Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο κόκκινος σκούφος, διήγημα του Δημήτρη Σπύρου

Posted by sarant στο 5 Φεβρουαρίου, 2012


Στο ταχτικό λογοτεχνικό κυριακάτικο ραντεβού μας θα  δημοσιεύσω σήμερα το διήγημα του Δημήτρη Σπύρου «Καφενείο ‘Ο κόκκινος σκούφος'», που αναφέρεται στον Βόλο των αρχών του 20ού αιώνα, της εποχής των πρώτων εργατικών κινήσεων αλλά και του σκανδάλου των Αθεϊκών. Ο Δημήτρης Σπύρου είναι παλιός φίλος, που είχαμε χαθεί για πολύν καιρό και τελευταία ξαναβρεθήκαμε χάρη στο Διαδίκτυο και σχολιάζει και στο ιστολόγιο πότε-πότε. Έχει κάνει την πολύ καλή κινηματογραφική ταινία «Ο ψύλλος» (1985), και ασχολείται με τον κινηματογράφο και τη λογοτεχνία για νέους, με την ποίηση, με πολλά τέλος πάντων (εδώ βλέπετε μερικά πράγματα γι΄αυτόν, αλλά λείπουν οι ποιητικές του συλλογές).

Με τον Δημήτρη Σπύρου είχαμε συνεργαστεί εκεί γύρω στο 1984 στο λογοτεχνικό περιοδικό «Πολιτιστική». Από την Πολιτιστική μπορείτε να δείτε το διήγημά του «Εκτός θέματος» και το ποίημα «Φορώντας μια γραβάτα»

Τα Αθεϊκά του Βόλου είναι τα γεγονότα που οδήγησαν στο κλείσιμο του πρωτοποριακού Ανώτερου Παρθεναγωγείου του Βόλου το 1911 που είχε ενοχλήσει τον Μητροπολίτη Δημητριάδος και άλλους σκοταδιστές της τοπικής κοινωνίας,  και στην άσκηση δίωξης ενάντια στον γιατρό Σαράτση, ιδρυτή του Παρθεναγωγείου, στον διευθυντή Αλ. Δελμούζο, αλλά και σε εργάτες συνδικαλιστές του Εργατικού Κέντρου Βόλου. Η δίκη έγινε τρία χρόνια αργότερα, στο Ναύπλιο το 1914 και οδήγησε σε πανηγυρική αθώωση των κατηγορουμένων, οι οποίοι εξέδωσαν τα πρακτικά της δίκης το 1915. Τα επίσημα πρακτικά, μαζί με όλο το υλικό της δίκης, κατά τη μεταφορά του κιβωτίου από το Ναύπλιο στην Αθήνα χάθηκαν και η τύχη τους αγνοείται από τότε. Ο Δ. Σπύρου, απ’ όσο ξέρω, κάτι γράφει για αυτό το χαμένο κιβώτιο. Ας δούμε όμως το διήγημά του που δείχνει, θαρρώ, ολοκάθαρα τη θητεία του συγγραφέα στον κινηματογράφο:


Καφενείο «Ο κόκκινος σκούφος»
Γραμμένο 100 χρόνια μετά τα γεγονότα των «Αθεϊκών».
Αφιερωμένο στους καπνεργάτες και τσιγαράδες του Βόλου.

Στην Ερμού, την Ιάσωνος, την Ιωλκού, τη Δημητριάδος και στα κάθετα μικρά δρομάκια, βούιζε ο κόσμος σα μελισσοκούβελο. Άλλοι πουλούσαν, άλλοι αγόραζαν κι άλλοι παζάρευαν μικροπράματα. Όλα τα επαγγέλματα της γης είχαν μαζευτεί σ’ αυτούς τους εμπορικούς δρόμους: αργυραμοιβοί, αμπατζήδες, τοκιστές, μιταφσήδες, εμπορομεσίτες, αμανατιτζήδες, παραγγελιοδόχοι…
«Αναχωρώ το Σάββατο με το ατμόπλοιο του Διακάκη, για Κάϊρο – Αλεξάνδρεια. Σπεύσατε! Φέρτε τις παραγγελίες σας στο ξενοδοχείο Πετρούπολις…», φώναζε ο εκ Ζαγοράς καταγόμενος Νικόλαος Χατζησταματίου.
Τα μαγαζιά κολλημένα το ένα δίπλα στο άλλο. Χαλβαδοπωλεία, εδωδιμοπωλεία, παγοπωλεία, κατοπτροποιεία, κλειθροπωλεία, μαχαιροποιεία, πιλοποιεία, ποτοπωλεία, καθεκλοποιεία, βιβλιοδετεία, καπνοπωλεία…

Εντυπωσιακές ήταν οι διαφημιστικές ταμπέλες των ασφαλιστικών εταιριών:
North British, Άνω Ρήνου, Sun Fire Οffice, Γενικαί Ασφάλειαι Τεργέστης, Assicuratrice Italiana, Αδριατική, Mutual Life, Εθνική, Esperanse.
Στη Δημητριάδος είδα πολλούς περίεργους να έχουν περικυκλώσει το καινούριο κουπέ που είχε φέρει ο επιχειρηματίας Νικόλαος Τσαλαπάτας και το έσερναν δυο υπέροχα άλογα μαύρου χρώματος. Στην αρχή νόμισα ότι περιεργάζονταν τον κομψότατο «ειδοποιητήριο κώδωνα». Σύντομα όμως διαπίστωσα ότι το αξιοπερίεργο ήταν οι αθόρυβοι τροχοί του που περιβάλλονταν από καουτσούκ.
«Πρόοδος αγαπητέ! Ο Βόλος προσομοιάζει πλέον με τας πολιτισμένας ευρωπαϊκάς πόλεις…», σχολίασε ένας γενειοφόρος με μονόκλ.
«Και ευρισκόμεθα ακόμη εις την πρώτη δεκαετία του αιώνος. Να δείτε ότι θα επαληθευθούν αυτοί που υποστηρίζουν ότι ο εικοστός αιώνας θα φέρει επαναστατικές αλλαγές εις την ανθρωπότητα», είπε με ενθουσιασμό κάποιος άλλος.

Περιπλανήθηκα ασκόπως και περνώντας έξω από  το ιδιωτικό σχολείο της κυρίας Αναστασάκη, είδα τις μαθήτριες στο προαύλιο να χορεύουν και να τραγουδούν:
«Πόλκα, μαζούρκα, βαλς και σοτίς
ελάτε κοριτσάκια να μάθετε κι εσείς…»
Η δασκάλα τους η κυρία Παντόλφ, σήκωνε ελαφρώς το μακρύ της φόρεμα για να τους δείχνει τα βήματα, ενώ ο γιος της έπαιζε βιολί.

Στις πλατείες, εποχιακοί εργάτες, Έλληνες, Τούρκοι και Γκέκηδες από την Αλβανία, ξαπόσταιναν κρατώντας σφιχτά στην αγκαλιά τους, σα θησαυρό, το μπογαλάκι με το προσφάι τους.
Βραδάκι, περνώντας έξω από το ζυθοπωλείο «Φιξ» είδα κόσμο να συνωστίζεται για να παρακολουθήσει το πρόγραμμα του βιεννέζικου θιάσου των ποικιλιών, όπου σύμφωνα με τις φήμες τα κορίτσια προσφέρουν τα κάλλη τους σε κοινή θέα.
Στην Αργοναυτών στο «Πολυθέαμα» παίζονταν «Αι δύο ορφαναί» έργο που όσοι το είδαν έλεγαν ότι προσφέρει εξαιρετικές συγκινήσεις.
Θα προτιμούσα το Δημοτικό Θέατρο που παίζει τον «Παπα – Λαμπουάρ» του ακαδημαϊκού Αικάρ αλλά φοβάμαι πως δεν θα συγκρατηθώ αν δω μπροστά μου αυτό το κάθαρμα, το φύλακα του θεάτρου. Το μεσημέρι, στο εστιατόριο «Αφθονία» έκανε την εξής αθλιότητα. Φώναξε στο τραπέζι του ένα δυστυχή χωρικό κι απειλώντας τον με  πιστόλι τον διέταξε: «Φύσα μου τη φασουλάδα!»
Έψαξα για κάποιο φαρμακείο για να πάρω κάποιο σιρόπι. Ένας ξερόβηχας από το πρωί δεν έλεγε να μ’ αφήσει. Μπήκα στο φαρμακείο του κυρίου Σκοινιά. Δέκα άνθρωποι κρέμονταν από το στόμα του ιεροκήρυκα Συνοδινού που έλεγε ότι έρχεται η συντέλεια του κόσμου:
«Ο κομήτης του Χάλεϋ περνά δίπλα από τη γη κάθε ογδόντα έξη χρόνια. Όπως διαβάζετε και στις εφημερίδες, αυτή τη φορά η ουρά του θα χτυπήσει τη γη και θα μας συντρίψει. Κι αυτό διότι γέμισε ο κόσμος αμαρτωλούς. Απομακρυνθήκαμε αγαπητοί από το Λόγο του Θεού. Γνωρίζετε τις αθεϊστικές ιδέες που διαδίδονται από τους ασεβείς. Ακόμη και εις την πόλη μας, διάφοροι επιτήδειοι παρασύρουν τους αφελείς εργάτες και τους καλούν σε εργατικές αδελφότητες όπου δεν  διδάσκεται το ευαγγέλιο αλλά διάφορες θεωρίες, οι οποίες αντί για την αγάπη  κηρύσσουν το μίσος. Να προσευχηθούμε χριστιανοί. Να κάνουμε λιτανείες. Να μας λυπηθεί ο Ύψιστος!»
«Τρώνε γάλα τη Μεγάλη Παρασκευή. Φτιάχνουν σωματεία. Να τους αφορίσει η εκκλησία!», φώναξε ξαναμμένος ο φαρμακοποιός.

Ήπια μια κουταλιά της σούπας απ’ το σιρόπι. Ησύχασα κάπως.
Κατέβηκα στο λιμάνι. Περπάτησα κατά μήκος του λιμενοβραχίονα από το «Φανάρι» ως του Παπαστράτου. Σιδερικά, ξύλα, λαμαρίνες, χαλίκια και άλλα  υλικά σκορπισμένα δεξιά κι αριστερά. Η Λιμενική Επιτροπή που προΐστατο των έργων που γίνονταν στο λιμάνι, είχε εξοργίσει τους Βολιώτες γιατί ενώ δαπανούνταν εκατοντάδες χιλιάδες δραχμές, οι εργασίες δεν προχωρούσαν.

Λίγο αργότερα  μπήκα στο ζυθοπωλείο του Κώστα Κουκουλάγκου να πιω μια μπύρα. Εκεί παίζονταν και διάφορα νούμερα  επιθεώρησης γραμμένα από δυο ταλαντούχους νεαρούς Βολιώτες τον Κώστα Νταϊφά, που ήτανε και δημοσιογράφος και τον Πάνο Σταματίου. Τα παρουσίαζαν οι  αδερφές Γιώτα, Νίκη και Μαρίκα Λάσκαρη, τα περίφημα «Λασκαράκια».  Σε ένα νουμεράκι τα έσερναν για τα καλά στη Λιμενική Επιτροπή:

Και πάγκους ακόμα – και σκύρα με χώμα
λιμάνι μεγάλο πλατύ
και μπλόκια που φρίττει – η κάθε μια μύτη
δεν τάκανα εγώ βρε κουτοί;
Τι θέλετε τώρα – και λέτε με φόρα
λόγια τρελά κουτουρού
κι όλο ρωτάτε παντού όπου πάτε
για την οδό τ’ Αλμυρού;
Αχ! Πόσοι στον τόπο – χωρίς κόπο αυτοί που δεν είχαν ψωμί,
με κλούβιο κεφάλι – γινήκαν μεγάλοι μονάχα σε μια στιγμή.
Κι ο καθένας που  βλέπει –την κάθε μια τσέπη που ήτανε πριν αδειανή
παράδες γεμάτη – να χτυπάει στο μάτι του κάθε που τον πλούσιο φθονεί.

Σιγά – σιγά άρχισα να γνωρίζω την πόλη και της ανθρώπους της. Όλα τα στέκια.
Στο καφεζαχαροπλαστείο «Παρισινόν» που βρισκόταν στην παραλία, πήγαιναν οι πλουτοκράτες να παίξουν μπιλιάρδο και να μιλήσουν για δουλειές και για πολιτική. Εκείνο το βράδυ ήσαν ανήσυχοι γιατί είχε δημιουργηθεί πανικός στο χρηματιστήριο της Κωνσταντινούπολης εξ αιτίας των φημών περί επικείμενης παραίτησης του Μεγάλου Βεζύρη Τεφίκ και των υπουργών Ετέμ και Ναζήμ. Όλοι αυτοί είχαν μετοχές στο χρηματιστήριο της Πόλης και προσεύχονταν για πολιτική σταθερότητα στη γείτονα χώρα.
Σ’ ένα διπλανό τραπέζι, αδιάφορες για τα διεθνή χρηματιστήρια, μια παρέα γυναικών έπαιζε πόκερ. Έπιναν σαρτρέζ, κακάο, βερμούτ, κίτρο και ζαμάικα. Μια απ’ αυτές ήταν εκθαμβωτικά όμορφη. Φορούσε κόκκινο ταφτά με πολλά βολάν, μαύρο τούλινο καπέλο και γόβες από λουστρίνι.
Χωρίς αμφιβολία, τις κυρίες αυτές σατίριζαν τα «Λασκαράκια» σ’ ένα άλλο νουμεράκι της επιθεώρησης:

Στο μπριτζ, στο πόκερ καμιά από μας δε χάνει
όλες  χτυπάμε μπάζες στα γερά
πόντο γερό η κάθε μια μας… πιάνει
κι απάνω του… κρεμιέται μια χαρά!

Κάνουμε και μπλόφες, φουλ, καρέ και χρώμα
τις βραδιές περνάμε με τα κωζερί
και γλυκά φιλάκια δίνουμε στο στόμα
τι προόδους κάνει το καλεμκερί!

Καιρός ήταν να συναντήσω και τους εργάτες. Σύχναζαν σε μπακαλοταβέρνες, χαμαιτυπεία και καφενέδες. Κάποιοι πιο αξιοπρεπείς προτιμούσαν το καφενείο των «Αργοναυτών». Έπιναν τσίπουρο και κάπνιζαν ναργιλέ παρέα με ζωέμπορους, ανθρώπους του λιμανιού και ταξιδιώτες. Λέγανε χοντροκομμένα αστεία ή κλαίγανε τη μοίρα τους, ανάλογα με τη στιγμή.
Εκτός  απ’ αυτούς, υπήρχε μια μικρή παρέα που είχανε για στέκι τους ένα άλλο καφενείο, που βρισκόταν απέναντι απ’ το Ταχυδρομείο και λεγόταν «Εργάτης». Οι μυημένοι στις ανατρεπτικές ιδέες, του είχαν αλλάξει όνομα και στη δική τους αργκό τόλεγαν «Κόκκινο Σκούφο». Καπνεργάτες και τσιγαράδες οι περισσότεροι. Διαβόλου κάλτσα. Τζόρες! Διαβάζανε βιβλία, φυλλάδια και κάτι εφημερίδες που καλούσαν τους εργάτες να οργανωθούν και να πάρουνε τις τύχες στα χέρια τους.  Μπαινοβγαίνανε στα δικηγορικά γραφεία, για να μάθουν πως στήνονται σωματεία, σύλλογοι, ενώσεις, εργατικά κέντρα. Θέλανε ν’ αλλάξουνε τον κόσμο!
Όταν μπήκα στον «Κόκκινο Σκούφο» ήτανε τίγκα κόσμος.
Ένας καλοντυμένος νεαρός, όρθιος δίπλα στον πάγκο, κρατώντας στο χέρι ένα ποτήρι τσίπουρο, μιλούσε κι όλοι τον άκουγαν με θρησκευτική ευλάβεια:
«Μην ακούτε αυτές τις ανοησίες που λέγουν για τον κομήτη του Χάλεϋ, οι απόγονοι της Ιερής Εξέτασης, οι απόγονοι εκείνων που έριξαν στην πυρά το Γαλιλαίο. Έρχεται λέγουν η καταστροφή, η ουρά του κομήτη θα χτυπήσει τη γη  και θα την συντρίψει. Αλλά η αρμονική κίνηση του Σύμπαντος και η ελλειπτική τροχιά των αστερισμών, καθορίζονται από αιώνιους φυσικούς νόμους και δεν επηρεάζονται από λιτανείες που διοργανώνουν αμαθείς και μπακάληδες της αγνείας του Χριστιανισμού και σας καλούν να πάρετε μέρος…».
«Ποιος είναι αυτός;», ρώτησα χαμηλόφωνα κάποιον που καθόταν δίπλα μου.
Με κοίταξε κατάπληκτος και μου απάντησε με ερώτηση:
«Δεν ξέρεις το δικηγόρο Κώστα Ζάχο;»
Κι ο Κώστας Ζάχος – που αν κρίνω απ’ το ύφος του ανθρώπου θάπρεπε οπωσδήποτε να τον γνωρίζω – ύψωσε τον τόνο της φωνής του:
«Γυρίστε την πλάτη σ’ αυτές της μεσαιωνικές αντιλήψεις!  Κανείς εργάτης στις λιτανείες των ρασοφόρων!»
Τα λόγια του πνίγηκαν μέσα στα χειροκροτήματα.
«Θα περάσει ο κομήτης, θα χαιρετήσει τη γη και θα συνεχίσει το δρόμο του…Το πολύ – πολύ να μας αφήσει καμιά πορδή!»
Το καλαμπούρι του καπνεργάτη Μπάμπη Χαρίτου έκανε όλους τους θαμώνες του «Κόκκινου Σκούφου» να πνιγούν στα γέλια. Κι όταν λέω να πνιγούν, σχεδόν κυριολεκτώ, γιατί τα φιλάσθενα στήθη των καπνεργατών, που τους θέριζε η φυματίωση, ερεθίστηκαν από τα γέλια και σε λίγο ο βήχας ήταν κυρίαρχος μέσα στο καφενείο.
Όταν κόπασαν τα γέλια και ο βήχας, πήρε το λόγο ο τσιγαράς ο Γιώργης ο Κόσσυβας:
«Ξέρετε ρε συντρόφοι τι λέει ο Ζολά; Μια και βγήκε η Αλήθεια στον κόσμο τίποτα δεν τη σταματάει. Αφήστε λοιπόν τους ρασοφόρους να κάνουν λιτανείες για να μην τους βαρέσει η ουρά του κομήτη… Ξυπνάτε! Διαβάστε το «Κάτω τα είδωλα» να δείτε πως τους συγυρίζει όλους αυτούς τους αγύρτες ο Τελεμίτης. Διαβάστε την «Κατήχηση των εργατών» να δείτε το συμφέρον σας. Μόνο με τους δικούς μας αγώνες θα σωθούμε. Αγώνες όχι παρακάλια! Να αδελφωθούμε όλοι οι εργάτες. Να ξεσηκώσουμε όλα τα ισνάφια. Να ξεμαγαρίσουμε τα σωματεία από τα τσιράκια των πλουτοκρατών και των πολιτικών τσελιγκάτων. Να τους ξεμπουντουλώσουμε! Και να φτιάξουμε ένα «Κέντρο», που να διοικεί όλους της εργάτες. Ξυπνάτε μωρέ. Η εργατιά σ’ όλο τον κόσμο σηκώνει κεφάλι. Οι κοινωνιστικές ιδέες απλώνονται παντού. Το τραγούδι του λευτερωμού ακούγεται παντού. Εσείς, δεν ακούτε της τρουμπέτες;»
«Γεια σου ρε λεβέντη τσιγαρά…», φώναξε κάποιος κι ακολούθησαν έντονα χειροκροτήματα και ζητωκραυγές.
Ο Κόσσυβας, σηκώθηκε όρθιος πάνω στον ξύλινο πάγκο και χτύπησε ρυθμικά τα πόδια του μέχρι που επικράτησε απόλυτη ησυχία. Και τότε άρχισε με πάθος να απαγγέλλει από στήθους:

«Γειά σου εργατιά με τα γερά και τ’ ατσαλένια χέρια,
με τα κορμιά τ’ αδάμαστα, την άδολη καρδιά.
Θάθελα το τραγούδι μου για σέναν’ ως τ’ αστέρια
να υψώνονταν, κι’ ακόμα πιο ψηλά.

Γειά σου εργατιά! Δε ζήτησες ποτέ σου εσύ να ζήσης
με την ψευτιά και την κλεψιά. Και μήτε να γλεντήσης
με ξένους πόνους κ’ ίδρωτες. Ζυμώνεις το ψωμί σου
με τον ιδρώ που χύνεται ποτάμι απ’ το κορμί σου.

Κηφήνες άνεργοι τρυγούν των κόπων σου το μέλι
και σαν αβδέλες λαίμαργες το αίμα σου ρουφούν.
Μα ήρθε καιρός να εκδικηθής των φαύλων την αγέλη,
καιρός τη δύναμή σου να αισθανθούν!

Γειά σου εργατιά! Περήφανη μπρος στους κηφήνες στάσου
και τη βαριά σου σήκωσε και σφίξε τη γροθιά,
και χτύπα, χτύπ’  αλύπητα και σπάσε τα δεσμά σου.
Την ευτυχία στα χέρια σου κρατείς, ώ εργατιά.

Αυτό που ακολούθησε είναι εκτός πάσης περιγραφής. Ζητωκραυγές. Κλάματα γοερά απ’ τη συγκίνηση. Κατάρες για το κεφάλαιο. Βλαστήμιες για τους πλουτοκράτες. Βρισίδια για τους βιομήχανους. Γιούχα για τους κομματάρχες. Ο Κώστας Ζάχος, ξαναπήρε το λόγο:
«Αδέρφια μου! Αυτό που λέει ο ποιητής χρειάζεται να κάνουμε. Να σπάσουμε τα δεσμά μας. Μην περιμένετε βοήθεια από πουθενά. Την ευτυχία την κρατάτε στα χέρια σας. Ζήτω η εργατιά!».
Νέος πανζουρλισμός ακολούθησε:
«Εμπρός για κέντρο εργατικό…
Κάτω το κεφάλαιο και το κηφηναριό…»
«Κάτω η σαπίλα!»
«Κάτω η κομματικοδιαφθορά!»
«Κάτω οι κλέφτες!»
«Ζήτω η εργατιά!»
Αυτό δεν ήταν καφενείο! Ήταν επαναστατική φωλιά!

Το είπαν και το έκαναν. Πρώτοι αυτοί, οι Βολιώτες εργάτες, στήσανε Εργατικό Κέντρο στην ελληνική επικράτεια.
Μήπως ήσαν ανυποψίαστοι; Μήπως ήσαν ρομαντικοί και τελείως αθώοι; Μήπως δεν ήξεραν τι διωγμοί τους περίμεναν; Μήπως αγνοούσαν ότι για να κερδίσουν λίγα γραμμάρια αξιοπρέπειας έπρεπε να πληρώσουν με το ίδιο τους το αίμα;
Κι όμως ήξεραν! Το γράψανε στις 23 Δεκεμβρίου 1907 στο κύριο άρθρο, πραγματικά προφητικό, με τίτλο Ανέτειλε το Φως, στο πρώτο φύλλο της εφημερίδας Εργάτης, οργάνου του Πανεργατικού Συνδέσμου «Η Αδελφότης», που μετά ένα χρόνο μετεξελίχθηκε σε Εργατικό Κέντρο Βόλου:

« Ο αγών μας ίσως κινήση κατ’ αρχάς τα μειδιάματα, την περιφρόνησιν των φαύλων, των επιτηδείων, των πλουτοκρατών, των πολιτικών και όλων εν γένει των εχόντων συμφέρον αντίθετον απ’ το πρόγραμμά μας.
 Το έργον όμως όλων των Συνδέσμων και του «Εργάτου» θα εξακολουθήσει με δύναμιν και σθένος.
– Και θα σπέρνομε τον καλόν τον σπόρον.
Αργότερα ίσως γίνομε ισχυροί ή επίφοβοι.
 – Τότε ίσως ταραχθώσι ίσως θελήσουν να μας εξαφανίσουν, να μας διαλύσουν με κάθε μέσο.
 – Με την έχιδνά τους το χρήμα, με συκοφαντίες, με ζιζάνια, τα οποία ίσως θελήσουν να φυτεύσουν ανάμεσά μας.
– Θα τα ξεριζώσουμε όλα. -Και θα σπέρνομε τον καλό σπόρο.
 – Και τότε ίσως κηρύξουν πόλεμον εξοντώσεως. Δεν θα υποχωρήσωμε, θα αντιπαρατάξωμε πυκνάς τας φάλαγγάς μας.
– Ίσως νικήσωμε και επικρατήσωμεν.
 – ΄Ισως νικηθούμε, και τότε φυλακισθούμε και καταδικασθούμε, – θα είναι τότε αργά. Άλλοι θα μας διαδεχθούν. Ο σπόρος θα έχει πια φυτρώσει. Ίσως δεν θερίσουμε. Τουναντίον, ίσως ποτισθούμε πικρίες, ίσως προπηλακισθούμε. Οι μεγάλοι και ωραίοι αγώνες αυτά έχουν.
–  Όλα τα γνωρίζομεν, όλα. Και όλα τα λαμβάνομεν υπ’ όψιν. Δεν δειλιούμεν όμως…».

Όλα τα γνώριζαν. Κι όλα τα ελάμβαναν υπ’ όψη. Αλλά δεν δείλιασαν…

Πριν κλείσω, κι επειδή το χούι βγαίνει μετά την ψυχή, μια γλωσσική παρατήρηση. Το καλεμκερί, τούρκικης ετυμολογίας, που δεν χώρεσε στις 366 «Λέξεις που χάνονται», είναι το γυναικείο κεφαλομάντιλο, συνήθως σταμπωτό. «Της χήρας το καλεμκερί, φωτιά να πέσει να καεί», έλεγε ένα δημοτικό.

 

64 Σχόλια to “Ο κόκκινος σκούφος, διήγημα του Δημήτρη Σπύρου”

  1. Εξαιρετική ανάρτηση από κάθε πλευρά!!!!!

  2. Πολύ ωραίο άρθρο !

  3. Δεν μοιάζει να διαφέρει και πολύ από την εποχή μας. Μόνο που τώρα ξέρομε και για τα εργατικά κέντρα…

  4. suncleft said

    Καλημέρα, σχήμα υπερβατό στον υπότιτλο για να σπάει η μονοτονία ή η τρόικα ανήκει στον πρωθυπουργό; http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathremote_1_05/02/2012_426130

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    4: Αυτές οι ξεκάρφωτες γενικές πολύ με εκνευρίζουν κι εμένα.

  6. mindkaiser said

    Νίκο, ευχαριστούμε που ήσουν πάλι στην ώρα σου στο λογοτεχνικό μας ραντεβού.

    Όσο για τη συμμετοχή σου στα ενθέματα, μου έδωσε την ευκαιρία να διαβάσω από πρώτο χέρι το αγαπημένο ιστορικό άρθρο όλων των εποχών του φίλου μας Τιπούκειτου:

    «Σκυλεύεται» η ιστορία; 🙂

  7. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Για ποιους πέθανε ο Χαλκίδης;
    Αυτή η ερώτηση ας γίνει βέλος για την καρδιά μερικών.
    Δε θα τη διαβάζουν βέβαια εδώ.
    Αλλά την υπέβαλα αρμοδίως προς πολλών ετών.
    Και απάντηση δεν πήρα

  8. Μαρία said

    Ήταν ωραίες «Αι δύο ορφαναί» στη μυθιστορηματική τους εκδοχή, όταν χρησίμευαν για καμουφλάζ του εραστή της λαίδης Τσάτερλι.

  9. Φωτοτυπάκιας ο άριστος said

    Ευκαιρία να θυμηθούμε την ταινία «Ο ΨΥΛΛΟΣ». Πολύ συγκινητική η σκηνή όπου τα δυο παιδιά βλέπουν για πρώτη φορά τη θάλασσα. http://youtu.be/mw0TYUL28YI

  10. ΣΑΘ said

    @ Mindkaiser [6]

    Εκδοχή 1) Το άρθρο » ‘Σκυλεύεται’ η ιστορία; «, είναι το αγαπημένο ιστορικό άρθρο όλων των εποχών γ ι α τον φίλο μας τον Τ.

    Εκδοχή 2) Το συγκεκριμένο άρθρο του φίλου μας του Τ, είναι το αγαπημένο ιστορικό άρθρο όλων των εποχών.
    (Με βάση την εκδοχή αυτή, Τ = Π. Νούτσος)

    Αν ισχύει η δεύτερη εκδοχή, θα μου επιτρέψετε να μη συμφωνήσω.

    Την ταπεινή μου γνώμη να πω:

    Φιγουράρει μεν ως βαρύ κι ασήκωτο το κείμενο, αλλά ελόγου μου το βρίσκω από πλευράς γλώσσας / έκφρασης αχταρμικό, και από πλευράς νοηματικής καθαρότητας /ευκρίνειας αχταρμικότερο.

    Από τις 1200 τόσες λέξεις του, κάτι λιγότερο από τις μισές είναι εντός εισαγωγικών.

    Να ‘στε καλά

  11. Μαρία said

    6 Ο Τιπούκειτος θα προσέξει οτι Νούτσος παραπέμπει στον Γκότοβο.
    Εδώ η ομιλία του:
    http://www.paramythia-online.gr/paramythia/thriskia/790-binteo-.html

  12. Σήμερα ταξίδευα δέκα ώρες με προαγορασμένες τις κυριακάτικες εφημερίδες. Μου άρεσε το blackmail και χάρηκα που τα της αποσιώπησης των ιστορικών γεγονότων τοποθετούνται τόσο καλά. Τώρα που σε μερικές πόλεις ετοιμαζόμαστε για τα εκατοντάχρονα της απελευθέρωσής «τους» αναδύονται παρόμοια ζητήματα, όπως το «πού ήταν ο λαός;» «γιορτάζουμε τον τόπο ή το Στρατό;» και άλλα. Μια κουβέντα του ΠΝ για την τοπικότητα μου χρησίμεψε πολύ σε κάτι συζητήσεις. Είπα κάπου για το τελεσίγραφο πως είναι σχεδόν σύγχρονη λέξη και μου απάντησαν αβίαστα «και βέβαια αφού τηλέφωνο και τηλεόραση έχουν αιώνος ζωή μόνο». Βέβαια στα βόρεια ιδιώματα είναι δύσκολο να θυμάσαι να προφέρεις σωστά το τΙλΙσίγραφο.

    Μου έκανε εντύπωση πως ο κ. Φ.-Ευ. Π. (στην «Κ») χαρακτηρίζει την «ευελφάλεια» ως αμάλγαμα. Θυμάμαι από τον Martinet (τον είχα και καθηγητή) πως για να χαρακτηρίσουμε ένα τηλεσκοπάρισμα φθόγγων αμάλγαμα θα πρέπει να έχουν συγχωνευθεί τα χαρακτηριστικά τους (όπως στο chevAUx και στο δικό μας «pudo» όταν προφέρουμε βιαστικά το «που είν’ το»).

    Πω πω, μόλις τώρα έφτασα στο Δημήτρη Σπύρου. Είμαι Dienstagskind του Βόλου, όπου πηγαίνω για κάποια μαθήματα και θα φροντίσω για μια επαφή.

    Έξω φυσάει bora, με καλησπέρες
    Γιάννης

  13. sarant said

    9: Φωτοτυπάκια, ναι, πολύ συγκινητικό!

    Καλησπέρα Γιάννη!

  14. Roussos Mavros said

    Πολύ καλό και σε ευχαριστώ. Το «έκλεψα» έτσι;
    http://ngnm.vrahokipos.net

  15. sarant said

    Ελεύθερα!

    Καλημέρα!

  16. Παλιόφιλε καλημέρα
    Σ’ ευχαριστώ για την ανάρτηση του διηγήματος και για τα καλά σου λόγια. Ευχαριστώ και όλους τους φίλους που σχολίασαν.
    Πράγματι το κιβώτιο με τα υλικά της προανάκρισης και τα στενογραφημένα της δίκης του Ναυπλίου «ζυγίζοντα ένα στατήρα» δεν έχει βρεθεί μετά από 98 χρόνια! Το ψάχνω κι εγώ 29 χρόνια αλλά μάταια. Θεωρώ ότι αυτή η μυστηριώδης εξαφάνιση αποτελεί μεγάλη απώλεια «ιστορικής μνήμης». Μήπως κάποιος φίλος του ιστολογίου υποψιάζεται ποιοι εξαφάνισαν το κιβώτιο; (Αυτό κι αν είναι κουίζ!).
    Είναι σωστή η πληροφορία σου ότι «κάτι γράφω» γι’ αυτό το κιβώτιο. Είναι ένα μυθιστόρημα στο οποίο προσπαθώ να ανασυνθέσω με τη φαντασία μου το πλήρες περιεχόμενο του κιβωτίου.
    Πιθανά σχόλια για το ποιος είχε συμφέρον από την εξαφάνισή του, θα μου ήσαν πολύτιμα.
    Σας ευχαριστώ

  17. Aghapi said

    Καλημέρα Ιδιαίτερη συγκίνηση σήμερα, μιάς και ο Κώστας Νταϊφάς που αναφέρεται στο κείμενο ήταν ο παππούς μου.
    Εδώ http://openarchives.gr/set/1507 και άλλα κείμενά του.

  18. Aghapi said

    Ένα ακόμα σχόλιο για το κείμενο: το καλεμκερί, σύμφωνα με απόκτημα του Λυκείου των Ελληνίδων: λέγεται και Μαφέσι ή μαφέσα. Το έκθεμα, στου μουσειάκι του Λυκείου, είναι σκιαθίτικο βαμβακερό μαντίλι: σταμπωτό με την τεχνική καλεμκερί, ζωγραφιστό με το πινέλο. Την επιφάνειά του καλύπτουν ανθοφόρα κλαδιά σε κατακόρυφη διάταξη. Το χρώμα του κάμπου και του διάκοσμου έχει ξεβάψει. Πιθανόν ο κάμπος να ήταν σε λαδί χρώμα. Τα μοτίβα έχουν σχεδιαστεί με μαύρο περίγραμμα και για γέμισμα έχει χρησιμοποιηθεί πράσινο και μωβ χρώμα.
    Δηλαδή θεωρούν ότι καλεμκερί είναι η τεχνική ζωγραφίσματος, όχι το μαντήλι καθ’ εαυτό.

  19. sarant said

    16: Φίλε Δημήτρη, σε ευχαριστώ και περιμένω να δω το δικό σου κιβώτιο!

    17-18: Καλώς ήρθατε -πράγματι συγκινητικό. Για το καλεμκερί, είναι συνηθισμένο τέτοιες λέξεις να διολισθαίνουν σημασιακά από το ύφασμα στο αντικείμενο ή από το ύφασμα στο χρώμα ή (όπως εδώ) στην τεχνική.

  20. 18

    καλεμκερί είναι η τεχνική ζωγραφίσματος, όχι το μαντήλι καθ’ εαυτό

    Κατά κάποιο τρόπο ναι, και όχι: σύμφωνα με το λεξικό του Redhouse,

    kalemkâr P lrnd. 1. painter of designs on muslin, etc. (…) 2. painting, engraving, ornamental handwork, painted muslin handkerchief.
    kalemkârî P 1. a writing; engraving art; a painting. 2. painted or engraved by hand.

    Στο λεξικό του Χλωρού:

    Π. καλεμ-κιάρ ον. γλύπτης, χαράκτης επί χρυσού, αργύρου κτλ. ο δια του χρωστήρος βάφων και ζωγραφών πανία, μανδήλια, καλύμματα της κεφαλής καλούμενα κ. καλεμκεριά.
    Π. καλεμ-κιαρί ταυτό προηγ. [καλεμκιαρλήκ, βαφική] / πανίον, μανδήλιον ή κάλυμμα της κεφαλής εζωγραφημένον δια χρωστήρος, κ. καλεμκερί.

    Οπότε στα τούρκικα σημαίνει και την τεχνική, και το μαντήλι, αλλά ετυμολογικά πάει με την τεχνική. kalem το καλέμι, kâr (κιαρ) είναι στα περσικά τόσο η εργασία, όσο και αυτός που την κάνει (σε σύνθετα), η κατάληξη -î (πάλι στα περσικά) παράγει συν τοίς άλλοις ουσιαστικό από ουσιαστικό.

  21. 17. Κι εμένα με συγκινήσατε ιδιαίτερα. Στο μυθιστόρημα που γράφω, ο παππούς σας είναι ένας από τους «ήρωές μου», αφού ήταν ο πρώτος γραμματέας (σε ηλικία 19 χρόνων σύμφωνα με την έρευνά μου), του Πανεργατικού Συνδέσμου «Η Αδελφότης», που ιδρύθηκε το Δεκέμβρη του 1907. Επίσης συμμετείχε στην έντονη αποδοκιμασία των δικαστών, που καταδίκασαν «βάσει κάποιου νεκρού άρθρου του νόμου» αδίκως κάποιους (μεταξύ των οποίων και δυο μέλη της Αδελφότητας) για αντιποίηση αρχής.(30 Ιανουαρίου 1908). Συνελήφθη, όπως και όλα τα μέλη του προεδρείου της Αδελφότητας και κρατήθηκαν προφυλακισμένοι για κάμποσες μέρες και δικάστηκαν αργότερα. Έχω επίσης τους θαρραλέους και συγκινητικούς στίχους που έγραψε για το Εργατικό Κέντρο Βόλου, αμέσως μετά τα συγκλονιστικά γεγονότα των «Αθεϊκών» κι ανέβηκαν στην επιθεώρηση στο «Πανόραμα του Βόλου» .
    Σας χαιρετώ

  22. 17. Σας στέλνω και τους στίχους του παππού σας για το Ε.Κ.Β.

    Ανοίγω γω Καινούργιο Δρόμο μ’ ένα Φως,
    Μα χίλια δυο εμπόδια μπροστά μου
    Μου φέρνει ο εχθρός μου ο κρυφός,
    Και μου ματώνει τη μικρή και τρυφερή καρδιά μου.

    Εγώ είμαι το Κέντρο ταγαθό
    Που μόνο ισότητα γυρεύω,
    Που μόνον αδελφότητα ποθώ,
    Και για το δίκηο του φτωχού παντοτεινά δουλεύω!

    Ποτέ δεν θα με σκιάξουν η φωνές,
    Ούτε κι οι έρευνες που κάνουν στα αρχεία,
    Ούτε κι οι επιχορηγήσεις οι τρανές,
    Που… έκοψε αυτή η Δημαρχία!
    Θάρθη μια μέρα που πολύ ψηλά
    ‘πο ‘με θα λάμψη η αλήθεια,
    Κι αυτοί που σήμερα ο θρόνος των κυλά
    Θε να ζητήσουν από μένανε βοήθεια!

  23. Aghapi said

    22: και να φανταστείτε πως κατέληξε σχεδόν βασιλικός Πού το βρήκατε αυτό το διαμάντι; ή είναι δικό σας έργο;

  24. Μαρία said

    16
    >Πιθανά σχόλια για το ποιος είχε συμφέρον από την εξαφάνισή του
    Την υπόθεση του Χαρίτου οτι ίσως στην εξαφάνιση μπλέκεται ο Γουλιέλμος Τόμαν θα την ξέρεις φαντάζομαι.
    Απο την άλλη ο Νάκος, δικηγόρος του Δελμούζου, επέμενε οτι τα πρακτικά χάθηκαν τυχαία.

    Νικοκύρη, εκτός απ’ την εκδοχή των πρακτικών που αναφέρεις κυκλοφόρησε και μια δεύτερη αργότερα, πιθανόν το 1926, που αναπαράγει τα δημοσιεύματα του Κούρτοβικ.

  25. 22. Οι στίχοι ανήκουν στο συγγραφικό δίδυμο Κ. Νταϊφά και Π. Σταματίου. Γράφτηκαν για παράσταση επιθεώρησης, που ανέβηκε στο Πανόραμα του Βόλου τον Ιούλιο του 1911, από το θίασο του Β. Στεφάνου. Υπήρχε και άλλο που αναφερόταν στο Ανώτερο Δημοτικό Παρθεναγωγείο.
    Με την ευκαιρία να σας πω, ότι εγώ στο βιβλίο μου περιγράφω τους ανθρώπους βάσει του ρόλου που έπαιξαν σ’ αυτή τη συγκεκριμένη ιστορική στιγμή και μένω ανεπηρέαστος από την πολιτική τους τοποθέτηση 10, 20, 30… χρόνια αργότερα. Εξ άλλου τον Κώστα Νταϊφά τον θεωρούσε ένα από τους πρωτοπόρους συγγραφείς της σοσιαλιστικής λογοτεχνίας, ο πολύ αυστηρότερος από εμένα (και πολύ αγαπημένος μου) ποιητής Θωμάς Γκόρπας.
    16. Ευχαριστώ για το πολύ ενδιαφέρον σχόλιο. Λόγω φόρτου εργασίας (να βγάζουμε και το ψωμάκι μας, έτσι;) θα επανέλθω λίγο αργότερα.

  26. 24.Την αναφορά στο Γ. Τόμαν του φιλόλογου Χαράλαμπου Χαρίτου (εγγονού του καπνεργάτη με το ίδιο όνομα που ήταν κατηγορούμενος στη δίκη των Αθεϊκών) κι έχει πλούσιο συγγραφικό έργο για το Α.Δ.Παρθεναγωγείο, τη γνωρίζω. Δεν παρουσιάζει όμως κάποια στοιχεία, που να τεκμηριώνουν τον υπαινιγμό. (Πάντως βάζουμε στη λίστα των υπόπτων και τον εισαγγελέα Γούλυ (Τόμαν) γιατί είχε πολλούς λόγους να εξαφανιστεί το ΠΡΟΑΝΑΚΡΙΤΙΚΟ ΥΛΙΚΟ του κιβωτίου).
    Τώρα, σχετικά με το Νάκο. Ο συνήγορος υπεράσπισης στη δίκη του Ναυπλίου Λουκάς Νάκος, ήταν επιφανές μέλος της «Κοινωνιολογικής Εταιρίας» και εξαιρετικά ευφυές άτομο. Δεν μπορώ να εξηγήσω λοιπόν, πως διατυπώνει, ελαφρά τη καρδία, την άποψη ότι
    « μάλλον το κιβώτιο χάθηκε τυχαία». Ήταν ολόκληρο κιβώτιο, το περιεχόμενο του οποίου ζύγιζε 100 ολόκληρα κιλά! Δεν ήταν βελόνα, ούτε μπορεί να άνοιξε η γη να το κατάπιε. Κι αν είχε παραπέσει κάπου, δεν θα βρισκόταν εν τέλει μετά τέτοιο θόρυβο στις εφημερίδες, έρευνα του εισαγγελέα κ. Μεϊντάνη, κίνδυνο να γίνει η ταφόπλακα του πολιτικού μέλλοντος του υπουργού Δικαιοσύνης κ. Κ. Ρακτιβάν, ανησυχία του ίδιου του πρωθυπουργού Ελ. Βενιζέλου, που του είχαν σπάσει τα νεύρα στη Βουλή οι Κολουμβάκης (φερέφωνο του Μιστριώτη), ο Πατσουράκος, βουλευτής και εκδότης της εφ. Σκριπτ;
    Επομένως θέτει και ο Λουκάς Νάκος, σοβαρή υποψηφιότητα για τη λίστα των υπόπτων. Κίνητρο; Τα πρακτικά, όπως εκδόθηκαν ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΑ (προκύπτει και από την αλληλογραφία Σαράτση – Δελμούζου, που έχει εκδώσει ο Χ. Χαρίτος, κι έτσι δεν έχομεν χρείαν άλλων μαρτύρων), και είχαν επικεντρωθεί στα του Παρθεναγωγείου και όχι στα του Ε.Κ.Β. εξυπηρετούσαν πιο πολύ το προφίλ του. Αν εμφανίζονταν τα πραγματικά πρακτικά το φωτοστέφανο των Νάκου, Δελμούζου, Σαράτση, ίσως τους το έκλεβε ο Κώστας Ζάχος.
    (ΣΗΜΕΙΩΣΗ: Μη με ρωτήσετε γιατί πλήθος συγγραφέων, χρησιμοποιούν αυτά τα ΠΑΡΑΠΟΙΗΜΕΝΑ πρακτικά ως ντοκουμέντα, χωρίς τις δέουσες επιφυλάξεις και τις απαραίτητες προειδοποιήσεις προς τους αναγνώστες τους).
    Τα άλλα ψευδο-πρακτικά, εκδόθηκαν από τον «Τωβία» (ψευδώνυμο του εκδότη του Κήρυκα Δημοσθένη Κούρτοβικ) το 1929, με τίτλο «Τα πρακτικά της εν Ναυπλίω δίκης των αθέων και μαλλιαρών του Βόλου». Ήταν μια προβοκάτσια ενάντια σε φιλοβενιζελικά πρόσωπα.(Αλλά αυτό είναι μεγάλη κουβέντα). Σ’ αυτά υπάρχει και απάντηση του εισαγγελέα της δίκης του Ναυπλίου για το κιβώτιο, σε κάποια Χριστιανική Ένωση. Ήταν αυτός που είχε επιμεληθεί την αποστολή του στη Βουλή. Λέει πως δεν διαθέτει στοιχεία για την τύχη του κιβωτίου.

  27. Μαρία said

    26. Ναι τα της αξιοπιστίας των πρακτικών είναι γνωστά απ’ το Χαρίτο.
    Ο Νάκος λες οτι μπορεί να το ‘κανε για τη δόξα ή επειδή είχαν πάρει τις αποστάσεις τους απ’ το Εργ. Κέντρο; Οι σχέσεις Δελμ. και Σαράτση με το Ζάχο δεν ήταν κι οι καλύτερες. Χώρια που ο Ζ. βαρύνονταν και μ’ ένα στρατοδικείο το ’12 και παραλίγο να μη ζούσε, όταν έγινε η δίκη.

  28. secondlight said

    22: στην έρευνά σας μήπως βρήκατε πουθενά να αναφέρεται ο καθηγητής Φυσικής Ιωάννης Φθενάκης, που δίδασκε στο Παρθεναγωγείο του Βόλου εκείνα τα χρόνια;

  29. secondlight said

    20. πραγματικά πολύ ενδιαφέρον

  30. secondlight said

    17. Έχω μείνει άφωνη με τα όσα αγνοούσα για την ιστορία της οικογένειας…! Ευχαριστώ πάρα πολύ

  31. Μαρία said

    28 Ο Χαρίτος αναφέρει μόνο τους Τσαμασφύρο και Βανάκο.

  32. Αγαπητοί φίλοι. Ευχαριστώ για τα σχόλιά σας και για το ενδιαφέρον σας. Μια επαγγελματική υποχρέωση, η συμμετοχή μου σε μια συγκέντρωση πολιτικής διαμαρτυρίας και μια ξαφνική νεροποντή, δεν μου επέτρεψαν για κάποιες ώρες να έχω δυνατότητα επικοινωνίας μαζί σας. Βγάζω τα βρεγμένα μου ρούχα (να μην πουντιάσω όπως λένε στο χωριό μου) και θα απαντήσω στις ερωτήσεις σας και τα σχόλιά σας. Θα είμαι δε στη διάθεσή σας, μέχρι αργά τη νύχτα καθώς και τις επόμενες μέρες, βέβαια.

  33. ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΠ. said

    Μια έκκληση-θερμή παράκληση: όποιος ξέρει και μπορεί να υποδείξει κάποιον τρόπο για να βρω την ταινία του σκηνοθέτη Δ.Σπύρου με τίτλο ‘ ο ψύλλος’ ας το κάνει. Είμαι εκπαιδευτικός και θέλω να το προβάλλω στα παιδιά της τάξης μου, είναι μια σπουδαία ταινία κυρίως από άποψη περιεχομένου, και έχω αναλάβει μια εργασία με θέμα το ελληνικό σινεμά…είχα την ευκαιρία να τη δω στο Φεστιβάλ Θεσσαλονίκης όταν ήμουνα φοιτητής, δεν ξεχνιούνται τέτοια διαμάντια

  34. Μαρία said

    33 Εδώ ολόκληρη:

  35. ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΠ. said

    Μαρία, δεν έχω λόγια, σε υπερευχαριστώ… κι εγώ και η τάξη μου!!!(άτιμο διαδίκτυο. πόσες ευχάριστες εκπλήξεις μπορείς να κρύβεις)

  36. 17, 23. Μιας και τα σχόλιά σας με συγκίνησαν ιδιαίτερα, σας αφιερώνω εκτενή αποσπάσματα από το πρωτοσέλιδο του «Εργάτη», (9/2/1908), μετά την αποφυλάκιση του παππού σας και των άλλων μελών του προεδρείου της «Αδελφότητας». (προφυλακίστηκαν 12 μέρες και αφέθηκαν ελεύθεροι αφού εκδόθηκε βούλευμα για παραπομπή σε δίκη «επί εξυβρίσει της αρχής και του δικαστηρίου».

    ΘΑΡΡΟΣ ΑΔΕΡΦΙΑ
    ΕΝΩΣΙΣ ΟΜΟΝΟΙΑ ΑΓΑΠΗ.
    «Καταδιωχθήκαμε, κατηγορηθήκαμε, φυλακισθήκαμε. Μα ούτε δειλιάσαμε, ούτε χάσαμε το θάρρος μας. Τα νεύρα μας σκληραίνονται πλειότερο με κάθε καταδίωξι, κάθε αντίστασι στον αγώνα μας μας δίνει σθένος, κάθε άδικος πόλεμος των ισχυρών και πλουτοκρατών και φαύλων και ανάνδρων μας δίνει να καταλάβωμε πως η τυρρανία τους είναι άγρια και απάνθρωπος και ότι χρειάζεται απόφασι για να δοθή τέλος στη βάρβαρη δουλεία της φαυλότητος και της αχρειότητος.
    Και την απόφασι την πήραμε. Θα αγωνισθούμε μέχρι της τελευταίας αναπνοής μας τον καλόν αγώνα. Τίποτε δεν θα μας πτοήσει. Τίποτε δεν θα μας κουράση, τίποτε δε μας κάμη ν’ αλλάξουμε ιδέα και πρόγραμμα.
    Τη σημαία μας θα την κρατήσωμε ψηλά και θα την στηρίξωμε με θυσία και της ζωής μας.
    Ζωή κυλισμένη στην αχρειότητα και την ατιμία δεν μπορεί να λέγεται, ούτε είνε, ζωή. Ζωή υποδουλωμένη στη φαυλότητα και κυλισμένη στο βόρβορο κάθε είδους κοινωνικής ακολασίας, δεν είναι για μας ζωή…
    Κάλλιο θάνατος για την ελευθερία, για το Δίκαιο, παρά ζωή υποδουλωμένη στην τυραννία, στην ψευτιά, στην αδικία.
    Όχι, δεν θα ζήσωμε δούλοι. Όχι, δεν θα σκύψωμε το σβέρκο μας στους φαύλους, για να τρώμε κατραπακιές στην πρώτη περίστασι απ’ τον πρώτο αχρείο.
    Καλύτερα να μας χτυπούν κατάστηθα όταν βροντοφωνούμε την αλήθεια, όταν σαλπίζουμε το δίκαιο. Αυτό το δεχόμαστε με υπερηφάνεια και τιμή. Έστω και να χαθούμε. Αρκεί νάχουμε το θάρρος να κρατούμε καθάριο το μέτωπό μας ψηλά και περήφανο. Αρκεί να υποφέρουμε για την αλήθεια.
    Αργά ή νωρίς η Αλήθεια θα νικήσει, το Δίκαιο θα αναστηλωθεί, της ελευθερίας η αύρα θα μας χαϊδέψει. Αυτό είναι για μας η μόνη ανταμοιβή, το πτωχικό μ’ αθάνατο στεφάνι. Αδιάφορο αν εμείς χαθούμε κι άλλοι απολάψουν. Κάθε αγώνας μεγάλος κι ωραίος, έχει τα θύματά του και τους μάρτυρές του. Μακάρι κι ημείς να συγκαταλεχθούμε σ’ αυτούς…
    ΘΑΡΡΟΣ ΑΔΕΡΦΙΑ! Μη σας φοβίζει αυτή η πρώτη επίθεσι των ισχυρών των πλουτοκρατών και των φαύλων, η άδικη εναντίον μας, δηλ. εναντίον του αγώνος μας…
    Όχι μη φοβηθείτε! Η επίθεσί τους αυτή σημαίνει ότι είδαν τον όγκο μας τη δύναμί μας φαντάστηκαν τι θα γίνουμε, πόσο θα δυναμώσουμε, έννοιωσαν ότι γρήγορα θα αποτελέσουμε χείμαρρο που θα τους παρασύρη και θα τους κατασυντρίψη…».

  37. Alfred E. Newman said

    Αναρωτιέμαι αν επιτευχθεί ο στόχος μήοως άραγε αντί για σπαμακόπιττα θα προσφερθεί στους τυχερούς ένας κόκκινος σκούφος με τον εξαψήφιο αριθμό;

  38. ππ said

    Είσαι ζαβολιάρης 🙂

  39. ΑΑΑ Εσείς κλέβετε!!!!!!!!!!!!!! Χελετζήδες!!!!!!!!!!!! 😀 😀 😀

  40. 34. Μαρία σ’ ευχαριστώ κι εγώ για τη βοήθεια!
    33. Γιώργο. Αφού σ’ ευχαριστήσω για το ενδιαφέρον σου για τον «Ψύλλο», σου προτείνω κι άλλους τρόπους να διευκολυνθείς στη δουλειά που κάνεις στο σχολείο σου. Κατ’ αρχήν πάρε πληροφορίες από: http://www.olympiafestival,gr, http://www.camerazizanio.gr, http://www.nanikoplano.gr
    Για περαιτέρω δουλειά υπάρχει η μοναδική στην Ελλάδα Παιδική και Νεανική Ταινιοθήκη του Νεανικού Πλάνου. Για περισσότερες πληροφορίες στείλε μέιλ στο: neanikoplano@gmail.com
    27. Μαρία είναι κεφαλαιώδη τα ζητήματα που θίγεις. Δεν μπορούν ν’ απαντηθούν εν συντομία. Ωστόσο, επιχειρώ να σου απαντήσω τηλεγραφικά.
    – Κατ’ αρχήν το θέμα με το στρατοδικείο του Κ. Ζάχου, είναι θέμα ολόκληρου βιβλίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία που έχω στη διάθεσή μου, είχε απαλλαγεί για λόγους υγείας και γι’ αυτό δεν επιστρατεύθηκε την περίοδο των πολέμων του 1912 – 1913. (Την κανονική στρατιωτική του θητεία την είχε κάνει πριν χρόνια). Στη συνέχεια όμως φαίνεται να του στήθηκε πλεκτάνη, η οποία μάλλον (χωρίς να διαθέτω γι’ αυτό διασταυρωμένα στοιχεία) ήταν το οριστικό χτύπημα που ήθελαν να του επιφέρουν για την υπόθεση των Αθεϊκών.
    – Ο Δελμούζος, δεν είχε διαχωρίσει τη θέση του από το Ζάχο λόγω της υπόθεσης αυτής (μη επιστράτευσης), αλλά 4 χρόνια νωρίτερα. Ο Δελμούζος όταν πήγε στο Βόλο, έκανε όλες κι όλες ΔΥΟ διαλέξεις στη Νυχτερινή Σχολή του Ε.Κ.Β. Όταν άρχισε όμως η επίθεση του Κήρυκα («Ήλθε εικοσιοκταετής νεανίας να διδάξει ηβασκούσας νεανίδας…» κλπ) και ταυτόχρονα το Ε.Κ.Β. υιοθετούσε τη μετωπική ρήξη με το Κεφάλαιο, ο Δελμούζος δεν ξαναπάτησε το πόδι του στο Κέντρο και έλυσε το δίλημμα που μέχρι τότε τον ψιλοβασάνιζε: Κοινωνικός επαναστάτης ή αναμορφωτής της ελληνικής παιδείας; Και κατέληξε οριστικά στο δεύτερο.
    Οι αποστάσεις λοιπόν από το Κέντρο δεν ήσαν του 1914, ούτε του 1912 αλλά είχαν παρθεί από το 1908. Μετά δε τα «καπνεργατικά» του 1909, οι αποστάσεις είχαν γίνει αγεφύρωτες.
    Αν με ερωτάς γιατί αναφέρεται ο Δελμούζος σαν υποστηρικτής του Ε.Κ.Β. σου απαντώ: Ας όψεται η εξαφάνιση του κιβωτίου!

  41. Μαρία said

    40 Ήμουν ως συνήθως τηλεγραφική. Δεν υπαινίχτηκα οτι ο λόγος της απομάκρυνσης του Δ. απ’ το Ζ. ήταν η άρνηση στράτευσης του τελευταίου. Πολιτικοί ήταν οι λόγοι κι ανέφερα το στρατοδικείο σαν ένα λόγο ιδεολογικοπολιτικό παραπάνω.
    Το καλοκαίρι διαβάζοντας το βιβλίο του Μαρκέτου, Πώς φίλησα το Μουσολίνι, στο σημείο που αναφέρεται στη συμπεριφορά των στρατεύσιμων το ’12 έπεσα σε δυο γνώριμούς μου απ’ τα αθεϊκά του Βόλου. Ο ένας ο Κ. Ζάχος που αρνήθηκε την κατάταξη για ιδεολογικούς λόγους, πέρασε στρατοδικείο και γλίτωσε τον τουφεκισμό «χάρη σε διεθνείς κινητοποιήσεις ακόμη και άγγλων βουλευτών». Παραπέμπει στα πρακτικά του FO της 13ης/12/1912 (επερώτηση Wedgewood). Ο άλλος γνώριμος είναι ο Κούρτοβικ που εκβίαζε την οικογένεια Γκλαβάνη, που ο γιος της είχε εξαιρεθεί παράτυπα απ’ την στρατιωτική υπηρεσία. Ο Μαρκ. αναφέρει οτι οι στρατολόγοι τα έπιαναν. Παραπομπή πάλι στα αρχεία του FO, αναφορά Knight (υποπρόξενου Βόλου) προς Granville της 14ης Ιουνίου 1921.

  42. ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΠ. said

    Ευχαριστώ πολύ, Δημήτρη, όλες αυτές είναι πολύτιμες πληροφορίες και θα τις αξιοποιήσω…θα ήταν επίσης χαρά και τιμή μου αν μπορέσεις να έλθεις ποτέ στο σχολείο να μιλήσεις στα παιδιά καινα σε γνωρίσουμε από κοντά.Αν σε βγάλει ο δρόμος από Πάτρα κάποια μέρα, θα ήταν υπέροχο να σε γνωρίζαμε, σίγουρα τα παιδιά θα ενθουσιάζονταν, εμείς κάνουμε κάθε Παρασκευή ένα τρίωρο μάθημα στο Λύκειο όπου δουλεύω το μάθημα .Το email μου είναι gosomane@yahoo.gr

  43. ππ said

    Τι ωραίες συναντήσεις γίνανε σε αυτην την ανάρτηση!

  44. Μαρία said

    43 Ππαν, μια και ο λόγος για βαλκανικούς μπορείς να διαβάσεις το αφήγημα του Νταϊφά, Ο Τάβανος (ένας φαντάρος βιαστής).
    http://openarchives.gr/contributor/3515

  45. 28. Δεν βρίσκω κάπου αυτό το όνομα. Πάντως αυτή τη στιγμή δεν έχω πρόσβαση, στο βιβλίο (ή κάποια δημοσίευσή;) του Χ. Χαρίτου που έχει κατάλογο με όλα τα ονόματα που δίδαξαν και τα τρία χρόνια. Τα ονόματα του Τσαμασφύρου και Βανάκου που αναφέρει η Μαρία(31) τα επιβεβαιώνουν και τα στοιχεία που έχω αυτή στη διάθεσή μου. Ο Τσαμασφύρος μάλιστα ήταν και μάρτυρας υπερασπίσεως στη δίκη και είχε κάνει σειρά διαλέξεων στη Νυχτερινή Σχολή του Ε.Κ.Β.
    41. Μαρία σ’ ευχαριστώ και πάλι. Είναι προφανές πως ο τηλέγραφος έγινε «κούφιο τηλέφωνο» κι έτσι σχολίασα άλλα αντ’ άλλων. Συμφωνώ απόλυτα μαζί σου ότι οι διαφορές ήσαν καθαρά πολιτικές. Πολύ ενδιαφέροντα αυτά που υπογραμμίζεις από το βιβλίο του Μαρκέτου.
    42. Με βγάζει ταχτικά ο δρόμος από την Πάτρα. Θα τα πούμε οπωσδήποτε.

  46. ππ said

    44: ευχαριστώ, Μαρία!

  47. Μαρία said

    45 Το κοίταξα πριν στο Χαρίτο. Ο Τσαμ. και τα 3 χρόνια, ο Βαν. μόνο τον τελευταίο.
    Τα βιβλία του Χαρίτου μπορείτε να τα κατεβάσετε απο http://www.iaen.gr

  48. 47. Ωραία, ευχαριστώ πολύ!

  49. sarant said

    43: Πράγματι, πολύ ωραία πράγματα!

  50. secondlight said

    28. Ευχαριστώ. Αν τον εντοπίσετε κάπου, μπορείτε να με πληροφορήσετε;
    36. Το καλύτερο δώρο γενεθλίων που έλαβα ποτέ! Ευχαριστώ

  51. Καλημέρα.
    50. Βεβαίως και θα σε πληροφορήσω. Επειδή όμως, δε φαίνεται να δίδαξε στο Α.Δ.Π., πιθανόν να δίδασκε στο Δημόσιο Παρθεναγωγείο, που λειτουργούσε πριν την ίδρυση του Α.Δ.Π. κι απ’ όσο θυμάμαι επαναλειτούργησε μετά τα «Αθεϊκά» και το κλείσιμο του Α.Δ.Π. Τους τελευταίους μήνες του 1908 μάλιστα, η Κήρυξ ασκούσε αυστηρή κριτική στο Δημοτικό Συμβούλιο, ότι δημιουργεί ένα σχολείο που είναι «μισο-ιδιωτικό» και «μισο-δημοτικό» και οδηγεί στο κλείσιμο το Δημόσιο Παρθεναγωγείο που πήγαιναν τα «κορίτσια των φτωχών οικογενειών».
    Δες κι ένα δημοσίευμα του Κήρυκα της 23ης Οκτωβρίου του 1908:

    ΕΥΓΕΝΕΙΣ ΚΑΙ ΠΛΗΒΕΙΟΙ
    «… Όταν εις την πόλιν αυτήν βασιλεύη η κλίκα και η δημοσία συζήτησις έχει καταργηθεί, όταν τα ζητήματα ενδιαφέρουν τους ολίγους, βεβαίως τοιαύτα θα διαπράττονται πραξικοπήματα.
    Τριάντα πλούσιοι ήθελαν να σπουδάσουν τα κορίτσια των τα Γαλλικά, το πιάνο και το χορό και οι τριάκοντα αυτοί έξυπνοι αριστοκράται εύρηκαν είκοσι πέντε χιλιάδας φτωχούς κουτοκράτες δια να πληρώσουν τα δίδακτρα των δεσποινίδων των!…
    Τι ανάποδα και απαίσια και κωμικά και αβδηριτικά και τζαναμπέτικα και γελοία και εξωφρενικά πράγματα είναι αυτά!
    Φρονεί ένας Δήμος ότι χρειάζεται ανωτέρα σπουδή δια τα κορίτσια;
    Ας προστεθούν τάξεις εις εν εκ των Δημοτικών Παρθεναγωγείων! Δεν χρειάζεται; Ας λείψη το επίδομα των 6 χιλιάδων δραχμών κι ας πληρώνουν οι πλούσιοι δασκάλους δια τα κορίτσια των.
    Πάσα άλλη σκέψις είναι εκμετάλλευσις των ιερών πόρων του Δήμου χάριν των ολίγων εξύπνων!
    Είναι διαίρεσις της πόλεως εις αριστοκράτας και πληβείους! Δυστυχώς όμως όχι αριστοκράτας ωφελούντας αλλά εκμεταλλευόμενους την αφέλεια των πολλών!».

    43. & 49. Πράγματι ωραίες συναντήσεις και ιδιαίτερα συγκινητικές.

  52. sarant said

    51: Ποια βάση είχε η κριτική του Κήρυκα; Θέλω να πω, οι μαθήτριες του Παρθεναγωγείου ήταν αποκλειστικά κορίτσια πλούσιων οικογενειών ή και μεσαίων; Και υπήρχε θεσμοθετημένος φραγμός;

  53. 52. Καλημέρα φιλόξενε οικοδεσπότη. Είχε βάση αυτή η κριτική γιατί ο Δήμος κάλυπτε ένα μέρος του προϋπολογισμού και το υπόλοιπο καλυπτόταν από δίδακτρα που πλήρωναν οι μαθήτριες. Επομένως μόνο πλουσιοκόριτσα μπορούσαν να φοιτήσουν σ’ αυτό. Αυτό υποστήριξε και ο Κώστας Βάρναλης με σειρά 12 άρθρων του στην εφημερίδα «Ανεξάρτητος» το 1935. Γράφει ο Βάρναλης:«Το σκολειό που ιδρύσανε ήτανε αστικό. Αστικώτατο. Ήτανε σκολειό της αριστοκρατίας. Μα είτανε και σκολειό “μεταρρυθμιστικό”».

    Επομένως δε χρειαζόταν κάποιος άλλος φραγμός θεσμοθετημένος. Ο οικονομικός έφτανε και περίσσευε. Γι’ αυτό εξ άλλου όταν ο κύριος Λερωμένος πήγε να γράψει την κόρη του Ελένη, απέτησε από το Δελμούζο να την γράψει Λιραμένου. «Με λίρες θα πληρώνω, Λιραμένου θα τη γράψεις…». Όπερ και εγένετο.

  54. Aura said

    Καλησπέρα σε όλους.

    Παρακολουθώ το μπλογκ για λόγους επαγγελματικής διαστροφής – είμαι φέλοου τρανσλέιτορ – αλλά είναι πρώτη φορά που σχολιάζω.

    Τι όμορφα πράγματα είναι αυτά σ’αυτή την ανάρτηση!
    Πληροφορίες, συναντήσεις, ραντεβουδάκια, ιστορία, μυθιστόρημα, διήγημα, ταινία. Όλα τα έχει ο μπαχτσές…

    Συνεχίστε έτσι, κρατήστε την ανάρτηση ζεστή.

    Σας χαιρετώ.

  55. 55. Ευχαριστούμε Aura και καλώς όρισες. Φυσικά όλα αυτά, τα οφείλουμε στον καλό οικοδεσπότη μας Νίκο Σαραντάκο.
    50. Χρόνια σου πολλά! Έστω με μια μέρα καθυστέρηση. Μου είχε διαφύγει εκείνο το «δώρο γενεθλίων»…

  56. secondlight said

    55. Είσαι γλυκύτατος. Ευχαριστώ.

  57. athan said

    Είδα με καθυστέρηση την ανάρτηση και δεν ξέρω αν την παρακολουθεί ακόμη ο κ.Σπύρου. Θέλω να θέσω την εξής ερώτηση: Πιστεύετε πως το σχολείο του Δελμούζου δεν ήταν προοδευτικό αλλά ήταν μόνο για τα πλουσιοκόριτσα;

  58. ππαν said

    Γιατί όμως να μην ήταν και τα δυο;

  59. 57. Με καλύπτει απόλυτα το σχόλιο 58, αλλά θα γίνω πιο αναλυτικός.
    Η γνώμη μου είναι η εξής. Ναι, το Α.Δ.Π. ήταν για τα πλουσιοκόριτσα. Μόνο όσοι μπορούσαν να πληρώσουν δίδακτρα – τα οποία ήσαν πολύ τσουχτερά – είχαν δυνατότητα να στείλουν τα κορίτσια τους σ’ αυτό το Σχολείο. Αυτό αποτελούσε ταξική διάκριση. Ή μήπως όχι;
    Απ’ την άλλη πουθενά σ’ αυτή την ανάρτηση (εισαγωγή Sarant, διήγημά μου και σχόλια) δεν αναφέρθηκε ότι το σχολείο των Σαράτση – Δελμούζου, ήταν αντιδραστικό. Νομίζω ότι το σχ. 53 δίνει απάντηση σαφέστατη σ’ αυτό.
    Αλλά συνεχίζω. Το Α.Δ.Π. ήταν ένα σχολείο, στο οποίο συναντήθηκαν και συγκρούστηκαν τα ιδεολογικοπολιτικά ρεύματα της εποχής και κυρίως οι αντιφάσεις της αστικής τάξης. Ήταν δημιούργημα «πεφωτισμένων αστών».
    Δημοτικιστής ήταν και ο Κώστας Βάρναλης, που την ίδια ακριβώς περίοδο ήταν σχολάρχης στην κοντινή στο Βόλο Αργαλαστή, ο οποίος μαζί με τον δημοδιδάσκαλο Κουμπή, ήταν κι αυτός κατηγορούμενος για τα Αθεϊκά, στην άλλη δίκη που είχαν παραπεμφθεί 23 άτομα για να εκδικαστεί από το Πλημμελειοδικείο του Βόλου (Απαλλάχθηκαν με βούλευμα μετά την αθωωτική απόφαση των 12 στο Ναύπλιο). Όμως ήταν αδύνατο να εφαρμόσουν στο Δημόσιο Σχολείο ένα ολοκληρωμένο μεταρρυθμιστικό πρόγραμμα, πέραν από το να παροτρύνουν τους μαθητές τους να γράφουν τις εκθέσεις τους στη δημοτική γλώσσα.
    Το Α.Δ.Π. είχε σκοπό (από τους ιδρυτές του), να αποτελέσει τον «πιλότο» για γενική εφαρμογή του συστήματος που εφάρμοζε, στο δημόσιο σχολείο. Και τέτοιες συζητήσεις είχαν προηγηθεί στον «Εκπαιδευτικό Όμιλο». Δεν ήταν βέβαια μόνο το ζήτημα της δημοτικής γλώσσας.
    Η άποψή μου λοιπόν, είναι ξεκάθαρη: Το Α..Δ.Π .ήταν σχολείο προοδευτικό, για τα δεδομένα της εποχής. Δυστυχώς πολλά αιτήματά του παραμένουν επίκαιρα, μετά 104 χρόνια απ’ τη δημιουργία του.
    Επιγραμματικά οι καινοτομίες του: Διδασκαλία στη δημοτική γλώσσα, αισθητηριακή μάθηση, σχολικές εκδρομές με προσδιορισμένους εκπαιδευτικούς σκοπούς, διδασκαλία πρακτικών μαθημάτων, χρήση εποπτικών μέσων διδασκαλίας, η εισαγωγή της τέχνης στην εκπαιδευτική διαδικασία (διηγήματα Πηνελόπης Δέλτα, ζωγραφικοί πίνακες Ν. Γύζη & Ντελακρουά κλπ), όχι ανούσια διδασκαλία των θρησκευτικών αλλά ουσιαστική, όχι στην αποστήθιση. Το ουσιαστικότερο όλων, η εντελώς διαφορετική αντίληψη για την έννοια της σχολικής πειθαρχίας. Είχα την τύχη, για τη σχέση των μαθητριών με το Δελμούζο, να μου παραχωρήσει συνέντευξη τη δεκαετία του 80, η τελευταία εν ζωή μαθήτρια του Α.Δ.Π. Ελένη Λιραμένου (σύζυγος Ιωάννου Μπαρδάβου), η οποία μου περιγράφει με γλαφυρότητα τη σχέση του Δελμούζου (και του υπόλοιπου διδακτικού προσωπικού) με τις μαθήτριες του Α.Δ.Π. Ήταν μοναδική. Ερωτική με την πλατωνική έννοια. Μακάρι και στα σημερινά σχολεία οι σχέσεις μαθητών και δασκάλων να ήταν τέτοια.
    Και κλείνοντας: Το αστικό αλλά μεταρρυθμιστικό Α.Δ.Π.του Βόλου, το κατάργησαν τα καθυστερημένα στρώματα της αστικής τάξης του Βόλου και οι μεσαιωνικές αντιλήψεις του Επισκόπου Δημητριάδος Γερμανού Μαυρομάτη.
    Σημειωτέον ότι το Εργατικό Κέντρο Βόλου, ήταν υπέρ της ενίσχυσης του Α.Δ.Π. με 6.000 δρχ ετησίως από τον προϋπολογισμό του Δήμου Παγασσών (όπως λέγεται ή λεγόταν ο Δήμος Βόλου).
    Πάντως ευχαριστώ πολύ για την ερώτηση.

  60. Γ.Παπαχρήστος said

    ενδιφέρον να μάθουμε ποια ήταν τα επαγγέλματα του αμπατζή, του μιταφτσή, του αμανατιτζή

  61. sarant said

    Οι αμπατζήδες έφτιαχναν αμπάδες (πανωφόρια), οι μιταφτσήδες ή μουταφτσήδες ύφαιναν χοντρά σκεπάσματα, από χοντρό μαλλί, οι αμανατιτζήδες πρέπει να ήταν ενεχυροδανειστές.

  62. 60. Όπως ακριβώς τα αναφέρει ο Νικοκύρης. Αμανάτι είναι λέξη που προέρχεται από το αραβικό amanat (και τουρκικό emanet), που σημαίνει ενέχειρο, υποθήκη. Αμανατιτζήδες=ενεχειροδανειστές.

  63. Χρόνους μετά, αλλά τώρα διάβασα το άρθρο, να καταθέσω τη δική μου συμβολή πάνω στα τελευταία:

    Μουταφτσής πρέπει να είναι αυτός που φτιάχνει μουτάφια, αλλά μουτάφι ξέρω να είναι το τσουβάλι κι όχι γενικά το χοντρό ύφασμα. Στο ελληνοτουρκικό λεξικό που κοιτάζω τώρα, δίνει τη μετάφραση ταγάρι, πιο κοντά στην έννοια που ξέρω. Βέβαια, μιλάμε για τα χοντροτσουβάλια ή ταγάρια που η πρώτη ύλη τους ήταν η τρίχα ή το κανάβι. Τέτοια που βάζανε τις ελιές παλιότερα στο χωριό. Αντίθετα, τα λεπτά, βαμβακερά, υπήρχαν κι αυτά αλλά ήταν για το αλεύρι. Παράλληλα υπήρχε και επώνυμο «Μουτάφης» που όταν έγινε μόδα ο εξελληνισμός μεταφράστηκε σε «Τσουβαλάς» (κάποιοι το κράτησαν παράλληλα και το παλιό και το καινούριο, «Τσουβαλάς ή Μουτάφης»).

    Για τον αμανατιτζή έχω άλλη άποψη, αντίθετη απʼ του συγγραφέα Γράφει «…αμανατιτζήδες, παραγγελιοδόχοι». Οι δυο λέξεις είναι περίπου ταυτόσημες και σαν έτσι τις κατάλαβα εγώ, μέχρι που διάβασα τις εξηγήσεις σας. Θα μου πεις πως αυτός που τα γράφει, ξέρει. Απʼ την άλλη όμως, οι αργυραμοιβοί είναι στην αρχή. Γιατί να πάνε οι αμανατιτζήδες στο τέλος; Αντίθετα, οι «αμανεκτσήδες» όπως λέγονται στο χωριό, είναι αυτοί που μεταφέρουν μικροδέματα απʼ το χωριό στην πόλη (στη Μυτιλήνη, στην Αθήνα ή όπου αλλού, σήμερα μόνο με Αθήνα εξακολουθούν να πηγαίνουν δυο και να εξυπηρετούν όλη την επαρχία Πλωμαρίου) και πίσω. Και συνήθως, λειτουργούσαν και σαν παραγγελιοδόχοι, να φέρουν πράγματα από την πόλη στο χωριό. Πράγματα που τα παράγγελναν απʼ το χωριό κι όχι άλλα που έστελναν οι ξενιτεμένοι, γιατί υπήρχαν κι αυτά. Και τα αντικείμενα αυτά τα λέμε αμανάτια (ή σκέτο μανάτια). Σήμερα με τον γλωσσικό ευπρεπισμό, οι αμανεκτσήδες συνήθως αποκαλούνται ταχυδρόμοι, αλλά όλο και κάποιος θυμάται και την παλιά λέξη.
    Να σημειώσω εδώ πως η λέξει αμανάτι έχει βέβαια και την έννοια του ενέχυρου, περισσότερο μεταφορικά: όταν αφήνουμε – ξεχνάμε κάτι μπορεί ο άλλος να παραπονεθεί «τι μου τʼ άφησες τούτα τʼ αμανάτια» (όπως τα λέει και το βικιλεξικό ή το ΛΚΝ).

  64. sarant said

    Καλά κάνεις και το ανασταίνεις.

    Για τον μουταφτσή είναι πολύ λογικά όσα λες.
    Το αμανάτι εγώ ξέρω να σημαίνει ενέχυρο, αλλά περισσότερα δεν ξέρω.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: