Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τέλη δίχως τέλος

Posted by sarant στο 3 Οκτωβρίου, 2011


Το άρθρο αυτό δημοσιεύτηκε χτες, 2 Οκτωβρίου, στην κυριακάτικη Αυγή, στη στήλη «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία». Εδώ έχω κάνει μια μικρή προσθήκη.

Η λέξη «τέλος» μπήκε ορμητικά στην επικαιρότητα με το ειδικό τέλος ακινήτων που σοφίστηκε ο υπουργός κ. Βενιζέλος για να βουλώσει τις τρύπες που ο ίδιος και η κυβέρνηση προκάλεσαν. Βέβαια, στην πραγματικότητα δεν πρόκειται για τέλος αλλά για φόρο, που βαφτίστηκε «τέλος» επειδή για την επιβολή φόρου χρειάζεται να ψηφιστεί νόμος, κάτι χρονοβόρο, ενώ για το τέλος αρκεί τροπολογία σε άσχετο νομοσχέδιο, όσο κι αν προσπάθησε ο κ. Βενιζέλος να εφεύρει ανταποδοτικό χαρακτήρα στο χαράτσι, το οποίο στο μεταξύ και πολλαπλασιάστηκε σε ύψος και απειλεί να γίνει μόνιμο, επιβεβαιώνοντας για μία ακόμη φορά τη σοφή παροιμία «ουδέν μονιμότερον του προσωρινού». Όμως αυτά είναι νομικά και δεν θα συνεχίσω (ωστόσο σας παραπέμπω στη λαμπρή ανάλυση του Χασοδίκη για τις πιρουέτες του κ. Βενιζέλου), εμείς εδώ λεξιλογούμε -και θα ομολογήσω ότι το τέλος, αν και απεχθές και επαχθές στη συγκεκριμένη περίπτωση, είναι ταυτόχρονα και αρκετά ενδιαφέρον∙ δεν εννοώ το πράγμα, αλλά τη λέξη. Τη λέξη «τέλος», στην οποία θα αφιερωθεί το σημερινό σημείωμα.

Φυσικά, τέλος δεν είναι μόνο το χρηματικό ποσό που πληρώνουμε ως αντάλλαγμα για υπηρεσίες (ή και χωρίς αντάλλαγμα στην προκείμενη περίπτωση)· είναι και το τέρμα, το έσχατο σημείο, χρονικά ή τοπικά· στα αρχαία μάλιστα υπάρχει και μια τρίτη σημασία, «σκοπός», που επιβιώνει στους τελικούς συνδέσμους (π.χ. να) και τις τελικές προτάσεις της γραμματικής: δεν λέγονται έτσι επειδή μπαίνουν στο τέλος της πρότασης αλλά επειδή δηλώνουν σκοπό. (Η ταύτιση του τέλους-τέρματος με τον σκοπό υπάρχει επίσης στα αγγλικά, όπου end σημαίνει το τέλος αλλά και τον σκοπό).

Λέξη αρχαία με αβέβαιη ετυμολογία, το τέλος έχει γεννήσει πάμπολλες άλλες λέξεις: το ρήμα τελώ με τα πολλά σύνθετά του (εκτελώ, συντελώ, αποτελώ) και τα δικά τους παράγωγα, την τελετή, τον τέλειο και την τελεία, τον τελεστή των μαθηματικών (που όμως υπάρχει από τα ομηρικά χρόνια), τον τελευταίο, το τελωνείο και το τελώνιο. Καμιά φορά οι σημασίες κονταροχτυπιούνται, έτσι ο ατελής μπορεί να είναι είτε ο μισοτελειωμένος (άρα και ο ελαττωματικός), είτε αυτός που δεν επιβαρύνεται με τέλη. Κι από την ατέλεια, όχι το ελάττωμα αλλά την απαλλαγή από τα ταχυδρομικά τέλη, έπλασαν οι Γάλλοι τον όρο philatélie, σα να λέμε φιλατέλεια, διότι τα γραμματόσημα ήταν ένας τρόπος για να πληρώνει τα ταχυδρομικά έξοδα ο αποστολέας, και όχι πια ο παραλήπτης όπως γινόταν παλιά· μόνο που εμείς όταν πήραμε τον ελληνογενή όρο, τον γυρίσαμε σε φιλοτελισμό κι έτσι φαίνεται σαν να προέρχεται απευθείας από το τέλος.

Από το τέλος είναι και το τελεσίγραφο, λόγιος σχηματισμός του 19ου αιώνα, καθώς και (με τη σημασία του σκοπού) η τελεολογία, δηλ. η θεωρία ότι τα πάντα στον κόσμο διέπονται από έναν σκοπό. Είναι επίσης και το τελεστήριο των αρχαίων μυστηρίων, και το τέλεσμα, δηλαδή το φυλαχτό, που μας ήρθε μέσω αραβικών και αγγλικών ως αντιδάνειο, ταλισμάν.

Στη σημερινή φρασεολογία μας έχουμε την κοινότατη φράση «τέλος πάντων», που το συντομεύουν οι νέοι σε τέσπα ή tcp και προκαλούν ρίγη αγανάκτησης σε μερικούς γλωσσαμύντορες (ωστόσο, το τέσπα λέγεται εδώ και μισόν αιώνα τουλάχιστον, δεν είναι εφεύρεση της γενιάς των γκρίκλις), έχουμε την περίφημη «τελευταία ανάλυση» που είχε γίνει κάποτε κλισέ και την είχαν κάνει ψωμοτύρι διάφοροι αλλά έχει πια περάσει η μπογιά της και τώρα λέμε «στην τελική», ή «στο τέλος-τέλος», ή στο φινάλε.

Με την κατάρρευση του υπαρκτού σοσιαλισμού, είχε μιλήσει ο Φουκουγιάμα για το «τέλος της ιστορίας», ενώ στις μέρες μας όλο και περισσότερο βλέπουμε να λένε ότι ζούμε το τέλος μιας εποχής· ειδικά στην Ελλάδα, το τέλος της μεταπολίτευσης, που όλο τελειώνει και τελειωμό δεν έχει.

Σύμφωνα με την παροιμία, που τη λέμε όταν ύστερα από πολλές περιπέτειες φτάσουμε σε αίσια έκβαση, τέλος καλό, όλα καλά, ενώ το Χόλιγουντ στις προδιαγραφές του έχει αναγάγει σε υποχρέωση το αίσιο τέλος, το χάπι εντ. Όμως στην περιπέτεια τη σημερινή που περνάμε, τέτοιο καλό τέλος δεν φαίνεται αυτή τη στιγμή στον ορίζοντα και μάλιστα έχει κατεπανάληψη ακουστεί η φράση «καλύτερα ένα φριχτό τέλος, παρά μια φρίκη χωρίς τέλος», γερμανικό ρητό που νομίζω πως το είχε χρησιμοποιήσει και ο Μαρξ· πάντως «φρίκη χωρίς τέλος» είχε αποκαλέσει ο Λένιν την περίοδο 1870-1914 για τις εργαζόμενες μάζες, που οδηγήθηκαν τελικά στο φριχτό τέλος της μεγάλης ανθρωποσφαγής του 1914-1918.

Φριχτό τέλος όμως είναι και το τέλος που αποφάσισε να επιβάλει η κυβέρνηση στα ακίνητα, και δυστυχώς θα οδηγήσει κι αυτό σε φρίκη χωρίς τέλος τόσα και τόσα νοικοκυριά που αδυνατούν να τα βγάλουν πέρα στη φοροεπιδρομή -χωρίς τέλος και, για να θυμηθούμε την αρχαία σημασία της λέξης, και χωρίς σκοπό, μάταιη, μια και η χρεοκοπία φαντάζει όλο και περισσότερο αναπόφευκτη. Μήπως λοιπόν πρέπει να βάλουμε τέλος στο τέλος;

50 Σχόλια to “Τέλη δίχως τέλος”

  1. Καλημέρα! Να προσθέσουμε και την εντελέχεια. Και μια νομική ανάλυση του βαφτίσματος του φόρου ως τέλος από τον Χασοδίκη.

  2. Νέο kid στο block said

    Τέλος στο τέλος δίχως τέλος , γιατί στο τέλος-τέλος ,αλυσιτελές το τέλος! (που θέλει ο Βενιζέλος) 🙂

  3. Αριστοτελιστής ο γράφων, πιστός μαθητής του Διδασκάλου εκείνων που γνωρίζουν («άρα όχι δικός σας», με πείραξε κάποτε μαθήτριά μου!) δεν μπορώ να μην παρέμβω με αναφορά στην αριστοτελική τελεολογία. «Τέλος» της ζωής, μην σας ανησυχεί αυτό, είναι κάτι καλό: η εκπλήρωσή της με την άνθιση του ανθρώπου στην εντελέχεια, εκδίπλωση του τέλους του. Κι άλλωστε, έλυε έτσι και το κολοσσιαίο ζήτημα, πώς κάτι μην υλικό, η μορφή, μπορεί να «κινεί» σαν αίτιο το επί μέρους όν, το μόνο πραγματικό, το υλομορφικό τόδε τι. Σαν «τέλος» του, σαν κίνηση από το δυνάμει προς το ενεργεία, κίνησις που, αντίθετα από τον οξύμωρη εποχή μας, έχει σαν σκοπό της αυτό το τέλος, δηλαδή την «στάσι». Σκοπός της κινήσεως η στάσις, το τέλος. Όμοια το αντικείμενο της ηθικής, σαν προγράμματος της καλής ζωής, αυτό το τέλος της, το ανώτατον αγαθό της ευδαιμονίας. Εν τέλει.

  4. Κι εναν καζαμια απο τον χασοδικη για τα τελη. http://xasodikis.blogspot.com/2011/09/blog-post_30.html

  5. Πέμπτη 13 Οκτωβρίου, ώρα 5-8 μμ, το Πανεπιστήμιο Κύπρου, σε συνεργασία με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή στην Κύπρο, διοργανώνει στην αίθουσα εκδηλώσων του Πανεπιστημίου, στην Καλλιπόλεως (Λευκωσία), συνέδριο για την Ελληνική γλώσσα στην Κύπρο. Ομιλήτρια η καθηγήτρια Τριανταφυλλοπούλου-Παναγιώτου, με θέμα την «ελληνική γλώσσα στην Κύπρο». Tην ίδια μέρα και ώρα, Πέμπτη 13 Οκτωβρίου, οι Πολιτιστικές Υπηρεσίες του Υπουργείου Παιδείας, φέρνουν την Καθηγήτρια Θεοφανοπούλου-Κοντού, να μιλήσει… με θέμα «Η ελληνική γλώσσα στην Κύπρο».
    Κάποιοι, στην Κύπρο, δεν μπορούν να συνεννοηθούν μεταξύ τους στην γλώσσα αυτή…

  6. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    Δύτη, πολύ καλά κάνεις και βάζεις το λινκ του Χασοδίκη, από το οποίο άλλωστε έχω κλέψ… αντλήσει υλικό. Επειδή ήταν άρθρο στην εφημερίδα δεν είχα βάλει λινκ και μετά ξέχασα να το προσθέσω.

    5: Ε, ναι…

  7. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Ο Αντώνης Φωστιέρης, σε κάποιο ερωτηματολόγιο του Προυστ (των Νέων) πέρυσι, απάντησε στην ερώτηση για το ποιος είναι ο μεγαλύτερος φόβος του «τα επώδυνα, επαίσχυντα και ταραχώδη τέλη της ζωής ημών».

  8. bernardina said

    Για δες…

    Λοιπόν, από παλιά τριβέλιζαν το μυαλό μου τα νήματα που συνδέουν λέξεις όπως τέλος-τέλειος, τελειώνω και τελειούμαι… και τι σήμαινε εκείνο το «τετέλεσται»…
    Κατά σύμπτωση, (ίσως λόγω υποσυνείδητου κεντρίσματος σαν αυτό που… τσίμπησε και τον Νίκο;) το συλλογιζόμουν πάλι χτες το απόγευμα (και μην ακούσω τίποτα για μεγάλα πνεύματα και συναντήσεις :lol:) Φαίνεται πως (και) λόγω συγχρωτισμού κάνουμε συχνά τους ίδιους συνειρμούς. 😉

  9. Νέο kid στο block said

    Κύριε Τίτο μας ,έτσι για ν’ αλαφρύνω και λίγο το κλίμα, μιας και αναφέρθηκες στα της μαρτυρικής μας μεγαλονήσου, με τiw αενάως αλυσιτελείς ενέργειες , άκουσες μήπως το πρωί για τις νέες ‘’εισαγωγές’’ που κάναμε;

    Χαρωπή ρεπορτατζού του ΡΙΚ (κατά τις 8 παρά το πρωί) ανακοινώνει περιχαρής
    ‘’Ο πρόεδρος Χριστόφιας εισήχθηκε στο προεδρικό’’ 🙂

  10. firiki2010 said

    Το τέλος στα ακίνητα δεν είναι τέλος. Είναι «ασφάλιστρο κινδύνου» όπως μας εξήγησε ο κ Βενιζέλος. Μου έμεινε η απορία αν επέλθει ο κίνδυνος ποιος θα πληρώσει την αποζημίωση;;; Τεσπα….

  11. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Υπέροχος, όπως πάντα, Νικοκύρη, δικαιολογείς απόλυτα τον υπότιτλο του ιστολογίου «… και όλα τα άλλα».

    Νομίζω ότι, εκτός από τα ελληνικά και αγγλικά, στα λατινικά επίσης το finis σήμαινε το τέλος και το σκοπό. Ίσως επειδή όταν έχει επιτευχθεί ο στόχος, σημαίνει ότι φθάσαμε στο τέρμα…

    Αλλά και οι Γάλλοι με το fin εννοούν το σκοπό που πολλές φορές αγιάζει τα μέσα, πράγμα που εφαρμόζει ο «ταπεινωμένος» υπουργός μας…

    Ίσως και σε άλλες γλώσσες;

    Καλή εβδομάδα, καλή Ανάσταση!

  12. ΣοφίαΟικ said

    Η εντελέχεια και η ενδελέχεια εμένα με μπερδέυουν.

  13. Συμφωνώ με Νέο kid στο block:
    Δεν έχει τέλος, το…»τέλος»!

  14. Κι ένα άσμα (κάπως σχετικό):

  15. NM said

    Απορώ γιατί αυτός ο φόρος (ή τέλος) χαρακτήρίζεται «χαράτσι» σε ανάμνηση του επαχθούς οθωμανικού, αντί «καπνικός» που είναι ο ακριβής και εξ ίσου απεχθής ορισμός.
    Είναι φανερό ότι το διεστραμένο, πλην στείρο, μυαλό του Βενιζέλου από τον «καπνικό φόρο» εμπνεύστηκε το δικό του «ειδικό τέλος ακινήτων», αντικαθιστώντας με απλοϊκό τρόπο τη μεσαιωνική εστία με την οικιακή κατανάλωση ηλεκτρικού ρεύματος.
    Οσο κι αν του άλλαξε τ’ όνομα, όμως η χάρη του έμεινε.
    (μερικές πληροφορίες για τον «καπνικό» εδώ): http://www.stougiannidis.gr/byz_lexicon.htm#kapa
    Ως συνεπής αναγνώστης του ιστολόγιου τούτου, έμαθα στο παρελθόν πολλά ενδιαφέροντα πράγματα για το χαράτσι. Συνεχίζω όμως να αγνοώ πολλές αντίστοιχες πληροφορίες για τον (δίδυμο αδελφό του;) καπνικό φόρο. Όπως: Πότε και από ποιούς επιβλήθηκε για πρώτη φορά; Σε ποιες περιοχές και σε τι παραλλαγές υπήρξε; Πότε και από ποιους καταργήθηκε (στην Ελλάδα και αλλού);
    Και ενθαρυμμένος από την ευρυμάθεια και την φιλαλήθεια υμών, ζητώ ως προς τούτο τη συνδρομή σας, φίλτατοι συναναγνώστες. Ευχαριστώ και ότι προαιρείσθε σε σχόλια, λίκνους και έντυπες παραπομπές.

  16. NM said

    ντροπή μου: Οχι «ενθαρυμμένος», αλλά «ενθαρρυμένος» βεβαίως – βεβαίως.

  17. Συνεχίζω όμως να αγνοώ πολλές αντίστοιχες πληροφορίες για τον (δίδυμο αδελφό του;) καπνικό φόρο. Όπως: Πότε και από ποιούς επιβλήθηκε για πρώτη φορά; Σε ποιες περιοχές και σε τι παραλλαγές υπήρξε; Πότε και από ποιους καταργήθηκε (στην Ελλάδα και αλλού);
    Και ενθαρυμμένος από την ευρυμάθεια και την φιλαλήθεια υμών, ζητώ ως προς τούτο τη συνδρομή σας, φίλτατοι συναναγνώστες.

    Αυτή τη στιγμή (μια και ένα-δυο σημαντικά σχετικά βιβλία τα έχω στο σπίτι, όπου όμως δεν έχω προς το παρόν ίντερνετ) μπορώ μόνο να σημειώσω ότι τον υιοθέτησαν και οι Οθωμανοί, μεταφράζοντάς τον κατά λέξη σε resm-i duhân (φόρος καπνού). Αν θυμάμαι καλά όμως έπεσε (σχετικά) γρήγορα σε αχρηστία, ουσιαστικά επειδή ενσωματώθηκε σε άλλα δοσίματα.

  18. Μιχαλιός said

    Καλημέρα, να μείνω στο καθαρά γλωσσικό επίπεδο και να επισημάνω το θαυμάσιο λαϊκό πληθυντικό «τα τέλητα» (βλ.πρόχειρα εδώ σε γνωστό ναξιώτικο έγγραφο του 1719, όπου οι χωρικοί διαμαρτύρονται για αυθαίρετες φεουδαρχικές απαιτήσεις:) http://apollonnaxos.blogspot.com/2008/03/blog-post_1368.html

  19. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα σχόλια!

    ΝΜ, ναι: καπνικός φόρος είναι. Επιφυλάσσομαι να κοιτάξω τα κιτάπια μου.
    Μιχαλιέ, πολύ ωραίο το έγγραφο!

  20. Μαρία said

    18 Ωραίο. Τον προσθέτουμε στα φάρδητα και μάκρητα που έλεγαν οι μοδίστρες.

    Με αφορμή τον πληθ. θυμάμαι οτι «τα τέλη» στο Θουκυδίδη πολύ μας είχαν παιδέψει στη μετάφραση, μέχρι να μάθουμε οτι είναι οι άρχοντες. Το τέλος δηλαδή σήμαινε και …την αρχή.

  21. τὸ τέλος ἔχει θρησκευτικὴ προέλευσι, ὁ δασμὸς προέλευσι λῃστρική, ὁ φόρος προέλευσι πολεμική. Ὁ χασοδίκης τὰ λέει μιὰ χαρά.

  22. Μαρία said

    15
    Πρόχειρα, άρθρο του Π.Καλλιγά στην Πανδώρα, σ.127
    http://xantho.lis.upatras.gr/test2_pleias.php?art=42235

  23. Χότζας said

    τέλη-τέλη-τέλη
    κάλπικε ντουνιά
    σ’ έμαθα εν τέλει
    δε με ρίχνεις πιά…

    (εδώ κολλάει)

  24. sarant said

    23: Πολύ καλό!

  25. Νἄχανε τὰ τέλη τέλος
    νἄσκαζε κι ὁ Βενιζέλος!

  26. Δίχως τέλος κι ως το τέλος
    θέλω να την σεργιανάω
    κι αν στον Άδη πει να πάω,
    σύμφωνος κι ετοιμασμένος.
    (Στίχοι: Μανώλης Ρασούλης, Μουσική: Νίκος Ξυδάκης)

  27. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Σα να ‘χανε ποτέ τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου.

  28. sarant said

    26-27: Δεν έχει τέλος αυτό το πανηγύρι (με την κακή σημασία της λέξης, όμως)

  29. Στον «Επιτάφιο του Σεικίλου» η λέξη «τέλος» χρησιμοποιείται με διττή έννοια: Τὸ τέλος ὁ χρόνος ἀπαιτεῖ.

  30. sarant said

    29: Μπράβο, πολύ καλή παρατήρηση!

  31. Νικος Αδάμ said

    Να προσθέσω και το γκολ (goal σκοπός) στο ψηφιδωτό των προτάσεων, ελληνιστί Τέρμα

  32. Ἄς θυμηθοῦμε τὴν «Ἱστορία χωρὶς τέλος» τοῦ Ἔντε.

    Λαέ, πάψε νὰ κλαίγεσαι, ὅτι συνέχεια κύπτεις,
    τὸ γνώριζες, μὰ ἤθελες σ’αὐτοὺς ψῆφο νὰ ῥίπτῃς,
    (σ)τὸ τέλος, ὅπως ξέρουμε, πληρώνει ὁ παραλήπτης.

  33. Immortalité said

    @23 Μου κλουθάς; 😉

    Νίκο, 4η παράγραφος, 2η σειρά 1η λέξη, σου ξέφυγε ένα πι θαρρώ.
    «δηλ. η θεωρία ότι τα άντα στον κόσμο διέπονται από έναν σκοπό»

  34. sarant said

    Δεν ξέρεις που λέμε «είμαστε στα -άντα;» (Μερσί για τη διόρθωση!)

  35. eran said

    Αν δε με απατά η μνήμη μου, το… τέλος εκείνου του βυζαντινού αυτοκράτορα με τον καπνικό φόρο δεν ήταν καθόλου ανώδυνο, ούτε βέβαια ανεπαίσχυντο, πόσο μάλλον ειρηνικό: το κρανίο του το έκανε ποτήρι ο Κρούμος, για να πίνει τα κρασάκια του, της Βουλγαριάς ο Τσάρος…

  36. sarant said

    Καναδυό τόμους του Κουκουλέ που κοίταξα δεν έχουν για τον φόρο -αλλά ναι, ο Νικηφόρος τον θέσπισε, ο ίδιος που ήθελε να μάθει σκάκι στον Χαρούν αλ Ρασίντ 🙂

  37. Emphyrio said

    Μην τους δινετε ιδεες με τον καπνικο φορο – θα ακολουθησει και ο φορος των παραθυρων (https://secure.wikimedia.org/wikipedia/en/wiki/Window_tax – δεν υπαρχει ελληνικο αρθρο, αλλα αν επαληθευτει ο φοβος μου το βλεπω να γραφεται συντομα)

  38. aerosol said

    «Μια φορά μου ‘χες πει δεν μπορεί θα το νιώσανε κι άλλοι
    πριν το τέλος πως μοιάζει η σιωπή σαν αγάπη μεγάλη»

    Να που πολλοί στίχοι παίρνουν καινούριο νόημα από τις εξελίξεις!

  39. #38 ΑΕΡΟΖΟΛ, ΕΙΧΑ ΣΚΕΦΤΗ ΝΑ ΤΟ ΑΝΕΒΑΣΩ, ΑΛΛΑ ΛΕΩ ΑΣΕ, ΤΟ ΠΡΩΤΟΤΥΠΟ ΕΙΝΑΙ ΙΤΑΛΙΚΟ.

  40. Καλημέρα! Να διορθώσω λίγο το 17, ο κατά λέξη «καπνικός φόρος» (resm-i duhân) των Οθωμανών είναι ένα μάλλον περιθωριακό δόσιμο νομάδων και ειδικών ομάδων. Πραγματικός απόγονος του βυζαντινού καπνικού, ενός είδους κατά κεφαλή φόρου της αγροτικής οικογένειας δηλαδή, είναι το çift resmi, ο ζευγαριάτικος.

  41. Earion said

    Σχετικά με το 18:

    Έχω κάποιες αμφιβολίες ως προς την ανάγνωση του κειμένου.
    Δεν λέω πως τύπος «τέλητα» δεν υπήρξε ή δεν θα μπορούσε να υπάρξει, αλλά η ετούτη εδώ η μαρτυρία δεν μου φαίνεται αρκετή.

    Η λέξη «τέλητα» παρουσιάζεται σε δύο σημεία του κειμένου:

    (α) Πρώτο, να κοπούν τα τέλητα πάσκουλα, και
    (β) Διά τα τέλητα, το κάμνομεν σπάτι με τες όμοιές των μαρτυρίες

    Το (α) εγώ το διαβάζω διαφορετικά: «Να κοπούν τα τέλη τα πάσκουλα». Όπου παρατηρείται ένα φαινόμενο όχι συχνό μεν στη μεσαιωνική ελληνική αλλά όχι εντελώς αμάρτυρο: ένα ζεύγος ουσιαστικών συνδεόμενο με σχέση κτητική, όπου κανονικά εκφράζεται με ονομαστική + γενική (το Χ του Ψ), αντ’ αυτού εκφέρεται με ονομαστική + ονομαστική (το Χ το Ψ). Δυστυχώς μου είναι δύσκολο να ανατρέξω στα χαρτιά μου, αλλά έχω βρει εκτενή πραγμάτευση του θέματος πολύ παλιά, αρχές του εικοστού αιώνα, σε ακαδημαϊκό περιοδικό (πιθανόν επετηρίδα πανεπιστημίου) κάποιου μεγάλου πανεπιστημιακού (ίσως και του Γεωργίου Χατζιδάκι, αλλά δεν είμαι βέβαιος). (Αν κανείς από τους αναγνώστες καταλαβαίνει τι εννοώ, παρακαλώ να με διορθώσει). Ώστε στην πραγματικότητα γίνεται λόγος για τα τέλη των πάσκουλων. (πάσκουλα ήταν τα φέουδα σε ορεινούς τόπους, κυρίως κτηνοτροφικούς).

    Το (β) έπειτα από αυτό μου φαίνεται αμφίβολη ανάγνωση. Πιθανόν, αν είχαμε στη διάθεσή μας το έγγραφο, να διαβάζαμε: Διά τα τέλη τα (= τα τέλη για τα οποία κάνουν λόγο) ή κάτι παρόμοιο. Και πάντως δεν γνωρίζω την έκφραση: το κάμνομεν σπάτι. Ίσως υπάρχει παρανάγνωση, δεν ξέρω.

    Επαναλαμβάνω πως δεν αμφισβητώ την πιθανότητα να υπάρχει πληθυντικός «τα τέλητα». Απλώς δεν τον βλέπω εδώ.

  42. Earion said

    Διόρθωση: Διά τα τέλη τα .

  43. Earion said

    Που να πάρει!

    Διά τα τέλη τα [λέγουν]

  44. sarant said

    41: Πειστική βρίσκω όλη την επιχειρηματολογία -αλλά βέβαια αν δεν δούμε το χειρόγραφο…

  45. Μιχαλιός said

    41-4: Χμμ, με αιφνιδιάζεις. Το έγγραφο αυτό εγώ το είχα σαρωμένο από το πρωτότυπο που βρίσκεται στα ΓΑΚ, αλλά δεν έχω πρόσβαση πλέον σ’ αυτό το αρχείο, ούτε και στη (μάλλον εκτενή) βιβλιογραφία από δω που βρίσκομαι. Πάντως η ανάγνωση «τα τέλητα» είναι του Ζερλέντη. Από το Γκούγκλη το μόνο άλλο που βρίσκω είναι η φράση «τέλητα παλαιά του Φιλωτιού», πάλι σε έγγραφο δημοσιευμένο από το Ζερλέντη, όπου αν μπει κανένας στο σάιτ βγάζει και άλλες παραπομπές, αλλά χρειάζονται …τέλη για να φτάσεις μέχρι τα κείμενα.

    Τέλος πάντων, στο δεδομένο κείμενο συμφωνώ πως η σύνταξη στο (α) είναι περίεργη, ακόμη και ύποπτη, αλλά στο (β) οποιαδήποτε άλλη ανάγνωση μου φαίνεται βεβιασμένη. Όσο για το «κάμνομεν σπάτι», είναι προφανώς το τουρκικό «ισπάτ εντέριζ», δηλ. «το αποδεικνύουμε».

    Αν βρω το πρωτότυπο, θα επανέλθω.

  46. NM said

    ευχαριστώ πολύ για τον κόπο όλων σας.

  47. Διαβάζετε τον Jacques Prévert said

    Δεν ξέρω αν θα βγει η εικόνα εδώ, αν όχι, κάντε κοπιπάστη τον λίκνο 🙂

  48. sarant said

    Τέλος τέλους… Καλημέρα!

  49. raf said

    Μέσω του συνδέσμου «τυχαίο άρθρο», προηγουμένως έπεσα στο άρθρο για τα τέλη σχολιασμού ιστολογίων. Πριν το διαβάσω ολόκληρο, σκέφτηκα πως μάλλον ο Νικοκύρης θα λεξιλογήσει για τη λέξη «τέλος», όμως δε συνέβη κάτι τέτοιο. Αμέσως μετά έπεσα εδώ. Ποιες οι πιθανότητες;

  50. sarant said

    Τι να σου πω… πολύ μικρές! Ας πούμε 1/2600 στο τετράγωνο. Φοβερή σύμπτωση.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: