάλι( νεροβούβαλος ) στα μη Αιγυπτιακά αραβικά είναι (τ)ζαμούς (με προφορά παχιού ζ σαν το γαλλικό jamais περίπου ). Δεν είμαι σίγουρος, αλλά δεδομένου και ότι η καμήλα λέγεται (Τ)ζάμ(α)λ ενώ οι Αιγύπτιοι άραβες εκφέρουν Γκάμ(α)λ ,πιθανολογώ ότι λένε γκαμούς αντίστοιχα το βουβάλι (ο Νείλος έχει αρκετά)
    Ενδιαφέρον έχει ότι στην επίσημη ισπανική (έχει ρηματοποιηθεί κιόλας)υπάρχει η λέξη gamuza(προφέρεται γκαμούσα η γκαμούθα στα καστιλιάνικα) που αναφέρεται επίσημα στον αίγαγρο Rupicapra-rupicapra που είναι το γνωστό ‘γαλλικό’ (και προσφιλές στις τομαρόφιλες κυρίες και κυρίους)Chamois.
    Τώρα θα το πάω μακριά(και πιθανώς λαθεμένα) ,αλλά δεδομένου ότι (εκτός αν κάνω τραγικό λάθος) το σαμουά δεν είναι είδος που υπάρχει γηγενώς στα ισπανικά βουνά(υπάρχει βέβαια στις Άλπεις), αλλά κυρίως στα τουρκικά και μεσανατολικά και τα πρώτα πρέπει να ήρθαν με τους άραβες, κάνω μια υπόθεση ότι είναι λέξη εισαγμένη στην Ιβηρική από τους άραβες και συνδέεται με το Γκαμούς(ζ) ,γκαμούζα .

  13. Νέο Kid στο Block said

    Α, Παναία μου! Όταν ξεκίνησα να γράφω το προηγούμενο σχόλιο, υπήρχαν τα τρία πρώτα μόνο! Σόρυ από τους κυρίους και κυρίες για ό,τι τυχόν επανέλαβα. 🙂

  14. voulagx said

    Αν περνουσε καμια βολτα απο δω η Φακινου να μας το διευκρινισει..!

  15. Vita said

    Στο » Το εργοστάσιο των μολυβιών» η Σώτη Τριανταφύλλου αναφέρει τη λέξη. Ο ήρωας του μυθιστορήματος ο Στέφανος Ασημάκης, όταν νευρίαζε έλεγε την χοντρή υπηρέτριά του «γκαμούζα, γελάδα» λέει η Τριανταφύλλου στη σελίδα 19 της 28ης έκδοσης (Εκδόσεις Πατάκης). Στην Κρήτη λέμε -ή τουλάχιστον λέγαμε- τζαμούζα την πολύ χοντρή γυναίκα.

  16. xamenos said

    Θα μπορούσε, η γκαμούζα, να είναι ένα άλλο ζώο που θα έχει τα χαρακτηριστικά της καμήλας και του βουβαλιού, ένα ζώο που γεννήθηκε μέσα από στίχους και λέξεις του κόσμου της λογοτεχνίας, ένα ζώο του οποίου το όνομα και μόνο αρκεί, για να φανερώσει την ύπαρξη του σε τούτο τον τόσο αλλόκοτο κόσμο.

  17. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα επόμενα σχόλια. Το τοπίο ξεκαθαρίζει λίγο, αφού κατά τις περισσότερες μαρτυρίες γκαμούζα-τζαμούζα είναι είτε η γελάδα είτε η βουβάλα. Δεν πρέπει να έχει σχέση με τον αίγαγρο. Παραμένει το ερωτηματικό βέβαια με τη Φακίνου.

    9: Το γκαμάλ πρέπει να είναι αυτό που έδωσε το ελληνικό τζαμάλα, που το βρίσκουμε κυρίως σε έθιμα.

  18. bernardina said

    #16
    Κάτι σαν τον σπατούρνο από τη Βίβλο για Αθεόφοβους; 😉

  19. sarant said

    16-18: 🙂

    Σκεφτείτε μάλιστα ότι αυτή η μυθική γκαμούζα θα έρθει, κατά Σεφέρη, να βοσκήσει στο χορτάρι που θα φυτρώσει στα χωράφια που θα γίνουν οι πόλεις μας σαν γκρεμιστούν κι ερημώσουν…

  20. bernardina said

    #19

    Άμποτε με το κα-κχγμ-λό 👿

  21. Τάκης Αλεβαντής said

    Ο αραβομαθής της παρέας και αιγυπτιώτης ο οποίος ρωτήθηκε το πρωί στον καφέ είπε ότι γκαμούσα (όχι γκαμούζα) λέγανε στην Αίγυπτο την αιγυπτιακή αγελάδα (καπως πιο εύσωμη και με καμπούρα αλλά όχι αναγκαστικά βουβάλι).

  22. Εγώ πάντως πιστεύω ότι είναι μια γκαμήλα που τις αρέσουν τα ούζα. Γκαμ+ούζα. Προφανές!

  23. sarant said

    Τάκη Αλεβαντή, σ’ ευχαριστώ -άρα και η εξήγηση στο σχολικό βιβλίο δεν είναι σωστή. Υπάρχει ένα ωραίο βιβλίο, ο Σεφέρης για νεαρούς αναγνώστες, ίσως εκεί το εξηγεί -αλλά δεν το έχω πρόχειρο.

  24. Νέο Kid στο Block said

    Η αγελάδα είναι μπάκαρα (με ‘πνιγμένα’ α) στα αραβικά . Αναφέρεται στο κοράνι και μάλιστα τιτλοφορεί την δεύτερη σουρά ‘Αλ Μπάκαρα.’
    Εκτιμώ ότι είναι λίγο δύσκολο να χρησιμοποιείται άλλη λέξη (γκ(ζ)αμους(ζ) ,έστω και συνωνυμικά , τόσο μακριά φωνητικά, για την ιερή αγελάδα.

  25. bernardina said

    http://www.worktree.org/Travel/Egypt-III/2982019_DgY7U/2/161456551_44BGW#161456551_44BGW

    Ίσως τη βρήκαμε….

  26. sarant said

    Τώρα τι είναι αυτή; Γελάδα με καμπούρα ή βουβάλα;

  27. Νέο Kid στο Block said

    Ψηφίζω Βουβάλα! Μπάφαλο! Παιδοβούβαλο! Γκαμούζα που λεμε στα ελληνικα ρε παιδάκι μου… 🙂

  28. vioannis said

    Ο συνάδελφος Κριστιάν, του οποίου η αραβική είναι μητρική γλώσσα, μου δήλωσε κατηγορηματικά ότι είναι η βουβάλα, και ότι η λέξη χρησιμοποιείτε κυρίως στην Αίγυπτο και όχι στις άλλες αραβόφωνες χώρες.

  29. Ein Steppenwolf said

    Σκλάβα αγορασμένη, η γυναίκα. Πιο φτηνή από μια γαϊδούρα ή από μια γκαμούσα (αγελάδα μαύρη – βουβάλα)».

    Στα τουρκικά camız/camus είναι ο νεροβούβαλος. Το c προφέρεται ως παχύ τζ. Σε τελική ανάλυση η λέξη προέρχεται απ’ την παλαιοπερσική gāv, «αγελάδα, βόδι».

  30. Δημήτρης Μ. said

    Ο Τάκης Αλεβαντής έχει δίκιο. Το ίδιο θυμάμαι κι εγώ από την παραμονή μου στην Αίγυπτο για μερικά χρόνια, αν και αραβικά δεν έμαθα, εκτός από τα στοιχειώδη. Προφανώς ο Σεφέρης έμαθε τη λέξη κατά την παραμονή του στην Αίγυπτο και την χρησιμοποιεί. Ο Τσίρκας επίσης την ξέρει – και τη χρησιμοποιεί σωστά – ενώ η Φακίνου τη χρησιμοποιεί για λόγους εξωτισμού, χωρίς να την κατέχει, και πέφτει έξω.

  31. voulagx said

    Τα σχ.21,25,28,30 νομιζω οτι διαφωτιζουν το επιμαχο αποσπασμα της Φακινου. Φαινεται οτι το κοριτσακι, η Μαρια, ειδε μια αγελαδα μαυρη- βουβαλα και την περασε για γκαμηλα, που την ηξερε μονο απο φωτογραφιες.

  32. Ein Steppenwolf said

    31:
    Ναι, αυτό είναι. Το κοριτσάκι βλέπει ένα ζώο με μία ή δύο καμπούρες. Ξέρει ότι καμπούρες έχουν οι καμήλες, γι’ αυτό συνάγει λανθασμένα ότι το ζώο είναι καμήλα.

  33. ΣοφίαΟικ said

    Πιστέυω ότι η Φακίνου δεν έχει κάνει καλή έρευνα (όπως δεν ε΄χει κα΄νει και σε μερικά άλλα σημεία του ε΄ργου της) και απλώς χρησιμοποιεί τη λέξη για εντυπωσιασμό, χωρίς να ξερει τι σημαίνει. Ίσως μικρή είχε διαβα΄σιε τα ίδια με σένα, νίκο.
    Παρεμπιπτόντως, η Νομανσλάνδη μαlλον απόκτησε και έντυπο, το Features (ταιριαστό όνομα). Χτες σε υπότιτλους ταινίας διάβασα: είμαι η συντάκτρια του Features. Αγγλιστί, I’m the features editor, είμαι η συντάκτρια των αφιερωμάτων, θα λέγαμε ίσως στα ελλήνικος.

  34. gbaloglou said

    31

    Ίσως μάλιστα και την αγελάδα να την ήξερε μόνο από φωτογραφίες η νεαρή Συμιώτισσα!

  35. voulagx said

    #33 Θα μου φαινοταν παραξενο η Φακινου, γεννημενη στην Αλεξανδρεια, να μη γνωριζει τη γκαμουζα.

  36. sarant said

    31-32: Το βρήκατε, μπράβο! Αδικήσαμε τη Φακίνου.

    33: Πάντως ωραίο το Features!

  37. Delta said

    Ποιό ζώο είναι η κολάντζα?

  38. sarant said

    Η κουλιάντζα πάντως είναι αρρώστια των ζώων.

  39. @33,36: Το Features λοιπόν είναι γνωστό περιοδικό της Νομανσλάνδης, έτσι; Τι θεματολογία έχει;

  40. Νέο Kid στο Block said

    39. Αντιγράφω από το λήμμα ‘’Features (the Magazine)’’ της Νομανσλοπαίδειας
    (δυστυχώς για τεχνικούς λόγους, δεν μπορώ να κοπυπαστώσω λίκνο)

    ‘’Features’’ is a well-known Nomanslandian magazine that mainly features deadly creatures, lost tribes, daily life objects and poetry. In Nomanslandic slang also known as ‘ligo ap ola kai tipota’ magazine. Legend has it, its first editor was Coward Robert Ford ,who named it ‘Doesn’t exist’ …but it’s only a legend and no reliable sources are available.
    ‘’Features’’’s most recent articles:
    • The Caboverdian legacy of the Terra del fuegians midgets (by T.G Voulagx)
    • Montenegrians from Maurovouni (by N.K.Block)
    • Ahoy! Said the Captain and hence the sacred name. (by Cornelius Cicero Adams)
    • Beware of the deadly Canopyjars! (by K&OIK Sofies)
    • Kerbian Corners! Swordless Bishops! Bombastic Synapses! (poetry by C.(U/A)Belles)
    • Bullfights at Minouti & the killing of Minoutaurus by the brave Jason with the mask (by Swordman Bishop)
    Swordman Bishop Aka Nick Fortyakos (his roots –as very characteristically indicated by his bizarre name- are obscure) is the current chief editor of ‘’Features’’ assisted by his devoted secretary Sofia Oik .
    LEGEND: Τ.G =Thessalian Giant
    U.A. = Universitarian /Author
    Swordless= Αξιφήρης
    Ν.Κ.= εεε, άμα δε ξέρετε κι’αυτό είστε για τις ραμνοπανηγύρεις 🙂 🙂

  41. Ἀχιλλέας Τζάλλας said

    7 Στὴν πρώτη πάντως ἔκδοση, ἔχει γλωσσάριο (μᾶλλον συνταγμένο ἀπ᾿ τὸν ἴδιο τὸν Πολίτη, ἀφοῦ παραλείπει λέξεις ποὺ δὲν εἶναι ἀκριβῶς κοινές – ἐνῷ ἡ λογικὴ τοῦ Σαββίδη εἶναι ἀκριβῶς ἀντίθετη: ἑρμηνεύει λέξεις ἀκόμα καὶ σχετικὰ κοινές, ἢ ἐλάχιστα παρεφθαρμένες, ποὺ εὔκολα τὶς καταλαβαίνει κἀνείς), ὅπου :

    τζαμούζα: βουβάλι

  42. sarant said

    40: Εξαιρετικό, μού θύμισε το λήμμα της αγκυκλοπαίδειας για τον Μποχεμιάν!
    http://uncyclopedia.wikia.com/wiki/Levon_Bohemyan

    7: Ευχαριστώ, Αχιλλέα!

  43. voulagx said

    #40 Ν.Κ. thanx!! Ειμεθα δια τας ραμνοπανηγυρεις! 🙂

  44. πρέπει νὰ ῥωτήσω τὴν γιαγιά μου. στὴν πατρική της οἰκογένεια ἐξέτρεφαν βουβάλια.

  45. πάντως δὲν περίμενα ὅλο αὐτὸν τὸν θόρυβο γύρω ἀπὸ τὴν ῥάμνο. εἶναι γνωστὴ ἡ παραβολὴ τῆς ῥάμνου στὸ βιβλίο τῶν Κριτῶν! Τὴν θυμᾶμαι καὶ ἀπὸ τὰ θρησκευτικὰ τοῦ Γυμνασίου.

  46. gbaloglou said

    Έχω διαβάσει, αλλά δεν θυμάμαι που — ίσως Εγκυκλοπαίδεια Ηλίου — ότι «ο Αιγύπτιος αγρότης μπορεί άφοβα να εμπιστευθεί ένα βουβάλι στην δεκάχρονη κόρη του ώστε να το οδηγήσει στην βοσκή, καθώς πρόκειται για εξαιρετικά ήρεμο και καλόβολο ζώο».

    [Βουβάλια, ακριβέστερα νεροβούβαλα, έχουμε ή είχαμε στις Πρέσπες, στην Κερκίνη, στην Κορώνεια, κλπ]

  47. #46 ἡ γιαγιά μου ἔλεγε ὅτι ὅταν ὁ βοσκὸς ἔφερνα ὅλα τὰ βουβάλια τοῦ χωριοῦ ἀπὸ τὴν βοσκὴ κάθε ζῷο πήγαινε μόνο του στὸ σπίτι του καὶ στεκόταν στὴν θέσι του δίπλα στὸ παλοῦκι ποὺ τὸ ἔδεναν. ἔχω ἀκούσει πολλὰ τέτοια καὶ γιὰ ἄλλα οἰκόσιτα ζῷα ἀπὸ παλιοὺς ἀγρότες. αὐτὸ λέει καὶ ὁ Ἠσαΐας: ἔγνω βοῦς τὸν κτησάμενον καὶ ὄνος τὴν φάτνην τοῦ κυρίου αὐτοῦ· ᾿Ισραὴλ δέ με οὐκ ἔγνω καὶ ὁ λαός με οὐ συνῆκεν

  48. @45: Παίζει να είσαι ο μοναδικός εν ζωή άνθρωπος που πρόσεχε στα Θρησκευτικά του Γυμνασίου! 😀

  49. #48 εἴχαμε ἕναν Θεολόγο ποὺ τὸν ἀγαπούσαμε οἱ περισσότεροι, ἔβγαινε καὶ στὴν τηλεόρασι.

  50. sarant said

    46: Του Χατζή τα γλυκά δεν είναι με βούτυρο από τα βουβάλια του;

  51. #50 πουλάει καὶ γιαοῦρτι βουβαλίσο. πάντως ἡ Κορώνεια σήμερα δὲν ἔχει.

  52. voulagx said

    Κορνηλιε, η ραμνος στον πληθυντικο : οι ραμνες;

  53. #53 οἱ ῥάμνοι βεβαίως, ἀλλ’ ἄκουσα τὴν Παπαρήγα νὰ λέῃ «οἱ μέθοδες». ἐγὼ ἐννοεῖται ὅτι ἀνατρίχιασα ἀποτροπιασμένος, ἀλλ’ἕνας γλωσσολόγος θὰ σήκωνε συγκαταβατικὰ τοὺς ὤμους λέγοντας ὅτι ἡ κατάληξι -ος στᾶ θηλυκὰ πλέον προκαλεῖ ἀμηχανία.

  54. voulagx said

    #54 Μα εδω, δηλ. στο αλλο νημα, αναζητουμε τις ραμνες, να εκανε λαθος ο κ. καθηγητης;
    Παντως ο ραμνος γκουγκλιζεται.

  55. σὲ παλιὰ σχόλια τοῦ Σιαμάκη στοὺς Κριτὰς ἡ ῥάμνος μεταφράζεται παλιουριά. στὴν μετάφρασι τῆς Βιβλικῆς Ἐταιρίας μεταφράζεται ἀγκαθιά.

  56. Nievskii said

    Zebu

  57. theo said

    50:ναι ο χατζής νομίζω είναι ο τελευταίος που έχει βουβάλια στην ελλάδα.Το καϊμάκι παγωτό του δεν παίζεται…

  58. και το καλό καζάν ντιπί βουβάλι θέλει…

  59. Μπουκανιέρος said

    Το camoscio, σχ. 4, (άρα και το chamois) βγαίνει από όψιμο λατινικό camoce, «λέξη με αλπική προέλευση», λένε οι ιταλοί σοφοί. Άρα δεν έχει σχέση.
    (Τώρα, αν οι Ισπανοί τα ανακάτεψαν όλα, δεν ξέρω.)

  60. Nievskii said

    Τα ζεμπού είναι αγελάδες και έχουν καμπούρα, τα βουβάλια δεν έχουν καμπούρα. Είναι άλλο πράγμα το παλιούρι, είναι άλλο το κιτρινόξυλο/ράμνος, κι άλλο η τζιτζιφιά που είναι το δέντρο που αναφέρεται στην βιβλική παραβολή, αν και τα τρια είδη φυτών ανήκουν στην οικογένεια Rhamnaceae.

  61. Νέο kid στο block said

    Τα zebu ζουν στην υποσαχάρια Αφρική και κυρίως στην κεντρική και νότια.
    Το Γκαμούς είναι νεροβούβαλος και η Αίγυπτος είναι η τέταρτη χώρα σε παραγωγή βουβαλίσιου γάλακτος στον κόσμο. Ινδία, Πακιστάν και Κίνα είναι οι τρεις πρώτες .
    Το Ζεμπού είναι πολύ αρχαίο είδος και δεν αποκλείεται(ή μάλλον είναι σχεδόν σίγουρη) η γενετική διασταύρωση με αγελάδες και βουβάλια και στην Αίγυπτο (πρέπει να εισήχθησαν επί Φαραώ κιόλας -πιθανολογώ εξ ανατολής και όχι εκ νότου- αλλά ποτέ δεν ‘έπιασαν’ στην Αίγυπτο)

  62. Εν κατακλείδι: Γκαμούζες γιατί χανόμαστε.

  63. @61: Νεοκίντ, τα ζεμπού είναι αγελάδες, άρα ζουν στην υπομοσχάρια Αφρική;

  64. voulagx said

    Μια φορα θυμαμαι με γκαμουζες
    -ασκαρδαμυκτι-
    στην υπομοσχαρια βρεθηκαμε
    την Αφρικη!

  65. #60 ἀπὸ ποῦ συνάγετε ὅτι ἡ βιβλικὴ ῥάμνος εἶναι ἡ τζιτζιφιά; θὰ μὲ ἐνδιέφερε.

  66. sarant said

    Κι έλεγα, πόση ώρα θα περάσει μέχρι να αναφέρει κάποιος το λογοπαίγνιο με το Γκαμούζα-γκαμούσα 🙂

  67. καὶ ἐκπλήττομαι διότι τὸ κυριώτερο χαρακτηριστικὸ τῆς ῥάμνου τῆς παραβολῆς εἶναι πὼς δὲν ἔχει καρποὺς καὶ ἀκριβῶς κατὰ τοῦτο ἀντιδιαστέλλεται πρὸς τὰ λοιπὰ δἐνδρα τῆς παραβολῆς.

  68. Απολαυστικό άρθρο. Σας έχω και μια λέξη που χρησιμοποιώ συχνά αλλά σήμερα ανακάλυψα ότι ίσως δεν υπάρχει (ή τουλαχιστον δεν υπάρχει στο Google!) «τσουμπερφλέκια» Νομίζω ότι είναι κοινή λέξη αλλά μόνο ένα δικό μου άρθρο βγαίνει σαν αποτέλεσμα. http://www.google.com/search?hl=en&qscrl=1&q=%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CF%86%CE%BB%CE%AD%CE%BA%CE%B9%CE%B1&oq=%CF%84%CF%83%CE%BF%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%B5%CF%81%CF%86%CE%BB%CE%AD%CE%BA%CE%B9%CE%B1&aq=f&aqi=&aql=&gs_sm=e&gs_upl=328334l331810l0l332659l14l13l0l6l0l0l290l1085l0.1.4l5l0

  69. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα καλά λόγια.

    Τα τσουμπερφλέκια δεν τα ξέρω και σαν φτιαχτή λέξη φαίνονται, κάτι ανάμεσα σε τσουμπλέκια και μαραφέτια ίσως, με επιρροή από τα τουμπερλέκια 🙂

  70. @66: Ε, ναι, ομολογουμένως το λογοπαίγνιο δεν ήταν πολύ πρωτότυπο, ήταν όμως αναπόφευκτο! Μη μας πούνε και σεμνότυφους…

  71. Nievskii said

    ἀπὸ ποῦ συνάγετε ὅτι ἡ βιβλικὴ ῥάμνος εἶναι ἡ τζιτζιφιά

    Από το εβραϊκό όνομα: Michael Zohary identifies atâd (Greek, ράμνος) used in Jotham’s Parable (Judges 9: 7-21), as Ziziphus spina-christi. Η δουλειά τoυ Ζοhary ήταν να πάρει τα λαϊκά ονόματα των φυτών στις αφροασιατικές γλώσσες όπως αυτά καταγράφονταν τον 20ο αιώνα, και να δουλέψει ανάποδα για να βρει τι σήμαιναν αυθεντικά στα εβραϊκά.

  72. #71 θὰ μοῦ ἐπιτρέψετε νὰ διατηρῶ ἀμφιβολίες γιὰ τὸν λόγο ποὺ προανέφερα. ὅλο τὸ νόημα τῆς παραβολῆς ἐπικεντρώνεται στὴν ἀντίθεσι μεταξὺ τῶν δένδρων ποὺ παράγουν καρποὺς ἀπὸ τὴν μία καὶ τῆς ἀκάρπου ῥάμνου ἀπὸ τὴν ἄλλη. ἐπειδὴ δὲν ἔχω πρόχειρο τὸ ἀγγλικὸ ΛΣ ἀνοίγω τὸ ἑλληνικὸ ποὺ δίνει ῥάμνος=παλιουριά. βέβαια τὸ κείμενο τῶν Κριτῶν εἶναι τόσο άρχαῖο ποὺ δὲν ἀποκλείεται μὲ ἕνα γενικὸ ὄνομα νὰ ὑπονοῦνται περισσότερα ὀνόματα φυτῶν, ὁπότε τὸ ποιά ῥάμνος ὑπονοεῖται εἶναι ζήτημα ἑρμηνευτικὸ περισσότερο παρὰ μεταφραστικό. ἔπειτα δὲν εἶμαι καθόλου βέβαιος (γιὰ νὰ μὴν ἀνοίξω ἄλλα ζητήματα σχέσεως μασοριτικοῦ καὶ Ο’ ποὺ δὲν νομίζω ὅτι προσφέρουν κάτι στὸ ἐν λόγῳ θέμα).

  73. παρόραμα: νὰ διαγραφῇ τὸ «ἔπειτα δὲν εἶμα καθόλου βέβαιος»

  74. καὶ λέγω ἀκαρπη διότι οἱ καρποὶ τῆς παλιουριᾶς ἐξ ὅσω γνωρίζω δὲν εἶναι ἐδώδιμοι

  75. Nievskii said

    Στην παραβολή αναφέρονται στα καλά δέντρα και οι κέδροι του Λιβάνου που δεν παράγουν καρπούς. Επίσης, η παλιουριά κάνει πολύ καλό μέλι, όπως και η τζιτζιφιά, ενώ παλιουριά, τζιτζιφιά και ράμνος κάνουν καυσόξυλα που καίγονται εξαιρετικά, χρησιμοποιούνται για την βοσκή των αιγοπροβάτων, κι έχουν και φαρμακευτικές χρήσεις κι αυτό ήταν γνωστό στους αρχαίους Εβραίους. Η ερμηνεία της παραβολής δεν είναι να συγκρίνει δέντρα που είναι χρήσιμα με άχρηστα δέντρα, δεν είναι αυτή η παραβολή της ακάρπου συκής, όλα τα παραπάνω δέντρα είναι χρήσιμα. Και επίσης, η άγρια τζιτζιφιά δεν καλλιεργείται, και τα φρούτα της δεν καταναλώνονται, εκτός ανάγκης. Η ράμνος, σε αντίθεση με την παλιουριά και την τζιτζιφιά ΔΕΝ έχει αγκάθια. Εκεί είναι το κλειδί, ότι το δέντρο της παραβολής έχει αγκάθια. Επίσης, η τζιτζιφιά γίνεται δέντρο, μεγάλο που ζει και πολύ, ενώ η παλιουριά κι η ράμνος η μεν πρώτη είναι πάντα θάμνος, η δε δεύτερη σπάνια γίνεται δέντρο. Θα φάνταζε γελοίο να λέει το κιτρινόξυλο ότι θα βγάλει φωτιά να κάψει τους κέδρους του Λιβάνου, κι ο Ιωθάμ δεν είχε σκοπό να κάνει τους συνομιλητές του να γελάσουν.

  76. Πρῶτον συμφωνοῦμε ὅτι τὸ δένδρον τῆς παραβολῆς ἔχει ἀγκάθια, ἄρα δὲν εἶναι αὐτὸ ποὺ σήμερα συμβατικὰ ἀποκαλοῦμε ῤάμνο. βλέπω ὅτι ὁ Διοσκορίδης περιγρἀφει τὴν ῥάμνο ὡς ἀγκαθωτή. Ὅμως τὸ νόημα τῆς παραβολῆς εἶναι τὸ ἑξῆς; τὰ δένδρα ὅπως ἡ συκῆ, ἡ ἄμπελος ἡ ἐλαία, δὲν δέχτηκαν νὰ παρατήσουν τὴν ἀποστολή τους γιὰ νὰ ἱκανοποιήσουν μάταιες φιλοδοξίες. ἀντιθέτως, ἡ ἀκαρπη παλιουριά, ποὺ οὔτε ἐδώδιμους καρποὺς ἔχει οὔτε καὶ εἶναι καλὰ καλὰ δένδρο, ἀλλὰ θάμνος, ἔχει τόσο μεγάλη ἰδέα γιὰ τὸν ἑαυτό της ποὺ δέχθηκε νὰ χρισθῇ βασιλιᾶς. στὴν συνέχεια ἀπειλεῖ τοὺς κέδρους τοῦ Λιβάνου καὶ καλεὶ ὅλα τὰ δένδρα ὑπὸ τὴν…σκιά της! ὡς ἀνόητα δένδρα ποὺ διάλεξαν βασιλιὰ τὴν παλιουριὰ ἐννοεῖται ὁ ἱσαρὴλ καὶ ὡς παλιοουριὰ ὁ Ἀβιμέλεχ. φυσικὰ καὶ εἶναι γελοῖο νὰ ἀπειλεὶ ἡ παλιουριὰ ὅτι θὰ κάψῃ τοὺς κέδρους. γελοιογραφία τοῦ Ἀβιμέλεχ εἶναι ὁ μῦθος.

  77. παροράματα ἀρκετά.

  78. gbaloglou said

    77

    E, μη μας κρατάς σε αγωνία…

  79. Είναι ν’ αγελάς! Μικρό παιδί, υιός Αιγυπτιώτου Σκανταράνι, Αλεξανδρινού, εγνώριζα την γκαμούζα ή τζιαμούζα ως αγελάδα, βόδι. Γκαμούζα παρ’ Αιγυπτίοις, Γκαμάλ αμντελ Νάσερ, τζαμούζα παρά τοις Λιβύοις, παραλλάσσει φωνητικώς το ΄γκ’. Τζουμουρίγια Ισλοαμίγια, ντελ Λιμπίγια ντερ Μουττάχιντα, η Λιβύη του Καντάφι, προ της ποδηψόφου πτώσεώς του. Εκ του ‘αλφα’, άλεφ (φοινικιστί) – αγελάς – γκαμούζα , το αλφαβητάριον μας.

  80. sarant said

    Καλό το «ν’ αγελάς»!

  81. Γεώργιος Ἰακ. Γεωργάνας said

    Στὴν Κύπρο σημαίνει τὴν ἀγελάδα. Προσέτι, καὶ ἐλαφρὸ φορτηγὸ ὄχημα συγκεκριμένου τύπου τῆς Ἐθνικῆς Φρουρᾶς, τὸ ὁποῖο κυκλιφοροῦσε μέχρι καὶ τὸ 1981 …

  82. Γεώργιος Ἰακ. Γεωργάνας said

    … κυκλοφοροῦσε …

  83. sarant said

    Την αγελάδα την είχαν πει -όχι όμως το όχημα 🙂

  84. Λ said

    Στο χωριό μου είχαμε τα βόδια που χρησιμοποιούσαμε για το όργωμα και δεν θυμάμαι να τα αρμέγαμε ή να τρώγαμε το κρέας τους. Στα κυπριακά τα λέγαμε κατσέλλες (και τα αρσενικά και τα θηλυκά). Κάπου γύρω στο 1970 πρωτοεμφανίστηκαν στο χωριό οι άσπρες αγελάδες με τις μαύρες βούλες που τις λέγανε τζιαμούζες και ήταν αποκλειστικά για παραγωγή γάλακτος και κρέατος. Θυμάμαι πόσο με είχε εντυπωσιάσει το άρμεγμά τους με μηχανικά μέσα.

    Οι κατσέλλες νομίζω έχουν εκλείψει. Δεν έχω δει ούτε μια από το 74 ενώ κυπριακός γάιδαρος (είναι πιο μεγαλόσωμος από άλλους γαιδάρους) λίγο πολύ επιβιώνει.

    72-74: Τους καρπούς της παλλούρας (έτσι τη λέμε εμείς) του τρώμε και τους λέμε κόνναρα. Υπάρχει μάλιστα η φράση «όι εν κόνναρα» (όχι είναι κόνναρα).

  85. Μαρία said

    Βουβάλα και στο γλωσσάρι της Νυχτερίδας.

  86. sarant said

    84: Και με ποια σημασία χρησιμοποιείται η φράση αυτή;

  87. Ηλεφούφουτος said

    Χα-χα-χα , τώρα βλέπω στο σχ. 15 ότι τη λέξη την έχει χρησιμοποιήσει στο «Εργοστάσιο μολυβιών·» και η Σώτη, η οποία τις προάλλες διαμαρτυρόταν ότι ο αριστερός Τύπος (σε αντίθεση με αυτόν της Κεντροαριστεράς προφανώς :mrgreen:) χρησιμοποιεί τούρκικες λέξεις!!

  88. Λ said

    Μπορεί και να σας γελάσω, γιατί είναι μια φράση των παιδικών μου χρόνων και δεν την ακούω συχνά. Μάλλον σημαίνει «όχι νομίζεις ότι πρόκειται για κάτι ευτελές» γιατί στην Μεσαορία είχαμε θυμάμαι πολλές παλλούρες και όλα τα αγόρια που σεβόντουσαν το εαυτό τους μάζευαν σακούλια ολόκληρα από κόνναρα, τα οποία τρώγαμε με ευχαρίστηση αλλά θεωρούσαμε ότι δεν είχαν σπουδαία αξία (ήταν δεδομένο ότι το καλοκαίρι θα είχαμε πολλά κόνναρα). Πάντως γκουγκλίζεται.

  89. Μαρία said

    87
    Στη σ.19 λέει. Δεν κατάφερα να φτάσω μέχρι εκεί.

  90. spyroszer said

    Και μια τζαμούζα εδώ κρητικιά. Και οι μπουγάδες, οι ταύροι οι αμουνούχιστοι, που ούτε αυτό βέβαια ήξερα.
    http://www.ekebi.gr/magazines/ShowImage.asp?file=137548&code=2735

  91. Λ said

    84,86,88 Ένα άλλο έπος πτερόεν με τα κόνναρα είναι «Νομίζει/ νομίζεις τρώμεν κόνναρα», δηλ. νομίζει/ς πως είμαστε χαζοί.

  92. sarant said

    Αλλά δεν είναι τα κούμαρα, όπως είπαμε.

  93. Λ said

    Καμμία σχέση. Στην Κύπρο δεν έχουμε κουμαριές.

  94. Λ said

    92, 93

    http://www.google.com.cy/url?sa=t&rct=j&q=&esrc=s&source=web&cd=1&cad=rja&uact=8&ved=0CCcQFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.natureofcyprus.org%2FdetailInfoGreek.aspx%3Fcid%3D5%26recid%3D447%26recordid%3D447%26rowid%3D351%26pageindex%3D70%26pagesize%3D5%26last%3D'last'&ei=ZX4fU-WGJIectQa1poD4Bg&usg=AFQjCNGlX8SVl5fybyQ6OgIip0lZ8BWzWw

  95. Τις προάλλες χάζευα το βιβλίο του Αντώνη Καλαϊτζάκη «Ένας Έλληνας στη χαμένη Αφρική, το ημερολόγιο ενός εξερευνητή» από τις εκδόσεις Παρατηρητής. Αφορά δύο ταξίδια του στην Αφρική, υποσαχάρια και ανατολική. Τις γκαμούζες τις αναφέρει ως «τζαμούζες».

  96. Δημητρης Σωτηροπουλος said

    φίλε εφτασες τόσο κοντά,
    γκαμουσα είναι ή αγελάδα στα Αιγυπτιακα

  97. Βάγια said

    Ωραίο άρθρο! Μάλλον το μπλέξιμο γκαμούζα-γκαμήλα έγινε γιατί η λέξη τζαμάλα (που είναι κι ένα έθιμο), ακούγεται παρόμοια. Εγώ, πριν διαβάσω το άρθρο, δεν ήξερα ότι η γκαμούζα είναι το βουβάλι, αλλά είχα διαβάσει, στις Μάγισσες της Σμύρνης, μια άλλη λέξη για τις γκαμήλες, πολύ διαφορετική: Ντεβές-ντεβέδες (απ’ τα τούρκικα, μάλλον)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: