Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Του λυχναριού τα βάσανα και το σφυρί της Αννούλας

Posted by sarant στο 27 Οκτωβρίου, 2011


Ο τίτλος κινδυνεύει να παρεξηγηθεί στις μέρες μας. Το άρθρο δεν αναφέρεται ούτε στις προσπάθειες της Υπουργού Παιδείας νa να αναμορφώσει την εκπαίδευση, ούτε στο «τέλος ηλεκτροδοτούμενων ακινήτων» ή όπως αλλιώς λέγεται το νέο χαράτσι που έρχεται με τον λογαριασμό της ΔΕΗ. Στην πραγματικότητα είναι ένα παλιό μου άρθρο, γραμμένο λίγο πριν από τις εκλογές του 2007, το οποίο όμως διατηρεί όλην του την ανεπικαιρότητα -και η σχέση του με τις εκλογές, άλλωστε, είναι έμμεση, όπως θα δείτε, αφού βασικά αναφέρεται σε θέματα φρασεολογίας.

Πριν από μερικά χρόνια, η μικρή μου κόρη η Αννούλα, τότε οχτώ χρονών, παραπονέθηκε στη μεγαλύτερη αδερφή της, την Εύη:

Σφυρί σφυρί το πας να μαλώσουμε

Και δεν μαλώσαμε, γιατί γελάσαμε όλοι, και μετά της εξηγήσαμε πως το σωστό είναι φιρί-φιρί, όχι σφυρί-σφυρί.

Έχει όμως ενδιαφέρον αυτό το παιδικό «λάθος». Το παιδί δεν μπορεί να δεχτεί το ακατανόητο «φιρί» και προσπαθεί να το εκλογικεύσει, να το ταιριάξει με μια γνωστή του λέξη. Και όπως υπάρχει και ο συμφυρμός στην προφορά (το πας+φιρί = πας + σφυρί) το λάθος είναι απόλυτα κατανοητό και, θα λέγαμε, «σωστό». Και δεν το λέω αυτό επειδή πρόκειται για το δικό μου παιδί!

Άλλωστε, πώς θα μπορούσε ένα παιδί να ξέρει τι είναι το «φιρί», αφού δεν είναι καν λέξη ελληνική. Πράγματι, το «φιρί φιρί» είναι δάνειο από τα τουρκικά (η τουρκική έκφραση fιrιl-fιrιl σημαίνει σχεδόν το ίδιο, π.χ. fιrιl-fιrιl aramak = ψάχνω παντού για κάποιον). Ωστόσο, σε ένα πολύ καλογραμμένο βιβλιαράκι του αείμνηστου Μενέλαου Παρλαμά με ιστορίες λέξεων, προτείνεται σαν αρχή της φράσης ‘πάει φιρί-φιρί’ η έκφραση ‘θυρί-θυρί’, δηλ. πηγαίνω πόρτα-πόρτα, γι’ αυτό άλλωστε και ο συγγραφέας έγραφε με ύψιλον τη λέξη (φυρί-φυρί δηλαδή). Η εξήγηση είναι γοητευτική, και ιδιαίτερα εύλογη αν πάρουμε υπόψη και τη μεγάλη ευκολία με την οποία το θ τρεπόταν σε φ (Θήρα-Φηρά, Θήβα-Φήβα, θηλί-φηλί). Ωστόσο, είναι απλώς μπεν τροβάτα και όχι βέρα.

Γενικά, η γλώσσα είναι συντηρητική· αλλάζει πιο αργά απ’ ό,τι αλλάζει η κοινωνία. Στη φρασεολογία μας επιβιώνουν άφθονες ιδιωματικές και στερεότυπες εκφράσεις και παροιμίες που αντανακλούν μιαν άλλη εποχή και μιαν άλλη κοινωνία, που δεν υπάρχουν πια. Σε αντίθεση με τη γενιά εκείνη που γέννησε τις εκφράσεις αυτές και με τις πολλές γενιές που τις χρησιμοποίησαν στη συνέχεια, εμείς τις χρησιμοποιούμε χωρίς να έχουμε εμπειρίες από πρώτο χέρι από τα πράγματα που μεταφορικά συμμετέχουν στην έκφραση. Για παράδειγμα, λέμε ακόμα ότι κάποιος «αγόρασε γουρούνι στο σακί», όταν έκανε μια αγορά ανεξέταστα, χωρίς να δει το αντικείμενο προηγουμένως, αλλά ελάχιστοι από μας συνηθίζουμε να αγοράζουμε γουρούνια σε ζωοπανηγύρεις, είτε στο σακί είτε όχι. Για να μείνουμε στην ίδια λέξη, όταν κάποιος βγάζει γοερές κραυγές συνηθίζουμε να λέμε ότι κάνει «σαν γουρούνι που το σφάζουν», αλλά λίγοι έχουμε παρευρεθεί σε χοιροσφάγια, να δούμε πώς παλεύει να γλιτώσει το μελλοθάνατο ζώο, ναν ακούσουμε τις πραγματικά διαπεραστικές και ανατριχιαστικές οιμωγές που βγάζει το γουρούνι στην επιθανάτια αγωνία του καθώς ο μπαλτάς του σφάχτη τού σκίζει τη σάρκα.

Άλλοτε η παροιμιώδης φράση χρησιμοποιεί οικείες λέξεις που έχουν αλλάξει σημασία· για παράδειγμα, πριν από καμιά εικοσαριά χρόνια η ΓΣΕΕ είχε κυκλοφορήσει αφίσα με σύνθημα «ο κόμπος έφτασε στο χτένι», και ο καλλιτέχνης έκρινε καλό να εικονογραφήσει το σύνθημα παρουσιάζοντας όμως ένα κοινό χτένι, σαν αυτά που χτενιζόμαστε, ενώ βέβαια η φράση γεννήθηκε από τα χτένια του αργαλιού. Κάποιος σχολιαστής σε περιοδικό είχε μεμφθεί τότε τους συνδικαλιστές, πράγμα που το βρίσκω κάπως υπερβολικό. Ή ίσως όχι· δεν είναι κακό να ξέρουμε την αρχή των φράσεων.

Ωστόσο, δεν μπόρεσα να μη χαμογελάσω όταν διάβασα (θυμίζω: παραμονές εκλογών 2007) σε μεγάλη εφημερίδα, σε στήλη γνωστού δημοσιογράφου, το ακόλουθο απόσπασμα, ξεσηκωμένο από ένα ιστολόγιο, στο οποίο ένας υποψήφιος της άκρας αριστεράς (με την απόλυτη βεβαιότητα πως δεν υπάρχει κανένας κίνδυνος να εκλεγώ, όπως λέει) ζητάει την ψήφο των συμπολιτών του, παρά το γεγονός ότι οι ψήφοι αυτές, εξαιτίας του εκλογικού νόμου, κινδυνεύουν να κάνουν απίθανα γκελ σε όλη την επικράτεια και να καταλήξουν να εκλέξουν άλλους βουλευτές μεγαλύτερων κομμάτων σε άλλες περιφέρειες. Όπως το λέει ο ίδιος:

Βέβαια, η ψήφος στον συνδυασμό μας προς δόξαν της κοινοβουλευτικής και τηλεοπτικής δημοκρατίας (τρομάρα τους) και των λοιπών δημοκρατικών δυνάμεων, θα υποστεί του λυχναριού τα βάσανα και μύριες περιπέτειες τη νύχτα της Κυριακής, περιφερόμενη ανά τα εφετεία του ελληνόφωνου κρατιδίου της χώρας.

Γιατί χαμογέλασα; Όχι για το «ελληνόφωνο κρατίδιο» που δεν μ’ αρέσει να τ’ ακούω ιδίως από ακροαριστερό (θυμίζει πολύ το ρωμέικο κρατίδιο των Δαυλικών), ούτε για το χιούμορ του υποψηφίου που κατά τα άλλα καλά τα λέει, παρά για το λαθάκι στην παροιμιώδη φράση. Διότι βέβαια, δεν είναι «του λυχναριού τα βάσανα», αλλά του λιναριού.  Ανατρέχοντας στο ιστολόγιο  βλέπω (όπως περίμενα) ότι ο υποψήφιος είχε σωστά γράψει τη φράση, άρα το λάθος έγινε από τον δημοσιογράφο που την αντέγραψε. Ίσως και από τον διορθωτή, αλλά επειδή τον συγκεκριμένο γνωστό δημοσιογράφο κι άλλες φορές τον έχω τσακώσει να κάνει λάθη από βιασύνη (είναι ο ίδιος που έχει προταθεί από το ιστολόγιο για ‘βραβείο Τσαπατσούλιτζερ’), τείνω να πιστέψω ότι εκείνος την έκανε την πατάτα. Δηλαδή είχε μπροστά του τα πάθη του λιναριού, όπως διάβαζε το κείμενο στο ιστολόγιο, αλλά μην ξέροντας τη φράση τη διάβασε λάθος και θεώρησε φυσικότερο να υπάρχουν βάσανα του λυχναριού (ποια άραγε;) παρά του λιναριού.

Κι όμως, το λινάρι περνάει πράγματι πολλά βάσανα κατά την κατεργασία του, ώσπου να γίνει κλωστή. Αντιγράφω από μια λαογραφική ιστοσελίδα:

Η κατεργασία του λιναριού από το χωράφι ως την κατασκευή της κλωστής γινόταν από οργανωμένες ομάδες γυναικών. Πριν την τέλεια ωρίμανση του σπόρου τα φυτά ξεριζώνονταν, γινόταν η συγκομιδή του σπόρου και μετά ακολουθούσε το βρόχιασμα. Αφού μούσκευαν σε ειδικούς λάκκους τα δεμάτια για 10-15 ημέρες ώστε να σαπίσει το ξυλώδες μέρος του βλαστού, έκαναν το λιάσιμο (στέγνωμα) και το «βαρούσαν» με τον κόπανο ώστε να πέσει το λινόξυλο. Με νέο κοπάνισμα έπεφτε η ξυλόριζα από την οποία έκαναν δεύτερης ποιότητος κλωστή το κροκίδι. Από το λινάρι που έμενε με νέο κοπάνισμα έβγαζαν το σώντυμα. Τέλος το καθαρό λινάρι έβγαινε με το χτύπημα του λιναριού στο μέλιγκα ή μέλκια ή μάγγανο, και τη κλωστή τη βούρτσιζαν με βούρτσα γουρουνότριχας.

Μετρήστε μαρτύρια: ξερίζωμα, μούσκεμα στο λάκκο, στέγνωμα, πρώτο κοπάνισμα, δεύτερο κοπάνισμα, τρίτο κοπάνισμα, χτύπημα στο μάγγανο και τέλος βούρτσισμα –του Χριστού τα πάθη, θα έλεγε κανείς, και δεν είναι τυχαίο ότι σε μια παραλλαγή αυτές οι δυο φράσεις συνδυάζονται: πέρασε του λιναριού τα βάσανα και του Χριστού τα πάθη, για περισσότερη έμφαση, αν και η πιο συνηθισμένη της μορφή είναι πέρασε ή τράβηξε του λιναριού τα πάθη.  Στην ομοταξία των φράσεων που χρησιμοποιούνται για ταλαιπωρίες και βάσανα, του λιναριού τα πάθη είναι περίπου συνώνυμα με τη φράση πέρασε των παθών του τον τάραχο ή πέρασε/υπέστη τα πάνδεινα· αν θέλαμε να μιλήσουμε για πολλές μεταπτώσεις και περιπέτειες αλλά με υποβαθμισμένο το στοιχείο των βασάνων, θα λέγαμε πέρασε από σαράντα κύματα.

Παρά το ότι ελάχιστοι πια έχουν άμεσες εμπειρίες από την οικοτεχνική κατεργασία του λιναριού, η έκφραση πέρασε του λιναριού τα πάθη δεν είναι άγνωστη· περιλαμβάνεται όχι μόνο στα παλιότερα, αλλά και στα νεότερα μεγάλα λεξικά, όπως του Μπαμπινιώτη και του Ιδρύματος Τριανταφυλλίδη, αλλά ακόμα και στο «μεσαίο» Λεξικό Μπαμπινιώτη για το σχολείο και το γραφείο. Μάλιστα, κάνοντας αναζήτηση στο γκουγκλ βρήκα τη φράση να χρησιμοποιείται αρκετά συχνά και στον σύγχρονο αυθόρμητο γραπτό λόγο, εννοώ τις συζητήσεις σε ιντερνετικά φόρουμ και ιστολόγια, ίσως μάλιστα πιο συχνά απ’ όσο περίμενα.

Αυτό το όσο περίμενα σηκώνει πολύ νερό. Η γλώσσα είναι απέραντη (όχι μόνο η ελληνική, να εξηγούμαστε) και πολύ λίγοι μπορούν να πουν (χωρίς να γίνουν καταγέλαστοι, εννοείται) ότι την ξέρουν στο βάθος και το πλάτος της. Πολύ συχνό είναι το φαινόμενο ενός ομιλητή που νομίζει ότι μια όχι πανελλήνια λέξη ή φράση ανήκει στη ντοπιολαλιά της ιδιαίτερης πατρίδας του και τελικά την ανακαλύπτει να χρησιμοποιείται και αλλού, όπως μου έλεγε φίλος Κερκυραίος που ανακάλυψε ένα σωρό λέξεις που τις θεωρούσε κορφιάτικες σε ένα γλωσσάρι ευρυτανικό. Τη διαπίστωση αυτή την είχα κάνει κι εγώ παλιότερα, όταν με τη γενναιόδωρη βοήθεια του καθηγητή Μιχάλη Μερακλή αποδελτίωνα παροιμιακές φράσεις από τα βιβλία της πλούσιας βιβλιοθήκης του και διαπίστωνα πόσες εκφράσεις καταγράφονται στη Μάνη και στη Μακεδονία, στο Πήλιο και στα Επτάνησα χωρίς ωστόσο να είναι πανελλήνιες. Τότε ήταν επίσης που συνειδητοποίησα πόσο παρακινδυνευμένο είναι να βγάζεις συμπεράσματα για το αν μιλιέται σήμερα μια φράση. Είχα διαβάσει, σε μια συλλογή παροιμιακών εκφράσεων, πελοποννησιακών, τη φράση «Είναι σαν ο Τούρκος με το Φράγκο», που χρησιμοποιείται για δυο ανθρώπους που τσακώνονται διαρκώς, σαν ο σκύλος με τη γάτα όπως θα λέγαμε σήμερα. Επειδή η συλλογή αυτή τα είχε τα χρονάκια της (τους αιώνες της πιο σωστά, αφού ήταν του 1880 περίπου) συμπέρανα ότι η έκφραση δεν θα χρησιμοποιείται πια, συμπέρασμα που βασιζόταν κυρίως στο ότι δεν την ήξερα. Κι όμως, λίγες μέρες μετά, στον ηλεκτρικό, καθώς δυο γυναίκες, λαϊκές, σχολίαζαν τα οικογενειακά τους, άκουσα τη μεγαλύτερη σε ηλικία να λέει, «Ο Γιάννης με τον Κώστα είναι σαν τον Τούρκο με το Φράγκο, συνέχεια τσακώνονται» κι έτσι κατέρρευσε η βεβαιότητά μου. Να προσθέσω εδώ ότι αυτά γίνονταν την εποχή πριν από το Γκουγκλ, οπότε δεν υπήρχε η δυνατότητα της αναζήτησης σ’ αυτό· αναζήτησης που θα έδινε στην προκειμένη περίπτωση ψευδώς αρνητικό αποτέλεσμα, αφού τώρα που έψαξα δεν βρήκα στο γκουγκλ καμιά ανεύρεση αυτής της φράσης. [Αυτά, το 2007. Το σημερινό γκουγκλ βγάζει δυο ανευρέσεις, αφενός το παραπάνω άρθρο που το είχα ανεβάσει στην παλιά μου ιστοσελίδα, και αφετέρου ένα επεισόδιο από τα Μυστικά της Εδέμ, που έχω παρατηρήσει ότι έχουν απροσδόκητα πλούσιο λεξιλόγιο και φρασεολόγιο: σαπούνι μεν, αλλά με σπάνια αρώματα]

Θα ήθελα να τελειώσω ελληνοπρεπώς· βρίσκω στα κιτάπια μου μια σημείωση ότι παρόμοια φράση με του λιναριού τα πάθη υπάρχει, με την ίδια σημασία, στα αρχαία: λίνου πάθη έσχεν, λέει η σημείωση, και αυτό το βρήκα στην εργασία του Ν. Ανδριώτη «Αντίστοιχα εκφραστικά μέσα» (εννοεί αρχαίας και νέας ελληνικής). Και σύμφωνα με τον Ανδριώτη, ή τουλάχιστον με τη σημείωσή μου, η αρχαία φράση απαντά στην Ποικίλη Ιστορία του Αιλιανού, 3b. Έτσι θα ήθελα να τελειώσω, καταδεικνύοντας το τρισχιλιετές κατιτίς μας.

Όμως επειδή έχω το κακό συνήθειο να κάνω αυτοψία, όπου μπορώ, το τρισχιλιετές κατιτίς μας χαλάει ή τουλάχιστον αναβάλλεται. Όχι μόνο επειδή ο Αιλιανός είναι της μεταχριστιανικής εποχής, άρα ούτε δισχιλιετές το κατιτίς, αλλά κυρίως επειδή δεν βρίσκω καμιά τέτοια φράση ούτε στον Αιλιανό ούτε σε όλη την αρχαία γραμματεία· ή εγώ κάποια πατάτα κάνω (δεν θα είναι πρώτη φορά) ή ο Ανδριώτης λάθος μετέγραψε τις σημειώσεις του ή ίσως η δική μου έκδοση της Ποικίλης Ιστορίας είναι άλλη από τη δική του· οπότε το θέμα παραμένει σε εκκρεμότητα, προς διερεύνηση. Μόνο του Λίνου τα παθήματα βρίσκω, αλλά στον Παυσανία και εν πάση περιπτώσει άλλος ο γιος του Απόλλωνα που τον σκότωσε ο Ηρακλής και άλλο το λινάρι. Ή το λυχνάρι.

61 Σχόλια to “Του λυχναριού τα βάσανα και το σφυρί της Αννούλας”

  1. Κι αυτό το fırıl fırıl πάλι από πού να βγαίνει; Κοιτάζω κλασικά στον Νισανιάν και βλέπω ότι όλα τα εκ fır παραγόμενα θεωρούνται ηχομιμητικά. Από τον ήχο του αέρα, της σβούρας κλπ.
    Παρεμπιπτόντως, Νίκο -αυτό το

    να δούμε πώς παλεύει να γλιτώσει το μελλοθάνατο ζώο, ναν ακούσουμε τις πραγματικά διαπεραστικές και ανατριχιαστικές οιμωγές που βγάζει το γουρούνι

    σου ξέφυγε ή το έγραψες επίτηδες για να τσαντίσεις τον Μπουκανιέρο; 🙂 🙂

  2. Immortalité said

    Καλημέρα Νίκο, πολύ ωραίο το κείμενό σου!
    (Πρέπει να φτιάξω ένα κουμπάκι που μόλις το πατάω να γράφει «πολύ ωραία ανάρτηση Νίκο» να μην ταλαιπωρώ τα δαχτυλάκια μου κάθε φορά τα ίδια ;))

    Για του λιναριού τα πάθη είχα διαβάσει πρώτη φορά σ’ ένα παραμύθι για καλικάντζαρους γύρευε πότε.Δεν θα φανταζόμουν ποτέ όμως ότι κάποιος που γράφει δημοσίως θα έκανε τέτοια πατάτα. Και να μην το ξέρει και να μην το ψάξει.

    Με τις παροιμίες είχα πάντα μια εξαιρετική σχέση, μάλιστα προχτές παίζαμε στο τραπέζι το παιχνίδι τους (λέει ο καθένας μια παροιμία μέχρι να βρεθεί κάποιος να μην θυμάται άλλη και στο τέλος κερδίζει αυτός που έχει να πει μια μέχρι το τέλος) το οποίο κατέληξε με το γνωστό τρόπο: «το γουρούνι κι αν το πλένεις το σαπούνι σου χαλάς» «δεν υπάρχει τέτοια παροιμία, είναι με τον αράπη» «υπάρχει εσύ δεν την ξέρεις» «πάλι κλέβεις» «δεν φταίω εγώ που δεν την ξέρεις, πες μια αλλιώς χάνεις» «καλά λοιπόν· το γαϊδούρι και αν το πλένεις το σαπούνι σου χαλάς» «δεν υπάρχει τέτοια παροιμία, είναι με τον αράπη και το γουρούνι» «υπάρχει και με γαϊδούρι εσύ δεν την ξέρεις» κτλ κτλ κτλ

    Για ένα παράξενο λόγο ακόμα και αν δεν ήξερα τι πάει να πει η έκφραση, όπως το φιρί φιρί, τις αποδεχόμουν πάντα χωρίς απορία, εκτός από μία: την πρώτη φορά που άκουσα το «κάνει σαν τη χήρα στο κρεββάτι» έσπαγα το κεφάλι μου να καταλάβω πώς κάνουν οι χήρες και δεν μου εξηγούσε και κανείς…

  3. Immortalité said

    Επίσης στο νa αναμορφώσει της πρώτης σειράς σου, εισέβαλλε ένα λατινικό a. Είναι καρφί για την προσπάθεια της άλλης Αννούλας να μας μάθει αγγλικά από το Δημοτικό; 😛

  4. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1-3: Όχι, ήταν αγνά και άδολα λάθη δακτυλογράφησης, χωρίς υστεροβουλίες και συμβολισμούς!

    2: Παροιμία για το γουρούνι και το σαπούνι πιθανόν να υπάρχει. Θυμάμαι κάτι σαν «Αμα λούσεις το γουρούνι χάνεις κόπο και σαπούνι» αλλά μου φαίνεται δασκαλίστικη.
    Αυτά τα παιχνίδια μοιραίο είναι να καταλήγουν έτσι -εκτός αν βγει κάποτε μια πληρέστατη συλλογή παροιμιών, ευρετηριασμένη φυσικά ώστε να βρίσκεις και τις παραλλαγές.

  5. Το «πας σφυρί-σφυρί» πολυ πετυχημένο· θα το υιοθετήσω.

    Λίνος ήταν και θρηνητικό τραγούδι,
    επειδή τον σκότωσε ο Ηρακλής, ο πατέρας του.

    In Il. l. c. Zenod. read λίνος and interpreted it of the string of the instrument, which was orig. made of flax acc. to Sch.

    (να που σχετίζεται με το λίνος)

  6. tamistas said

    Αυτό το «χ» που μπλέχτηκε στα γράμματα του λίνου,
    σε λύχνο τον μετέτρεψε, ούτως ειπείν λυχνάρι.
    Τα λάθη φέρνουν χάχανα, χα-χα – σαν γέλια του οίνου·
    θα ‘πρεπε όμως κάποτε να μπει ένα χαλινάρι
    (να μπει το «χα» σα μπάστακας μπροστά από το λινάρι).

  7. Πάντως, άμα προσπαθείς να διδάξεις χορό σε ένα γουρούνι, και την ώρα σου χάνεις και το γουρούνι ταλαιπωρείς. Κάπως έτσι τα λένε πέραν της Μάγχης και του Ατλαντικού. Νομίζω.

  8. Linus (mythology)
    (γιός του Απόλλωνα)…τον μπερδέψαμε με τον Ύλλο

  9. sarant said

    Ωχ, δίκιο έχεις, το διόρθωσα!

  10. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Ταμίστα (6),
    πραγματικά ωραίο κι εμπνευσμένο! Μπράβο!

  11. 6
    και αντί να μπει μπροστά το χα
    πήγε και γλύφτηκε βαθιά
    ανάμεσε σε λι και νο
    γεννήθηκε ο λιχανός

    (λιχνεύω, γλείφω)
    ο λιχανός, ο δείκτης του χεριού, (επειδή λέει, το γλείφουν τα μωρά)
    μα μου φαίνεται πως πιπιλίζουν τον αντίχειρα.
    η λιχανός, αρχαία νότα που παιζόταν με τον δείκτη.

  12. tamistas said

    11:

    κι ως ιωτακιστής παλιός
    απήγαγα το ιώτα
    κι απόμεινε ένας λαχνός
    και πώς να παίξει νότα

    (ας ήτανε να μου ‘πεφτε
    ν’ άλλαζα λίγο ρότα)

  13. tamistas said

    12:

    αφού πρώτ’ ανταλλάχτηκαν το άλφα με το χι
    (αυτά παθαίνει ο βιαστικός: δεν δείχνει προσοχή)

  14. Νέος Τιπούκειτος said

    @11: Μόνο εγώ νόμιζα ότι λιχανός ήταν το μικρό δαχτυλάκι και όχι ο δείκτης;

  15. Νέος Τιπούκειτος said

    @14: Ήμουνα μάλιστα σίγουρος ότι από το λιχανός προέρχεται το λιγνός… Τέτοια πλάνη…

    Βλέπω πάντως ότι στον Πολυδεύκη τουλάχιστον ο λιχανός φαίνεται πράγματι να σημαίνει τον δείκτη: εἰ δὲ τοὺς δακτύλους ἀποτείνας ἀπὸ τοῦ μεγάλου πρὸς τὸν μικρότατον μετροῖς, σπιθαμὴ τὸ μέτρον. εἰ δὲ τὸν μέγαν δάκτυλον τῷ λιχανῷ ἀντιτείνας, τὸ μέτρον λιχάς

  16. tamistas said

    Άλλο πράγμα ο λινός,
    άλλο, βέβαια, το λυχνάρι,
    κι άλλο είναι ο λιχανός·
    όμως άντε βρες τ’ αχνάρι.

    Κι αν κερδίσω το λαχνό,
    φεύγω απ’ την πολίχνη.
    Λαχανιάζω, μα χαλνώ
    πίσω μου τα ίχνη.

  17. Τώρα που μας κουρέψανε,
    και μειώθηκε το χρέος,
    το ρίξαμε στην ποίηση
    στοχεύοντας στο κλέος

    των Αρχαίων των Προγόνων μας
    που τα’χαν τετρακόσα
    και γράφαν για του λιναριού
    τα πάθη του τα τόσα

    Κι αν τώρα κάποιοι μπέρδεψαν
    λινάρι με λυχνάρι
    εντάξει ας το ξεχάσουμε
    κι η λήθη ας το πάρει

    Δεν ωφελεί να μένουμε
    σε τέτοια αστεία λάθη
    την ώρα που περνά ο λαός
    του λιναριού τα πάθη!

    🙂

  18. Nicolas said

    Όπως λέει κι ο Στελάρας ο Αθάνατος:
    Πάρ΄ τα λυχνάρια π’ άφησαν τα μαύρα δάκρυά μου
    κι έλα απόψε να με βρεις εκεί στην ερημιά μου…

  19. tamistas said

    Κύριοι, ας σοβαρευτούμε.
    Το έθνος ζει κρίσιμες ώρες. Δείτε και λίγο ειδήσεις…

  20. sarant said

    Α, ευχαριστώ πολύ για όλα τα σχόλια -και ιδίως για τα ποιήματα!

  21. voulagx said

    #19 Το κουρεψανε κατα 50% μονο, δεν έμεινε εντελως γουλί

  22. Νίκος της τρελής said

    Πριν πολλά χρονιά παρακολουθούμε με το μικρό μου αδερφό Αστερίξ και Οβελίξ, το επεισόδιο με τους άθλους, ένας από τους οποίους είναι να καταφέρουν να πάρουν ένα πιστοποιητικό από μια κυβερνητική υπηρεσία, η οποία ονομάζεται «οίκος της τρελής».
    Οπότε ακούγεται σε διάφορους διαλόγους η φράση «στον οίκο της τρελής». Και έρχεται η εύλογη απορία του μικρού μου αδερφού:

    – Μα ποιος είναι ο Νίκος της τρελής?
    (απο τότε έχει μείνει ως ιδιωτική μας slang για τους γραφειοκράτες).

    ————————————————————————————

    4-5 χρονών κοριτσάκι ετοιμάζει τα παιχνίδια του για την παραλία
    και η συνοδός γιαγιά του λέει «Πάλι τα σέντζελα και τα μέντζελα θα κουβαλήσεις μαζί? (αναφερόμενη σε διάφορα κουβαδάκια φτιαράκια κλπ)»
    και η μικρή, θέλωντας μάλλον να τονίσει ότι θα πάρει λιγότερα παιχνίδια
    από την προηγούμενη μέρα, «Όχι, όχι γιαγιά! Σημερα θα πάρω μόνο τα μέντζελα!»
    Υ.Γ Δεν έχω ιδέα πως ακριβώς προκύπτει η φράση «σέντζελα και μέντζελα» , ούτε αν είναι συνηθισμένη/σωστή, ούτε αν τη μεταφέρω εδώ εντελώς σωστά. Νομίζω ότι η γιαγιά ήταν κρητικιά.

  23. 14,15

    το δαχτυλάκι = ωτίτης (αυτουλάκι), αφού με αυτό σκαλίζουμε τ’ αυτί. Αναλογικά θα πρεπε
    και μυτίτης/ρινίτης για το ρινοσκάπτη το δείχτη.

    λιγνός από ligneum, ξύλο;;

  24. Immortalité said

    Στέλιο και ναι Ταμίστα ντουζ πουάν σακ εν! 🙂

    @14 &15 Είναι ο καιρός της κατάρριψης των βεβαιοτήτων γενικότερα μον σερ…

    @19 Ταμίστα αυτό είναι επαγγελματική φωτοσοπιά ή έγινε όντως;

  25. 22 Τζάντζαλα μάντζαλα τα ξέρω εγώ.

  26. Immortalité said

    @22 & 25 Ο Βορράς και ο Νότος 🙂

  27. sarant said

    22: Αγαπητέ, και οι δυο ιστορίες σας είναι έξοχες -βέβαια, λόγω ονόματος, θα προτιμήσω τον Νίκο της τρελής!

  28. Νίκος της τρελής said

    @25 και μάλλον τα ξέρεις καλύτερα απο μένα 🙂

    @Νοικοδεσπότη, προφανώς δεν θυμόμουν σωστά. Το «Τζάντζαλα μάντζαλα» πρέπει να είναι η σωστή φράση στο 22 και όχι «σέντζελα μέντζελα» που έγραψα. Αν κρίνετε ότι πρέπει να διορθωθεί στο σχόλιο, διορθώστε το.

    @26 εγώ μάλλον έφτιαξα την ..αττική βερσιόν 🙂

  29. voulagx said

    #19 Φωτοσοπια ηταν τελικα: http://www.enet.gr/?i=news.el.article&id=321548

  30. δὲν ξέρω γιατί, ἀλλὰ θυμήθηκα αὐτό: http://www.philologus.gr/4/70-2010-01-01-01-23-28/156-2010-02-21-22-57-11

  31. Μαρία said

    29 Όπως κι αυτή:
    http://malvumaldit.wordpress.com/2011/10/27/journalism-greece-2011/

  32. sarant said

    29: Ωχ, αυτό μπήκε στην εφημερίδα;

    30: Κορνήλιε, εξαιρετική ιστορία αυτή με τα ποντίκια και τον ελέφαντα, και μου γκρεμίζεις μιαν ακόμα βεβαιότητα!

  33. Νέος Τιπούκειτος said

    @19, 29:

    ΤΑ ΠΕΗ ΕΧΟΥΝ ΧΡΕΗ
    (χαϊκού)

    Κρίσιμες οι ώρες:
    κούρεμα του χρέους·
    Άουτς! Είπα «χρέους»!

  34. Νέος Τιπούκειτος said

    @30: Κορνέιγ, άλλο ένα σιαμάκειο αριστούργημα. Πρέπει να έχεις πρεσβυωπία δηλαδή για να περάσεις το Ν για Μ (ειδικά στην κεφαλαιογράμματη); Πάντως, ο Άη Βασίλης της κοκακόλας φοράει γυαλιά, άρα μάλλον είχε πρεσβυωπία. http://www.thecoca-colacompany.com/heritage/img/cokelore_santa_1951.jpg

  35. Νέος Τιπούκειτος said

    @33: Παρόραμα κορνήλειον: μετά το πρώτο «χρέους» θέλει τελεία, όχι άνω τελεία. Γμ την πρεσβυωπία μου μέσα…

  36. #43 ἔλα τώρα τιπούκειτε ποὺ δὲν κατάλαβες τὴν εἰρωνεία.

  37. sarant said

    Τιπούκειτε είσαι στα χάι σου βλέπω με τα χαϊκού σου, ενώ οικονομικώς είμαστε στα χάη μας!

    Απροπό, θα λείπω ως αύριο το πρωί, ρίπσατε σημήομα.

  38. (Σκαρίμπειο)

    Πλέουμε στὰ χάη
    κι ὁ Τιπούκειτος στὰ χάι.

  39. tamistas said

    24:
    Μεγσί μποκού Ιμόγ, πουγ λε πουάν. Ε, κελ φοτοσόπ!

  40. Τὸ πρόβλημα μὲ τοὺς πολιτικοὺς εἶναι πὼς ἔχοντες τὸ μέλι δὲν βάζουν χαλινὸ στὸν λιχανό.

  41. Αρης said

    Το λυχνάρι δεν υφίσταται βάσανα. Ακόμα και το λυχνάρι του Αλαντίν απλώς το έτριβαν, πράγμα που δεν θεωρείται βάσανο.
    Εκείνο που υφίσταται βάσανα είναι το λινάρι. Που χτυπιέται με τον κόπανο για να γίνει κλώσιμο υλικό για την κατασκευή λινών υφασμάτων. Ο λαός λέει τη φράση «τράβηξα του λιναριού τα πάθη» συνειρμικά από άλλη
    ανάλογη φράση «τράβηξα του Χριστού τα πάθη».

  42. tamistas said

    περί λυχνάρι λόγος άρβυλος και (ως προς τους δημοσίους υπαλλήλους) βλακώδης:

  43. voulagx said

    #31 Τωρα το ειδα. Αυτη πηρε φορα, φορα κατηφορα…!!

  44. IN said

    Μαζί με τα συγχαρητήρια για την πολύ ωραία και ενδιαφέρουσα ανάρτηση, από μέρους μου μία σκέψη και ένα περιστατικό που θυμήθηκα διαβάζοντας με το σχόλιο 22.

    Αναρωτιέμαι αν η επιβίωση εκφράσεων που κάθε άλλο παρά καταλαβαίνουμε σήμερα τι σημαίνουν είναι (μόνον) δείγμα συντηρητισμού της γλώσσας ή αν τέτοιες εκφράσεις επιβιώνουν ΑΚΡΙΒΩΣ επειδή δεν καταλαβαίνουμε (πλέον) τι σημαίνουν και γίνονται έτσι ένα απολίθωμα με πολύ μεγαλύτερη εκφραστική δύναμη (ίσως και επειδή εντυπωσιάζει με την παραδοξότητά του) απο μια συνηθισμένη και απόλυτη κατανοητή για τις σημερινές συνθήκες παρομοίωση που, ακριβώς γι’ αυτό το λόγο, ξεχνιέται εύκολα.

    Και τώρα το περιστατικό που θυμήθηκα διαβάζοντας το σχόλιο 22. Διευκρινίζω ότι δεν ήμουν παρών αλλά μου το διηγήθηκαν γνωστοί και θεωρώ ότι είναι αυθεντικό. Συνέβη σε εκλογικό τμήμα μικρού χωριού ή κωμόπολης σε κάποιες εκλογές τοπικής αυτοδιοίκησης «διπλές», δηλαδή με δύο κάλπες, μία για το Δήμο και μία για την Νομαρχία (τότε). Η πρακτική των δικαστικών αντιπροσώπων ήταν (και είναι, απ’ όσο ξέρω) για να αποφύγουν το μπέρδεμα και τα λάθος ψηφοδέλτια σε λάθος φακέλους ή κάλπες, να στέλνουν πρώτα τον ψηφοφόρο στο παραβάν μόνο με τα ψηφοδέλτια της μίας εκλογής (π.χ. του Δήμου) να γυρίζει, να ψηφίζει στη σωστή κάλπη, στη συνέχεια να παίρνει το άλλο σετ ψηφοδελτίων/φακέλου, να πηγαίνει στο παραβάν, να γυρίζει, να ψηφίζει στην άλλη κάλπη (π.χ. Νομαρχία) και να φεύγει. Στο περιστατικό της ιστορίας μας η δικαστική αντιπρόσωπος ακολουθούσε τη σειρά που περιέγραψα. Έρχεται λοιπόν η ψηφοφόρος, απλή λαϊκή γυναίκα, της δίνει η αντιπρόσωπος τα ψηφοδέλτια των δημοτικών εκλογών και της λέει «τώρα θα ψηφίσεις για το Δήμο». Παίρνει τα ψηφοδέλτια η κυρία, πηγαίνει στο παραβάν, γυρίζει και ρίχνει το φάκελο στην κάλπη των δημοτικών εκλογών. «Τώρα» της λέει η αντιπρόσωπος «θα ψηφίσεις για τη Νομαρχία» και ετοιμάζεται να της δώσει τα ψηφοδέλτια των Νομαρχιακών εκλογών. «Και τον άντρα μου πότε θα τον ψηφίσω;» ρωτάει η κυρία. Έκπληκτη η αντιπρόσωπος ζητά διευκρινίσεις και μετά τις απαραίτητες αλλά κάθε άλλο παρά εύκολες εξηγήσεις αποκαλύπτεται ότι ο σύζυγος της εν λόγω κυρίας ήταν υποψήφιος για το τοπικό συμβούλιο των δημοτικών εκλογών. Η κυρία, όμως, δεν είχε προσέξει το όνομα του στο ψηφοδέλτιο, με αποτέλεσμα να μην τον ψηφίσει! «Μα» της λέει έκπληκτη η αντιπρόσωπος «αφού σου είπα: ‘Τώρα ψηφίζεις για το Δήμο'». «Αυτό το Δήμο εννοούσες;» λέει η άλλη «εγώ νόμισα το Δήμο της Νίτσας». Όπου Δήμος (Δημοσθένης) της Νίτσας (το όνομα της μητέρας του) δημοφιλής τοπικός υποψήφιος που συμμετείχε στις νομαρχιακές εκλογές! Η συνέχεια ήταν πολύ λιγότερη διασκεδαστική, γιατί η εν λόγω κυρία έπαθε παράκρουση από το φόβο ότι δεν θα βρεθεί ούτε μία ψήφος με το όνομα του συζύγου της ο οποίος θα συνειδητοποιήσει ότι δεν τον ψήφισε ούτε η γυναίκα του και θα γίνει μεγάλος σαματάς στο σπίτι! Και απαιτούσε σώνει και καλά ν’ ανοίξει η αντιπρόσωπος την κάλπη για να πάρει το φάκελο με το ψηφοδέλτιό της πίσω και να πάει να ξαναψηφίσει!

  45. Μπουκανιέρος said

    Ωραία η έκθεση ιδεών, Γιωργάκη, αλλά νομίζω ότι έγραψες πολλές επαναλήψεις για να γεμίσεις τη σελίδα.
    Άλλη φορά, προσπάθησε να είσαι πιο πρωτότυπος.

  46. @Άρης, σχόλιο 41

    Ο κ. Σαραντάκος αφιερώνει 50 γραμμές, αν μέτρησα καλά, στο συγκεκριμένο λάθος.

  47. Γκρρρ, καταραμένοι σύνδεσμοι! (Το σχόλιο 41 ήταν αυτό.)

  48. Μαρία said

    46 Οι δικηγόροι δεν είναι καλοί στην περίληψη.
    Πέρασε φαίνεται κι η εποχή που πηγαίναμε με το ψηφοδέλτιο στην τσάντα και σταυρωμένο.

  49. Immortalité said

    @ 45 Γενικώς στις εκλογές γίνονται σκηνικά απείρου κάλλους 🙂

    @46 Για ποιον δικηγόρο μιλάμε; γιατί από το σχόλιο του Μπουκάν άλλο κατάλαβα.

  50. Μαρία said

    50 Πες οτι ο Γιωργάκης προπονείται για δικηγόρος.

  51. Immortalité said

    @51 Να με συγχωρεί η χάρη σου αλλά δεν το λέω. Είπαμε ανυπόληπτοι ανυπόληπτοι αλλά ΟΛΑ έχουν ένα όριο. Ήμαρτον δηλαδή!

  52. Με αφορμή τη συζήτηση γύρω από «τού λιναριού τα πάθη», θα ήθελα να παρατηρήσω ότι η κοπιαστική κατεργασία των υφαντικών υλών κατά τη διάρκεια των περασμένων αιώνων, έδωσε και στα Γερμανικά παρόμοιες φράσεις. Έτσι, λοιπόν, επειδή τα υφάσματα (κυρίως τα μάλλινα) σε κάποιο στάδιο τής επεξεργασίας τους, το λεγόμενο Walken, έτρωγαν… πάαρα πολύ ξύλο (είτε τα κοπανούσαν, είτε τα μάλαζαν ή τα ποδοπατούσαν), η λέξη σταδιακά διεύρυνε τη σημασία της και ανέπτυξε την υποσημασία τού ξυλοδαρμού. Τα σύνθετα ρήματα verwalkenκαι durchwalken, φερ’ ειπείν, στην καθομιλουμένη σημαίνουν «ξυλοφορτώνω». Επειδή δε όπως προανέφερα, η όλη διαδικασία κάποια στιγμή στο παρελθόν γινόταν με τα πόδια, πιθανολογείται ότι ακριβώς από ‘κεί προέκυψε και η σημερινή σημασία «περπατώ» τού ομόρριζου αγγλικού walk.

  53. Nicolas said

    Κι οι περπατημένες φοράνε μάλλινο πουλόβερ; (εντάξει, εντάξει, βγαίνω από την τάξη).

  54. gbaloglou said

    Του λυχναριού απέναντι πείτε του πως πεθαίνω
    για τις βαθιές ανταύγειες, ανταύγειες
    τα φωτεινά τα λάδια

    Πείτε του πως ξαγρύπνησα και με τον πόνο δείπνησα
    γυρεύοντας τα φώτα του, τα φώτα του
    και τα ζεστά, και τα ζεστά του λάδια

    Του λυχναριού απέναντι πείτε του πως το θέλω
    να μου ‘ρθει τα μεσάνυχτα, μεσάνυχτα
    και δίπλα μου να φέξει

    Και ως τα ξημερώματα να τρέμει στα πατώματα
    Μια θάλασσα οι λάμψεις του, οι λάμψεις του | 2x
    κι εγώ σκιά, κι εγώ σκιά στη μέση | 2x

  55. sarant said

    Εγεννήθη νέος παρ’ ημίν παρωδός!
    Καλημέρα!

  56. gbaloglou said

    Καλησπέρα! 🙂

    Για όσους (νεώτερους) δεν γνωρίζουν την προέλευση της ως άνω παρωδίας, καταθέτω αυτό 🙂 [Και οι στίχοι άνευ μουσικής εδώ.]

  57. π2 said

    Για τον Λίνο τα είπατε. Του Λίνου τα πάθη πάντως δεν βρίσκονται μόνο στον Παυσανία, αλλά και στον Αιλιανό, σε ανέκδοτο για τον Μεγαλέκο (3.32):

    Ἀλέξανδρος ὁ Φιλίππου, παῖς ὢν οὔπω πρόσηβος, ἐμάνθανε κιθαρίζειν. Τοῦ δὲ διδάσκοντος κροῦσαι κελεύσαντος χορδήν τινα σὺν μέλει καὶ ἣν ἀπῄτει τὰ κιθαρίσματα, «καὶ τί διοίσει» ἔφη «ἐὰν ταύτην κρούσω;» ἑτέραν δείξας. Ὃ δὲ οὐδὲν ἔφη διαφέρειν τῷ μέλλοντι βασιλεύσειν ἀλλὰ τῷ ἐπὶ τέχνῃ κιθαρίσειν μέλλοντι. Ἔδεισε δὲ ἄρα οὗτος τὸ τοῦ Λίνου πάθος. Τὸν γὰρ Ἡρακλῆ ὁ Λῖνος ἔτι παῖδα ὄντα κιθαρίζειν ἐπαίδευεν• ἀμουσότερον δὲ ἁπτομένου τοῦ ὀργάνου, ἐχαλέπηνε πρὸς αὐτὸν ὁ Λῖνος. Ὃ δὲ ἀγανακτήσας ὁ Ἡρακλῆς τῷ πλήκτρῳ τοῦ Λίνου καθίκετο καὶ ἀπέκτεινεν αὐτόν.

    .

    Απορώ που ο Ανδριώτης το σημείωσε ως παράλληλο για «του λιναριού τα πάθη» αφού τα συμφραζόμενα καθιστούν σαφέστατο ότι πρόκειται για τον επώνυμο Λίνο και όχι για τον λίνο.

  58. sarant said

    Μάλιστα… ο Ανδριώτης απ’ όσο θυμάμαι δίνει φράση, που δεν υπάρχει στον Αιλιανό, αλλά το επεισόδιο υπάρχει, όπως λες. Θα πρέπει να βρω την παλιά δημοσίευση να δω μήπως τον αδίκησα.

  59. π2 said

    Δεν τον αδικείς, αυτό που λες ότι λέει λέει: σελ. 6, αρ. 3.

  60. sarant said

    Ωχ, δεν τον αδικώ… Τον Ανδριώτη δυστυχώς τον έχω πιάσει και με άλλες λάθος παραπομπές…

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: