Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το βελανίδι του Δία

Posted by sarant στο 28 Νοεμβρίου, 2011


Είχαμε ένα άρθρο τις προάλλες στο ιστολόγιο για το φοιτητικό πάσο, και η συζήτηση, όπως συχνά συμβαίνει, λοξοδρόμησε, και είπαμε μερικά πράγματα και για τα κάστανα, που είναι η εποχή τους τώρα. Υποσχέθηκα λοιπόν να ανεβάσω ένα άρθρο ειδικά αφιερωμένο στα κάστανα, να πούμε ό,τι τραβάει η καρδιά μας χωρίς κίνδυνο να βγούμε εκτός θέματος. Υπόψη ότι το άρθρο ανεβαίνει με αυτόματο πιλότο, εγώ είμαι στη Θεσσαλονίκη, μπορεί και χωρίς δυνατότητα σύνδεσης, άρα δεν προβλέπεται να σχολιάσω πολύ.

Δεύτερο στην ιεραρχία των ξηρών καρπών, μετά το καρύδι, έρχεται το κάστανο. Και επειδή, όπως ξέρουμε, οι αρχαίοι όλους τους ξηρούς καρπούς τους έλεγαν κάρυα (κάρυα εκάλουν και τας αμυγδαλάς και τα νυν καστάνεια, λέει ο Αθήναιος), έτσι και τα κάστανα τα είπαν και «ευβοϊκά κάρυα», προφανώς επειδή στα δάση της Εύβοιας υπήρχε μεγάλη παραγωγή. Ωστόσο, η καστανιά από τη Μικρασία μας ήρθε, και μάλιστα από την περιοχή του Πόντου, έστω κι αν δεν το δείχνει το όνομά της, όπως στο φουντούκι.

Ο Αθήναιος μας πληροφορεί ότι ο Δίφιλος τα ονομάζει «Σαρδιανάς βαλάνους», δηλαδή από τις Σάρδεις της Λυδίας, που μάλλον θα ήταν το κέντρο εμπορίας απ’ όπου έφταναν στην Ελλάδα και όχι απαραίτητα ο τόπος παραγωγής. Παλιότερα, ο Θεόφραστος τα αποκαλεί μ’ ένα υπέροχο όνομα: «Διός βάλανοι» και μονολεκτικά, διοσβάλανοι, αλλά και «κασταναϊκόν κάρυον», ενώ ο Γαληνός λέει για «καστανική βάλανο». Τελικά, από διάφορους παρεμφερείς τύπους (καστάνεια, καστάνια)  επικράτησε το όνομα «κάστανα» συνήθως στον πληθυντικό (ο Dalby την πολλαπλότητα των ονομάτων τη θεωρεί σημάδι ότι υπήρχε κάποιο είδος ταμπού).

Η λέξη «κάστανο» φαίνεται δάνειο από κάποια μικρασιατική γλώσσα· στα αρμένικα το κάστανο λέγεται kask και η καστανιά kaskeni. Η ελληνική λέξη περνάει στα λατινικά (nux castanea το κάστανο και μετά σκέτο castanea) και από εκεί σε όλες τις ευρωπαϊκές γλώσσες. Είναι από τις σπάνιες περιπτώσεις (με εξαίρεση τα εξωτικά βεβαίως φρούτα) όπου σε όλες ανεξαίρετα τις ευρωπαϊκές γλώσσες χρησιμοποιείται ομόρριζος όρος. Ίσως πιο αγνώριστη να είναι η αγγλική λέξη για το κάστανο, chestnut, που προήλθε από το chesten nut, το οποίο chesten είναι δάνειο από τα γαλλικά. Στα γαλλικά και στα ιταλικά υπάρχει και μια ακόμα λέξη για το κάστανο, που θα τη δούμε παρακάτω.

Όπως φαίνεται από τις αναφορές, τα κάστανα πρέπει να διαδόθηκαν στην αρχαία Ελλάδα μάλλον κατά την ελληνιστική εποχή. Οι αρχαίοι τα κάστανα τα έτρωγαν ευχαρίστως, μαζί με τα άλλα τραγήματα στο τέλος του συμποσίου, ενώ ο Ξενοφώντας, που είχε γνωρίσει τα κάστανα στην εκστρατεία των Μυρίων (τα λέει κάρυα πλατέα στην Ανάβαση), είχε δοκιμάσει και ψωμί από αλεσμένα κάστανα, το οποίο δεν φαίνεται να συνηθιζόταν πολύ στην αρχαία Ελλάδα.

Ωστόσο, σε άλλες περιοχές της Ευρώπης, και συγκεκριμένα στις ορεινές περιοχές της Ιταλίας, της Γαλλίας και της Ισπανίας, τα κάστανα αποτελούσαν για πολλούς αιώνες τη βασική τροφή των αγροτών, σε όλες τις περιοχές δηλαδή όπου δεν ευδοκιμούσαν τα δημητριακά. Τα κάστανα τα έβραζαν, τα ξέραιναν και τα άλεθαν και από αυτό το αλεύρι έφτιαχναν πολέντα, ένα είδος χυλού, που σίγουρα ήταν θρεπτικός και πρέπει να ήταν και νόστιμος, και που τον έτρωγαν είτε έτσι είτε τον έψηναν και γινόταν στερεότερος, σαν ομελέτα ή σε φέτες.

Όμως κάστανα δεν τρώγαν μόνο οι φτωχοί· οι πλούσιοι προτιμούσαν τα μεγάλα κάστανα, που στη Γαλλία τα λένε marrons, μαρόνια που τα λέμε καμιά φορά κι εμείς, που παράγονταν είτε στην Ιταλία είτε στη γαλλική περιοχή της Αρντές, αλλά έγιναν γνωστά ως «κάστανα της Λιόν» γιατί εκεί ήταν το κέντρο όπου φτιάχνονταν τα περίφημα μαρόν γκλασέ, τα σακχαρόπηκτα γλυκά κάστανα. Βέβαια, οι πλούσιοι που δοκίμαζαν πού και πού κανένα μαρόνι, περιφρονούσαν τους φτωχούς αγρότες που έτρωγαν κάστανα, μια τροφή κατάλληλη για γουρούνια!

Με την εμφάνιση της πατάτας και του καλαμποκιού από τον Νέο Κόσμο αλλά και με την αύξηση των εμπορικών ανταλλαγών που έκανε προσιτά τα δημητριακά στις ορεινές περιοχές, τα κάστανα έπαψαν να είναι το ψωμί των φτωχών (η πατάτα έπαιζε πια αυτό το ρόλο, από τον 19ο αιώνα και μετά δηλαδή) και η καλλιέργεια της καστανιάς υποχώρησε πολύ στην Ευρώπη. Έτσι, από βασικό τρόφιμο μετατράπηκαν σε συμπληρωματικό. Στην Ελλάδα, όπου ποτέ δεν πρέπει να έπαιξαν ρόλο βασικού τροφίμου, ονομαστά είναι τα κρητικά κάστανα, που παλιότερα, για να τα διατηρούν επί περισσότερο χρόνο τα έθαβαν (και τα έλεγαν, τότε, κάστανα της γούβας).

Ξέρουμε, βέβαια ότι τα κάστανα πάνω στο δέντρο έχουν ένα αγκαθωτό εξωτερικό περίβλημα και μέσα σε κάθε τέτοιο περίβλημα υπάρχουν δύο-τρία κάστανα, αν και υπάρχουν ποικιλίες με πιο μεγάλα κάστανα (όπως είναι τα μαρόνια) που έχουν μόνο ένα κάστανο σε κάθε περίβλημα. Αυτό το αγκαθερό κέλυφος οι αρχαίοι το έλεγαν εχίνο, («εν εχίνω ακανθώδει» λέει ο Θεόφραστος), όπως έλεγαν δηλαδή τον αχινό και τον σκαντζόχοιρο. Στην Αγιάσο της Λέσβου, που παράγει πολλά κάστανα, το λένε «αχνό» (δηλαδή αχινό), ενώ στο επίσης καστανοπαραγωγό Πήλιο το λέγαν ή το λένε κατσίδα.

Στους αθηναϊκούς δρόμους υπάρχουν ακόμα καστανάδες, που έχουν τη φουφού τους και πουλάνε ψητά κάστανα, αλλά είναι πολύ λιγότεροι από παλιότερα. Οι καστανάδες συνήθως ήταν Ηπειρώτες (όπως και οι φουρνάρηδες)· ο καθένας είχε το πόστο του και τους ταχτικούς πελάτες του· κι επειδή ο καστανάς έμενε πάντα στο ίδιο σημείο, στην παρέα μου τουλάχιστον συνηθίζαμε να λένε «καστανά» εκείνον που συχνάζει μονίμως στο ίδιο στέκι ή που πηγαίνει κάθε χρόνο διακοπές στο ίδιο μέρος.

Κι έτσι περάσαμε στη φρασεολογία του κάστανου, που είναι αρκετά πλούσια. Για κάποιον αυστηρό, που δεν κάνει χατίρια, λέμε ότι δεν χαρίζει κάστανα. Η έκφραση λέγεται ιδίως για όποιον είναι άτεγκτος, δεν κάνει υποχωρήσεις ή εξαιρέσεις, ιδίως για προϊσταμένους, καθηγητές, κτλ. Πιθανότατα προέρχεται από το ότι παλιότερα τα κάστανα ήταν συνηθισμένο φιλοδώρημα στα μικρά παιδιά· αυτός που εφαρμόζει αυστηρά τα προβλεπόμενα, που επιβάλλει ποινές χωρίς εξαιρέσεις κτλ., που γενικά δεν κάνει χατίρια, αυτός δεν χαρίζει κάστανα.

Μια άλλη διαδεδομένη φράση με κάστανα είναι το βγάζω τα κάστανα από τη φωτιά, που τη λέμε όταν κάποιος αναλαμβάνει να εκτελέσει μια δύσκολη πράξη από την οποία θα ωφεληθούν άλλοι ή και άλλοι. Είναι περίπου συνώνυμη με την βγάζω το φίδι από την τρύπα, αν και αυτή η τελευταία έχει ακόμα πιο έκδηλο τον εκμεταλλευτικό χαρακτήρα. Η εικόνα βέβαια είναι παραστατικότατη: τα κάστανα ψήνονται στη φουφού, και ένας τολμηρός τσουρουφλίζεται για να τα βγάλει πιάνοντάς τα με τα δάχτυλα, αλλά επωφελούνται και τα τρώνε και άλλοι. Στην αθλητικογραφία, όταν ένας παίκτης «πάρει πάνω του» την ομάδα και παίξει αποφασιστικό ρόλο για τη νίκη, λένε συχνά ότι «έβγαλε τα κάστανα από τη φωτιά».

Η έκφραση με τα κάστανα και τη φωτιά υπάρχει και σε άλλες γλώσσες, γαλλικά, ιταλικά και γερμανικά. Υπάρχει και μύθος του Λαφοντέν, όπου η μαϊμού βάζει τη γάτα να βγάζει τα κάστανα από τη φωτιά, και τα τρώει ένα-ένα πριν προλάβει η γάτα. Δεν αποκλείεται η ελληνική έκφραση να είναι δάνειο.

Νεότερη, και κάπως αργκοτική, είναι η έκφραση «δεν τρέχει κάστανο», ένδειξη απόλυτης αδιαφορίας ή μη ανησυχίας π.χ. για έναν κίνδυνο· εδώ το κάστανο απλώς επιτείνει τη σημασία του «δεν τρέχει τίποτε» και ομολογώ ότι δεν ξέρω για ποιο λόγο επιλέχτηκε το κάστανο· ίσως τυχαία, ίσως να υπάρχει συγγένεια με την ξεχασμένη σήμερα φράση «λάδι βρέχει, κάστανα χιονίζει» που τη βρίσκω σε συλλογή σερραϊκών παροιμιών ως έκφραση για όσους αδιαφορούν.

Στις παροιμίες του Πολίτη βρίσκω μια ποντιακή για το κάστανο: Το κάστανον εξήβεν ας σο τσέπλιν αχτέ και είπεν ‘Τιού! κι απόθεν εξήβα!’, που καλύτερα να τη μεταγλωττίσω σε απλά ελληνικά για να την καταλάβουμε: Το κάστανο βγήκε από το τσόφλι του κι είπε: Φτού! από πού βγήκα! Πράγματι, το αγκαθερό τσόφλι του κάστανου δεν έχει ωραία όψη –η παροιμία λέγεται ή λεγόταν για όποιον έγινε μέγας και τρανός και περιφρονεί τους γονείς του ή όποιους βοήθησαν στην ανάδειξή του.

Ο Ιωάννης Βηλαράς σε ένα ποίημά του εξηγεί ότι το άσχημο τσόφλι δεν πρέπει να μας αποθαρρύνει:

Της καστανιάς τ’ οπωρικό να πρωτοϊδείς, τραβιέσαι
και φαγουλό δεν το θαρρείς, από την ασκημιά του·
αλλ’ αν με νου προσεχτικό, με χάρη περιέργειας
απλώσεις, φτάσεις στο δεντρί, το κάστανο τρυγήσεις,
το γδύσεις οχ τα ξώτσεφλα, τ’ αγκαθερό του ντύμα,
με θαυμασμό θα ιδείς γυμνό το μυγδαλένιο σούμπρο
και στην ειδή παράμορφο και νόστιμο στη γέψη.

(Έχουν περάσει δυο αιώνες από τότε· οχ είναι ιδιωματικός τύπος του από, τον είχε κι ο Σολομός· σούμπρο είναι η ψίχα των ξηρών καρπών, ειδή η όψη, παράμορφο το πανέμορφο).

Όταν θέλουμε να παινέψουμε τις ψητές πατάτες για τη γεύση τους, λέμε ότι έγιναν σαν κάστανο. Από το κάστανο βέβαια η γλώσσα μας εμπλουτίστηκε με το καστανό χρώμα (στα μεσαιωνικά κείμενα το βρίσκουμε και καστανάτο), ενώ έχουμε και μερικά αντιδάνεια, σαν την καστανιέτα και την καστάνια, που ονομάστηκαν έτσι από την υποτιθέμενη ομοιότητά τους με το κάστανο.

Σε ένα δημοτικό λιανοτράγουδο διαβάζουμε ότι το κάστανο θέλει κρασί και το καρύδι μέλι, και το κορίτσι φίλημα πουρνό και μεσημέρι. Πολύ συχνό είναι στη λογοτεχνία και το μοτίβο της παρέας των φίλων που περνούν τα χειμωνιάτικα βράδια με κρασί και κάστανα στη θράκα. Χαρακτηριστικό είναι το ποίημα «Ψυχής ιατρείον» του Στέφανου Δάφνη, απ’ όπου ξεχωρίζω τους στίχους:

Γυναίκα, λέω να βάλουμε κι ένα βαρέλι με κρασί,
που το χειμώνα θα ’ρχονται κι οι φίλοι μας να πιούνε.

(…)

Τη νύχτα, που τα κούτσουρα θα καίν’ στο παραγώνι,
τα κάστανα θα ψήνονται στη θράκα από τη χώρα,
με ρούχα ογρά, που θα μυρίζουν άνεμο και χιόνι,
θάρχονται οι φίλοι μας πιστοί, καλόβολοι, όπως τώρα

Ζέστη, κρασί, φίλοι, και ψημένα κάστανα. Ναι, έτσι θεραπεύεται η ψυχή -μέχρι και τα χαράτσια μπορεί να ξεχάσεις…

94 Σχόλια to “Το βελανίδι του Δία”

  1. Ωραίο το βελανίδι του Δία.
    Αλλά και το μήλο που πέφτει κάτω απ’ τη μηλιά.
    Καλήν εβδομάδα εύχομαι.

  2. Νέο Kid Στο Block said

    Σου έριξα το πρώτο excellent εκεί ψηλά στ’ αστέρια της σελίδας, γιατί μου ξύπνησες πάλι παιδικές ευχάριστες θύμησες . Ψημένα κάστανα ,από τη φουφού στο χάρτινο χωνί, μας έφερνε ο πατέρας στο σπίτι και γινόταν παιδική πανήγυρη. Έτσι, όταν αργότερα περπατούσαμε παρέα καμιά φορά τα βράδια του χειμώνα και περνώντας από τους καστανάδες τσίμπαγε κανα-δυο αν πασάν ,δεν απορούσα για την «κλοπή»(κανένας ποτέ, δεν του είπε κουβέντα!), τα είχε πληρωμένα μάλλον, πολλές φορές. Ίσως όμως να ήταν συνήθεια γενική, να περνά κάποιος και να παίρνει ένα-δυό, χωρίς να αντιδράει ο καστανάς; Μήπως από τους αυστηρούς που δεν το επέτρεπαν, βγήκε το «δεν χαρίζει κάστανα»; Δεν ξέρω.
    Το «δεν τρέχει κάστανο» το πρωτοδιάβασα (νομίζω) στο «Αστερίξ στην Κορσική» όπου μαθαίνουμε ότι τα κάστανα ήταν το κύριο εξαγώγιμο προϊόν του νησιού. Αν με βοηθάει τίμια η ρουφιάνα (η μνήμη μου) ο βλάκας Κορσικανός που υπηρετούσε στη Λεγεώνα, ήταν τόσο βλάκας που «προλαβαίνεις να σκοτώσεις το γάιδαρό του με γινωμένα κάστανα ,μέχρι να καταλάβει κάτι…» ή κάπως έτσι.
    Τέλος «Ζέστη, κρασί, φίλοι, και ψημένα κάστανα. Ναι, έτσι θεραπεύεται η ψυχή -μέχρι και τα χαράτσια μπορεί να ξεχάσεις…»
    +1 με θαυμαστικό ,μόνο που μετά το «ψημένα» παίζει και το «λουκάνικα» άντε και καλαμπόκια.:-)

  3. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

  4. Σχολιαστής said

    Ένα αίνιγμα από την Κρήτη:

    Γύρω γύρω μαγλινό
    Κι από μέσα μαλιαρό
    Κι από μέσα απ’ το μαλί
    Έχει μια μπουκιά καλή
    Τι είναι;

    -Η απάντηση είναι το κάστανο,
    Μην πάει αλλού το μυαλό σας 😉

  5. Σχολιαστής said

    Και μια μαντινάδα:

    Το κάστανο θέλει κρασί
    και το καρύδι μέλι
    και το κοπέλι κοπελιά
    κι η κοπελιά κοπέλι!

  6. Νέο Kid Στο Block said

    Χμμ,τώρα που το ξανασκέφτομαι,μάλλον γινωμένα σύκα σκοτωναν το γάιδαρο στο 2…. 🙂

  7. ππ said

    @2: Ολόκληρη περιοχή στην Κορσική λέγεται Castagniccia, ακριβώς λόγω καστανοπαραγωγής. Χρησιμοποιείται επίσης πολύ το αλεύρι του κάστανου στην τοπική ζαχαροπλαστική και μαγειρική. Από την άλλη castagne λέγεται ο καυγάς (με ξύλο) στα γαλλικά

  8. Μπράβο Νίκο! Καταπληκτικό και πάλι το άρθρο σου!

    Να προσθέσω εγώ ότι η ομοιότητα του ωμού κάστανου με τον αχινό εκφράζεται και γλωσσικά στα Τουρκικά, όπου το κάστανο ονομάζεται «kestane», και ο αχινός «deniz kestanesi» παναπεί «κάστανο της θάλασσας»!

    Επίσης, φαντάζομαι θα έχετε ακούσει (οι νεώτεροι ίσως; δεν ξέρω πόσο παλιά είναι) την φανταρίστικη έκφραση «δεν την παλεύω κάστανο»! Φαντάζομαι έχει την βάση της στην «δεν τρέχει κάστανο», παραφρασμένη επί το φανταριστικότερο! 🙂

    Καλημέρα και καλή εβδομάδα σε όλους! 🙂

  9. Μπουκανιέρος said

    Άφησες όμως απόξω τα αγριοκάστανα, Νίκο, παρότι έχουν κι αυτά αρχαία δόξα νομίζω (ιπποκαστανέα).

    Κι επειδή σπίτι σου δεν τρώγατε γλυκοπατάτες (το έχεις δηλώσει), να σου πω ότι η ψητή γλυκοπατάτα είναι που φέρνει περισσότερο προς το βραστό κάστανο, στη γεύση.

  10. Immortalité said

    Κάθε φορά που έγραφα καλά σ’ ένα μάθημα, μου αγόραζα τρία μαρόν γλασέ (κάνανε και ένα πεντακοσάρικο το ένα). Άσε που αν λήστευα ζαχαροπλαστείο, τα καστανάκια θα βουτούσα!

    @5 Γνωστή και μη εξαιρετέα μαντινάδα 🙂

    Πάντως Νίκο αυτή η αγνώριστη Λυών πολύ με πίκρανε… 😦

  11. Γελούσαν οι Βρετανοί διαβάζοντας στο διαβατήριο μου ότι τα μαλλιά μου είχαν χρώμα ‘chestnut’, μεταφράζοντας από το καστανό.

  12. gerasimos said

    Yπάρχει και η έκφραση ‘σιγά τα… κάστανα’ όταν θέλουμε να μιλήσουμε, σαφώς υποτιμητικά, για κάτι που άλλοι μπορεί να θεωρούν σημαντικό. Αν και νομίζω πλέον δεν τη συναντάμε και τόσο συχνά.

  13. Μαρία said

    Στον παρεΐστικο καστανά να προσθέσω το επίσης παρεΐστικο κάστανο με τη σημασία του προστάτη, που καθιερώθηκε μετά απο σχετικό μάθημα Υγιεινής «ο προστάτης αδήν έχει μέγεθος καστάνου…».

  14. Μηχανορράφος said

    Υπάρχει και η καστάνια, που της κουμπώνουμε τα καρυδάκια για να σφίξουμε τα παξιμάδια..

  15. marulaki said

    Και οι καστανιέτες! 🙂

    Επίσης, στο Μάκβεθ, οι στρίγγλες στην αρχή μιλούν για μια που δεν χάρισε κάστανα και την καταράστηκαν, (αν θυμάμαι καλά).

  16. 9

    «η ψητή γλυκοπατάτα είναι που φέρνει περισσότερο προς το βραστό κάστανο, στη γεύση»

    … και κάτι θηριώδη φασόλια Πρεσπών, για όσους τα γνωρίζουν!

  17. Ενδιαφέρουσα η ιστορική εξέλιξη του καρπού

  18. Μαρία said

    16 Ναι, ναι μπράβο. Οι γίγαντες είναι σαν κάστανα.

  19. sarant said

    Ευχαριστώ για τα επόμενα σχόλια, να με συμπαθάτε αλλά είμαι υπ’ατμόν και δεν συμμετέχω στη συζήτηση!

  20. Κώστας Κ. said

    Επίσης, τα φανταράκια που έχουν απηυδήσει, λένε: «δεν την παλεύω κάστανο!».

  21. 11
    http://en.wikipedia.org/wiki/Chestnut_hair
    reddish shade of brown hair
    ……………….
    Καλό κεστανέ κεμπάμπ 🙂

  22. Δημήτρης Μ. said

    4: Μήπως μπορεί κανείς να μου πει τι σημαίνει μαγλινό;
    Ευχαριστώ.

  23. Μαρία said

    22 μαγληνός=λείος λέει το γλωσσάρι του Πρεβελάκη για Καζαντζάκη.
    Ετυμολογία θα βρει η Ιμόρ.

  24. Μαρία said

    21α Εδώ υπάρχει γκρουεφσκικός δάκτυλος.

  25. gbaloglou said

    18: τι γίγαντες όμως, όχι οι άσπροι που ξέρει όλος ο κόσμος, αλλά κοκκινωποί που μαυρίζουν στο βράσιμο!

  26. Δημήτρης Μ. said

    24 Γκρουεφσκικός, αλλά ωραίος…

  27. Immortalité said

    Μια και με φωνάξατε, θα σας δώσω μια υποθετική ετυμολογία. Σίγουρη δεν έχω.

  28. Μισίρκωφ said

    Τα Σκόπια ζητούν την ελληνική στήριξη στις διαπραγματεύσεις με την ΕΕ

    Επιστολή Γκρούεφσκι στον Λουκά Παπαδήμο

    ΔΗΜΟΣΙΕΥΣΗ: 17:38

    Ο πρωθυπουργός της ΠΓΔΜ Νίκολα Γκρούεφσκι απέστειλε επιστολή προς τον πρωθυπουργό της Ελλάδας Λουκά Παπαδήμο, σχετικά με το ενδεχόμενο έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων μεταξύ της ΠΓΔΜ και της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ), εν όψει και του επερχόμενου Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, τον Δεκέμβριο, ανακοινώθηκε από το γραφείο του πρωθυπουργού της ΠΓΔΜ.

    Ο κ. Γκρούεφσκι, στην επιστολή του αυτή, επισημαίνει την ανάγκη διεύρυνσης της ΕΕ με τις χώρες της ΝΑ Ευρώπης και αναφέρεται στις μεταρρυθμίσεις που έχει προωθήσει η χώρα του, σημειώνοντας ότι βάση των μεταρρυθμίσεων αυτών, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, για τρίτη κατά σειρά χρονιά προτείνει την έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων της ΕΕ με την ΠΓΔΜ.

    Ο πρωθυπουργός της ΠΓΔΜ, στην επιστολή του προς τον πρωθυπουργό της Ελλάδας, επισημαίνει το γεγονός ότι η Ελλάδα είναι το παλαιότερο μέλος της ΕΕ από τις χώρες της περιοχής και έχει αναλάβει την πρωτοβουλία της «Ατζέντας 2014″, η οποία αποτελεί τη βάση της πολιτικής της διεύρυνσης της ΕΕ με τις βαλκανικές χώρες.

    «Στο πλαίσιο αυτό», αναφέρει ο κ. Γκρούεφσκι προς τον κ. Παπαδήμο, «η Ελλάδα μπορεί να συμβάλει αποφασιστικά στην επανεκκίνηση των ευρωπαϊκών διαδικασιών για την ενταξιακή πορεία όλων των χωρών της περιοχής».

    «Η υποστήριξη σας για την έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων θα συμβάλει προς την ενίσχυση της δυναμικής αναφορικά με την ενταξιακή πορεία των Βαλκανίων στην ΕΕ», τονίζει ο κ. Γκρούεφσκι.

    Ο κ. Γκρούεφσκι, κάνοντας μία αναδρομή, σημειώνει ακόμη ότι η έναρξη των ενταξιακών διαπραγματεύσεων μίας χώρας με την ΕΕ μπορεί από μόνη της να λειτουργήσει θετικά για την υπέρβαση των «διμερών διαφορών» μεταξύ μίας χώρας-μέλους της ΕΕ και μία υποψήφιας προς ένταξη, χώρας.

    «Είμαι πεπεισμένος ότι οι δύο χώρες μας μπορούν να εφαρμόσουν το θετικό αυτό μοντέλο από το πρόσφατο παρελθόν», προσθέτει ο κ. Γκρούεφσκι, τονίζοντας ότι μία τέτοια εξέλιξη «θα συμβάλει αποφασιστικά για την οικοδόμηση κλίματος αμοιβαίας εμπιστοσύνης η οποία είναι απαραίτητη για την επίλυση των διμερών διαφορών που έχουν απομείνει ανάμεσα στις δύο χώρες μας, στο πνεύμα της ευρωπαϊκής συνεργασίας».

    Ο πρωθυπουργός της ΠΓΔΜ προτείνει η χώρα του να ξεκινήσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις με την ΕΕ, παράλληλα με τη συνέχιση των διαπραγματεύσεων για την εξεύρεση λύσης στο θέμα της ονομασίας.

    «Απευθύνω γι΄ ακόμη μία φορά έκκληση προς την κυβέρνησή σας η οποία απολαμβάνει ευρείας στήριξης, να εκμεταλλευτεί αυτή τη μοναδική ευκαιρία και να στηρίξει την απόφαση έναρξης ενταξιακών διαπραγματεύσεων, κατά το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο του Δεκεμβρίου, καθώς και να αυξήσει τα οφέλη από τη διαδικασία διεύρυνσης στην περιοχή μας», καταλήγει ο κ. Γκρούεφσκι στην επιστολή του αυτή προς τον κ. Παπαδήμο.

  29. Δημήτρης Μ. said

    27 Ευχαριστώ

  30. 27: Το τοπωνύμιο «Μαγούλα» είναι σλαβικής προέλευσης και σημαίνει «λόφος»: Μαγούλα. Offenbar von neugr. μαγούλα »Hügel«, das slavischer Herkunft ist.
    Μεγάλη und Μικρὰ Μαγούλα zwei Hügel. Gehört zu ngr. μαγούλα »Hügel« aus slav. mogyla.
    Das ngr. μαγούλα »Hügel« ist ebenso wie alban. magul’ε auf slav. mogyla zurückzuführen.
    Να σημαίνει μαγλινός «καμπύλος και λείος σαν λόφος»; Χρησιμοποιείται η λέξη για επιφάνειες που είναι μεν λείες, αλλά επίπεδες; Λέει κανείς «μαγλινό τραπέζι» ή «μαγλινό γραφείο»; Ή μόνο καμπύλες επιφάνειες σαν τα μάγουλα ή τα κάστανα μπορούν να είναι μαγλινές;

  31. Μαρία said

    25
    ΠΑΡΑΓΩ (ΦΑΣΟΛΙΑ ΠΛΑΚΕ ΜΕΣΟΣΠΕΡΜΑ ΓΙΑ ΦΑΣΟΛΑΔΑ Η ΠΙΑΖ-ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΑΣΠΡΟΥΣ-ΓΙΓΑΝΤΕΣ ΜΑΥΡΟΥΣ(ΜΕ ΓΕΥΣΗ ΣΑΝ ΚΑΣΤΑΝΟ).
    http://www.fasolia.gr/

    30 Υπάρχει μαγληνό κατώφλι.

  32. Δημήτρης Μ. said

    Mogyla στα σλαβικά είναι ο τάφος και επίσης ο τύμβος. Από εκεί και η ελληνική μαγούλα, είτε με τη σημασία του μικρού γήλοφου, είτε ως τοπωνύμιο.

  33. Δημήτρης Μ. said

    Για να είμαι πιο ακριβής ο τύμβος είναι kurgan, αλλά, συνεκδοχικά, και η λέξη mogyla μπορεί να σημαίνει τον τάφο – τύμβο.

  34. Κατά Ξανθινάκη ίσως από ομαλινός < ομαλός
    (πβ. μαλώνω < ομαλώνω < ομαλός)
    . Το γ όπως και γ-λάρος, γ-λήμη, γ-λακώ.

    + μαγληνό σαντούρι από Ζορμπά του Καζαντζάκη

    αυτό μπορεί και να σημαίνει «συγκερασμένο, εξομαλισμένο» στα δυτικά ευρωπαϊκά διαστήματα.

    τί λέει ο Μπαμπινιώτης;

  35. Immortalité said

    @27 Παρακαλώ, δίπλα μου το είχα.

    @30 Αν με ρωτάς, δεν ξέρω. Μόνο την έχω διαβάσει την λέξη, δεν την έχω πει/ακούσει ποτέ για να έχω αντίληψη.

  36. Θρασύμαχος said

    … και στη φουφού του καστανά …

  37. Μαρία said

    32 Αλλιώς τούμπα (όχι η κωλο- αλλά η παοκτσίδικη).

    Ποικιλία λεμονιών «μαγληνό», με λεία φλούδα

  38. Ψωροφωτοτυπάκιας (ακόμα περιμένω τα βιβλία) said

    Πολύ ωραίο άρθρο, κ. Νίκο, όπως και όλα τα σχετικά δημοσιεύματα σας (για να μείνουμε μόνο σ’ αυτά) που έχουν σχέση με τα φρούτα και τους καρπούς. Μου άρεσε αυτό που γράψατε για τον «καστανά», αυτόν που συχνάζει συνέχεια στο ίδιο μέρος.
    Ποια όμως είναι τα πιο νόστιμα κάστανα; Ιδού ένα ερώτημα που με απασχολεί εδώ και χρόνια. Απ’ όσα έχω δοκιμάσει, πιστεύω ότι είναι κάτι μικρά πρώιμα κάστανα που μπορεί κανείς να τα μάσει στον Όλυμπο, νωρίς το Σεπτέμβρη!
    Η Μακεδονία, τόπος ψηλών βουνών με πλούσια βλάστηση, έχει πολλούς καστανότοπους. Φημισμένα και πολύ διαδεδομένα, είναι τα κάστανα από τη περιοχή της Νάουσας (Βέρμιο), τα χωριά Όρμα και Άγιος Αθανάσιος (Βόρας), τα χωριά Μεγάλα Λιβάδια, Αρχάγγελος και Καστανερή (Πάικο) κ.ά.
    Όσο πιο μεγάλα είναι τα κάστανα, τόσο πιο ακριβά τα πουλάνε οι έμποροι. Δεν είμαι σίγουρος όμως ότι είναι και ανώτερα…
    Στη Μακεδονία υπάρχουν και κάμποσα ονόματα χωριών με το όνομα του σπουδαίου δέντρου, όπως η Καστανερή Κιλκίς.
    Όλοι ξέρουν το διαβόητο πέρασμα της Καστανιάς (από το ομώνυμο χωριό στο Βέρμιο) που ενώνει την Ημαθία με την Κοζάνη. Κάποτε ήταν δοκιμασία για τον οδηγό· σήμερα είναι παιχνιδάκι με την Εγνατία οδό.
    Υπάρχουν επίσης δύο χωριά με το όνομα Καστανιά στα Πιέρια όρη.
    Χωριό Καστανάς, στη Θεσσαλονίκη (αυτός αν και δεν έχει καστανιές, έχει φημισμένα καρπούζια!)
    Καστανούσσα Σερρών ( στη ρίζα του όρους Μπέλες που τώρα επίσημα λέγεται όρος Κερκίνη).
    Ακόμα, Καστανόφυτο Καστοριάς (όρος Βόιο) και Καστανοχώρι στα Κερδύλια στις Σέρρες. (Το τελευταίο δεν ξέρω αν έχει καστανιές.)
    Ας αναφέρω και ένα αγαπημένο χωριό στη Σάμο, την πανέμορφη Καστανιά, πάνω από το Μαραθόκαμπο.
    Απορία: Γιατί βρίσκετε άσχημο το ακανθώδες περίβλημα του κάστανου; Όσο είναι νωπό και πράσινο είναι πανέμορφο. Ένα έργο τέχνης που μόνο η φύση μπορεί να φτιάξει. Μάλλον το θεωρούμε άσχημο επειδή είναι άχρηστο για μας, ενώ το περιεχόμενό του είναι χρήσιμο…

  39. Silent Bob said

    Marrón στα ισπανικά λένε το καφέ χρώμα.

  40. υποψήφιο για μαγληνό και το ιταλικό magro / magrino λεπτός (cf. meager) αν και μου ακούγεται για
    αραβοτουρκοπέρσικο
    …………………
    είπαμε για το τουρκικό κεστενέ
    να πούμε και για τους άλλους μας γείτονες
    gështenjë αλβανικά, кестен βουλγάρικα,
    костен σλαβομακεδόνικα, εξού και Κόστενο
    χωριό στην Πέλλα..πώς και δεν έγινε Καστανιά; επειδή θυμίζει Κώτσο βασιλιά 🙂 (Kosten υπάρχει και στη Βουλγαρία)

  41. ΣοφίαΟικ said

    10: Καλα΄ρε Ιμόρ, σε τι πληθωριστική Ελλάδα ζούσες; Ένα πεντακοσάρικο το κάστανο; Ήτοι, 1.28 ευρώ;

  42. physicist said

    #33. Δημήτρη Μ., έχει σχέση με τη λέξη mogul(s) στ’ Αγγλικά; Τα βουναλάκια δηλαδή που μοιάζουν με μικρούς τύμβους και σχηματίζονται από τους σκιέρ πάνω στις χιονοδρομικές πίστες; (Βλ. και το αγώνισμα mogul skiing).

  43. ΣοφίαΟικ said

    11: Τίτο, έτισ το λένε κι οι κομμωτές. Επομένως γιατί γελούσαν οι άσχετοι από κομμωτική και βαφές;

  44. Immortalité said

    @41 Είπα ότι ζούσα στην Ελλάδα και δεν το κατάλαβα; Είπα ότι το ένα κάστανο έκανε ένα πεντακοσάρικο. Άδερ δη ουάν άδερ δη άδερ.

  45. Μαρία said

    40 >Κόστενο χωριό στην Πέλλα..πώς και δεν έγινε Καστανιά

    Τοποθεσία είναι στο χωριό …Καρυδιά, γι’ αυτό τη γλίτωσε.

  46. Μαρία said

    42
    http://tinyurl.com/cy4uhoo

  47. Aυτό το είχαμε στο αναγνωστικό Β δημοτικού, από αυτά που μάθαινα απέξω τότε. Ακόμα το θυμάμαι (βέβαια το γκούγκλισα κιόλας για σιγουριά). Δεν μπόρεσα να βρω όνομα συγγραφέα.

    ό4. Ὁ χειμῶνας.

    Ὁ χειμῶνας ἧλθε πάλι
    κι ὅλοι γύρω στὸ μαγκάλι
    ἔχουν μαζεὑτῆ.
    Ρίχτε κάστανα στὴ θράκα,
    παραμύθια ἡ γιαγιάκα
    θἄρθῃ, νὰ μᾶς ᾽πῆ.

  48. Μαρία said

    44 Πες 10 φράγκα για να μη μπερδεύεις τον κόσμο 🙂

  49. Immortalité said

    @ 48 🙂

  50. κι ἐγὼ γιὰ τοὺς γίγαντες ξέρω τὸ «σὰν κάστανα».

    #19 ναὶ καλά, «ὑπ’ ἀτμὸν» λέμε τώρα τὶς ἀκροδεξιὲς ταβέρνες 😛

  51. Δημήτρης Μ. said

    42. Δεν ξέρω. Πάντως αν το mogyla το συνδυάσουμε με λόφο, τότε αυτός ο λόφος δεν είναι φυσικός, αλλά τεχνητός. Εξ άλλου οι τούμπες και οι μαγούλες στην Ελλάδα συνήθως έχουν από κάτω ερείπια, έχουν δηλαδή σχηματιστεί από συσσώρευση χώματος πάνω σε παλιές πόλεις, οικισμούς κλπ. Για το λόγο αυτό, μας έλεγαν στο Πανεπιστήμιο ότι οι αρχαιολόγοι ανασκάπτουν τέτοιους λόφους και από κάτω βρίσκουν… Για τον φυσικό λόφο η σλαβική λέξη είναι, holm, helm, ή κάτι παρόμοιο.

  52. physicist said

    #51. Αυτό που γράφεις κάνει τη συγγένεια πιθανότερη γιατί και οι mogul είναι λοφίσκοι που σχηματίζονται με ανθρώπινη ενέργεια (ολίσθηση των σκιέρ πάνω στην πίστα). Επίσης, η Βίκη δίνει για προέλευση τη βιεννέζικη διάλεκτο mugl (small hill) και τα βιεννέζικα έχουν πολλές σλαβικές επιδράσεις. Πολύ κέφι θα το ‘κανα πάντως αν κατέληγε η Μαγούλα να έχει γλωσσική σχέση με αγώνισμα του σκι!

  53. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα επόμενα σχόλια και τις ωραίες συμπληρώσεις π.χ. 38

    28: Χαρίζει κάστανα ο Γκρούεφσκι;
    50: Κρύβε λόγια!

  54. ΣοφίαΟικ said

    44: ουφ, ηρέμισα. Γιαίτ κάστανο και πεντακοσάρικο (δραχμές) δε λεέι. Βεβαλίως αν το ευρώ πάρει την κάτω βόλτα, μπορεί να δούμε κάστανο και πεντακοσάευρω μια μέρα.

    Κάστανα…
    ψητά
    βραστά
    γλασέ
    μον μπλαν
    σοκολατάκια- κάστανο
    «μαρμελάδα»
    στη γέμιση της γαλοπούλας

  55. vperle said

    Πολλα καστανα εχει επισης στην ανατολικη πλευρα της Οσσας στη Λαρισα(Χωρια Στομιο,Καριτσα,Μελιβοια).Καποτε τα «κασταναρια» φταναν μεχρι και τη θαλασσα.
    Απο τη δεκαετια του 70 αρχισαν να ξεραινονται απο ενα συνδυασμό δυο «εισβολεων» της μελανωσης και του ελκους . (http://www.nagref.gr/journals/ethg/images/28/ethg28p10-11.pdf), Ως αποτελεσμα πανω απο το 30% των ημερων καστανιων να εχουν ξεραθει και τοπικα ανα περιοχη να φτανει το ποσοστο στο 100%.
    Στην περιοχη αυτη το εξωτερικο περιβλημα των καρπων το λενε «ζιουνα» ονοματολογια που χρησιμοποιείται και για τα φυσικης προελευσης μαλλια καρφακια.

  56. skol said

    Γεια χαρά

    Αθόρυβος επισκέπτης του μπλογκ από τα πρώτα του ποστ.
    Συγχαρητήρια Νίκο για τη δουλειά σου εδώ και καλή δύναμη να τα προλαβαίνεις όλα.

    Προσπαθούσα να σκεφτώ τι σχέση μπορεί να έχει η καστάνια με το κάστανο.
    Μήπως είναι η ροκάνα που έχει τον ίδιο μηχανισμό με την καστάνια και βγάζει τον ίδιο ήχο με την καστανιέτα που μοιάζει με κάστανο;

  57. Θρασύμαχος said

    «Καστάνκα», η γλυκύτατη καστανόχρωμη σκυλίτσα στο ομώνυμο διήγημα του Τσέχωφ http://www.kastaniotis.com/book/960-03-3606-7 (η ελληνική μετάφραση -ω της συμπτώσεως!- έχει εκδοθεί από τον Καστανιώτη)

  58. LandS said

    #39 Και εμείς λέμε καστανά μάτια/μαλλιά
    #42 Το βουναλάκι από χιόνι mogul λένε ότι προέρχεται είτε από σκανδιναβική είτε νοτιογερμανική (βλ. 52) λέξη για το μικρό λοφάκι με την έννοια που δίνεται στο 51. Πιθανόν οι Σλάβοι το πήραν από τους,Γερμανούς, και από τους Σλάβους εμείς.
    #45 Την Καρυδιά ίσως πριν πολλά χρόνια να την έλεγαν Ράχοβα.(Αν και στην Πελοπόννησσο τις κάναν Καρυές)

  59. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ και για τα επόμενα σχόλια!

    56:Δεν αποκλείεται για την καστάνια, θέλω να το κοιτάξω.

    57: Περίεργη σύμπτωση!

    58: Αράχοβα, επειδή το καρύδι λέγεται ορέχ/αρέχ στα σλάβικα.

  60. LandS said

    Υπάρχουν ψιλοδιαφορούλες στα σλάβικα του ενός με του άλλου λαού.

  61. 59: Ἀράχοβα ON, Kr. Philiatōn (Lex., A.), aus altslav. Orěchovo zu orěchъ »Nuß, Nußbaum«.

  62. Νέο Kid Στο Block said

    55. Η Μελιβοία Λαρίσης, φημίζεται όμως για άλλα εκλεκτά «φυτικά προϊόντα» κι όχι τόσο για τα κάστανα! 🙂

  63. Νέο Kid Στο Block said

    62. Ή τουλάχιστον, φημιζόταν παλιότερα…

  64. Νεοκίντ, εννοείτε το «ό,τι μυρίζει να γυρίζει!»;

  65. Νέο Kid Στο Block said

    Ο νοών νοείτω αγαπητέ σκύλε! Ο νοών νοείτω…:-)

  66. 58 Lands, κοντά στο χωργιό μ’ στην Αχαΐα, έχομε μια Ράχοβα, που την έκαναν … Εξοχή! :-O

  67. physicist said

    #58(β). Ευχαριστώ! Ξέρουμε άλλες λέξεις στα (νοτιο-)γερμανικά που να έχουν συγγένεια μ’ αυτή τη ρίζα;

  68. LandS said

    #66 Και στον σημερινό Δήμο Ρίου, κάτω από το Δρέπανο, ή Δράπανο για τους κατοίκους του, στη παραλία, υπάρχουν τα Αραχωβίτικα (με ω τα θυμάμαι) που λένε ότι δημιουργήθηκαν από τους Αραχοβίτες της σημερινής Εξοχής.
    Επίσης και η Αράχωβα η ξακουστή «Μύκονος του Χειμώνα», η κατακαημένη του τραγουδιού για τον Νταβέλη. Μόνο που παλαιότερα, η προέλευση του ονόματος από τη καρυδιά δεν ήταν αδιαμφισβήτητη 🙂 από τους ντόπιους.

  69. LandS said

    #67 Που να ξέρω; Εγώ o φτωχός αγγλομαθής, συμβουλεύομαι το http://www.etymoline.com

  70. LandS said

    http://www.etymonline.com

  71. physicist said

    #69. Χα — τι σού κάνει ένα γράμμα όταν λείπει, ε; Ο λίκνος του 69 οδηγεί σε μια σκουπιδοσελίδα που μεταξύ άλλων ασχολείται με το θέμα Ρεψίματα και Κλανιές σε Τρεις Διαστάσεις. Μη με ρωτάς για το περιεχόμενο γιατί δεν προχώρησα περισσότερο.

  72. physicist said

    Μονολογώντας: ίσως το mugl να σχετίζεται με το Buckel (= καμπούρα, μτφ. ανάχωμα) της κοινής Γερμανικής. Άλλοι εδώ μέσα τα ξέρουν όμως καλύτερα αυτά.

  73. Ξέρω πως ο Νικοκύρης δεν πολυγουστάρει διαφημίσεις αλλά αφού πρόκειται για τσιάμπα γιορτή του δρόμου, νομίζω πως δεν αποτελεί παραβίαση των όρων.
    Αύριο Παρασκευή στις 2 του μηνός στο Σπόρο (http://sporos.org/) στην οδό Σπύρου Τρικούπη 21, στα Εξάρχεια, γίνεται καστανογιορτή επειδή ήρθαν τα νέα κάστανα. Από βιοκαλλιεργητές κλπ κλπ. Η ρακή άφθονη και καλή.
    Όποιος/α θέλει έρχεται, φέρνοντας ό,τι θέλει. Όποιο/α δεν θέλει, δεν τρέχει κάστανο.

  74. sarant said

    Είσαι απαράδεκτος -διότι δεν μπορώ να έρθω!

  75. Ε, καλά, θα τα φάω όλα μόνος μου!
    Πλάκα-πλάκα η συνεργατική του Σπόρου είναι ένας ωραίος κόσμος. Και εφικτός.

  76. sarant said

    Καλοφάγωτα, γιατί εδώ τα φρέσκα που αγόρασα από την καστανοπαραγωγό Γαλλία ήταν τα μισά πικρά και μαύρα.

  77. λοιπόν, σήμερα δοκίμασα τὶς μαγειρικοζαχαροπλαστικές μου ἱκανότητες καὶ μπορῶ νὰ πῶ ὅτι ἔφτιαξα μιὰ πολὺ ἀξιοπρεπῆ μαρμελάδα κάστανο. κοπιάστε.

  78. sarant said

    Αργά το είπες…

  79. gbaloglou said

    🙂 🙂

  80. π2 said

    [Θυμόμουν ότι ήθελα να σχολιάσω μια ανάρτηση που είχε πέσει σε περίοδο σκληρής δουλειάς και διαδικτυακής αποχής, αλλά άργησα να θυμηθώ ποια ήταν.]

    Ωραιότατη ανάρτηση, για έναν καρπό για τον οποίο έχω ανάμικτα αισθήματα: μ’ αρέσει πολύ η γεύση του αλλά με λιγώνει εύκολα και μπορώ να φάω πολύ μικρές ποσότητες.

    Ζιούνα δεν λένε το αγκαθωτό περίβλημα του καρπού μόνο στην περιοχή της Όσσας (όπως λέει το σχόλιο 55) αλλά και στον Πεντάλοφο Κοζάνης. Κατά μία δημοφιλή ερμηνεία εξάλλου, από εκεί προέρχεται το όνομα του χωριού (Ζ[ι]ουπάνι πριν από τις μετονομασίες). Η ερμηνεία αυτή είναι βεβαίως λανθασμένη. Το παλιό όνομα του χωριού προέρχεται προφανώς από τους σλαβικούς όρους ζουπάν(ος), ζούπα, ζουπάνια. Η ζούπα είναι ο χαρακτηριστικός τρόπος κοινοτικής οργάνωσης των νοτίων Σλάβων (ιδίως σε ορεινές και ημιορεινές περιοχές) και περιλαμβάνει έναν κεντρικό οικισμό, συχνά σε οχυρή θέση, και τα χωριά μιας ευρύτερης περιοχής (σα να λέμε το άστυ και τις κώμες), υπό την ηγεσία ενός ζουπάν(ου). Ζουπάνια είναι είτε η εξουσία του ζουπάνου είτε το σύνολο του αυτοδιοικητικού μορφώματος. Παρεμπιπτόντως, αυτή ακριβώς ήταν και η συνήθης τοπική οργάνωση στην πέραν του Στρυμόνα ανατολική Μακεδονία στα ελληνιστικά και στα ρωμαϊκά χρόνια, εξού και οι συχνές Τριπόλεις και Πενταπόλεις των πηγών (και τα τοπωνύμια στον πληθυντικό, όπως οι Σέρρες).

    Σύμφωνα με σουλτανικό φιρμάνι του 1837, απαλλάσσονται από τον κτηματικό φόρο που είχε επιβάλει παλαιότερα ο Αλή Πασάς τα Ζιουπάνια, δηλαδή το Ζιουπάνι, το Κωστάντσκο (Αυγερινός), το Λιμπόχοβο (Δίλοφο), το Μιραλή (Στρογγυλό αρχικά, Χρυσαυγή αργότερα), το Κριμίνι (καταστράφηκε), το Μιρασάν (δεν ξέρω ποιος οικισμός είναι / ήταν), η Σβόλιανη (Αγιά Σωτήρα, με το υπέροχο γεφύρι που σώζεται ακόμη), το Μαϊέρ (Δασύλλιο) και η (ή τα) Μπόρσια (Κορυφή). Προφανώς το Ζιουπάνι ήταν το διοικητικό κέντρο των χωριών της περιοχής.

    Το τελευταίο στοιχείο (που δεν μπορώ να ελέγξω, ας το δει κάποιος πιο αρμόδιος) το πήρα από ένα βιβλιαράκι του Ανδρέα Ταρνανά, Ζουπανιώτη σκηνοθέτη και συγγραφέα (Ημερολόγιο Εθίμων, εκδ. Αιγόκερως 2010) που έχει και λεξιλογικό ενδιαφέρον, καθώς στο πρώτο του μέρος καταγράφει (σε μια περίεργη, λογοτεχνίζουσα γλώσσα που μπλέκει καθαρεύουσα, λόγιες λέξεις και αμέτρητες ντοπιολαλιές) πολλά τοπικά έθιμα και τραγούδια. Το τρίτο μέρος του (μετά από ένα μεστό ιστορικό σημείωμα) καταλαμβάνεται από καμιά διακοσαριά ωραίες φωτογραφίες του τοπικού φωτογράφου -και τσαγκάρη!- Αχιλλέα Βούγια (1907-1973), πιθανώς συγγενούς του πολιτικού Βούγια, που κατάγεται από τον Πεντάλοφο, που συνήθιζε να φωτογραφίζει σε εξωτερικούς χώρους ακόμη και τα πορτρέτα που του παράγγελναν, για να μην μπλέκει με τεχνητούς φωτισμούς.

    Η ευρύτερη περιοχή είναι υπέροχη και τη συνιστώ ανεπιφύλακτα για φθινοπωρινές εξορμήσεις.

  81. π2 said

    Ξέχασα να σημειώσω το ενδιαφέρον γλωσσικό στοιχείο που καταγράφει ο Ταρνανάς, ότι ενώ στη διάλεκτο και στα μικροτοπωνύμια της περιοχής αφθονούν οι σλαβικές λέξεις, στην εποχή του τουλάχιστον (γεννήθηκε το 1959) δεν μιλιόταν από κανέναν η σλαβομακεδονική.

  82. sarant said

    π2, μερσί!

  83. xristinakikity said

    Mporei na m pi kapoios sovaros ti shmainei h leksi μαγληνός????8elw thn ali8hnh shmasia ths leksis….twra mexri tis 8 na m apandisete….please,pe8ainw………….

  84. Νέο Kid Στο Block said

    maglinos = malinos + linos = malakoulis/ leeios /smoothis

    (Alla den eimai poly sovaros, honey)

  85. @84: μη δεις γατούλα εσύ, αμέσως να ορμήξεις! 😉

  86. τυφλόμυγα said

    #85, Ενώ εσύ κρατάς χαρακτήρα ε; 😛

  87. @86: Πάντα! 😀

  88. sarant said

    83: Σου απάντησαν, χαίρομαι -λείος είναι ο μαγληνός. Καμιά φορά και άτριχος, όπως στη λ. μαγληνομπέτης που είχαμε πρόσφατα.

  89. τυφλόμυγα said

    #87, Θέλει το πι(κα)θηκάκι να κρυφτεί κι η χαρά δεν το αφήνει. 😆

  90. ΕΦΗ-ΕΦΗ said

    57.Σκέψου να τύχαινε και παράσταση με την Ελ. Καστάνη 🙂
    Εδώ κι άλλος Τσέχοφ με γρια Καστάνκα (φαίνεται συχνό σκυλόνομα όπως πχ Κανέλος ή Κανέλης σ΄εμάς)
    http://www.athensmagazine.gr/book/articles/9548

  91. Πέπε said

    @4, 22, 23, 30, 31, 34, 37, 40, 83, 88:

    Καλημέρα σας. Θέλω να ευχαριστήσω τον κόσμο αυτού του μπλογκ για το εξής:

    Σήμερα στο Γυμνάσιο η Τρίτη έδινε Κείμενα, και τους βάλαμε το απόσπασμα από την αρχή του Ζορμπά -το μόνο άλλωστε που περιλαμβάνεται στο βιβλίο τους- που περιέχει τη λέξη μαγληνό. Η λέξη αυτή έχει συζητηθεί εδώ, στα σχόλια αυτής της ανάρτησης.

    Η λέξη αυτή είναι πολύ γνωστή στους φιλολόγους για τον λόγο ότι είναι άγνωστη: ενώ το σχολικό βιβλίο εξηγεί ένα σωρό άλλες λέξεις του αποσπάσματος, και μάλιστα πολύ κατανοητές, π.χ. «τσεκουράτοι (τρόποι)», αυτήν (κι άλλη μία που δεν ήταν στο απόσπασμα των σημερινών θεμάτων) την αφήνει ανερμήνευτη.

    Πριν το γκουγκλάρω, είπα: «τόσους μήνες μού πήρε η μετακόμιση. Τώρα που έχω τα τρία μου λεξικά, 30φ, Μπάμπη και Χρηστικό, ας τα τσεκάρω πρώτα.» Δε βρήκα τίποτε, παρά μόνο την εξήγηση του γιατί οι επιμελητές του σχολικού βιβλίου δεν εξηγούσαν τη λέξη: γιατί δεν μπορούσαν! Πριν 4-5 χρόνια είχα ξαναβρεθεί στο ίδιο αδιέξοδο, και θυμάμαι ότι γκουγκλάροντας δε βρήκα μεν απάντηση, βρήκα όμως ότι την ίδια ερώτηση απηύθυναν πολλοί (προφανώς συνάδελφοι) ο ένας στον άλλον.

    Πλέον η απάντηση γκουγκλάρεται. Η αναζήτηση οδηγεί εδώ, όπου βρήκα και την αυθεντική πηγή της πληροφορίας (#23) και πρόσθετες μαρτυρίες-παραδείγματα. Έτσι, στο κείμενο που δώσαμε στα παιδιά, προσέθεσα τη σχετική υποσημείωση. (Παρεμπιπτόντως: δε νομίζω ότι, προκειμένου για σαντούρι, θα μπορούσε να σημαίνει «με ισοσυγκερασμένα διαστήματα» -#34-, για τρεις λόγους: πρώτον, θαρρώ πως το σαντούρι πάντα είναι κουρδισμένο σε ισοσυγκερασμένα διαστήματα, ανεξάρτητα από δυτικές επιρροές, γιατί η κατασκευή του το επιβάλλει. Δεύτερον, είτε ισοσυγκερασμένα κουρδιστεί είτε αλλιώς, αυτό δε φαίνεται με το μάτι, μόνο ακούγεται -αντίθετα από τα έγχορδα με μπερντέδες ή τάστα. Τρίτον, δε νομίζω να ήξερε ο Καζαντζάκης αυτή τη διαφορά και μάλιστα να τη σπουδαιολογούσε και τόσο.)

    Θεώρησα καλό να αφηγηθώ όλο το παραπάνω στα παιδιά: «Αυτή η λέξη στο κείμενο μένει ανερμήνευτη. Οι επιμελητές του βιβλίου δεν μπορούσαν να τη βρούνε, επειδή δεν υπάρχει στα λεξικά. Ούτε στο μάθημα την εξηγήσαμε, γιατί ούτε εγώ την ήξερα. Πριν χρόνια την είχα ψάξει στο ίντερνετ και πάλι δεν τη βρήκα. Επέμεινα, πέρασαν χρόνια, η γνώση στο ίντερνετ εμπλουτίστηκε (ή εγώ έμαθα να ψάχνω καλύτερα), και τελικά η λύση βρέθηκε. Έτσι ψάχνουμε

    Βέβαια το λαμπρό μου παράδειγμα δεν εμπόδισε κάποια παιδιά, αργότερα, όταν βγήκαν, να μου πουν ότι για κάποια ερώτηση δεν ήταν σίγουροι και προτίμησαν να τα παρατήσουν, αφήνοντάς την κενή, παρά να επιμείνουν.

    Δεν πειράζει όμως.

  92. π2 said

    91: Και μπορείς να τους εξηγήσεις ότι η λύση βρέθηκε επειδή κάποιος ρώτησε και κάποιοι έψαξαν τα κιτάπια τους για να απαντήσουν. Ότι, δηλαδή, στις μέρες μας η συλλογική σοφία όταν συνδυάζεται με φιλέρευνο πνεύμα και διάθεση προσφοράς στο σύνολο μπορεί να δώσει γρήγορες λύσεις, εκεί που οι πρώτες πηγές αναζήτησης πληροφορίας μπορεί να μη δώσουν. Ότι, ακόμη, έχει σημασία και πού αναζητά κανείς την πληροφορία κι ότι πρέπει να είναι σε θέση να αξιολογεί το περιβάλλον που την προσφέρει (κάτι που εσύ ήσουν σε θέση να κάνεις παρακολουθώντας το ιστολόγιο, τη Μαρία κι όσους παρέθεσαν στοιχεία, άλλοι όμως που το έβλεπαν για πρώτη φορά ενδεχομένως δεν θα ήταν σε θέση να κάνουν). Ότι, τέλος, ακόμη και όταν δεν μπορεί να αξιολογήσει την αξιοπιστία του περιβάλλοντος παροχής της πληροφορίας, μπορεί να αναζητήσει τα παρατιθέμενα τεκμήρια -με την παράθεση των τεκμηρίων να δίνει ήδη έναν καλό πρώτο βαθμό αξιοπιστίας.

    Με άλλα λόγια, μάθημα ολόκληρο για την αξιολόγηση πληροφοριών μπορείς να χτίσεις πάνω στο μαγληνό.

  93. sarant said

    91-92 Τι ωραία σχόλια, πόσο χαίρομαι (και καμαρώνω λίγο)!

  94. […] https://sarantakos.wordpress.com/2011/11/28/diosbalanos/ […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: