Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα πρώτα μου παιχνίδια (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 20 Μαρτίου, 2012


Το σημερινό είναι το πέμπτο απόσπασμα από τα “Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια”, το ανέκδοτο αυτοβιογραφικό πεζογράφημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου. Δημοσιεύτηκε προχτές στο Εμπρός της Μυτιλήνης, την εφημερίδα με την οποία συνεργαζόταν για πολλά χρόνια ο πατέρας μου. Το προηγούμενο απόσπασμα μπορείτε να το βρείτε εδώ. Να σημειωθεί ότι η οικογένεια του πατέρα μου έφυγαν από τη Μυτιλήνη για δυο χρόνια στη δεκαετία του 1930, και αυτό το απόσπασμα γράφεται μετά την επιστροφή τους, καλοκαίρι του 1936.

Σε λίγο άρχισαν να ξεμυτίζουν στον δρόμο τα παιδιά της γειτονιάς. Τα δυο μικρότερα κορίτσια του λιμενικού, που όπως έμαθα εκείνο το απόγεμα, τα λέγανε Θοδώρα τη μεγαλύτερη και Βαγγελία τη μικρότερη κι ένα ακόμα γειτονόπουλο που το φώναζαν Στράτο κι ήταν γιος του φούρναρη, άρχισαν να παίζουν ξυλίκι. Ξυλίκι το λέγαμε στην Αθήνα. Εδώ είχε ένα παράξενο όνομα που τό ‘χα ξεχάσει όσο έλειπα από το νησί και τώρα το ξανάκουγα: τό ΄λεγαν τσιλίκ-τσουμάκ.

Παιζόταν με δύο ξύλα, ένα μακρύ με λαβή και πλατιά κόψη από γερό ξύλο κι ένα κοντό, μυτερό στις δύο άκρες. Η «μάνα» ήταν μια πέτρα στη μέση του δρόμου. Έβαζες το κοντό ξύλο στη μάνα, ώστε να εξέχει λίγο η μια άκρη του και του ‘δινες μια με το μακρύ στην άκρη που εξείχε. Το κοντό ξύλο πέταγε τότε μακριά. Αν ήσουν επιδέξιος του ‘δινες και μια στον αέρα να πάει ακόμα μακρύτερα. Όπου έπεφτε μετρούσες την απόσταση από τη μάνα με βήματα. Οι αντίπαλοι προσπαθούσαν να σταματήσουν το ξυλίκι με το στήθος ή να το αρπάξουν στον αέρα. Στην τε­λευταία αυτή περίπτωση, όποιος κατάφερνε να πιάσει το ξυλίκι στον αέρα έπαιρνε και το μακρύ ξύλο και τη μάνα. Όποιος μάζευε 100 βή­ματα κέρδιζε.

Μ’ άρεσε πολύ το ξυλίκι κι απόμεινα να παρακολουθώ με ενδιαφέ­ρον το παιχνίδι. Σημείωσα αμέσως την επιδεξιότητα των δύο μεγαλύτε­ρων παιχτών, της Θοδώρας και του Στράτου. Είχαν κιόλας φτάσει η πρώ­τη στα 80 και ο δεύτερος 65 βήματα. Η Βαγγελία μονάχα μια φορά πήρε τη μάνα, έκανε 12 βήματα και την ξανάχασε, γιατί ο Στράτος άρπαξε αμέσως το ξυλίκι στον αέρα.


Εν τω μεταξύ, μαζεύτηκαν κι άλλα παιδιά, ο Παναγιώτης, ο Αριστείδης, ο Τάκης, η Φωτεινή, η Ευθυμία, ο Νίκος, η Νίτσα και άλλα μικρότερα, που κανείς δεν τα λογάριαζε. Αποφάσισαν να παίξουν αμπάριζα. Αρχηγοί  φάνηκε αμέσως πως ήταν ο Στράτος και ο Παναγιώτης. «Βάλανε πόδια» και νίκησε ο Πανα­γιώτης, που διάλεξε, πρώτος, τη Θοδώρα, ο Στράτος με τη σειρά του διάλεξε τον Κώστα, ο Παναγιώτης τον Αριστείδη, ο Στράτος το Νίκο, ο Παναγιώτης τον Τάκη, ο Στράτος την Ευθυμία, ο Παναγιώτης τη Νίτσα, ο Στράτος τη Βαγγελία, ο Παναγιώτης τη Φωτεινή, ο Στράτος γύρισε και δεν είδε κανέναν άλλον, εκτός από τα μικρά, που κανείς δεν τα λογάριαζε. Τότε, καθώς με είδε να κάθομαι στα σκαλιά της θείας Μένης και να παρακολουθώ με ενδιαφέρον, μου μίλησε:
«Θες να παίξεις μαζί μας;»
Έτσι έπαιξα για πρώτη φορά με τα γειτονοπούλα. Και καθώς μου άρε­σε η αμπάριζα κι έτρεχα γρήγορα, διακρίθηκα.
Η αμπάριζα είναι ένα συναρπαστικό παιχνίδι. Παίζεται από δέκα παι­διά που χωρίζονται σε δύο ισάριθμες ομάδες. Διαλέγουν δύο «αμπάριζες» ή «μάνες», που είναι δύο στύλοι ή δύο δέντρα και απέχουν μεταξύ τους καμιά πενηνταριά βήματα. Ο κανόνας του παιχνιδιού είναι απλός: ο πιο φρέσκος παίχτης της μιας ομάδας είναι ισχυρότερος και έχει δικαίωμα να κυνηγήσει και να αιχμαλωτίσει, αν τον πιάσει, τον παλαιότερο παίχτη της αντίπαλης αμάδας. Η ικανότητα του αρχηγού βρίσκεται στην κατάλληλη επιλογή των παιχτών, που θα στείλει πρώτα ή ύστερα. Βγαίνει από τη μια αμπάριζα ένα παιδί και κατευθύνεται στην άλλη φωνάζοντας «παίρνω αμπάριζα και βγαίνω». Μόλις από την άλλη βγει άλλο παιδί, έχει δικαίωμα να κυνηγήσει το πρώτο κι αν το φτάσει και το αγγίξει, το αιχμαλωτίζει. Για να το αποφύγει αυτό, ο αρχηγός της πρώτης αμπάριζας πρέπει να εκτοξεύσει δεύτερο παίκτη και να αποσύρει τον πρώτο, που πρέπει να ανανεώσει τη δύναμη του, ακουμπώντας στην αμπάριζα.
Οι αιχμάλωτοι κάθε ομάδας στήνονται σ’ έναν κύκλο δέκα βήματα αριστερά της αντίστοιχης αμπάριζας. Αν παίχτης της αντίπαλης ομάδας φτάσει ως τους αιχμαλωτισμένους δικούς του ανενόχλητος, τότε τους απελευ­θερώνει και τους παίρνει μαζί του στην αμπάριζά τους. Το παιχνίδι τε­λειώνει, αν παίχτης της μιας ομάδας φτάσει κι ακουμπήσει, ανενόχλητος, την αφύλαχτη αντίπαλη αμπάριζα.
Παίξαμε αμπάριζα τρεις φορές, ώσπου πιάστηκαν τα πόδια μας. Χάρη σε μένα η ομάδα του Στράτου νίκησε δυο φορές. Αυτό με ανέβασε στην εκτίμηση των παιδιών.
Καθώς έπεφτε το βράδυ, η όψη της γειτονιάς άλλαξε. Πριν αρχίσει να σκοτεινιάζει βγήκαν οι νοικοκυρές στις πόρτες τους, ρίξανε νερό και σκουπίσανε ένα γύρω τον δρόμο. Τα παιχνίδια μας καταλάγιασαν. Δε μπορούσαμε πια να παίξουμε ξυλίκι κι αμπάριζα, που θέλανε φως και δε θέλανε με­γάλους. Ο Αριστείδης, ο Παναγιώτης και ο Νίκος φύγανε για λίγο, χωρίς να μας πούνε πού, αλλά ξαναγύρισαν πολύ σύντομα. Τώρα παίζαμε κρυφτό, «κυρά κυρά πινακωτή» και το «πούντο πούντο το δαχτυλίδι». Καθώς είχα πια γνωριστεί μαζί τους βρήκα την ευκαιρία και τους έμαθα ένα καινούριο παιχνίδι, που παίζαμε στην Α­θήνα, το «χαλασμένο τηλέφωνο».
Καθόμαστε όλα τα παιδιά τό ΄να δίπλα στ’ άλλο στη σειρά και το πρώτο λέει στ’ αυτί του διπλανού του μια λέξη. Αυτό τη μεταβι­βάζει με τον ίδιο τρόπο στο επόμενο και ούτω καθεξής ως το τελευταί­ο παιδί, που πρέπει να φωνάξει δυνατά τη λέξη που άκουσε. Όλα αυτά πρέπει να γίνουν όσο το δυνατό πιο γρήγορα, με αποτέλεσμα η αρχική λέξη να φτάνει παραμορφωμένη και αγνώριστη στο τέρμα. Αυτή είναι άλ­λωστε και η ουσία του παιχνιδιού.
Το παιχνίδι είχε μεγάλη επιτυχία και παίχτηκε πολλές φορές, το χάλασε όμως ο Παναγιώτης, σαν ήρθε η σειρά του να κάτσει τε­λευταίος, γιατί όποια λέξη κι αν άκουγε, φώναζε δυνατά διάφορα παλιόλογα.
Όταν σκοτείνιασε για καλά βγήκαν οι μανάδες στις πόρτες κι άρχισαν να φωνάζουν τα παιδιά τους. Ο αγέρας της γειτονιάς γέμισε φωνές:
«Βρε Στράτοοο»
«Φωτεινήήή»
«Παναγιώτη»
«Θοδώώώρααα».

Advertisements

53 Σχόλια to “Τα πρώτα μου παιχνίδια (Δημήτρης Σαραντάκος)”

  1. Αμπάριζα, δαχτυλίδι και φυσικά χαλασμένο τηλέφωνο τα θυμάμαι κι εγώ βέβαια. Η κόρη μου όμως (έντεκα χρονώ) δεν νομίζω ότι τα ξέρει. Νομίζω στον «Τρελαντώνη» βλέπεις την ονομασία «σκλαβάκια» για την αμπάριζα. Το βλέπω και στο ΛΚΝ, όπου και η πιθανή αλβανική ετυμολογία που δεν εξηγείται όμως τι σημαίνει:
    αμπάριζα η [ambáriza] O27α : ομαδικό παιδικό παιχνίδι ανοιχτού χώρου· σκλαβάκια: Όταν ήμασταν μικροί, παίζαμε ~. (έκφρ.) παίρνω ~: α. παρασύρω στο διάβα μου. β. αναζητώ κτ. επίμονα πηγαίνοντας παντού χωρίς διάκριση, παίρνω με τη σειρά το ένα μετά το άλλο· ΣYN έκφρ. παίρνω σβάρνα. [ίσως αλβ. ambares(e) -α]
    Την καλημέρα μου!

  2. Καλημέρα Νίκο.

    Με συγκινεί ιδιαίτερα αυτό το κομμάτι γραμμένο από τον πατέρα σου.
    Θυμάσαι τις υποθέσεις μου σχετικά με «σκλιντζ-μιντζ«, όπως το λέγαμε το παιγνίδι αυτό στην Πρέβεζα.

    Γιάννης

  3. Μαρία said

    1 Δύτη, κι εμείς σκλαβάκια τα λέγαμε και το τηλέφωνο σπασμένο.
    Τα τσιλίκια τα παίζαμε λίγο διαφορετικά. Τώρα που δεν παίζονται μας έχει μείνει στο ιδίωμα το τσιλίκ για τετράγερο άνθρωπο, η τσουμάκα για τη μαγκούρα και ο Τζουμάκας.

  4. Ξυλίκι (στην Αθήνα), τσιλίκ-τσουμάκ (στη Μυτιλήνη), σκλιντζ-μιντζ (ή σκλιτζ-μιτζ, στην Πρέβεζα).
    Ρώτησε μας για άλλες ονομασίες, αν επιβιώνουν ως αναμνήσεις ή από ακούσματα.

    Γιάννης

  5. Πάντως το çelik çomak ζει και βασιλεύει στο διαδίκτυο και εννοεί «the game of tipcat» σύμφωνα με το λεξικό μου.

    Γιάννης

  6. LandS said

    Αντίθετα με τον κυρ Δημήτρη, εγώ πάντα «φύλαγα τούκα» (αλλού και σε νεώτερες εποχές φυσικά) ως παχουλούλης και αργός. Όταν είχε αποδυναμωθεί η αντίπαλη αμπάριζα και όλοι οι γρήγοροι τους ήταν σκλαβάκια ή πλησίαζαν την δική μας, τότε μου φώναζαν να βγω και να «πιάσω» αντίπαλο. Σε μία ή δύο περιπτώσεις μου είχε ζητηθεί να κάνω ηρωική επέλαση προς την απέναντι τούκα. Την μια φορά πέτυχε το κόλπο. Άλλες φορές έβγαινα για να παρασύρω τον γρήγορο της άλλης πλευράς σε μια κίνηση που σε άλλο παιχνίδι έμαθα ότι την έλεγαν γκαμπί.

    «Σ’ έχω». «Σας έχω όλους» ή σκέτο «όλους» ήταν οι περισσότερο συνηθισμένες κραυγές. Οι πιο όμορφες ήταν «ο κυνηγός του κυνηγού δεν κυνηγιέται», «ελευθερία-ελευθερία», και στο τέλος, όταν πια έπεφτε το σκοτάδι, «υποχώρηση-υποχώρηση» σκωπτικά προς τους αντίπαλους που έφευγαν πρώτοι.

  7. Νέο Kid Στο Block said

    Κι εγώ «σκλαβάκια» και «σπασμένο τηλέφωνο» τα ήξερα. Γιούνισεξ παιγνίδια μαζί με τα ηρωικά «μήλα» και τη «μακριά γαϊδούρα».
    Και ασφαλώς τον τιμημένο και προ-Ασκητικό «γιατρό» χι,χι,χι 🙂
    (To «σπασμένο τηλέφωνο» παίζεται ακόμη και βασικά απο ποιό μεγάλα παιδιά, που κατα περίεργο τρόπο κατέχουν υψηλές διοικητικές και κυβερνητικές θέσεις πανευρωπαικά.:-)

    Μαρία, για το άλλο θέμα, μαθητής της μιάς μέρας είμαι ακόμη, αλλά καλά τα πάω έτσι; 🙂

  8. Εκτιμώ πως το τσιλίκ = δυνατός θα προέρχεται από το çelik = χάλυβας.
    Υπάρχει επίσης και Τσομάκας και Τζομάκας, όπου δεν τηρείται ο κανόνας της άτονης συλλαβής που δεν παίρνει όμικρον στα βόρεια ιδιώματα.

    Γιάννης

  9. LandS said

    #7. Τα Μήλα, ναι. Μάλλον κοριτσίστικο και για πολύ μικρά αγόρια παιχνίδι. Τα μεγάλα αγόρια στην εποχή μου έπαιζαν μπάλα με τα πόδια. Αλλά γιούνισεξ η Μακρυά Γαϊδούρα;
    Εδώ, στο Κυνηγητό βρίσκαμε τρόπο να πιάνουμε παρεξηγήσιμα! Που να πλησιάσουν για Μακρυά Γαϊδούρα…
    (Όχι ότι δεν ήθελαν, η κάθε μια δεν ήθελε τις άλλες να καταλάβουν ότι ήθελε)

  10. Στο μετάξυ (που λέγατε χτες) κοίταξα καναδυό ονλάιν αλβανικά λεξικά, τίποτα για το ambares(e).

  11. Νέο Kid Στο Block said

    9.Φίλε LandS, ναι αμέ! Στο χωριό-μου η μακριά γαϊδούρα ήταν γιούνισεξ. Είχαμε κάτι κορίτσαρους που τα πήδαγαν δυό-δυό τ’αγοράκια (στη γαϊδούρα πάντα, μή πάει το μυαλό στο πονηρό!). Αλλά ίσως αυτές ήταν ειδική περίπτωση, γιατί έπαιζαν και μπάλα. 🙂

    Την τσιλίκα και το τσιλικόνι δέν τα πρόλαβα, τα έχω ακούσει μόνο σαν τεχνοτροπία απο διηγήσεις παλαιότερων.

  12. LandS said

    #11 Φαίνεται ότι δεν παρεξηγούσαν τα …παρεξηγήσιμα.

  13. Για το game of tipcat to Webster’s Collegiate λέει: «a game in which one player using a bat strikes lightly a tapered wooden peg and as it flies up strikes it again to drive it as far as possible while fielders try to recover it«.

    Στην Πρέβεζα, υπενθυμίζω, παίζαμε και το «άργυρος-αργύρησε» όπου χρειαζόταν να γίνει και μια μικρή εκσκαφή στο έδαφος σαν εκτοξευτήρας του κοντού ξύλου. Στην Τουρκία είδα πως μια σοφτ παραλλαγή του εκτοξευτήρα γίνεται με δύο πέτρες που δημιουργούν οδηγό για την εκτόξευση. (Από εδώ).

    Γιάννης

  14. Η διήγηση με έφερε δεκάδες χρόνια πίσω, στην αλάνα της γειτονιάς μου, στον παιδικό μου παράδεισο, όπου παίζαμε αυτά και πολλά ακόμη παιχνίδια.

  15. Ηλεφούφουτος said

    Στη γειτονιά μου μία μόνο φορά θυμάμαι να παίξαμε αμπάριζα -μάλλον την έφερε κάποιο παιδί περαστικό- και δεν είχε συνέχεια. Θυμάμαι το «παίρνω αμπάριζα και βγαίνω» και το «σ’ έχω».

    Το ξυλίκι μόνο σα λέξη από αναγνώσματα το ήξερα αλλά όπως το ακούω τώρα, σίγουρα θα μας το απαγόρευαν οι μεγάλοι ως επικίνδυνο. Ό,τι είχε πέτρες και ξύλα απαγορευόταν. Είχαμε και ένα ατύχημα μια φορά με ένα παιδί που παρά λίγο να χάσει το ματι του.
    Χαλασμένο τηλέφωνο παίξαμε πολλές φορές, θυμάμαι μάλιστα πόσο ανόητο το έβρισκα, γιατί ένα γειτονόπουλο ό,τι λέξη και να του έλεγε ο προηγούμενος μία άχνα «χα» έλεγε στον επόμενο (μέσα στους κανόνες ήταν να μην ακούγεται καθαρά η λέξη αλλά εκείνος δεν τηρούσε κανένα μέτρο) και τέλος πάντων από τη στιγμή που δεν υπήρχε σύγκρουση συμφερόντων μεταξύ αντίπαλων ομάδων όπου η μία θα είχε συμφέρον να δυσκολέψει τη λέξη και η άλλη να τη διευκολύνει, δεν καταλάβαινα τι νόημα είχε άλλος να προφέρει τη λέξη καθαρά κι άλλος να λέει «χα».
    Πάντως μέχρι να φτάσει ο οδοστρωτήρας της μπάλας, το παιχνίδι που παίζαμε περισσότερο, και στη γειτονιά το χειμώνα και στο νησί το καλοκαίρι, ήταν μακράν το κρυφτό.

  16. Αμπάριζα, Κυψέλη του ’63. Αλλά και τα «τσέρκινα», πώς τα λέγανε, οι στεφάνες από τα βαρέλια που έπαιζαν για τροχοί. Και… γιατρός (είναι πιο αρτία, όταν κάνουν όλοι την αμαρτία;), Κύπρος του ’61, «τζιαι έπκιασέν μας η μάμμα της, τζιαι κατίσιη μου, ήμουν τριών γρονώ, τζιαι έν είχα κόμη το πτυχίον!»

    Και συγχρονικότητα, Νικοκύρ, δίπλα μου το πρωί διάβαζα το ‘The Games we Played. A Celebration of Childhood Imagination’, του Stephen Cohen, ed. Bottle Cup Soldiers’ King Crusher, Ring-a-leavio, Chinaberry War, πριν την τηλεόραση, το ποδόσφαιρο και τον υπολογιστή, σημειώνουν οι συγγραφείς, όταν πιο άξια η φαντασία αναπληρούσε την ελλειμματική πραγματικότητα και ο ελεύθερος χρόνος ήταν πραγματικά ελεύθερος…

  17. LandS said

    Ένα από τα παιχνίδια που παίζαμε μικροί, ήταν το «σύννεφο». Αν κάποιος ερχόταν φρεσκοκουρεμένος ή έλεγε χοντρή κοτσάνα, ή έστω ήταν σκέτο θύμα (άγρια παιχνίδια που παίζουν τα παιδιά. Αδιανόητα σκληρά για τους μεγάλους) πέφτανε οι άλλοι απάνω του σαν σύννεφο και τον ρήμαζαν στην φάπα.

    Επειδή βρίσκομαι σε περιβάλλον πολιτισμένων και ώριμων ανθρώπων θα διακινδυνεύσω την παρακάτω ετυμολογική προσέγγιση της λέξης «αμπάριζα», ελπίζοντας να τύχω της απονομής κάποιας ιδιαίτερης κατηγορίας του βραβείου Γκας Πορτοκάλος και όχι της τιμωρίας του σύννεφου.

    Η αμπάριζα, ή τα σκλαβάκια είναι παραλλαγή του κυνηγητού. Στην Αγγλία αντί για chase το κυνηγητό λέγεται It, στη Β. Αμερική Tag και στο Κεμπέκ Tague. Στη Γαλλία έχουνε το παιχνίδι του λύκου, αλλά στη περιοχή του Σεντ Ετιέν το λένε motte. Τυχαίνει αυτή η λέξη να αποδίδει την έννοια της μπάλας που διαμορφώνει το ριζικό σύστημα μικρού δένδρου. Η μπάλα της ρίζας λοιπόν. Η ομάδα μικρών παιδιών που μαζεύεται γύρω από την τούκα, που συνήθως ήταν ένα δένδρο, στύλος ή μπασκέτα της αυλής του σχολείου μου, μοιάζει με μπάλα της ρίζας της τούκας. Μπάλα της ρίζας -> Μπαλαρίζα -> Αμπαρίζα->Αμπάριζα.

  18. Νέο Kid Στο Block said

    17. Καλή η ετυμολογία! 🙂 Αλλά υπάρχει πιό απλή.
    -Είν γερό το δέντρο Κώτσο;
    -Α μπά! Ρίζα είν! 🙂

    16. Τίτο, που τα τρία τον γιατρόν ;; Κατίσιη-σου μαυρογέριμε! (έτσι τόπαθες το κακό,ε;) 🙂

  19. LandS said

    #18. Πάσχει επιστημονικότητας η ετυμολογία σου. Η δική μου κατά 90% τεκμηριώνεται από δύο Βικιπέδιες και ένα λεξικό (του Γκούγκλη)

  20. 18
    Πέρα από τα τρία δεν μπορούσες να δηλώσεις αθώος, μετρούσες για πορνόγερος.

    Στο βιβλίο που προανέφερα, τελικά αμερικάνοι πολιτικοί θυμούνται τί παιγνίδια έπαιζαν μικροί. Ο Μπιλ Κλίντον έπαιζε με έναν Έλληνα φίλο, τον Ντέηβιντ Ληόπουλος, και ο Τζωρτζ Στεφανόπουλος έπαιζε, όπως κι οι προηγούμενοι δυό, ποδόσφαιρο και «softball». Boring.

  21. 18
    Και ξελαρυγγίζεται ο Νώε να κάνουν λίγη μεσημβρινή ησυχία τα ζώα να ρίξει τον υπνάκο του: «Αμπάρι! Ζά;»

  22. ppan said

    Ότι το σοφτμπολ λέγεται ελληνιστί μαλακόσφαιρα είναι βέρο ή μπεντροβάτο;

  23. Νέο Kid Στο Block said

    22. ελέγχεται ως ανακριβές.
    http://www.google.com.cy/url?sa=t&rct=j&q=%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%B7%20%CE%BF%CE%BC%CE%BF%CF%83%CF%80%CE%BF%CE%BD%CE%B4%CE%B9%CE%B1%20%CF%83%CE%BF%CF%86%CF%84%CE%BC%CF%80%CE%BF%CE%BB&source=web&cd=1&ved=0CCAQFjAA&url=http%3A%2F%2Fwww.softball.gr%2F&ei=DXhoT_enFojF0QW377iJCQ&usg=AFQjCNE0-NwZK_35av40RjBofMrjdlPfig

  24. Νέο Kid Στο Block said

    Το «εξ’αναβολής» πάει σύννεφο στο σάιτι της ομοσπονδίας πάντως. 🙂
    Παρεμπ. LandS, εμείς το σύννεφο το λέγαμε φατούροοοο!!

  25. 24
    Δηλαδή το «η σφαλιάρα πέφτει σύννεφο» είναι σύστοιχο αντικείμενο, έ;

  26. vioannis said

    #11
    «Την τσιλίκα και το τσιλικόνι δέν τα πρόλαβα, τα έχω ακούσει μόνο σαν τεχνοτροπία απο διηγήσεις παλαιότερων.»

    Προφανώς παλαιότερων από Ρούμελη, τέλη 10ετίας ’50.
    Η τσιλίκα ήταν το μεγάλο ξύλο και τσιλικόνι το μικρό, και το παιχνίδι λεγότανε τσιλίκα-τσιλικόνι,
    οι δύο λέξεις μαζί και γρήγορα.

  27. Νέο Kid Στο Block said

    26. Ναί, Ρούμελη.

  28. ppan said

    24: έχει κι ένα που «ανεβλήθει»

  29. Alexis said

    Μας γύρισες πολλά χρόνια πίσω Νίκο με το σημερινό κείμενο.
    Θυμάμαι κι εγώ την ‘αμπάριζα’, που τη λέγαμε όμως ‘αμπάρα’ και τους αιχμάλωτους ‘πουλιά’, τη ‘μακριά γαϊδούρα’, τα ‘μήλα’, το ‘σπασμένο τηλέφωνο’, το ‘αγαλματάκια ακούνητα’ και βέβαια ποδόσφαιρο μέχρις εξαντλήσεως, στο δρόμο, με πέτρες για δοκάρια, ‘μπακοτέρματα’ και αναγκαστική διακοπή κάθε που πέρναγε αυτοκίνητο (σπάνια). Ξυλίκι δεν πρόλαβα, μόνο ακουστά το έχω…

  30. Τι μου θυμίζει ο κυρ Δημήτρης! Νάσαι καλά ρε Νίκο. Μακάρι να μην τέλειωναν ποτέ αυτά τα ευτυχισμένα καλοκαίρια του πατέρα σου…
    Να πω ότι υπάρχει ένα δυσεύρετο βιβλιαράκι με τίτλο «Τα παιδικά μας παιχνίδια» («Our Childhood Games»), που είχε εκδώσει το Διεθνές Φεστιβάλ Κινηματογράφου Ολυμπίας για Παιδιά και Νέους, το 2001. Δίγλωσσο (ελληνικά – αγγλικά) με ένα πίνακα ζωγραφικής για κάθε παιχνίδι. Οι πίνακες, διαφόρων ζωγράφων, ανήκαν όλοι στη συλλογή του Νίκου Αδαμακόπουλου. Είχε πραγματοποιηθεί μάλιστα και έκθεση ζωγραφικής στον Πύργο, με την ευκαιρία της έκδοσης αυτής το Δεκέμβρη του 2001, στο πλαίσιο του 4ου Φεστιβάλ Κιν/φου Ολυμπίας.
    Για το ξυλίκι (τσιλίκι ή τσελίκι) – με πίνακα της Μάχης Δημοπούλου – αναφέρει, ότι το παιχνίδι παίζεται από δυο ομάδες παιδιών. Κάθε παιδί κρατάει ένα τσιλίκι δηλαδή ένα ραβδί ή ξύλο και προσπαθεί, χτυπώντας το μπιρλίκι, να το πετάξει όσο πιο μακριά μπορεί κλπ.
    Λέει επίσης ότι Gelik είναι τούρκικη λέξη και σημαίνει κλαδί/ραβδί. (Νομίζω πως κάποιοι φίλοι του Νικοδομήματος θα μπορούσαν να μας πουν αν αυτό είναι ακριβές)…
    Άλλα παιδικά παιχνίδια που αναφέρει (επιλεκτικά): Κουτσό (αρχαίο παιχνίδι ασκωλιασμός), Ξυλοπόδαροι (αρχαίο, καλόβαθροι), Τυφλόμυγα (αρχαίο παιχνίδι ψηλαφίνδα), Δεν περνάς κυρά Μαρία (αρχαίο παιχνίδι χελιχελώνη), Στεφάνι (τροχός ή κρίκος), Λύκε-λύκε είσαι δω;, Αγάλματα, Νάτο το δαχτυλίδι, Τηλέφωνο, Κρυφτόμπρικο (ή κρυφτό κούρμπα), Μπιζ (το αρχαίο κολλαβίζειν), Σβούρα ή στρόβιλος (αρχαίο παιχνίδι βέμβιξ), Μπαζ, Κότσια, Κεραμιδάκια ή τζαμί κλπ.
    Διευκρινίζω, ότι δεν έχω ερευνήσει προσωπικά, ποια παιχνίδια των αρχαίων χρόνων έχουν επιβιώσει ως τις μέρες μας.

  31. aerosol said

    Το σύννεφο είναι το γνωστό σύννεφο-φατούρο ή φατούρο.

  32. Alexis said

    Και βέβαια ο Λευτέρης Παπαδόπουλος τα έχει περιγράψει, ίσως πιο παραστατικά από κάθε άλλον, σ’ αυτό:

  33. […] Στο τόσο ενδιαφέρον ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου που το παρουσιάσαμε πριν μερικές εβδομάδες και που το περιλαμβάνουμε στα λινκ (δεξιά στη σελίδα μας) δημοσιεύεται σήμερα ένα ποστ από κείμενο του πρόσφατα αποθανόντα πατέρα του με περιεχόμενο τα παιδικά παιγνίδια της αλάνας. […]

  34. Ε Ορεσίβιε, τα γράψαμε συνοπτικά πιο πάνω.

    Γιάννης

  35. 34. Ιμις οι βνίσοι δε χαμπαριάζμε με τη μπρώτ…Ξκιούζ’ μ.

  36. 35
    κι πούσ’ βνίσ’, μι έδουκας ιδέαν:

    Χ)αμπάριζα…

    Νευριασμένος ο Νώε πάει τελικά για ύπνο (τα ζα δεν έβγαζαν τον σκασμό) και ξυπνά την γυναίκα του που δεν καταλάβαινε Χριστό όταν νύσταζε.
    «Πως κοιμάσαι;» της λέει «με τόσο θόρυβο!!!!!!!»
    «Θόρυβο;» κάνει αυτή «κοιμήθηκα τόσο βαθιά που δεν χ’αμπάριζα»

  37. […] Στο τόσο ενδιαφέρον ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου που το παρουσιάσαμε πριν μερικές εβδομάδες και που το περιλαμβάνουμε στα λινκ (δεξιά στη σελίδα μας) αναρτήθηκε σήμερα ένα ποστ από κείμενο του πρόσφατα αποθανόντα πατέρα του με περιεχόμενο τα παιδικά παιγνίδια της αλάνας. […]

  38. Τσιλίκ(α)-τσομάκ(α) είχαμε κι εμείς στην ορεινή Πελοπόννησο μέχρι τα μέσα της δεκαετίας του ’70. Μήλα και μέλισσα, ομοίως.
    Φατούρο ακόμη έχομε, στην αντροπαρεά, άμα πει κανείς καμία μπούρδα, ερωτικής κυρίως φύσεως.

  39. 30
    Φίλος, Κύπριος ρεμπέτης μουσικός κι εστιάτωρ, είχε προσπαθήσει να αναβιώσει στο εστιατόριό του ένα παιγνίδι αστραγάλων (με κότσια) που επέζησε στην Κύπρο, από αυτές τις κυβείες που επενόησε ο Παλαμήδης, πριν τον φάει λάχανο ο χτικιάρης ο Οδυσσέας.
    Προσπαθώ να θυμηθώ το όνομά του, γέρασα, θα μου έλθει όταν δεν το περιμένω, περιμένετε σήμα κατά τις 3 το πρωΐ…

  40. 30.39
    Θυμηθηκα (πωπω πέρασε τόσο η ώρα;) – «βεζύρης», λέγεται το παιχνίδι.

  41. Κασσάνδρα said

    Στη γειτονιά μου εκτός από Μήλα ,παίζαμε και Γερμανικό.
    Για να μετρήσεις μήλο ,στα Μήλα, έπρεπε να σκάσει η μπάλα κάτω και μετά την πιάσεις ,ενώ στο Γερμανικό έπρεπε να την πιάσεις πριν σκάσει κάτω.

  42. Σταύρος Παπαγιαννόπουλος said

    Τα του Νώε κλπ. δεν έχουν σχέση με το κυνηγητό. Δεν μετράνε λοιπόν για την αμπάριζα. Επιμένω στην δική μου [παρ]ετυμολογία με την προσθήκη ότι το «λα» από την μπάλα εξέπεσε για να αποφεύγεται η σύγχυση με την συσκευασία ή με κάποιο χωριό στην Αιθιοπία.

    Κίντο, και μεις το λέγαμε το φατούρο, όπως λέγαμε και σύννεφο. Είπαμε, έχουμε πλούσια γλωσσική παράδοση.

  43. sarant said

    Σας ευχαριστώ πολύ για όλα τα σχόλια. Δυστυχώς από πρωί-πρωί χρειάστηκε να λείψω ίσαμε τα τώρα, κι έτσι τα διαβάζω όλα μαζί.

    Εγώ σαν παιδί πιο πολύ κρυφτό έπαιζα, πριν έρθει η μπάλα.

    Όσο για την αμπάριζα, πράγματι είναι αλβανική, η δε αλβανική λέξη σύμφωνα με τον Γουστάβο Μέγιερ από την αμπάρα (άρα τελικά από ιτ. barra)

  44. xray said

    Λεβεντιά ο κυρ Δημήτρης. Μου θύμισε την αίσθηση εκείνη του ατέλειωτου παιχνιδιού τα ατέλειωτα βράδυα των ατελείωτων καλοκαιριών της νιότης μας. Εκείνης της ίδιας που έλεγε πως θα γινόμασταν άλλοι..

    Άσχετο σαν τροπολογία: Απολαμβάνω σταθερά το βλογ και σχολιάζω που και που, αν και οι σταθεροί σχολιαστές γενικά με καλύπτουν . Θα ήθελα να αναφέρω εδώ (γιατί κάπου έπρεπε να το βάλω) το διαγωνισμό e-awards. Νομίζω ότι το ιστολόγιο θα πρέπει οπωσδήποτε να είναι υποψήφιο, αν και δεν γνωρίζω τις θέσεις του νικοδεσπότη σχετικά με τα βραβεία.
    Εγώ πάντως το πρότεινα και προτρέπω και τους άλλους φίλους να το δουν..

  45. sarant said

    44: Ευχαριστώ για τα καλά λόγια.

    Δεν ήξερα για τον διαγωνισμό (e-awards.gr, βλέπω). Ε, αφού πρότεινες το ιστολόγιο, καλοσύνη σου!

  46. Τσούρης Βασίλειος said

    Σκλέντζια-σκλεντζί, σκλέντζια-σκλεντζί
    Κι απ’ τη ζωή μας πέρασε η μισή…

    Έτσι καλημέρισα πριν λίγα χρόνια τον ποιητή φίλο και συγχωριανό Τάσο Κανάτση κι έμεινε άναυδος…
    Στο Λοζέτσι ( Ελληνικό Ιωαννίνων ) το παιχνίδι ξυλίκι εμείς το λέγαμε σκλέντζια και στην πλατεία του χωριού άκουγες συνέχεια τα λόγια

    «Σκλέντζια-σκλεντζί, σκλέντζια-σκλεντζί »( που ουσιαστικά μετρούσαν διάστημα )

    Το σκλεντζί ήταν το μικρό ξύλο πελεκημένο στις δύο άκρες ώστε όταν το χτύπαγες κατάλληλα να εκτινάσσεται πάνω και μετά με δεύτερη προσπάθεια ενώ ήταν στον αέρα να το στέλνεις όσο πιο μακριά γίνεται.
    Λίγο μετά το 1970 το σκλεντζί αντικαταστάθηκε απ’ το πλαστικό -και πιο ακίνδυνο
    για τους παίκτες- μπότι χλωρίνης KLINEX

  47. Μαρίνα said

    Σας ευχαριστώ όλους για ένα λόγο πέραν της νοσταλγίας.Εχω αναλάβει ένα πρόγραμμα με ομάδα μαθητών,με θέμα το παιχνίδι από την αρχαιότητα μέχρι σήμερα.Νικοκύρη,μου επιτρέπετε φαντάζομαι να διαβάσω το γλυκό κείμενο του πατέρα σας στα παιδιά…
    Εκτός απ’τα παιχνίδια που ήδη αναφέρθηκαν,θυμηθήκαμε την Πινακωτή,το τζαμί,βασιλιά-βασιλιά με τα δώδεκα σπαθιά και άλλα…Αυτό που μου άρεσε πολύ ήταν η ανακάλυψη παλιότερων «λαχνισμάτων»,ποιημάτων για να επιλέξουν τα παιδιά τον αρχηγό(τη μάνα)Επίσης βρήκα την ιστοσελίδα του museu de la joquet de Catalunya(μουσειο παιχνιδιών)με υπέροχη εικονική περιήγηση και διαδικτυακά παιχνίδια.Δεν έχω τις γνώσεις για να στείλω link,οπότε όποιος θέλει να παίξει,το ψάχνει.Εγώ πάντως ένοιωσα μικρό παιδί…

  48. sarant said

    47: Πολύ ευχαρίστως!

  49. Μαρίνα said

    48:Merci!

  50. σαλός said

    Αμπάριζα = μικρή αμπάρα, όχι;

    Εμείς στο αρβανιτοχώρι μου τα βγάζαμε, να δούμε ποιος θα τα φυλάει, ως εξής:

    Τάβαλα τάβαλα
    μπέκε μπέκε
    τάζε τούζε
    βήτα τά-
    ότζο μότζο ξώτζο

    (έβγαινε αυτός στον οποίο τύχαινε το ξώτζο και ξαναρχίζαμε μέχρι να μείνει ό ένας που θα τα φύλαγε).

    Οι ήχοι μού μοιάζουν «αρβανίτικοι» (μπορεί βέβαια να κάνω λάθος). Υπάρχουν άραγε ψήγματα νοήματος;

  51. Νοικοκύρη, δες το 9! η κάθε μια δεν ήθελε τις άλλες να καταλάβουν

    Όχι που πήγες να μας χαλάσεις το ‘φωνάζω όλους όσους πάνε περίπατο’ προχτές.

  52. 39 @40. Σε κάποια χωριά της ορεινής Πελοποννήσου το παιχνίδι με τα κότσια ονομάζεται «ζουμπάς». Αλλά το «βεζύρης» ταιριάζει και για ρεμπέτικο τραγούδι.

  53. Πιτσιρικάς το 70 said

    Στην όαση του Νικοκύρη, ξαποσταίνοντας, ανέσυρα παιδικά μου βιώματα.
    Την Αμπάριζα την παίξαμε πολύ στο Προάστια της Αθήνας. Ήταν οι δύο διαγώνιες κολώνες της ΔΕΗ στην διασταύρωση της γειτονιάς. Η έκφραση «πιάνω αμπάριζα και βγαίνω» ως παράφραση του σωστού «παίρνω αμπάριζα και βγαίνω» ακουγόταν αρκετές φορές στο παιχνίδι γιατί πάντα υπήρχαν παράπονα ότι «δεν ακούμπησες την κολώνα, σε είδα». Δεν άργησε πολύ η λέξη «Αμπάριζα» να σημαίνει για εμένα την κολώνα, τον στύλο. Αν η ετυμολογία της προέρχεται από την barra, τόσο το καλύτερο…
    Στην δεκαετία του 80 χρησιμοποιήθηκε μεταξύ μας η έκφραση «τους πήρε αμπάριζα». Την λέγαμε για συμμαθητή μας (συνήθως γομάρι!) που σε συγκρούσεις με άλλους τους είχε «σαρώσει». Οι καταλήψεις σχολείων, κάτι απεργίες πείνας σε πλατείες κτλ έδιναν πεδία σύγκρουσης ακόμη και με αστυνομικούς. Οι αργκό εκφράσεις έδιναν και έπαιρναν για να υποδηλώσουν σεβασμό στον φίλο μας που είχε επιδείξει συγκρουσιακή πράξη και το παιδικό μας παιχνίδι βρήκε την σημασία του. LoL

    Το ξυλίκι το παίξαμε αλλά όχι σε τακτική βάση. Ήταν παιχνίδι «ατομικής τεχνικής». Περισσότερο προέκυπτε αν βρισκόταν τυχαία το κατάλληλο ζευγάρι ξύλων και γινόταν «επίδειξη» από αυτούς που μπορούσαν με το πρώτο χτύπημα να το υψώσουν και με το δεύτερο να το στείλουν μακριά. Δεν θυμάμαι κανέναν να προσπάθησε να το πιάσει και όλοι κάναμε «χώρο» για να μην το «φάμε» στο κεφάλι. Ο πετροπόλεμος στις ακραίες διαφωνίες μας, είχε αφήσει τα κατάλληλα «αμυντικά ανακλαστικά». Η δημιουργική μας φαντασία είχε δώσει και την περιπαικτική έκφραση «θες ξυλίκη;» όταν βρίσκαμε το κατάλληλο μακρύ ξύλο χωρίς το μικρό. Ο φιλαράκος που απευθύναμε την ερώτηση καταλάβαινε ότι απειλούσαμε να «κοπανίσουμε» αυτόν και χαριτωμένα απομακρυνόταν λέγοντας «όχι, όχι να λείπει». Είχαμε κερδίσει τον γύρο του πιο δυνατού…

    Η Γειτονιά μας. Άραγε τι νόημα έχει από γενιά σε γενιά;

    ΥΓ. Η ξυλεία της οικοδομής έδινε για ολόκληρες περιόδους τα «όπλα» για το παιδικό παιχνίδι του «Πολέμου». Οι καραμπίνες από τα διαγώνια κομμένα ή σπασμένα ξύλα και τα πολυβόλα που ήθελαν κάνα καρφί για να ενώσεις τον γεμιστήρα. Παίξαμε πολύ «Πόλεμο» σαν παιδιά. Κάποτε πρέπει να το αντιμετωπίσουμε… LoL

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: