Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Τα πέντε «ατελή» ποιήματα του Καβάφη για τον Ιουλιανό

Posted by sarant στο 8 Απρίλιος, 2012


Το κείμενο που ακολουθεί το είχα γράψει σαν συμπλήρωμα σε ένα καβαφικό άρθρο που είχε γράψει ο Πάνος Ζέρβας στην Καλύβα το 2007, με τίτλο «Ο Ιουλιανός για τον άτυχο πρίγκιπα«. Εκεί ο Πάνος παρουσίαζε τα εφτά ποιήματα του Κ.Π.Καβάφη για τον «αποστάτη» Ιουλιανό, τον τελευταίο εθνικό αυτοκράτορα. Με αφορμή το κείμενο του Πάνου, έγραψα στον παλιό μου ιστότοπο ένα δικό μου άρθρο στο οποίο παρουσίαζα τα πέντε ατελή ποιήματα του Καβάφη που έχουν επίσης θέμα τους τον Ιουλιανό. Αργότερα ο Πάνος πρόσθεσε το κείμενό μου στο δικό του και τα ενοποίησε. Ο λόγος που (ξανα)παρουσιάζω εδώ το παλιό μου άρθρο είναι ότι θέλω να το έχω και σε ενιαίο κείμενο, ενώ επίσης διορθώνω έναν στίχο και κάνω μερικές προσθήκες στα σχόλια.

Τα «Ατελή» ποιήματα του Κ. Π. Καβάφη, που δεν ολοκληρώθηκαν από τον ποιητή και βρέθηκαν στο αρχείο του μετά το θάνατό του, εκδόθηκαν το 1994 σε υποδειγματική φιλολογική έκδοση από τον Ίκαρο με επιμέλεια της Ρενάτας Λαβανίνι (Renata Lavagnini). Από αυτά τα 34 ποιήματα, που όλα τους έχουν γραφτεί τα τελευταία δεκαπέντε χρόνια της ζωής του ποιητή, τα πέντε έχουν θέμα τους τον αυτοκράτορα Ιουλιανό. Να θυμίσω ότι στον Ιουλιανό είναι επίσης αφιερωμένα εφτά από τα «ολοκληρωμένα» ποιήματα του ποιητή. Και μόνο αυτό, ότι δηλαδή στον Ιουλιανό αφιερώνονται 12 συνολικά ποιήματα (από τα 270 του καβαφικού κόρπους, αν είναι θεμιτό να συμπεριλαμβάνουμε τα Ατελή) λέει πολλά για τη σαγήνη που άσκησε στον Καβάφη ο φιλόσοφος αυτοκράτορας και η εποχή του. (Δεν θα επεκταθώ στο θέμα, έχουν γραφτεί μελέτες από πολύ αρμοδιότερους).

Σε αντίθεση με τα ολοκληρωμένα ποιήματα (δηλ. τα 154 αναγνωρισμένα, τα 37 αποκηρυγμένα και τα 45 κρυμμένα), τα Ατελή δεν βρίσκονται στο Διαδίκτυο, ίσως για λόγους πνευματικών δικαιωμάτων –βέβαια, το έργο του ποιητή αποτελεί από το 2003 κοινό κτήμα, μετά την παρέλευση 70 ετών από το θάνατό του, αλλά στην ειδική περίπτωση των Ατελών ποιημάτων υπάρχουν δικαιώματα για την αναστήλωση του κειμένου. Κάποιοι υποστηρίζουν ότι δεν μπορούμε να θεωρήσουμε τα Ατελή του Καβάφη ισότιμα ποιήματα με τα άλλα, αφού ο ποιητής τους δεν θέλησε να τα ολοκληρώσει, πολύ περισσότερο που ξέρουμε τη σχολαστικότητα με την οποία ο Καβάφης εξέδιδε σε μονόφυλλα τα ποιήματά του. Βέβαια, το επιχείρημα αυτό θα οδηγούσε επίσης στο να διαγράψουμε και τα κρυμμένα (αφού ο ποιητής τους δεν θέλησε να τα δημοσιεύσει) και βέβαια τα αποκηρυγμένα. Πάντως, τα Ατελή νομίζω ότι προσθέτουν κάτι στην εικόνα του ποιητή, πολύ περισσότερο που είναι ποιήματα της ωριμότητας του Καβάφη, γραμμένα από το 1918 και μετά.


Ας δούμε λοιπόν τα πέντε ατελή ποιήματα που έγραψε (αλλά δεν ολοκλήρωσε) ο Καβάφης για τον Ιουλιανό. Μονοτονίζω αλλά διατηρώ την ορθογραφία:

1. Ο επίσκοπος Πηγάσιος

Εισήλθαν στον περικαλλή ναό της Αθηνάς
ο Χριστιανός επίσκοπος Πηγάσιος
ο Χριστιανός ηγεμονίσκος Ιουλιανός.
Εκύτταζαν
με πόθον και στοργή τ’ αγάλματα
όμως συνομιλούσανε διστακτικώς,
με υπαινιγμούς, με λόγια διφορούμενα,
με φράσεις πλήρεις προφυλάξεως,
γιατί δεν ήσαν βέβαιοι ο ένας για τον άλλον
και συνεπώς φοβούνταν να μη εκτεθούν,
ο ψεύτης Χριστιανός επίσκοπος Πηγάσιος
ο ψεύτης Χριστιανός ηγεμονίσκος Ιουλιανός.

Μάιος 1920

Το ποίημα αναφέρεται σε ένα επεισόδιο που μας είναι γνωστό από μια επιστολή του Ιουλιανού, την αριθ. 79, που την παραθέτω αμέσως. Επειδή ως γνωστόν η ελληνική γλώσσα είναι μία και ενιαία δεν έχω αμφιβολία ότι θα το διαβάσουμε όλοι από το πρωτότυπο και θα το καταλάβουμε μια χαρά. Επειδή όμως μπορεί να διαβάζει το κείμενο και κανείς αλλοδαπός, παραθέτω και μια περίληψη.

Ἐπεὶ δὲ κληθεὶς εἰς τὸ στρατόπεδον ὑπὸ τοῦ μακαρίτου Κωνσταντίου ταύτην ἐπορευόμην τὴν ὁδόν, ἀπὸ τῆς Τρῳάδος ὄρθρου βαθέος διαναστάς, ἦλθον εἰς τὸ Ἴλιον περὶ πλήθουσαν ἀγοράν· ὁ δὲ ὑπήντησε καὶ βουλομένῳ τὴν πόλιν ἱστορεῖν (ἦν γάρ μοι τοῦτο πρόσχημα τοῦ φοιτᾶν εἰς τὰ ἱερὰ) περιηγητής τε ἐγένετο καὶ ἐξενάγησέ με πανταχοῦ. Ἄκουε τοίνυν ἔργα καὶ λόγους, ἀφ’ ὧν ἄν τις εἰκάσειεν οὐκ ἀγνώμονα τὰ πρὸς τοὺς θεοὺς αὐτόν.
Ἡρῷόν ἐστιν Ἕκτορος, ὅπου χαλκοῦς ἕστηκεν ἀνδριὰς ἐν ναΐσκῳ βραχεῖ. Τούτῳ τὸν μέγαν ἀντέστησαν Ἀχιλλέα κατὰ τὸ ὕπαιθρον· εἰ τὸν τόπον ἐθεάσω, γνωρίζεις δήπουθεν ὃ λέγω. Τὴν μὲν οὖν ἱστορίαν, δι’ ἣν ὁ μέγας Ἀχιλλεὺς ἀντιτεταγμένος αὐτῷ πᾶν τὸ ὕπαιθρον κατείληφεν, ἔξεστί σοι τῶν περιηγητῶν ἀκούειν. Ἐγὼ δὲ καταλαβὼν ἐμπύρους ἔτι, μικροῦ δέω φάναι λαμπροὺς ἔτι τοὺς βωμοὺς καὶ λιπαρῶς ἀληλιμμένην τὴν τοῦ Ἕκτορος εἰκόνα, πρὸς Πηγάσιον ἀπιδών· «τί ταῦτα;» εἶπον, «Ἰλιεῖς θύουσιν;» ἀποπειρώμενος ἠρέμα ὡς ἔχει γνώμης. Ὁ δέ· «καὶ τί τοῦτο ἄτοπον, ἄνδρα ἀγαθὸν ἑαυτῶν πολίτην, ὥσπερ ἡμεῖς», ἔφη, «τοὺς μάρτυρας, εἰ θεραπεύουσιν;» Ἡ μὲν οὖν εἰκὼν οὐχ ὑγιής, ἡ δὲ προαίρεσις ἐν ἐκείνοις ἐξεταζομένη τοῖς καιροῖς ἀστεία. Τί δὴ τὸ μετὰ τοῦτο;
«Βαδίσωμεν,» ἔφην, «ἐπὶ τὸ τῆς Ἰλιάδος Ἀθηνᾶς τέμενος». Ὁ δὲ καὶ μάλα προθύμως ἀπήγαγέ με καὶ ἀνέῳξε τὸν νεών, καὶ ὥσπερ μαρτυρόμενος ἐπέδειξέ μοι πάντα ἀκριβῶς σῶα τὰ ἀγάλματα, καὶ ἔπραξεν οὐθὲν ὧν εἰώθασιν οἱ δυσσεβεῖς ἐκεῖνοι πράττειν, ἐπὶ τοῦ μετώπου τοῦ δυσσεβοῦς τὸ ὑπόμνημα σκιογραφοῦντες, οὐδὲ ἐσύριττεν, ὥσπερ ἐκεῖνοι, αὐτὸς καθ’ ἑαυτόν· ἡ γὰρ ἄκρα θεολογία παρ’ αὐτοῖς ἐστι δύο ταῦτα, συρίττειν τε πρὸς τοὺς δαίμονας καὶ σκιογραφεῖν ἐπὶ τοῦ μετώπου τὸν σταυρόν.

Στην επιστολή αυτή, ο Ιουλιανός, αυτοκράτορας πια, εξιστορεί ένα γεγονός που είχε συμβεί μερικά χρόνια νωρίτερα. Το 355 ο Ιουλιανός, που περνούσε ζωή φιλοσόφου στην Αθήνα, έλαβε τη διαταγή του θείου του, του αυτοκράτορα Κωνσταντίου, να έρθει στο Μεδιόλανο, όπου επρόκειτο να ανακηρυχθεί Καίσαρας της Δύσης. Όμως στο δρόμο ο Ιουλιανός έκανε παράκαμψη και επισκέφτηκε την Τροία· και εκεί, όταν επισκέφθηκε, προσποιούμενος τον περιηγητή, τα ιερά της πόλης, είδε στον βωμό του Έκτορος σημάδια πρόσφατων θυσιών. «Τι; Θυσιάζουν ακόμα οι κάτοικοι του Ιλίου;» ρώτησε τον ξεναγό του, τον επίσκοπο Πηγάσιο. Κι εκείνος, που όπως φαίνεται διατηρούσε ακόμα την παλαιά πίστη, απάντησε ότι δεν είναι κακό να τιμούν ένα επιφανές τέκνο της πόλης τους. Και στη συνέχεια ο ‘τουρίστας’ πρίγκιπας θέλησε να επισκεφτεί και το ναό της Αθηνάς, και ο Πηγάσιος πολύ πρόθυμα τον συνόδεψε. Και ο Ιουλιανός τον κατάλαβε που δεν είναι Χριστιανός, επειδή παρέλειψε να κάνει δυο πράγματα που, κατά τον Ιουλιανό, είναι το άλφα και το ωμέγα της χριστιανικής θεολογίας: να σταυροκοπηθεί και να συρίζει αποδοκιμαστικά μπροστά στα αγάλματα των θεών.

Όπως μπορούμε να εικάσουμε από την ίδια επιστολή, όταν ο Ιουλιανός έγινε αυτοκράτορας, ο Πηγάσιος εκδηλώθηκε υπέρ της παλαιάς θρησκείας και κάποιοι δεν του είχαν εμπιστοσύνη ακριβώς επειδή είχε διατελέσει επίσκοπος των Χριστιανών. Και με αυτή του την επιστολή, ο Ιουλιανός παρεμβαίνει υπέρ του Πηγάσιου. Νομίζω ότι για αυτόν τον Πηγάσιο δεν υπάρχει άλλη πηγή στην αρχαία γραμματεία (άλλος είναι βέβαια ο στρατηγός Πηγάσιος του Προκοπίου). Οπότε δεν μπορώ να επιβεβαιώσω την πληροφορία που βρήκα σε κείμενα σημερινών δωδεκαθεϊστών, ότι μετά τον θάνατο του Ιουλιανού ο Πηγάσιος υπέστη διώξεις ή θανατώθηκε. Δεν αποκλείεται να συνέβη κάτι τέτοιο, αλλά δεν το βρήκα να παραδίδεται.

Σχολιάζοντας στο φόρουμ της Λεξιλογίας το ποίημα αυτό, ο αγαπητός φίλος Earion είχε αναρωτηθεί «τι είδους ατέλεια ενοχλούσε στον ποιητή και το κράτησε έξω από τον κανόνα». Θα συμφωνήσω με την άποψή του. (Δείτε και το άρθρο του, έχει ενδιαφέρον!)

 

*  *  *

2. Η διάσωσις του Ιουλιανού

Όταν μαινόμενοι σκότωσαν οι στρατιώται
τους συγγενείς του αποθανόντος Κωνσταντίνου·
και τελευταίως κινδύνευεν απ’ την φρικτή
παραφορά των ώς και το μικρό παιδί -έξι χρονώ-
του Καίσαρος Ιουλίου Κωνσταντίου,
οι Χριστιανοί ιερείς, οι εύσπλαχνοι,
το βρήκαν, και το πήγανε στο άσυλον
της εκκλησίας. Εκεί τον διέσωσαν, τον εξαετή Ιουλιανόν.

Πλην επιβάλλεται να πούμεν ότι
είναι χριστιανικής πηγής πληροφορία.
Μα διόλου απίθανον να είν’ αληθινόν.
Τίποτε το παράδοξον ιστορικώς
δεν παρουσιάζει: του Χριστού ιερείς
διασώζοντες
αθώα Χριστιανόπαιδα.

Αν είναι αληθινό –άραγε ο πολύς φιλόσοφος
Αύγουστος και σ’ αυτό να εξέφραζε
το «λήθη δε έστω του σκότους εκείνου»;

Δεκέμβριος 1923

Ο Ιουλιανός γεννήθηκε το 331 στην Κωνσταντινούπολη. Ο πατέρας του, Ιούλιος Κωνστάντιος, ήταν ετεροθαλής αδελφός του Μεγάλου Κωνσταντίνου. Δολοφονήθηκε το 337, τρεις μήνες μετά το θάνατο του Μεγάλου Κωνσταντίνου, όπως άλλωστε και άλλα μέλη της βασιλικής οικογένειας. Ο εξάχρονος Ιουλιανός και ο αδελφός του, ο δωδεκάχρονος Γάλλος, επέζησαν αν και ο γιος του Κωνσταντίνου, ο Κωνστάντιος, που έγινε αυτοκράτορας, υποπτευόταν τα μικρότερα εξαδέλφια του και πολλά χρόνια τα κράτησε υπό επιτήρηση σε ένα φρούριο.

Στην έκδοση των Ατελών, η Ρενάτα Λαβανίνι ανιχνεύει αναλυτικά τις πηγές που χρησιμοποίησε ο Καβάφης για να γράψει το ποίημά του. Να σημειωθεί ότι η φράση «λήθη δε έστω του σκότους εκείνου» είναι από κείμενο του Ιουλιανού εναντίον των Χριστιανών.

*  *  *

3. Αθανάσιος

Μέσα σε βάρκα επάνω στον μεγάλο Νείλο,
με δυο πιστούς συντρόφους μοναχούς,
φυγάς και ταλαιπωρημένος ο Αθανάσιος
-ο ενάρετος, ο ευσεβής, ο την ορθήν πίστιν τηρών-
προσεύχονταν. Τον καταδίωκαν οι εχθροί
και λίγη ελπίς υπήρχε να σωθεί.
Ήταν ο άνεμος ενάντιος·
και δύσκολα η σαθρή βάρκα τους προχώρει.

Σαν ετελείωσε την προσευχή,
έστρεψε το θλιμμένο βλέμμα του
προς τους συντρόφους του –κι απόρησε
βλέποντας το παράξενο μειδίαμά τους.
Οι μοναχοί, ενώ προσεύχονταν εκείνος,
είχαν συναισθανθεί τι εγίνονταν
στην Μεσοποταμία· οι μοναχοί
εγνώρισαν που εκείνη την στιγμή
το κάθαρμα ο Ιουλιανός είχεν εκπνεύσει.

Απρίλιος 1920

Ο Καβάφης διάβασε το περιστατικό που ενέπνευσε το ποίημα σε ένα αγγλικό βιβλίο για την ιστορία της εκκλησίας της Αιγύπτου. Όμως, στο χειρόγραφο του ποιήματος υπάρχει σημείωση του ποιητή, με χρονολογία Νοέμβριος 1929, πολύ χαρακτηριστική για το πώς δούλευε τα ιστορικά του ποιήματα. Ο Καβάφης γράφει ότι δεν βρήκε ούτε στον 67ο τόμο της πατρολογίας του Migne την επιβεβαίωση του περιστατικού, ούτε στον 82ο, και σημειώνει «εάν δεν ευρεθεί αλλού, σε κανέναν βίο του Αγ. Αθανασίου, το ποίημα δεν στέκεται». Και επειδή τελικά το ποίημα έμεινε ατελές, μπορούμε να υποθέσουμε ότι δεν βρήκε την αρχαία περικοπή που θα τεκμηρίωνε τη σύγχρονη πηγή!

Στο παλιότερο άρθρο μου είχα στον τελευταίο στίχο «ο φαύλος Ιουλιανός», όπως ήταν στα προηγούμενα σχεδιάσματα του ποιήματος.

*  *  *

4. Hunc deorum templis

Γερόντισσα τυφλή, ήσουν κρυφή εθνική;
ή ήσουν χριστιανή; Τον λόγον σου
που βγήκε αληθινός –που αυτός που εισήρχετο
επευφημούμενος στην Βιέννη, ο ένδοξος
Καίσαρ Ιουλιανός ήταν προωρισμένος
να υπηρετήσει τα τεμένη των (ψευτών) θεών –
τον λόγον σου που βγήκε αληθινός,
γερόντισσα τυφλή, τον είπες με οδύνην
ως θέλω να υποθέτω ή, φαύλη! με χαράν;

(Μάρτιος 1926)

Όταν τον Νοέμβριο του 355 ο Ιουλιανός έγινε Καίσαρας της Δύσης, πέρασε τον πρώτο του χειμώνα στην πόλη Vienne, στις όχθες του Ροδανού (κοντά στη Λυόν, όχι τη Βιέννη της Αυστρίας). Όπως διασώζει ο λατίνος ιστορικός Αμμιανός, όταν ο Ιουλιανός μπήκε στην πόλη κάτω από τις επευφημίες των κατοίκων, μια τυφλή γριά ρώτησε ποιος ήταν και όταν της απάντησαν φώναξε: αυτός θα αναστηλώσει τους ναούς των θεών.

Ο Καβάφης βάζει προσωρινό τίτλο τη φράση του Αμμιανού (αλλά με ένα λαθάκι: templa είναι το σωστό· κι άλλο ένα λαθάκι ή εσκεμμένη αλλαγή, όταν χρησιμοποιεί το ρήμα «να υπηρετήσει» αντί για το λατινικό reparaturum = θα αναστηλώσει). Όμως, χρησιμοποιεί για ομιλητή κάποιον χριστιανό της πόλης που ήταν υποτίθεται μπροστά στο επεισόδιο.

*  *  *

5. [Πρώτα ο Ματθαίος, πρώτα ο Λουκάς]

Είχαν περάσει δέκα πέντε χρόνια.
Ήταν ο πρώτος χρόνος του Θεοδοσίου.
Στην αίθουσα του πατρικού μεγάρου του
περίμενε ένας νέος αλεξανδρινός
μία επίσκεψιν αγαπημένου φίλου.

Για να περνάει πιο εύκολα ο καιρός
πήρε κ’ εδιάβασε το πρώτο που έτυχε βιβλίο.

Ήτανε σοφιστού πολύ οργίλου,
που, για ταπείνωσιν των Χριστιανών,
παράθετε του Ιουλιανού την φράσι.
«Βεβαίως» ψιθύρισεν ο νέος αλεξανδρινός,
«πρώτα ο Ματθαίος, πρώτα ο Λουκάς».

Για τ’ άλλα, όμως, του Ιουλιανού,
Όμηρον και Ησίοδο, εμειδίασεν μονάχα.

Ο Καβάφης δεν έβαλε τίτλο σε αυτό το ποίημά του. Η δράση διαδραματίζεται τον πρώτο χρόνο του Θεοδοσίου, δεκαέξι χρόνια μετά το θάνατο του Ιουλιανού (363), δηλ. το 379. Το διάταγμα του Ιουλιανού, ο οποίος είχε απαγορεύσει στους Χριστιανούς να διδάσκουν Όμηρο και Ησίοδο αφού τους θεωρούσαν ασεβείς, είχε φυσικά προ πολλού καταργηθεί. Σε επιστολή του προς τους Αλεξανδρινούς, ο Ιουλιανός δικαιολογεί το μέτρο αυτό, και λέει, κάπως αυτάρεσκα, «αν πιστεύουν [οι Χριστιανοί δάσκαλοι] ότι ο Όμηρος και ο Ησίοδος πλανώνται, ας πάνε στις εκκλησίες των Χριστιανών να αναλύσουν τον Ματθαίο και τον Λουκά».

 

Advertisements

66 Σχόλια to “Τα πέντε «ατελή» ποιήματα του Καβάφη για τον Ιουλιανό”

  1. Immortalité said

    Τι ωραία ανάρτηση!

  2. Άντε, μετά τη σημερινή ανάρτηση, σε συγχωρούμε για το προχθεσινό σκασιαρχείο.
    Καλημέρα.

  3. Εξαιρετική δουλειά. Πολύ καλή παρουσίαση και προσέγγιση.

  4. Aρκεσινεύς said

    Για ν΄αρχίσει η συζήτηση;
    -το πιο ατελές νομίζω είναι το 3 και το τέλειο το 1
    -νέοι της Σιδώνος, ο Αλεξανδρινός νέος
    -τυφλοί μάντεις
    -το preparo συντάσσεται με αιτ. βέβαια
    -Πώς από την Αθήνα για τη Δύση παράκαμψη σε Τρωάδα;
    -«άστοχα πράγματα και κινδυνώδη
    ……………………………………………
    ο θεουργίες κι οι επισκέψεις στους ναούς
    των εθνικών»

  5. Aρκεσινεύς said

    -2 τα λάθη, συγνώμη.
    reparo
    Οι θεουργίες
    -στον τίτλο «ατελή’, στο κείμενο ατελή. Υπονοεί κάτι.

  6. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    5: Τα εισαγωγικά του τίτλου νομίζω πως χρειάζονται για να δηλωθεί ότι τα πέντε ποιήματα ανήκουν στην κατηγορία των καβαφικών ποιημάτων που επισήμως χαρακτηρίζονται Ατελή. Θα έβαζα εισαγωγικά κι αν ήταν πέντε «κρυμμένα» ή «αποκηρυγμένα». Μέσα στο κείμενο, είναι σαφές για ποια κατηγορία μιλάμε, οπότε περισσεύουν τα εισαγωγικά.

  7. Aρκεσινεύς said

    Γράφει ο Σεφέρης :»οι θεοί εμπαίζουν,οι άνθρωποι εμπαίζουν » και ο ευσεβής,ο την ορθήν πίστιν κρατών Αθανάσιος «γιατί σε μένα» με το θλιμμένο βλέμμα.

  8. >δεν βρίσκονται στο Διαδίκτυο, ίσως για λόγους πνευματικών δικαιωμάτων

    που μόλις παραβίασες!
    Γουστάρω 😉

  9. aerosol said

    Εικασία απλού αναγνώστη:
    Ίσως στο πρώτο -που μου φαίνεται πλήρες και θαυμάσιο- ο Καβάφης να γίνεται πιο ευθύς, λιγότερο υπαινικτικός απ’ όσο προτιμούσε.

  10. Aρκεσινεύς said

    «εκύτταζαν με πόθον και στοργή»
    Πόθος για το κάλλος, στοργή για τη χαμένη αίγλη.

  11. Προσπαθώ να εξηγήσω γιατί ο Ιουλιανός απασχόλησε τόσο πολύ τον Καβάφη.
    Επιτρέψτε μου να μοιραστώ μαζί σας μερικές σκέψεις μου.
    Οι εποχές και οι ανθρώπινες καταστάσεις που εκφράζουν κάποιο ΜΕΤΑΙΧΜΙΟ αποτελούν πρόκληση και είναι ελκυστικές για τους Ποιητές.
    Ακόμη κι αν αυτό το πένθιμο σήμαντρο «Είπατε τω βασιλεί, χαμαί πέσε δαίδαλος αυλά…», δεν είναι χρησμός του Μαντείου των Δελφών αλλά μεταγενέστερη επινόηση κάποιου χριστιανού συγγραφέα, τελικά με το τέλος του Ιουλιανού, έχουμε το τέλος ενός κόσμου.
    Το γεγονός ότι ο Ιουλιανός (κι όχι μόνο αυτός) για μεγάλο διάστημα κράτησε κρυφή τη μεταστροφή του στις νεοπλατωνικές παγανιστικές αντιλήψεις, προσφέρεται για αμφισημίες, οι οποίες γοητεύουν ιδιαίτερα τον Καβάφη.
    Ο Φόβος του Θανάτου, τον οποίο βίωσε κατά την παιδική και νεανική του ηλικία και η δολοφονία όλων των συγγενών του – φόβος που όπως είναι φυσικό τον ακολούθησε σε όλη του τη ζωή – αναδεικνύουν ένα άτομο «άξιο ποιητικής προσέγγισης».
    Η συναισθηματική και ασυνήθιστη συμπεριφορά ενός αυτοκράτορα (ο οποίος π.χ. σπεύδει με θέρμη να προϋπαντήσει το φιλόσοφο δάσκαλό του Μάξιμο τον Εφέσιο ή συνοδεύει πεζός μαζί με τα πλήθη τους νεοεκλεγέντες συγκλητικούς), απολύτως κόντρα με τα καθιερωμένα και τα πρωτόκολλα της εποχής, είναι εξαιρετική πρώτη ύλη για τον Ποιητή.
    Αλλά και ο ασκητικός τρόπος ζωής του Ιουλιανού, τη στιγμή που οι υπήκοοί του είχαν συνηθίσει στην ιδέα ενός παντοδύναμου και αυταρχικού μονάρχη, μπορεί να εμπνεύσει.
    Πάνω απ’ όλα όμως ο Ιουλιανός ήταν ο Μεγάλος Ηττημένος, της μάχης δυο κόσμων.
    Ιουλιανέ, αποχαιρέτα τον αρχαίο κόσμο που χάνεις…

    Μπορεί για τα παραπάνω που αναφέρω να μη γίνεται νύξη στα ποιήματα του Καβάφη αλλά «ποίησις κρύπτεσθαι φιλεί…»

  12. ππαν said

    Πολύ ωραία, και η ανάρτηση και οι συζητήσεις που προηγήθηκαν!

  13. Με την ευκαιρία, στην ιστοσελίδα για τον Καβάφη υπάρχουν και «κρυμμένα πεζά» για τα οποία έχω την απορία αν εκδόθηκαν ποτέ ή και συμπεριλαμβάνονται στην έκδοση με την επιμέλεια του Μιχάλη Πιερή.
    http://www.kavafis.gr/prose/list.asp?cat=9
    Η ιστοσελίδα τα αναφέρει μόνο με τους τίτλους τους, να υποθέσω πως κι εδώ έχουμε να κάνουμε με τα «δικαιώματα αναστήλωσης κειμένου»;

  14. Aρκεσινεύς said

    Πολύ ωραία τα γράφεις, Ορεσίβιε. Ο Μάξιμος,απλώς για περαιτέρω σκέψη, έχει χαρακτηριστεί ένας από τους πιο δραστήριους απατεώνες όλων των εποχών.
    Στο 2 ποίημα «Μα διόλου απίθανο να είν’ αληθινόν» και παρακάτω «αν είναι αληθινό» :η γνωστή αμφισημία του Κ. Προσοχή χρειάζεται κι εκείνο «ο πολύς φιλόσοφος» ειρωνικό , όχι ο μεγάλος, ο πολύς. Αγνωμοσύνη διαβλέπει ο Κ. στον Ιουλιανό. Έτσι είναι; Ποιος γνωρίζει τη σκέψη του Κ. ;
    Κακώς,Νίκο, δημοσίευσες, Κυριακή τόσο μεγάλο θέμα. Όλοι λείπουν.
    Καλό μεσημέρι.

  15. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα σχόλια!

    14: Τα λογοτεχνικά θέματα Κυριακή μπαίνουν… αν και έχεις δίκιο. Μπορεί να αργήσω το αυριανό, ώστε να μείνει τούτο εδώ σε πρώτο πλάνο και αύριο το πρωί.

    13: Δεν έχω πρόχειρο το βιβλίο, αλλά αυτά τα πεζά έχουν εκδοθεί. Μπορεί να μην δημοσιεύονται από την ιστοσελίδα επειδή είναι εκτενή (αν και όχι όλα). Δεν νομίζω ότι έχουν δικαιώματα, αφού δεν έγινε αναστήλωση -κρυμμένα ήταν.

  16. 10:
    >εκύτταζαν με πόθον και στοργή

    Το γκούγκλισα και …αίσχος!
    Με στέλνει στο
    http://www.bourdela.com/forum/index.php?topic=3738.227400

  17. Alfred E. Newman said

    Σχετικά με το θέμα των πνευματικών δικαιωμάτων.
    Ακόμα και αν θεωρηθεί ότι τα «ατελή» έχουν πρόσθετη προστασία λόγω της αναστύλωσής τους από την Lavagnini αυτό δεν αποτελεί επαρκή εξήγηση γιατί δεν εμφανίζονται (κάποια από αυτά) στο δίκτυο.
    Ήδη από το 2003 τα «ατελή» περιλαμβάνονται στην έκδοση «Άπαντα τα Ποιήματα» που κυκλοφόρησε με εκδοτική επιμέλεια της Σόνιας Ιλίνσκαγια.
    Έχω κάποιες εικασίες γιατί δεν εμφανίζονται στο δίκτυο αλλά προς το παρόν παρέλκουν.
    Με ιδιαίτερο ενδιαφέρον όμως παρατηρώ την «εκπληξη» γιατί κάτι δεν υπάρχει στο δίκτυο.
    Τόσο πολύ θεωρούμε πια το δίκτυο ως βιβλιογραφικό αποθετήριο;

  18. rogerios said

    Εξαιρετικού ενδιαφέροντος η σημερινή ανάρτηση (και πράγματι το θέμα άξιζε αυτή την προσπάθεια «ομογενοποίησης»).

    Μια μόνο σχολαστική παρατήρηση: «πόλη Vienne, στις όχθες του Ροδανού (κοντά στη Λυόν…)». Δεν είναι ανάγκη να διατηρήσουμε το σημερινό γαλλικό τοπωνύμιο, για τους αρχαίους ήταν η «Βίεννα» (βλ. εδώ για Φλ. Ιώσηπο, Πλούταρχο και Ευσέβιο Καισαρείας).

  19. sarant said

    17: Στην περίπτωση του Καβάφη, όπου όλα τα άλλα ποιήματα εμφανίζονται στον επίσημο δικτυακό τόπο, είναι αξιοσημείωτο ότι αυτό το κομμάτι του έργου του δεν εμφανίζεται -πιο σωστά, δεν εμφανιζόταν το 2007 που γράφτηκε το άρθρο.

  20. Ἀπὸ τὶς πιιὸ ὄμορφες ἀναρτήσεις.

    Ὁ Πηγάσιος βέβαια παλινδρόμησε στὴν εἰδωλολατρία.

    Ἔχει ἐκφραστῆ ἡ ἄποψι ὅτι τὸ σφύργμα στὸ ὁποῖο ἀναφέρεται ὁ Ἰουλιανὸς εἶναι ἢ τὸ τελετουργικο καὶ συμβολικὸ φύσημα στὴν βάπτισι ὴστὸ σφύριγμα ἐκεῖνο ποὺς ἀναφέρεται καὶ στὴν Ἁγία Γραφή ὡς σφύργιμα ἀπέναντι σὲ κάποιον κατσετραμμένο οἶκο ἢ μιὰ ἐρημωμένη πόλι: . στὸ Γ Βα 9,8, στὸ Β Πα 29,8 Ἰὼβ 27,23 Μιχ.6,16 Σοφον. 2,15 Ἰερ. 19,8 25,9 27,13 29,17 Θρῆνοι 2,15 Ἰεζ. 27,36.

  21. Πολύ χοντρό ποιητικό νήμα, Νοικοκύρη. Δε σπάει με τίποτα.
    Πολύ συχνά είσαι διασκεδαστικός, είρων, διερευνητικός κ.ο.κ. σήμερα όμως ήσουν συγκλονιστικός.
    Η αλήθεια είναι ότι ο Καβάφης είναι μια προσωπικότητα που θ’ απασχολήσει την κριτική για πολλούς αιώνες. Είναι ιστορικά και ‘πολλαπλώς άλλως’ μεταιχμιακός, αμφίσημος, ίσως και αμφιθυμικός, ευφυής, τρυφερός, πονεμένος, συνειδητός της ματαιότητας, μεγάλος ποιητής και παράλληλα ασχολήθηκε με ανάλογες ιστορικές περιόδους ή καταστάσεις, ενώ στην ανάπτυξη του λόγου του πετυχαίνει να γοητεύει, με μια γοητεία που ασκείται ακόμα πάνω μας σχετικά με την εποχή και την Αίγυπτο όπου έζησε ο ίδιος.
    Και κατάφερεςνα τα περάσεις όλα αυτά σε μιαν ανάρτηση.

    ΥΓ. Δε σου καταλόγισα το ‘φιλοβαρβαρισμικός’ λόγω του πριν χωρίς το από, (τον ανατριχιαστικό σολοικισμό ‘άναξε’ που μας τάραξε τον αντιπαρέρχομαι) διότι η σημερινή ανάρτηση είναι ΜΕΓΑΛΕΙΩΔΗΣ. (Ελπίζω ν’ αντιλαμβάνεσαι και το δικό μου σατυρικό στιλ)

  22. #17 Αλφρέδε «Τόσο πολύ θεωρούμε πια το δίκτυο ως βιβλιογραφικό αποθετήριο;»
    Γιατί, πχ η Ανέμη και το ΑΠΘ τι (δεν) είναι;

  23. Alfred E. Newman said

    @22
    Προφανώς και το δίκτυο είναι και αποθετήριο αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι περιέχει ή πρέπει να περιέχει τα πάντα.
    Αλλά τελικά το σχόλιο μου ήταν λίγο εκτός στόχου γιατί όπως εκ των υστέρων διαπίστωσα τα «ατελή» υπάρχουν (σχεδόν όλα) στον επίσημο δικτυακό τόπο του αρχείου Καβάφη http://www.kavafis.gr/poems/list.asp?cat=3
    Επίσης υπάρχουν και πεζά του Καβάφη http://www.kavafis.gr/prose/list.asp?cat=6

  24. Επειδή Νίκο μου τα πάντα είναι τέλεια και δουλεμένα στην παρουσίασή σου (και τα ατελή παναπεί) κάνω μόνο μια παράπλευρη ερώτηση. Η Renata είναι μάλλον κόρη του περίφημου Lavagnini; Τον ακούγαμε παλιά. Λέω κόρη γιατί κάνω μια υπόθεση για τις γενιές.

    Γιάννης

  25. Μαρία said

    23 Μόνο οι τίτλοι. Πάτα κάτω και στα Δικαιώματα.

  26. ππαν said

    24: Για τον Μπρούνο λες; Κι εγώ αυτό αναρωτήθηκα. Α προπό, Λαβανίνι κι όχι Λαβανιίνι; 🙂

  27. Aρκεσινεύς said

    Άλλαξε η απόδοση του «συρίττειν…τον σταυρόν» ή μου φαίνεται;
    Εν πάση περιπτώσει, αν έμεναν στο σταυροκόπημα (με φτύσιμο στον κόρφο τους), θα είχε καλώς. Όμως οι «ευσεβείς» προχώρησαν σε καταστροφή του αρχαίου κόσμου. Βλ. λ.χ. τα σχόλια » Εις τα περίχωρα της Αντιοχείας». Μέγας ο Θεοδόσιος, αποστάτης ο Ιουλιανός, κοπρώνυμος ο Κων-νος ο Ε΄ κ.λπ.! Θυμηθείτε το σάλο που προκάλεσε το βίντεο για την καταστροφή του Παρθενώνα από τους σημερινούς φαιά φορούντας.
    Υποστηρίζεται πως μια από τις αιτίες της αποτυχημένης προσπάθειας του Ι.εναντίον των Χ. ήταν ότι δε στηρίχθηκε στις κατώτερες τάξεις που στο μεγαλύτερο ποσοστό εξακολουθούσαν να είναι Εθνικοί.
    16. Καβάφης έγραψε

  28. Aρκεσινεύς said

    ‘στους’, όχι ‘από τους’

  29. 26
    Κύττα Ππαν: Το πρώτο νιι πατρινο-αχαγιάτικο, το δεύτερο νι κανονικό.
    Φχαριστήθηκα που έγραψα ένα κύττος, όπως το μάθαινα μικρός.Για να τιμήσω το μεγάλο ποιητή.

    Γιάννης

  30. Alfred E. Newman said

    @25
    😳 😦

  31. Συγγνώμη για το «κύττος». Συμφυρμός με κύτταρο και τέρας. Πάντως κητάζω δεν υπήρχε… Ο Μπρούνο ναι. Νομίζω ήταν ελληνιστής στο Παλέρμο.
    Γιάννης

  32. Μαρία said

    Κόρη του είναι η Ρενάτα.

  33. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα, με προλάβατε με τη Ρενάτα.

  34. Aρκεσινεύς said

    Για το 5 ποίημα
    Χαρακτηριστικά τα υποτονικά εκφραστικά:ψιθύρισε-εμειδίασε.
    Τι σημαίνει εκείνο το «βεβαίως»; συμφωνεί ή ειρωνεύεται ο …νέος; Ό ΤΙ ΘΕΌς Ή ΜΗ ΘΕΌΣ Ή ΤΟ ΜΕΣΟΝ.
    Γι’ αυτό είναι ο μεγάλος ποιητής.
    Φιλολογίζων σχολιάζω. Μαρία, γιατί δε συμμετέχεις;

  35. Ο ποιητής έψαχνε να πάρει πίσω τα μονόφυλλα με τα ποιήματά του που ήθελε να αποσύρει και κάποιοι δημοσιεύουν τα …αδημοσίευτα προφανώς από…ιστορικό καθήκον. Τυμβωρυχείαν θυμίζει που θάγραφε κι ο ποιητής

  36. sarant said

    «Τυμβωρυχίαν» θα έγραφε, αν έγραφε’ και δεν είναι ακριβώς έτσι με τα αποσυρόμενα μονόφυλλα, αλλά αναγνωρίζω πως η άποψή σου (και δεν είσαι ο μόνος) έχει μια βάση. Σκέψου πάντως ότι αν γινόταν σεβαστή η (ρητά εκφρασμένη!) θέληση του Κάφκα, το μεγαλύτερο μέρος του έργου του θα είχε καεί αντί να εκδοθεί.

  37. #36
    Μην είσαι σίγουρος ότι δεν θα το έγραφε με ει, δεν ήταν και πολύ της ορθογραφίας και των σωστών τύπων.
    ( Κάτι θα ήξερε παραπάνω ο Φραντς από τους εκ των υστέρων κριτικούς του )
    Με τα δημοσιευθέντα αποσυρθέντα και μη εκδοθέντα έχω ξαναασχοληθεί :

    http://gpointsbreeze.blogspot.com/2009/05/c-p-cavafy.html

  38. 37 Ἀντιθέτως, νομίζω ὄτι τὸ ὀρθογραφικὸ σύστημα ποὺ ἀκολουθοῦσε, ἂν καὶ μεταβάλλονταν μὲ τὴν πάροδο τοῦ χρόνου ὤσπου νὰ παγιωθῇ μέσα στὴ δεκαετία, ἂν θυμᾶμαι καλά, τοῦ 1910, ἦταν ἀρκετὰ αὐστηρό.
    Τὸ τελικό, ἂς ποῦμε, σύστημά του, διατηρεῖ πολλά ἀπολιθώματα, ἀκολουθῶντας ὅμως, σὲ ἄλλα ζητήματα, τὸ ῥεῦμα τῆς ἐποχῆς – ἡ ὀρθογραφία του, δηλαδή, εἶναι ἐ ξ ί σ ο υ μικτὴ μὲ τὴ γλῶσσα του· καί, πιστεύω, γιὰ τοὺς ἴδιους λόγους (τοὺς καθαρὰ αἰσθητικούς), γιὰ νὰ συνδυάσῃ δηλαδὴ τὰ ζωντανὰ μὲ τὰ ὄμορφα (ὅπως ἔλεγε ὁ ἴδιος).

  39. – @Αρκεσινέα #14. Δεν γνωρίζω από ποιους χαρακτηρίστηκε ο Μάξιμος ο Εφέσιος, δραστήριος απατεώνας. Από φιλοσόφους ή ιστορικούς;

    – Θεωρώ ως τον ατελέστερο στίχο των «ατελών» την γ΄ αράδα του 4ου: «που βγήκε αληθινός – που αυτός που εισήρχετο…». Τρία συνεχόμενα ΠΟΥ (χωρίς καμιά ποιητική σκοπιμότητα) σε στίχο του Καβάφη! Μιλάμε όμως για ατελή, εντάξει;

    – Ακόμη και αυτά τα ατελή ποιήματα του Κ. για τον Ιουλιανό, τα διαπερνά το ίδιο υπαινικτικό πνεύμα, η υπόγεια ειρωνεία και η αμφισημία, που χαρακτηρίζουν και τα εφτά ολοκληρωμένα του. Αυτή ακριβώς η προσέγγισή του για τον Ιουλιανό, έχει δημιουργήσει αμηχανία σε πολλούς μελετητές οι οποίοι καταφεύγουν σε αοριστίες του τύπου: «Ο Καβάφης πραγματεύεται από ασυνήθιστες οπτικές γωνίες την προσωπικότητα του Ιουλιανού…», λες και υπήρχε περίπτωση ένας Καβάφης να τον προσέγγιζε από «συνηθισμένες» οπτικές γωνίες!
    Κάποιοι άλλοι όμως, τολμηροί αυτοί, αναφέρουν ότι ο Κ. προσεγγίζει τον Ι. «με κάποιαν ειρωνία». Όσοι έχουν αυτή την άποψη, θεωρώ ότι δεν έχουν καταλάβει απολύτως τίποτα από την προσέγγιση του Καβάφη στην προσωπικότητα του Ιουλιανού. Για να μείνουμε στα ατελή, στο ποίημα 4:
    «γερόντισσα τυφλή τον είπες με οδύνην
    ως θέλω να υποθέτω ή, φαύλη! με χαράν;»
    Πιστεύει κανείς, ότι πράγματι ο ποιητής, θεωρεί φαύλη την τυφλή γερόντισσα, σε περίπτωση που είπε με χαρά το λόγο της – που αναφέρεται πιο πάνω στο ποίημα – και εννοεί πραγματικά ότι θα ήθελε η γερόντισσα να είχε πει αυτό το λόγο με οδύνη; Ή ότι με το στίχο του 3ου: «Το κάθαρμα ο Ιουλιανός είχε εκπνεύσει», ο Κ. θεωρεί κάθαρμα τον Ιουλιανό; Τότε δεν θα ήταν ο Καβάφης αλλά ο … Γαργάλατας.

    – Φαντάζομαι ότι ο Καβάφης θα γνώριζε ότι ο Ιουλιανός εξυμνήθηκε την περίοδο του Διαφωτισμού από τον Μοντεσκιέ και τους άλλους διαφωτιστές. Επίσης ίδια ήταν η προσέγγιση γι’ αυτόν και την περίοδο του ρομαντισμού (παρ΄ότι δεν υπήρχαν ιστορικές αναφορές για την ερωτική του ζωή). Ο Σίλλερ μάλιστα προσπάθησε ανεπιτυχώς να γράψει μια τραγωδία με τον Ιουλιανό κεντρικό ήρωα. Δεν έχω όμως κάποια στοιχεία που να επιβεβαιώνουν την (διαισθητική) βεβαιότητά μου (ότι δηλ. ο Κ. τα γνώριζε). Πάσα πληροφορία επ’ αυτού πολύτιμη για μένα.

  40. ππαν said

    Κι ο Μοντεσκιέ κι ο Βολταίρος του είχαν συμπάθεια αλλά νομίζω ο Γίββωνας τον αποθέωσε. Πάντως πριν από τον Διαφωτισμό ο Μονταίνιος συνέλαβε την αποστασία του Ιουλιανού ως πίστη στην παράδοση. Αν αντιστρέψουμε την προοπτική, ήταν κολημένο άτομο, θέλω να πω τότε ο Χριστιανισμός ήταν ο νέος κόσμος κι αυτός ήταν η μάυρη συντήρηση 🙂

  41. rogerios said

    Χε, χε… Ππαν έγραψες! 🙂 Ποτέ δεν είχα φανταστεί τον Ιουλιανό σαν «κολλημένο υποστηρικτή της κυρίαρχης αριστερής ιδεολογίας της μεταπολίτευσης». Από την άλλη, πάντα είχα την εντύπωση ότι οι χριστιανοί εκκλησιαστικοί παράγοντες των μέσων του 4ου αι. που βρέθηκαν με τρελλή εξουσία θα πρέπει να έμοιαζαν με στελέχη του ΠΑΣΟΚ του ’81 (τουλάχιστον σε μια ευγενική, αριστοκρατική φύση όπως ο Ιουλιανός).

  42. ππαν said

    Το παράκανα λες, ε 🙂 (Γεώργιος Ράλλης ο Ιουλιανός; )
    Από κάπου πήρα την ιδέα, νομίζω από αυτόν τον Μπράουν που έγραψε για την ύστερη αρχαιότητα, μπορεί και να κάνω λάθος. Αλλά σα να θυμάμαι που κάτι έγραφε για τις κοινωνικές αλλαγές που επέβαλαν νέα σχέση με το ν Θεό κι ο Ι. δεν μπόρεσε να το καταλάβει

  43. 40. Το ερώτημά μου ίσως να μην έγινε κατανοητό. Αναζητώ στοιχεία που να επιβεβαιώνουν, ότι ο Καβάφης είχε διαβάσει τα κείμενα των περιόδων του Διαφωτισμού και του Ρομαντισμού που εξυμνούσαν τον Ιουλιανό.

  44. ππαν said

    Α, δεν απαντούσα στο ερώτημά σας, θέλω να πω δεν μπορώ να απαντήσω, δεν είμαι δα κι η Ρενάτα Λαβανιίνι. Πάντως η εικόνα του Ιουλιανού στον Καβάφη και στους Διαφωτιστές δεν είναι όμοια, νομίζω.

  45. Μαρία said

    Το σίγουρο είναι οτι χρησιμοποιούσε για πηγή το Γίββωνα.

  46. . 20!

    5. πολύ ωραίος, «πρώτα ο Ματθαίος, πρώτα ο Λουκάς», ε

    4. Hunc deorum templis – είμαι μαζί του-
    αδύναμο το φινάλε και σ’ αυτό και στο πέντε-

    3. Αθανάσιος, οι τελευταίοι πέντε στίχοι ίσως έχουν ένα συντακτικό ντε φώ ανάμεσα των ενικών και των πληθυντικών

    2. ίσως το ουδέτερο άρθρο στην αρχή του τελευταίου στίχου να δημιουργεί αστάθεια σ’ όλο τον στίχο

  47. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα -και καλημέρα!

  48. Aρκεσινεύς said

    Καλημέρα.
    Ο Ιουλιανός ετάφη, όπως και οι περισσότεροι αυτοκράτορες, στο ναό των αγίων αποστόλων.Εκεί ήταν θαμμένοι και ο Ναζιανζηνός και ο Ιωάννης ο Θεολόγος (άραγε ήταν δίπλα-δίπλα με τον δυσσεβή;). Η κηδεία του ‘Αποστάτη’ έγινε θρησκευτικώς χοροστατούντος του πατριάρχη ;Είναι ενδιαφέρον αν κάποιος το γνωρίζει να μας πληροφορήσει.
    Γιατρέ Ορεσίβιε, φίλε του Ιουλιανού, που του έφερες τη δυσάρεστη είδηση από τους Δελφούς, ο Αυστριακός ιστορικός Ernest Stein, νομίζω βυζαντινολόγος, χαρακτήρισε έτσι τον Μάξιμο. Πάντως ο ίδιος αναφερόμενος στον Ιουλιανό, όχι στην αυτοκρατορική του θητεία, δεν είναι πάντα επικριτικός. Κάτι άλλο δεν ξέρω.

  49. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    Καλημέρα, ωραία ανάρτηση (διαβάζω πάντα με καθυστέρηση τα του σαββατοκύριακου -μικρή πολυτέλεια της δευτέρας)!

    Ο Καβάφης λάτρευε τον Ιουλιανό, γιατί εκείνος προσωποποιούσε καλύτερα από κάθε άλλον το τέλος εποχής, το μεταίχμιο ανάμεσα στον παλαιό βέβαιο κόσμο και τον νεώτερο αβέβαιο που ερχόταν. Είχε να κάνει και με την εν γένει παρακμιακή στάση του Καβάφη, και με τον χαρακτήρα της Αλεξάνδρειας των αρχών του αιώνα που έζησε. Αυτά είναι γνωστά, βέβαια, και χιλιοειπωμένα. Η βιογραφία της Πολύμνιας Αθανασιάδη «Ιουλιανός» (στην οποία έχω ξανααναφερθεί απλώς γιατί την θαυμάζω), σε εμπλουτισμένη έκδοση απ’ το Μορφωτικό Ίδρυμα της Εθνικής, δικαιολογεί τον παρεξηγημένο για αιώνες Ιουλιανό και, πλαγίως, τον Καβάφη. Ο δεύτερος δεν χρειαζόταν (;), φυσικά, υπερασπιστές. Οι επιτιμητές του έκαναν τέλεια την δουλειά τους.

    Η Ρενάτα Λαβανίνι, εκτός από σπουδαία νεοελληνίστρια, είναι και Επίτημη Πρόξενος της χώρας μας στο Παλέρμο. Το καλό να λέγεται.

  50. Aρκεσινεύς said

    διορθώνω: Ιωάννης ο Χρυσόστομος

  51. Γιώργος Λυκοτραφίτης said

    …Επίτιμη (άντε, και Επίτιμος)…

  52. «εάν δεν ευρεθεί αλλού, σε κανέναν βίο του Αγ. Αθανασίου, το ποίημα δεν στέκεται»

    Εννοούσε μάλλον ο Καβάφης ότι «το ποίημα δεν παραμένει (στην ομάδα των δημοσιεύσιμων)», αλλά με συγκινεί πολύ και η συγγένεια προς την νεώτερη (;) έκφραση «το ποίημα δεν στέκει» = «το ποίημα δεν στηρίζεται (σε στέρεα δεδομένα)», «το ποίημα δεν είναι αποδεκτό», κλπ

  53. gbaloglou said

    o gbaloglou είμαι στο #52 🙂

  54. sarant said

    52: Εγώ το δεν στέκεται το καταλαβαίνω σαν συνών. του δεν στέκει = δεν είναι αποδεκτό.

  55. Μαρία said

    54 (52) Το δηλώνει άλλωστε οτι τον ενδιαφέρει η τεκμηρίωση. Αν θα το δημοσίευσε, είναι άλλο θέμα, όπως δείχνουν και τα άλλα ατελή για τον Ιουλιανό, που δεν τους λείπει η τεκμηρίωση.

  56. rogerios said

    Μικρή η απόσταση μεταξύ Ορεσίβιου και Ορειβάσιου… 😉

  57. 54-55

    Να εικάσουμε ότι το «δε(ν) στέκεται» εξελίχθηκε σε «δε(ν) στέκει»;

    [Σε μία πρόχειρη διαδικτυακή αναζήτηση βρίσκω πάντως ένα τουλάχιστον παράδειγμα του «δε στέκεται» με την σύγχρονη έννοια του «δε στέκει»: απλά τώρα θέλει ξαναγράψιμο γιατί έτσι δε στέκεται μόνο του. (Βεβαίως η παρουσία του «μόνο του» υπονομεύει το παράδειγμα μου.)]

  58. Μαρία said

    57 Δε στέκεται αυτό που λες. Το στέκω έρχεται πιο λαϊκό.
    Δες τα ρήματα στο ΛΚΝ.

  59. ολα said

    56. Όλα τα δίκια με το μέρος σου. Η απροσεξία πληρώνεται. Ταπεινά συγνώμη, Ορεσίβιε.

  60. Αρκεσινεύς said

    Όλα δεν υπάρχει. Υπάρχει μόνο Αρκεσινεύς.

  61. Μαρία said

    59 Φάνηκε οτι το έκανες λογοπαίζοντας.

  62. Αρκεσινεύς said

    Μαρία,δεν ήθελα να το γράψω εγώ.

  63. emp said

    «Ως τι πρέπει να εκλάβουμε αλήθεια την προσωπική εμπάθεια που επιφυλλάσσει στον αποκαλούμενο Αποστάτη…; Ως πολεμική; Θα ήταν σαν να λάκτιζε κανείς τον πεσμένο αντίπαλο. Ως καταγγελία του φανατισμού ενός πουριτανού μονάρχη…; Κι όμως, σε αντίθεση με τους επικριτές του, ο
    Ιουλιανός ήταν άνθρωπος που ήξερε αν μη τι άλλο να αυτοσαρκάζεται. Ως αναδρομική προφητεία, έστω, ότι ο ρους της Ιστορίας είναι αναντίστρεπτος;»

    http://www.ekebi.gr/magazines/ShowImage.asp?file=183058&code=7566
    (σ. 579)

    Η αλήθεια είναι ότι η στάση του Κ. (καθόλου «πλάγια ματιά»…) θυμίζει ζηλωτή, φανατικό χριστιανό. Ήταν όμως;

  64. Ριβαλντίνιο said

    @ sarant

    Θαυμάσιο άρθρο.

    ——————————–

    Για τον Μάξιμο τον Εφέσιο που αναφέρθηκε στα σχόλια : έπεισε την συζυγό του να αυτοκτονήσουν πίνοντας μαζί δηλητήριο και αφού αυτή ήπιε πρώτη, αυτός το μετάνιωσε και δεν ήπιε !!! 😈 🙄 ❗ 😯

  65. sarant said

    64 Νάσαι καλά Μπορεί να το αναδημοσιεύσω.

  66. […] κάπου ὁ Ν. Σαραντάκος, μὲ ἀφορμὴ τὸ ποίημα Ἀθανάσιος […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: