Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Έγινε άρατος λοιπόν

Posted by sarant στο 13 Απριλίου, 2012


 

Μια και είναι μεγαλοβδόμαδο, συνεχίζω από χτες με μια ακόμα λαϊκή λέξη που έχει γεννηθεί από την εκκλησιαστική γλώσσα και ειδικότερα τις πασχαλινές λειτουργίες, όσο κι αν η προέλευσή της δεν είναι καθόλου φανερή. Είναι μια λέξη που την έχω συμπεριλάβει στο βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται«, αλλά που είχα να πω λίγο περισσότερα γι’ αυτήν (αφού στο βιβλίο έβαλα όριο τις 200 λέξεις για κάθε λήμμα του). Βέβαια, δεν είναι και τόσο γνωστή λέξη, και δεν ξέρω σε ποιο βαθμό χρησιμοποιείται ακόμα -και περιμένω να μου πείτε εσείς αν την ξέρετε κι αν τη χρησιμοποιείτε.

Πρόκειται για τη λέξη άρατος, που είναι εύχρηστη ιδίως, αλλά όχι αποκλειστικά, στη φράση «έγινε άρατος», που σημαίνει «εξαφανίστηκε, έγινε άφαντος, τράπηκε σε φυγή», και η οποία ακόμα ακούγεται στην Πελοπόννησο, την Αιτωλοακαρνανία και την Ήπειρο (αν ακούγεται κι αλλού θα μου το πείτε). Από τον άρατο έχει προκύψει και ρήμα αρατίζω = τρέπω σε φυγή, π.χ. «αράτισες τους άντρες μας, φοβερέ μ’ Αλή Πασιά», και αρατίζομαι = το βάζω στα πόδια, εξαφανίζομαι τρέχοντας, π.χ. Έφτασε ένα φοβέρισμα του Γεσίλα κι ο ψάλτης αρατίστηκε από το βελούχι (Χατζόπουλος, Ο πύργος του Ακροπόταμου).

Η φράση έχει γεννηθεί από ένα εκκλησιαστικό δρώμενο, που γίνεται μετά την Ανάσταση. Επειδή εγώ δεν έχω ιδία πείρα, μεταφέρω περιγραφή από ένα ζακυθινό ιστολόγιο: Μετά το «Χριστός Ανέστη» όταν οι ιερείς γυρίσουν στην εκκλησία, γίνεται το εξής: πριν έμπει ο παπάς στην εκκλησία, γίνεται το έθιμο του «Άρατε πύλας». Η πόρτα της εκκλησίας είναι κλειστή κι ο παπάς κρατώντας υψωμένη τη λαμπάδα της Ανάστασης, λέει με δυνατή φωνή: «άρατε πύλας, οι άρχοντες υμών, και επάρθητε, πύλαι αιώνιοι, και εισελεύσεται ο βασιλεύς της Δόξης». Ο κρυμμένος από μέσα νεωκόρος, υποκρινόμενος τον Σατανά ρωτάει: «τις εστίν ούτος ο βασιλεύς της δόξης»; Και ο παπάς απαντά: «Κύριος κραταιός και δυνατός, Κύριος δυνατός εν πολέμω, Κύριος των Δυνάμεων» κλπ Κι αμέσως δίνει μια κλωτσιά στην πόρτα, την ανοίγει και περνά με τους πιστούς, προβάλλοντας την Αναστάσιμη λαμπάδα. Ο νεωκόρος πρέπει αμέσως να εξαφανιστεί και να μην τον δει κανείς εκείνη τη στιγμή. Αν συμβεί το αντίθετο, νομίζουν ότι θα γίνει κάποιο κακό.

Παρόμοια τελετή, που οι πιστοί την παρακολουθούν σαν θέαμα, γίνεται -όπως διαβάζω στον Νικόλαο Πολίτη, γιατί από αυτά δεν πολυσκαμπάζω- και στα εγκαίνια εκκλησίας, όπου απέξω από την πόρτα στέκεται ο δεσπότης και από μέσα κάποιος παπάς υποδύεται το ρόλο του διαβόλου και τρέπεται σε άτακτη φυγή μόλις ο δεσπότης απέξω ανοίξει την πόρτα.

Από αυτό το δρώμενο, κι επειδή το «άρατε πύλας» δεν σήμαινε τίποτα για τους πιστούς που παρακολουθούσαν, γεννήθηκε η φράση «έγινε άρατος πύλατος», δηλαδή εξαφανίστηκε, που καταγράφεται σε πολλές παλαιότερες συλλογές λαογραφικού υλικού, και μετά σκέτο «έγινε άρατος». Στο ποίημα «Ανθρωπομάζωμα», ο Γ. Κοτζιούλας αναφέρεται στους Γερμανούς της κατοχής με τους στίχους:

Σαν εκείνους τους σκασμένους που γενήκαν άρατοι,
κι άλλοι τους, θροφή των όρνιων, μείναν στις λακκούβες

ενώ στο «Φως που καίει» ο Βάρναλης έχει τους στίχους:

Κι από το κλάμα τ’ άσωτο
τα μάτια έχουνε σβήσει
κι εχάθη ο ήλιος άρατος
για Σένα, Αλήθειας βρύση

Χρησιμοποιείται καθόλου η λέξη «άρατος» σήμερα; Γκουγκλίζοντας βρήκα σε καλαματιανή εφημερίδα ένα άρθρο με παιδικές αναμνήσεις: Με το που βγήκαμε [από το αστυνομικό τμήμα], γίναμε άρατοι, φοβούμενοι μήπως το μετανιώσουν και μας ξαναβουτήξουν.

Βέβαια, υπάρχει και αρχαίο όνομα Άρατος, και μάλιστα δύο αρκετά γνωστά πρόσωπα λέγονταν έτσι: από τη μια ο αστρονόμος Άρατος ο Σολεύς και ο Άρατος ο Σικυώνιος, ο στρατηγός της Αχαϊκής Συμπολιτείας. Μάλιστα, σε ένα άρθρο περί τσακώνικης διαλέκτου, γραμμένο προφανώς από κάποιον Λάκωνα, υποστηρίζεται ότι η φράση «έγινε άρατος» οφείλεται στον… στρατηγό Άρατο, επειδή «σε μάχες που δόθηκαν, με τους Σπαρτιάτες, αυτός και τα στρατεύματά του τρέπονταν σε φυγή, εξ ου και το έγινε άρατος. Ολα αυτά τα γεγονότα λάμβαναν χώρα το 262-222 π.Χ. Φανταζόμαστε τι εντύπωση θα είχε προκαλέσει τότε που διατηρήθηκε απ’ τους γηγενείς κατοίκους». Αλλού πάλι υποστηρίζεται ότι το «έγινε άρατος» προέρχεται από το «αρά= κατάρα» ή, κάπως λιγότερο απίθανα, από το «αόρατος». Ωστόσο, η ύπαρξη της ενδιάμεσης μορφής «άρατος πύλατος» δείχνει την αρχή της φράσης με ασφάλεια.

 

122 Σχόλια to “Έγινε άρατος λοιπόν”

  1. Immortalité said

    Λοιπόν Νίκο σε αυτή την ιστορία άκουσα και την πρώτη φορά την λέξη ταυραμπάς. Η μαμά μου μας διηγούνταν ότι όταν ήταν μικρή μετά την Ανάσταση γινόταν αυτή η αναπαράσταση και ότι ο παπάς του χωριού ήταν ένας ταυραμπάς με βροντερή φωνή και τον έβλεπες να σπρώχνει την πόρτα της εκκλησιάς και να φωνάζει «άρατε πύλας» και σ’ έπιανε δέος λέει.
    Ήταν και κοπέλι, λογικό μου ακούγεται.
    Τα τελευταία όμως χρόνια το δρώμενο έκανε την εμφάνισή του και στον Α.Τίτο. Και θα είχε πολύ ενδιαφέρον αν ο παπάς που έσπρωχνε ήταν ταυραμπάς όντως και έσπρωχνε την πόρτα με δύναμη, αν ο νεωκόρος δεν ήταν φλούφλης να λέει με μια ψιλή φωνή «τις έστιν ούτος κτλ» και να θες να βάλεις τα γέλια, αν η μικροφωνική ήταν καλύτερη και δεν έκανε συρίγματα την άγια εκείνη ώρα, αν η πόρτα δεν άνοιγε αυτόματα αλλά γινόταν μια ψιλομάχη κάτι τέλος πάντων.
    Πάντως η μαμά μου είχε πολύ συγκινηθεί την πρώτη φορά. 🙂
    Το άρατο πάντως δεν τον έχω ξανακούσει. Και για ένα κλάσμα διάβασα αόρατος…

    Καλημέρα!

  2. Έρση said

    Το έκκλησιαστικό δρώμενο που περιγράφετε οτι συμβαίνει στην Ζάκυνθο, το έχω παρακολουθήσει πριν μερικά χρόνια και στην Εκατονταπυλιανή της Πάρου. Ίσως είναι μέρος του εκκλησιαστικού τυπικού του Μεγάλου Σαββάτου.
    Χρόνια Πολλά και Καλή Ανάσταση!

  3. Immortalité said

    Στον Αγ. Τίτο και τον άρατο βεβαίως βεβαίως…

  4. ppan said

    Το άρατος δεν τόχω ακούσει, ξέρω την οδό Αράτου στην Κόρινθο και τα «άρατα κούρατα» 🙂

  5. ppan said

    Πάντως σίγουρα το «άρατε πύλας» ήταν τόσο αδιαφανές; Το «άρον τον κράββατόν σου»;

  6. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1-2: Ευχαριστώ για τις επιβεβαιώσεις του δρώμενου!

    4-5: Τα άρατα κούρατα πρέπει να είναι κι αυτά από το άρατε πύλας. Βρίσκω σε συλλογές «τα έκανε άρατα πύλατα» (= άνω κάτω) και «άρατα πύρατα». Υπάρχει βέβαια εδώ και το άρρητα αθέμιτα, που έχει δώσει το άραθα μάραθα.

  7. ppan said

    Μα άρατα κούρατα δεν έχει σχέση με εξαφανίσεις και τα τοιαύτα, ασυναρτησίες δεν σημαίνει; Πιο κοντά στο άρρητα μου φαίνεται, και βέβαια προσφέρει τη ρίμα για την συνέχεια της έκφρασης.

  8. Το δρώμενο με το «άρατε πύλας» αποτελεί και το θέμα ενός χαριτωμένου ομώνυμου διηγήματος του Αλ.Μωραϊτίδη, όπου τοποθετείται όμως κατά την επιστροφή του Επιταφίου στην εκκλησία μετά την περιφορά του.

  9. Αρκεσινεύς said

    Ξεχάσατε το διήγημα του Αλ. Μωραϊτίδη:»Άρατε πύλας» με το πάθημα του μπαρμπα-Κώστα.
    Στα παιδικά μου χρόνια γινόταν και στο χωριό μου.

  10. Αρκεσινεύς said

    Άγγελε, είχα πρόβλημα με τον υπολογιστή μου και δεν είχα δει τη δική σου σημείωση.

  11. Καλημέρα.
    Ήταν και (πρεβεζάνικη) λέξη του πατέρα μου (+2006). Μάλιστα μου είχε δώσει και την παρετυμολογική ερμηνεία τού «αρατίστηκε» (= εξαφανίστηκε): α-ο-ρατίστηκε, έγινε άφαντος!
    Για μένα, που εμβάθυνα κάπως στα βόρεια ιδιώματα, η ερμηνεία έμοιαζε σωστή: 1η φάση: κλείσιμο του ο σε ου, 2η φάση: πλήρης κώφωση του ου.
    Δεν την υποστηρίζω πια.

    Γιάννης

  12. sarant said

    8-9: Μπράβο, ήταν κρίμα να μην αναφερθεί το διήγημα!

  13. Τη λέξη Άρατος την ακούω συχνά.
    Έχουμε ένα διαμέρισμα στην Οδό Αράδου στου Ζωγράφου και τηλεφωνικά, δίνοντας τη διεύθυνση, με ρωτούν «Αράτου είπατε;»
    Η Άραδος είναι γνωστή από τις εκστρατείες του Μ. Αλεξάνδρου. Νησί και πόλη απέναντι από την Τύρο, Arwad. Και μάλιστα ένας γιατρός στο νοσοκομείο της Πρέβεζας είναι από εκεί!

    Γιάννης

  14. sarant said

    11: Ναι, το υποθετικό *αορατίζομαι θα μπορούσε να τραπεί σε αρατίζομαι. Το αόρατος σε άρατος, πολύ πιο δύσκολα.

  15. sarant said

    Όπως μου λέει φίλος με ηλεμήνυμα, το «άρατος» υπάρχει στον Πουλολόγο (απ’ όπου το καταγράφει το Μεσαιωνικό λεξικό του Κριαρά). Επίσης, στο λεξικό του Γεωργακά.

    http://www.greek-language.gr/greekLang/modern_greek/tools/lexica/search.html?lq=%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82&sin=all

  16. Α, πολύ προχωρημένοι είστε εσείς στα εκκλησιαστικά. Εγώ μόνο ένα «Σάπας, Άρατο, Αρίσβη» έχω στ’ αυτιά μου από σταθμάρχη του ΚΤΕ(Υ)Λ στα μεγάφωνα.

  17. Μαρία said

    6 Άρατα μάρατα λέμε εμείς κι αυτό πρέπει να έδωσε τα κούρατα της Ππαν.

    Το άρατε πύλας γινόταν και στην ενορία μας αλλά πάει κι αυτό όπως και άλλα έθιμα.

  18. silia said

    Άρατος , είναι ένα (αμιγώς Μουσουλμανικό) χωριό , στην περιοχή Σαπών Ροδόπης .
    Χαρούμενη Ανάσταση και όπως λέει ένας διαδικτυακός φίλος και μπλογκερ “Ν’ αναστήσουμε τον Άνθρωπο μέσα μας”.

  19. Αρκεσινεύς said

    Η λ. άρατος υπάρχει πολύ συχνά στα σταυρόλεξα ως απάντηση στην ερώτηση εξαφανισμένος,αόρατος.
    Στο χωριό μου το δρώμενο γινόταν το Σάββατο το βράδυ της Ανάστασης κατα την επιστροφή στην εκκλησία μετά το Χριστός Ανέστη στο προαύλιο. Ο παπα-Ηλίας έλεγε με βροντερή φωνή το «άρατε πύλας…», απαντούσε ρωτώντας ο κρυμμένος πίσω από την κλειστή πόρτα ψάλτης,όχι ο νεωκόρος, «τις εστιν ..». Ο διάλογος επαναλαμβανόταν 3 φορές και μετά ο παπάς με δύναμη βαρούσε την πόρτα για ν΄ανοίξει. Ευτυχώς ο μαστρο-Βασίλης παραμέριζε γρήγορα κι απόφευγε οποιαδήποτε τραυματική συνέπεια.

  20. Αρκεσινεύς said

    Υπερβατικά και πύλες.
    Καλοκαίρι του 371 π.Χ., λίγο πριν από τη μάχη στα Λεύκτρα.
    Ξενοφ. Ελληνικά ΣΤ΄4,7
    http://imageshack.us/photo/my-images/405/004plf.jpg/

    και η μετάφραση για «αλλοδαπούς’
    .
    http://imageshack.us/photo/my-images/403/005eih.jpg/

  21. Αρκεσινεύς said

    Στα αρχαία υπάρχει αρατός(αρά , αράομαι,-ώμαι) ο καταραμένος βλέπω επίσης στο L-S ο υπέρ ου ηύξατό τις,όθεν Άρητος,Αρήτη κύρ. όν. (ως το Εβρ. Σαμουήλ), μεταγεν. Άρατος

  22. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα -αυτό με τα σταυρόλεξα (σχ. 19) δεν το είχα αντιληφθεί!

  23. #18 Αχ, απρόσεκτη είσαι… Άντε καλά, πάρε κάτι για τη μέρα.

  24. Μαρία said

    23 😉

  25. Αρκεσινεύς said

    23. Το δημοτικό αυτό μεγαλοπαρασκευιάτικο μοιρολόι υπάρχει σε αρκετές παραλλαγές (όπως άλλωστε όλα τα δημοτικά τρ.) και στη δεκαετία του 60 θυμάμαι το έλεγε νανουριστά η γιαγιά μου μαζί με άλλες συχωριανές θρηνώντας το Θεό τους στη μικρή τότε εκκλησία του αγίου Ονουφρίου.Θυμηθείτε και το εξαιρετικό » Στου Όσιου Λουκά το μοναστήρι’ του Σικελιανού.

  26. #18 αμιγώς Μουσουλμανικό
    τα παλιά τα χρόνια…

  27. Mar Pap said

    επιβεβαιώνω κι εγώ το 19 με τα σταυρόλεξα. υπάρχει τουλάχιστον στο 50%

  28. silia said

    @ 26 Stazybο Hοrn
    Είχα την εντύπωση ότι ήταν αμιγώς Μουσουλμανικό . Μπορεί να κάνω και λάθος , ίσως παρασυρμένη από τις … στατιστικές , που θέλουν όλους τους Ρομα της περιοχής … Μουσουλμάνους …
    Έχω και χρόνια να περάσω από την περιοχή , έχω και κάποια … «προηγούμενα» με τον «Σεβασμιότατο» και … δεν πολυασχολούμαι .
    Σ’ ευχαριστώ που με διόρθωσες .

  29. Από τον θείο μου θυμάμαι ιστορία από τον πόλεμο, πως Άρατος-Αχαΐα (ο Άρατος της Αχαϊκής Συμπολιτείας) ήταν σύνθημα-παρασύνθημα στον λόχο του όταν πολεμούσαν στην Αλβανία.

    Επίσης, υπάρχει και το εγέρθητος, υποτίθεται ενικός του εγέρθητοι.

  30. Πάλι ξέχασα την πόρτα ανοιχτή…

  31. Κι εμένα μούκανε εντύπωση, με τόσους αρχαίους Άρατους, να προτιμούν τα σταυρόλεξα άλλο ορισμό.

  32. Μαρία said

    25 Τη θυμάσαι την αμοργιανή παραλλαγή, έστω τα πρώτα στιχάκια.

    29 Μιχάλη, τον εγέρθητο απο φίλους τον έμαθα, που υπηρετούσαν τη θητεία τους πριν πολλά χρόνια.
    Άραγε υπάρχουν άλλες προστακτικές που έδωσαν ονόματα;

  33. christos said

    7.Εγω PPan στο Σταματάκο και Δημητράκο βρίσκω το «άρατα-πέρατα» που το έλεγαν σε ξόρκια. Έπίσης στο ίδιο λεξικό δίνεται η φράση ¨πήρε τα άρατα πέρατα¨ δηλαδή έφυγε απο το σπίτι του, έφυγε απο την πατρίδα του ή και έγινε αόρατος. Σε κάθε περίπτωση όμως συνδέει το άρατα με το άρατος.

    Αυτό που κάνει εντύπωση είναι οτι το αρά -που ετυμολογεί το άρατος- δίνεται στον Μπαμπινιώτη και το Σταματάκο, στα λεξικό τους της νέας ελληνικής, ως ανάθεμα, κατάρα με αντώνυμο το ευχή, ενώ στα λεξικά της αρχαίας του Σταματάκου και του Πελέκη δίνεται και ως ευχή, δέηση, ικεσία. Βέβαια ο Σταματάκος λέει οτι στον Όμηρο χρησιμοποιείται κυρίως ως ευχή για να πληγεί κάποιος, και ίσως γι’ αυτό στα νεότερα λεξικά ορίζεται ως κατάρα, όμως αυτό δεν μου φένεται σωστό.

    Μπορούμε να ευχόμαστε να πληγεί μια κακή προσπάθεια φιλικού προσώπου για να μην πάθει τα χειρότερα οπότε θα πούμε «εύχομαι να μην του κάτσει» και όχι «τον καταριέμαι να μην του κάτσει». Άρα μήπως το αρά δεν σημαίνει κατάρα αλλά ικεσία ή δέηση; Άλλωστε το να γίνεις άρατος για να μπείς στίς ντουζιέρες των κοριτσιών δεν είναι και κατάρα, μάλλον ικεσία. 😉

  34. ppan said

    E ναι, ασυναρτησίες ακαταλαβίστικες το ξέρω το άρατα κούρατα (προαιρετικά: χέστα και κατούρα τα). Το πέρατα βάζει την διάσταση του φευγιού, όχι το άρατα

  35. christos said

    με τα γκρικλις του ιντερνετ το φαίνεται το έκανα πρίν φενεται, σορι

  36. christos said

    34. ναι όντως

  37. Μαρία said

    33 Η αρά είχε και τις δύο σημασίες. Έχεις ακούσει τη φράση «ευχή και κατάρα σου δίνω»;

  38. christos said

    37. Μαρία συμφωνούμε αλλά όταν μια λέξει έχει και τις δύο σημασίες λογικά δεν θα έπρεπε να δίνει o λεξικογράφος τη μία ώς αντώνυμο έτσι δεν είναι;

  39. christos said

    …το συμφωνούμε Μαρία το λέω διότι στα λέξικά η αρά αποδίδεται βεβαίως και ως κατάρα, σχετικά με την ερμηνία της όμως εμένα μου κάνει σε πιο σωστο το ικεσία…δεν ξέρω έτσι μου φαίνεται.

  40. christos said

    …άλλωστε το «ευχή και κατάρα» το λέμε για κάτι που έχει θετική και αρνητική πλευρά, η αρά έχει μόνο αρνητική πλευρά. Εγώ υποστηρίζω οτι η αρνητική ευχή είναι κάτι κάπως διαφορετικό απο το βαρύ «κατάρα».

  41. Το δρώμενο γινόταν και στο χωριό μου (Πλαγιά – Λέσβου) από κάποιον προηγούμενο παπά, που πέθανε στις αρχές τις 10ετίας του 70. Οι διάδοχοί του δεν το συνέχισαν για διάφορους λόγους. Στα διπλανά χωριά πάλι, δεν το συνήθιζαν!

  42. Μαρία said

    39 Μπορεί η αρχική σημασία να ήταν δέηση κλπ για καλό ή για κακό αλλά ήδη στον Όμηρο η λέξη αρή σημαίνει ανάλογα με τα συμφραζόμενα άλλοτε προσευχή κι άλλοτε κατάρα. Για τα αρχαία δεν είναι παράξενο, σκέψου και τη λέξη τύχη άλλοτε καλή κι άλλοτε κακή, αλλά απ’ τη στιγμή που έβαλαν τη λέξη σε λεξικό της νέας ελλην. αναγκαστικά θα βάλουν τη σημασία κατάρα.

  43. Άρατο Φάντασμα said

    Υπάρχει και η παραλλαγή «άρατα-πείρατα».

    33. « Άλλωστε το να γίνεις άρατος για να μπείς στίς ντουζιέρες των κοριτσιών δεν είναι και κατάρα, μάλλον ικεσία.»
    Μπα όχι, Χρήστο. Η αορατότητα (αντίθετα με τους «ευσεβείς πόθους» διαφόρων, από Πλάτωνα με το δακτυλίδι του Γύγη έως τους σύγχρονους λογοτέχνες και κινηματογραφιστές) είναι ΜΟΝΟ κατάρα!
    Το να είσαι αόρατος σημαίνει να είσαι διαφανής δηλαδή το φως να περνάει μέσα από το σώμα σου. Ένα διαφανές μάτι όμως δεν θα μπορεί ούτε να συγκεντρώνει(σαν «σκοτεινός θάλαμος») ούτε να αναχαιτίζει στον αμφιβληστροειδή φωτεινές ακτίνες μετατρέποντάς τες σε αναγνώσιμα νευρικά ερεθίσματα από τον εγκέφαλο.
    Αποτέλεσμα : Ολική τυφλότητα! Όπως ας πούμε το τίμημα της «αιθέριας φύσης» ενός φαντάσματος είναι εξ ορισμού η απώλεια της αφής, έτσι κι ο αόρατος (άρατος) άνθρωπος είναι τυφλός εξαιτίας της ίδιας της αορατότητάς του.
    Ίσως τελικά οι παλιοί κάτι να ήξεραν (κι ας μην είχαν διδαχτεί φυσική). 🙂

  44. Σχετικά ψιλοάσχετο από την θητεία μου στο Ναυτικό.
    Κάθε πρωΐ και κάθε βράδυ είχαμε έπαρση και υποστολή σημαίας και ακούγονταν τα αντίστοιχα παραγγέλματα «Αίρε» και «Υπόστειλον»
    Ενας μόνιμος αξιωματικός μου είπε το παράπονό του :
    – Καλά αυτό το «υπόστυλον» το βλέπω, ανεβάζουν εκεί την σημαία, αυτό το «έρε» τόσα χρόνια δεν κατάλαβα που βρίσκεται ;

  45. Αρκεσινεύς said

    Ας θυμηθούμε και την Αρά.
    αντιγράφω από τη μυθολογία του Decharme: «παρ’ Ομήρω και Αισχύλω οι ερινύες εισακούουσι τας αράς των παρωργισμένων γονέων και γίνονται εκδικηταί αυτών. Επί τοσούτον δε ταυτίζονται προς τας αράς ,ων εκτελούσι τα δεινά αποτελέσματα,ώστε το όνομα αυτών κατέστη συνώνυμον της λέξεως, της ελληνιστί σημαινούσης την αράν. Η Αρά δεν είναι ει μη αυτή η Ερινύς,μετά της ακατασχέτου αυτής ισχύος. Ο Ετεοκλής εν τοις επτά επί Θήβαις ανακράζει:
    Ω Ζευ τε και γη και πολισσούχοι Θεοί,
    Αρά τ’ Ερινύς πατρός η μεγασθενής,
    μη μοι πόλιν γε πρυμνόθεν πανώλεθρον
    εκθαμνήσιτε δηάλωτον.
    Η λύσις του δράματος των επτά επί Θήβας δεν είναι αλλ’ ή ο θρίαμβος της αράς Ερινύος, της αράς ριφθείσης υπό του Οιδίποδος κατά των υιών αυτού.

    Το κείμενο στ. 69-72 σύμφωνα με την έκδοση της Οξφόρδης.

  46. sarant said

    Ευχαριστώ για όλα τα νεοτερα σχόλια!

    43: Ποτέ δεν το είχα σκεφτεί αυτό με τον αόρατο!

    44: Καλό!

  47. rogerios said

    Πραγματικά, θα ήθελα να μάθω κάτι για τη σημασία του αρχαίου ονόματος. Η εξήγηση του πιθανώς Λάκωνος συγγραφέα του άρθρου για την τσακωνική μου φαίνεται εντελώς μπεντροβάτη. Κομμάτι δύσκολο να τράπηκε σε φυγή ο Άρατος απέναντι στα σπαρτιατικά στρατεύματα. Μπορεί να χρειάστηκε τη βοήθεια του Μακεδόνα βασιλιά Αντίγονου Δώσωνα, αλλά πάντως οι δυο τους συνέτριψαν τους Σπαρτιάτες του Κλεομένη στη Σελλασία.

  48. Αλαίν Ντελόν εκ Σερρών said

    Κι όταν θέλαμε να πειράξουμε τον παπά του κλειδώναμε την πόρτα.

  49. Κυριάκος said

    Παιδικά χρόνια στη Λυγαριά Σερρών:

    Παπαγιάννης:» Άρατε πύλας…»
    Κεραμάρης (μέσα από την εκκλησία): «Τις εστίν ούτος ο βασιλεύς της δόξης;»
    Παπαγιάννης: «Κύριος κραταιός…» και ρίχνει μια κλωτσιά στην πόρτα. Όμως η πόρτα έχει μαγκώσει και δεν ανοίγει με τίποτα. Και ο Κεραμάρης από μέσα: «Περίμενε παππούλη γιατί δεν μπορώ να βρω τον τσικμέ.»

    Με πόσο απλά πράματα γελούσαμε όταν ήμασταν παιδιά…

  50. Αρκεσινεύς said

    32. Μαρία,δεν είναι δικές μου θύμησες. Είναι της θείας μου του Παρασκευγού (το Παρασκευγώ) που τη χάσαμε πρόωρα και απρόσμενα,μεγίστη απώλεια,γιατί ήταν θησαυρός ανεκτίμητος λαογραφικών στοιχείων και στη μνήμη της οποίας γράφω τους πρώτους στίχους του μοιρολογιού:
    Σήμερα μαύρος ουρανός, σήμερα μαύρη μέρα,
    σήμερα βάλανε βουλή οι άνομοι Οβραίοι,
    για να σταυρώσουνε Χριστό, το Μέγα Βασιλέα.
    Ο Κύριος ηθέλησε να μπει σε περιβόλι,
    να λάβει δείπνο μυστικό μαζί κι οι Αποστόλοι.

  51. όπου καταφθάνει ο πανόπτης…

  52. Αρκεσινεύς said

    Μια από τις αμοργιανές κατάρες,λίγο επίκαιρη:
    Να φας τ΄ αντεροσύκωτά σου.

  53. π2 said

    47: Επανειλημμένα ο Άρατος έγινε άρατος μπροστά στις δυνάμεις του Κλεομένη. Για την ακρίβεια ένας από τους κύριους λόγους που κάλεσε τον Δώσωνα στην Πελοπόννησο, αυτός ο μεγαλύτερος εχθρός των Μακεδόνων ως τότε, ήταν ότι διαφορετικά θα έπρεπε να υποκύψει στην επιμονή του Κλεομένη για μια entente μεταξύ αχαϊκού Κοινού και Σπάρτης, εξέλιξη που θα στερούσε από τον Σικυώνιο και τα τσιράκια του την αδιαμφισβήτητη ηγετική θέση στο κοινό.

    Φυσικά αυτά δεν έχουν καμιά σχέση με τη λέξη που απασχολεί τον νοικοκύρη, και η τσακώνικη υπόθεση είναι καραμπεντροβάτη.

    Καλή ανάσταση σ’ όλους και καλά γλέντια.

  54. αιμίλιος said

    άρατα μάρατα έλεγε η μάννα μου… όταν της τα μπέρδευαν.

    το… δρώμενο με τον παπά παίζεται κάθε ανάσταση και στον Αρτεμώνα στη Σίφνο.

    καλή (επ) ανάσταση ………..λέμε τώρα !

  55. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ και για τα νεότερα!

  56. #8 Άγγελος. Το συγκεκριμένο διήγημα του Μωραϊτίδη υπήρχε στο βιβλίο με τα Νεοελληνικά Αναγνώσματα, που είχαμε στην Β’ τάξη του Γυμνασίου, το 1962.

    Σχετικά με το νόημα του «έγινε άρατος», (τράπηκε σε φυγή) παλιά λέγαμε «έγινε Πουλόπουλος», (άγνωστο γιατί), «έγινε Λούης» (από τον Ολυμπιονίκη) , «μην είδατε τον Παναή» (από τον γνωστό τύπο από τα Μέγαρα που αρραβωνιαζόταν και εξαφανιζόταν, θυμάμαι και τραγούδι του 1958 σε ρυθμό χασάπικο με ρεφραίν «πού ‘ναι ο Παναής, πού ‘νε ο Παναής, μήπως είδατε παιδιά τον Παναή») , «έγινε λαγός», «έγινε μπουχός», «έγινε καπνός» και «ακόμα τρέχει».

  57. Χαράλαμπος said

    Άρατος είναι και το όνομα ενός μεγάλου χωριού της Ροδόπης το οποίο κατοικείται κυρίως από μουσουλμάνους. Αν και το θυμήθηκα λίγο αργά…

  58. Χαράλαμπος said

    Θα έπρεπε να διαβάσω τα σχόλια πριν στείλω. Και όντως το χωριό είναι αμιγώς μουσουλμανικό. Ρώτησα την μητέρα μου που είναι από το δίπλανο χωριό (Ανθοχώρι) και το επιβεβαίωσε,
    Καληνύχτα

  59. αιμίλιος said

    “έγινε Πουλόπουλος” απο το «πήρε τον πούλο» δηλαδή έφυγε ενίοτε και νύχτα

  60. sarant said

    56: Το «έγινε Πουλόπουλος» αναφερόταν στην μεγάλη καπελοβιομηχανία Πουλόπουλος (το εργοστάσιό της υπάρχει ακόμα στο Γκάζι) που κυριαρχούσε στην αγορά. Το καπέλο ήταν τότε απαραίτητο εξάρτημα της αμφίεσης και όποιος έφευγε έπαιρνε πρώτα το καπέλο του (από τον καλόγερο συνήθως, όπου το είχε κρεμάσει). Έγινε Πουλόπουλος = έφυγε.

    Ο Πουλόπουλος διαφήμιζε τα καπέλα του με τη φράση Πιλ-Πουλ (όπου πιλ = πιλοποιία, ή πίλοι).

  61. sarant said

    59: Ε, ναι, σήμερα που έχει ξεχαστεί ο Πουλόπουλος και κυκλοφοράμε ασκεπείς λογικό είναι να φτιάχνονται τέτοιες εξηγήσεις.

  62. Μαρία said

    Την πούλεψε σημαίνει “έφυγε”. Βρισκόμαστε σε μια εποχή που όλος ο κόσμος φοράει καπέλο, και η πιο γνωστή μάρκα καπέλων είναι ο Πουλόπουλος (που το εργοστάσιό του σώζεται στα Πετράλωνα. Πιλοποιείον Πουλοπούλου, και στις διαφημίσεις Πιλ-Πουλ. Όποιος
    έφευγε από μια παρέα, ιδίως δε όποιος έφευγε βιαστικά, έπαιρνε το καπέλο του από την καπελιέρα και “γινόταν Πουλόπουλος”. Στην αρχή η φράση “γίνομαι Πουλόπουλος” σημαίνει απλώς φεύγω, αλλά επίσης παίρνει και τις σημασίες “φεύγω βιαστικά, το σκάω” και “δραπετεύω”.
    https://sarantakos.wordpress.com/2010/11/13/markosypoyrgos/

  63. Μαρία said

    Πιάσε κόκκινο

  64. ππαν said

    Σίγουρο αυτό για τον Πουλόπουλο; Όχι από την πουλεύω πχ;
    Όσο για το Πιλ-πουλ νομίζω ήταν η εμπορική ονομασία της φίρμας, θυμάμαι την ταμπέλα του κλειστού εργοστασίου που φαινόταν από τα τζάμια του τρένου μετά τα Πετράλωνα, πριν το κτίριο γίνει πολιτιστικό κέντρο

  65. αιμίλιος said

    λές ο «πούλος» να ειναι ο πίλος ; Εξαιρετικό

  66. ππαν said

    Μα πότε εμφανίζεται αυτό το «έγινε Πουλόπουλος»; Εμένα μου φαίνεται πολύ καινούριο για να συνδέεται με την πιλοποιΐα.

  67. Χαράλαμπος said

    Είναι περασμένη η ώρα και καταλαβαίνετε… Λοιπόν, το χωριό ΔΕΝ είναι αμιγώς μουσουλμανικό (έχει δίκιο ο Stazybo Horn στο 26). Και μάλιστα θυμήθηκα ότι όταν κάναμε Ανάσταση στο Ανθοχώρι, ο παπάς του χωριού βιαζόταν για να πάει μετά στον Άρατο. Που σημαίνει ότι υπήρχαν και Χριστιανοί στο χωριό.

  68. Μαρία said

    50 Νόμισα οτι το θυμόσουν απ’ τη γιαγιά σου. Κι εμένα η θεία μου το τραγουδούσε αλλά στο σπίτι.

  69. sarant said

    65: Ο πούλος δεν είναι ο πίλος, αλλά ο πούλος βγαίνει από το «την πουλεύω» που βγαίνει από το Πουλόπουλος.

    62: Το είχα ξεχάσει, ευτυχώς που λέω τα ίδια 🙂

  70. ππαν said

    Μου φαίνεται καθαρός νατσουλισμός το πουλεύω από τον Πουλόπουλο… Από πού τόχετε τόσο σίγουρο, Ν. και Μαρία;
    «Γίνομαι Πουλόπουλος» επειδή παίρνω το καπέλο που έφτιαξε ο Πουλόπουλος; Να πω ότι ο Π. ήταν κανάς φυγάς ολκής οκ, αλλά «γίνομα黨Πουλόπουλος τόσο ψηλοκρεμαστό; Τυπικός νατσουλισμό θα τον έλεγα αν δεν σας έβλεπα τόσο σίγουρους. Και που σας βλέπω δηλαδή… 🙂

  71. sarant said

    Εδώ που τα λέμε, δεν έχω πολλά στοιχεία για την εκδοχή μου. Θυμάμαι ότι το έλεγε ο παππούς μου, που ζούσε εκείνη την εποχή σε εκείνα τα μέρη. Ο Νατσούλης, μια που αναφέρθηκε, αιτιολογεί τη φραση από το ότι ο Πουλόπουλος έριξε κανόνι στους πιστωτές του και το έσκασε (αυτό βέβαια μπορεί να ελεγχτεί αν συνέβη, όρεξη να έχει κανείς).

    Αλλού βρίσκω: Πριν αναφερθούμε και σε άλλες επιχειρήσεις της συνοικίας, ας πούμε δύο λόγια για τη γνωστή έκφραση «έγινε Πουλόπουλος» που χρησιμοποιούσαν, ιδίως παλαιότερα, στις περιπτώσεις εσπευσμένης φυγής: Είναι αντίστοιχη του «έγινε λαγός», με αναφορά στα λαγοτόμαρα και τις λαγίσιες τρίχες που χρησιμοποιούσε το εργοστάσιο για την κατασκευή των καπέλων (μια άλλη εκδοχή σχετίζει την έκφρα­ση με τη χρεοκοπία και το κλείσιμο του εργοστασίου).

    Πάντως, ότι το «έγινε Πουλόπουλος» αναφέρεται στην πιλοποιία, αυτό το δέχονται πολλοί παλιοί.

  72. αὐτὸ μὲ τὸ ἄρατε πύλας κλπ ποὺ εἶναι ψαλμικὸ προφητικὸ χωρίο καὶ ὅλος ὁ διάλογος πρώτη φορὰ ἀκούω ὅτι γίνεται μετὰ τὴν Ἀνάστασι. ἐγὼ ξέρω ὅτι γίνεται κατὰ τὴν ἐπιστροφὴ τοῦ Ἐπιταφίου. καὶ πρώτη φορὰ ἀκούω ὅτι συνηθίζεται σὲ συγκεκριμένα μέρη. ἐγὼ τὸ γνωρίζω ὡς κανονικὸ μέρος τῆς ἀκολουθίας. τώρα, ἂν γίνεται ]σε κάποια μέρη καὶ μετὰ τὴν Ἀνάστασι δὲν τὸ ξέρω.

  73. Μαρία said

    69 Α όχι το πουλεύω. Αυτό το έχει ο Αραβαντινός = ίπταμαι εκ του πουλί· και φεύγω κρυφά.

    Εγώ για τον Πιλ Πουλ παρέθεσα το Νικοκύρη.

  74. ππαν said

    ΟΙ πολλές εκδοχές πάντως είναι πρόβλημα, και μεταξύ αυτών η αυθεντική νατσουλική μου μοιάζει λιγότερο νατσουλική από τις άλλες δυο. Εδώ έχουμε πουλιά πετούμενα και το πουλεύω θα βγαίνει από τον Πουλόπουλο (που έφτιαξε το καπέλο που πήρε από την κρεμαστρα ο φυγάς);

  75. ππαν said

    73: Αυτό μάλιστα. Και έγιαν Πουλόπουλος, θα προσθέσω, θα είναι μεταγενέστερο, από το την πουλεύω. Όπως λέμε Τρεχαγυρευόπουλος, Τιγκανά, Μπενάκης Βγαινάκης κλπ.

  76. sarant said

    Τέσπα, με κλόνισες. Αν χρεοκόπησε ο Πουλόπουλος, βέβαια, μπορεί να βρεθεί. Πρέπει να το ξανακοιτάξω.

    Άσχετο: Οι κουκουέδες στη δεκ. 1930, πάντως, αποκαλούσαν κοροϊδευτικά Πιλ-Πουλ τον Πουλιόπουλο ή τους οπαδούς του.

  77. ππαν said

    Και Πουσπουλ ο Παπαάζογλου γιατί στο στούντιο που άνοιξε οι κοσνόλες είχαν ποντεσιόμετρα

  78. Μαρία said

    72
    π.χ.
    http://www.rodiaki.gr/article.php?id=27616&catid=45&subcatid=50

  79. αιμίλιος said

    πάνω που μ’ έπειθε ο νοικοκύρης………

  80. #79 φταίει ποὺ τὰ τελευταῖα 15 χρόνια κάνω Ἀνάστασι ἀλλὰ καὶ Ἐπιτάφιο στὴν ἴδια ἐνορία καὶ πάντα στὴν Θεσσαλονίκη. τὸ «Ἄρατε Πύλας» εἶναι ἀπὸ τὸν Ψαλμὸ 23.

  81. Μαρία said

    81 Στην Αγία Αικατερίνη; Και σε άλλη ενορία να έκανες, εδώ δε νομίζω οτι τελείται το δρώμενο.

  82. στὸν Ἐπιτάφιο μιὰ χαρὰ τελεῖται.

  83. ππαν said

    Πάντως αν το πάρεις λογικά οι πύλες του Άδη ανοίγουν απόψε, όταν ο Χριστός κατεβαίνει στον Άδη, όχι αύριο, όχι;

  84. nestanaios said

    Άρατος παρά το ’αόρατος’. Α + Ο = Α μακρό κατά κράση.

  85. thanix said

    To έλεγε η γιαγιά μου στη Λήμνο, αρατίστκεν = πήρε τον πουλο.

  86. sarant said

    86: Ευχαριστώ!

    80: Εδώ κι εγώ ο ίδιος το πίστευα επί δεκαετίες -το τι έχουμε ξεμάθει από το ιντερνέτι, δεν λέγεται… 🙂

  87. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Και στο χωριό μου κοντά στα Γιάννενα γίνεται στον Επιτάφιο το έθιμο και πολλά τραγελαφκά συμβαίνουν όταν ο παπάς δεν θέλει να τηρήσει το εθιμο κλπ (γράφω γρήγορα, είμαι μακριά από ιντερνέτ να με συγχωράτε).
    Υπάρχει ένα άρθρο για το άρατε εδώ http://www.nlg.gr/epet/all1.asp?id=852&pg=0
    Καλή Ανάσταση σε όλους

  88. Πιθανότατα η τελετουργία είνε μέρος του τυπικού του Μεγάλου Σαββάτου, απλώς, ίσως είνε από τα λιγότερο σημαντικά ή μη υποχρεωτικά και γι’ αυτό πολλοί ιερείς την παραλείπουν.
    Την έχω παρακολουθήσει, πάντως, σε Ορθόδοξη εκκλησία στην Πολωνία, σ’ ένα συνδυασμό Παλαιοσλαβικής και Ρωσικής γλωσσών, οπότε δεν μπορώ να δεχθώ ότι αποτελεί τοπικό Ελληνικό έθιμο.
    Πράγματι, στα θυρανοίξια, στα εγκαίνια ενός νέου ναού, γίνεται η ίδια τελετή.
    Έχω ακούσει ότι συμβολίζει την Κάθοδο στον Άδη, μπορεί, όμως, να κάνω λάθος.
    Χωρίς να μπορώ να το τεκμηριώσω, σκέφτομαι μήπως αναπτύχθηκε στην λογική καθαγιασμού των αρχαίων ναών, όταν αυτοί μετατρέπονταν σ’ εκκλησίες.

  89. Μαρία said

    88 Διαφωτιστικότατο το άρθρο. Ώστε με την Ανάληψη συνδέεται το έθιμο.
    Ππαν, 84, η σύνδεση λέει με την κάθοδο στον Άδη τη Μ. Παρασκευή κατ’ επίδραση του απόκρυφου ευαγγελίου του Νικοδήμου. (βλ. σημ. 1)

  90. sarant said

    Πολύ έξυπνο άρθρο -πρωτοχριστιανικό λοιπόν το έθιμο.

  91. aerosol said

    Η τελετουργία είναι μέρος του τυπικού. Σε κάποιες ενορίες γίνεται πραγματικό δρώμενο (το χάρηκα κι εγώ στον Αρτεμώνα της Σίφνου). Αλλού γίνεται υποτυπωδώς και γρήγορα και δεν γίνεται αντιληπτό στον κόσμο.
    Έχω ακούσει από υπερήλικη το ασυνάρτητο «άρατε, πίλατε, πικατάρατε», μάλλον σαν κατάρα κατά παντός αντιχρίστου δυνάμεως!

  92. Μαρία said

    91 Όχι το έθιμο, η ερμηνεία του.

    92 Δεν είναι μέρος του τυπικού. Απόδειξη οτι δε γίνεται παντού την ίδια μέρα ή δε γίνεται καθόλου.

  93. Αρκεσινεύς said

    Καλησπέρα.
    Από χθες το βράδυ ,τώρα άνοιξα τον υπολογιστή μου. Δεν έχω διαβάσει ακόμη τα σχόλια ούτε της Παρασκευής,ούτε βέβαια του Σαββάτου.Θυμήθηκα πως το διήγημα του Μωραϊτίδη το είχαν » οι 7 ημέρες της Καθημερινής» στις 26-27/4- 2003.

  94. #94 http://wwk.kathimerini.gr/kath/7days/2003/04/27042003.pdf#page=12

  95. Αρκεσινεύς said

    68. Η θεία μου ό τι γνώριζε, λόγο ή πράξη, το είχε μάθει από τη μάνα της-γιαγιά μου και το ακολουθούσε πιστά.

  96. Αρκεσινεύς said

    http://gnoseis.blogspot.com/

  97. Διονύσης said

    Το έθιμο το ήξερα κι εγώ ως έχον σχέση με την ανάληψη στους ουρανούς, οπότε ο νεωκόρος δεν υποδύεται τον διάβολο, αλλά κάποιον άγγελο στους ουρανούς. Στην θεολογική ερμηνεία της πατερικής περιόδου η λογική είναι (όπως φαίνεται και στο άρθρο του Γκιολέ) ότι η μεν Ενσάρκωση του Χριστού κατά τον Ευαγγελισμό/ Γέννηση έγινε μυστικώς, η δε ανάσταση- ανάληψη γίνεται ενδόξως. Οπότε κάποιοι άγγελοι δεν αναγνωρίζουν τον Θεό που έχει λάβει ανθρώπινη σάρκα. Υπάρχει πάντα σ’ αυτά μια θεωρούμενη «έκπληξη» για το γεγονός ότι ο Θεός έγινε άνθρωπος και όχι άγγελος, οπότε οι άνθρωποι φαίνεται να έχουν αίφνης ανατιμηθεί έναντι των αγγέλων (αυτό ήταν ένα από τα μεγάλα θεολογικά ζητήματα στον Μεσαίωνα, γιατί να γίνει ο Θεός άνθρωπος και όχι άγγελος). Οπότε κάποιος αρχηγός αγγελικών δυνάμεων ξαφνιάζεται και δεν αναγνωρίζει αυτόν που είναι μεν Θεός, αλλά με ανθρώπινη μορφή. Βέβαια, μιλάμε πάντα για αλλεπάλληλα στρώματα παράδοσης που το ένα ερμηνεύει το άλλο. Στην αρχή είναι ο ψαλμός του Δαυίδ, που αναφέρεται (από ό,τι καταλαβαίνω) σε πολιορκία πόλεως, έχοντας ίσως κάποιον μεσσιανικό χαρακτήρα, και μετά υπήρξαν οι διάφορες πατερικές χριστιανικές ερμηνείες. Βέβαια εις Άδου Κάθοδος και Ανάληψη πάνε μαζί, δηλαδή το νόημα είναι ότι με θάνατο και ανάσταση ο Χριστός πάει παντού, σε όλα τα καταχθόνια, και μετά σε όλους τους ουρανούς (που ήταν πολλοί κατά την ιουδαιοχριστιανική αντίληψη). Οπότε δεν θα απέκλεια και την ερμηνεία ότι μπορεί να πρόκειται και για άρχοντα των καταχθονίων που ακούει το «άρατε πύλας», ίσως θέλει κι άλλη έρευνα μήπως υπήρχε και τέτοια ερμηνεία.

    Ως προς την γλωσσική πλευρά του ζητήματος, πάντως, δεν πρέπει να έπαιξε κάποιο ρόλο στην έκφραση και το «αόρατος», έστω παρετυμολογικά;

  98. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα!

    98: Ναι, δεν αποκλείεται αυτό, να έπαιξε παρετυμολογικά ρόλο και ο αόρατος.

  99. Loukretia50 said

    ακόμα κι αν χαθεί με τον καιρό η λέξη «άρατος» κι η νεφελώδης προέλευσή της, δε θα μας λείψει – ηχητικά τουλάχιστον! – γιατί πάντα θα μας τυραννάει η «επάρατος» και ο «τρισ-κατ-άρατος»

  100. Μιχαλιός said

    67. 80% οι Μουσουλμάνι στον Άρατο, λέει εδώ: http://www.batitrakya.org/bati-trakya/genel-bilgiler/bati-trakya-koyleri/item/karacaoglan-aratos.html

  101. « Το κύριο χαρακτηριστικό είναι η πολυμορφία του πληθυσμού, ο οποίος ανέρχεται στους 1300 κατοίκους.
    Από αυτούς το 57% είναι μουσουλμάνοι, το 25% είναι τσιγγάνοι χριστιανοί και το 18% τσιγγάνοι μουσουλμάνοι. »

    Click to access 847.pdf

  102. ΣΑΘ said

    Αν ένας γέροντας στα τελευταία του πει στα παιδιά του:
    «Σας το αφήνω [σας δίνω] ‘ευχή και κατάρα’ να με θάψετε στο χωριό μου», εννοεί ότι αν τα παιδιά εκτελέσουν την επιθυμία του αυτήν θα [να] έχουν την ευχή του, ενώ αν δεν την εκτελέσουν θα [να] έχουν την κατάρα του.

    Ελόγου μου, τουλάχιστον, έτσι το ξέρω.

  103. sarant said

    Κι εγώ έτσι το ξέρω.

  104. Γεια! Ας σημειώσω ότι το «άρετε πύλας» με τον παπά να βροντά την πόρτα υπάρχει και σήμερα στο Καρλόβασι. Δεν ξέρω για αλλού, εγώ εκεί το πρωτοείδα πάνε καμιά δεκαριά χρόνια.

  105. (πουφ! «άρατε» βέβαια)

  106. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Ρε, παιδιά! παντού γίνεται, εξ όσων τουλάχιστο γνωρίζω! Εγώ θα σας το πω που είμαι απ’ έξω;

  107. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Πάντως έμαθα μια καινούργια λέξη. Ξέχασα αυτό να το πω. Όποτε το είχα δει, νόμιζα πωςηταν τυπογραφικό λάθος αντί αόρατος

  108. ΣΑΘ said

    «Αρατίστ’κε» (έφυγε, εξαφανίστηκε) και στην ορεινή Αιτωλία.

  109. sarant said

    109: Και ο Χατζόπουλος, που τον αναφέρω στο άρθρο, κάπου από εκεί δεν ήταν; Και κατά σύμπτωση σήμερα πρόσεξα έναν ποίημα του Κοτζιούλα (λίγο πιο πάνω από τα μέρη τα δικά σας), για τον Λαλητή που έντεσε (που έμπλεξε) με κακιά γυναίκα, και:

    Είδε κι απόειδε ο μαύρος, τ’ αποφάσισε
    και για να μην τον εύρει το χειρότερο
    πήρε τους πέντε δρόμους, αρατίστηκε
    μαζί με τη τζαμάρα την αχώριστη.
    Και χάθηκε στις στράτες αμνημόνευτος
    ο Γιάννης, ο Γιαννάκης, ο Πλανόγιαννος,

  110. ΣΑΘ said

    @ Sarant [110]

    – Ναι, πλουσιόπαιδο από το Αγρίνιο ήταν.

    – » Έντ’σα / έντ’σαμε» έλεγε και ο μακαρίτης ο πατέρας μου όταν έμπλεκε κάπου, ή όταν αντιμετώπιζε κάποια περίπλοκη και ζόρικη κατάσταση.

  111. ΣΑΘ said

    «Δε γυρεύω ξένο, δε ρωτώ κρυφό,
    δε γυρεύω χάρη∙
    κάτι μου έχουν πάρει, μες απ’ την ψυχή
    κάτι μου έχουν πάρει.

    Και δεν ήταν ούτε ξωτικά
    και δεν ήταν χέρια,
    και ήταν ένα βράδυ που έπαιζαν θολά
    στο γιαλό τ’ αστέρια.

    Κι ήρθε ένας αέρας κι ήρθε ένας βοριάς
    κι ήρθε ένα σκοτάδι –
    ω αδερφή, χαμένο κάποιο μυστικό,
    που θρηνούμε ομάδι,

    μες στο κύμα ανοίγει δρόμο μυστικό,
    δείχνει το φεγγάρι –
    κάτι μου έχουν πάρει, μες απ’ την ψυχή
    κάτι μου έχουν πάρει».

    (Έτσι για το καλό, μια και ο λόγος για τον Κ.Χ.)

    Χαίρε!

  112. sarant said

    Συγνώμη, αλλά τώρα που το ξαναβλέπω το ποίημα, δεν φαίνεται να λείπουν δυο συλλαβές από τον πρώτο στίχο της δεύτερης στροφής; Στο αυτί μου κουτσαίνει, θα ήθελε κάτι σαν: Και δεν ήταν ούτε μάγια ξωτικά.

    Προφανώς όμως έτσι είναι γιατί και στα Νεοελλ. αναγνώσματα του ΟΕΔΒ έτσι το έχει.
    ç
    Ωστόσο, στα google books βρίσκω «μόχουν πάρει» στον πρώτο στίχο.

  113. ΣΑΘ said

    Έχετε απόλυτα δίκιο, αγαπητέ, αλλά στην έκδοση του 1955 που έχω (» Ίκαρος «) είναι όπως το παραθέτω ακριβώς.

    [Το βρίσκω, πάντως, «φυσικό» να (σου) λείπει και μετρικά κάτι, όταν ‘κάτι σου έχουν πάρει’!!…]

  114. ΣΑΘ said

    @ Sarant

    Πώς είδατε την «εξήγησή» μου για τις 2 συλλαβές που πράγματι λείπουν [114];

  115. sarant said

    116: Ευφυής η εξήγηση, αλλά αναρωτιέμαι μήπως οι συλλαβές χάθηκαν μετά την πρώτη δημοσίευση,.

  116. Μαρία said

    116 Πάντα έτσι το ήξερα χωρίς να έχω την αίσθηση οτι κάτι λείπει. Και βέβαια με μόχουν και πόπαιζαν, όπως το δημοσιεύει ο Περάνθης, τύπους που άκουσα πολλά χρόνια αργότερα απο Μεσολογγίτισσα.
    Στου Σοκόλη όμως αναδημοσιεύεται απ’ την έκδοση του Ίκαρου.

  117. sarant said

    Βρήκα στην Ανέμη την πρωτόπυπη συλλογή (Ελεγεία και ειδύλλια, με το ψ. Πέτρος Βασιλικός, 1898) και την έχει όπως στον Ίκαρο. Τι να πω…

  118. Ανδρέας said

    Άρατος ο Σολεύς
    Ο Άρατος ο Σολεύς ήταν Αλεξανδρινός ποιητής που έζησε στο διάστημα 305 – 240 π.Χ.

    Καταγόταν από τους Σόλους της Κιλικίας ή, σύμφωνα με άλλους από τη Ταρσό αλλά μάλλον ότι εκεί έζησε για λίγο.

    Ο Άρατος ασχολήθηκε και με τα μαθηματικά και με την αστρονομία. Ο φιλόσοφος Ζήνων, όταν κλήθηκε ως διδάσκαλος από τον φιλότεχνο βασιλιά της Μακεδονίας Αντίγονο τον Γονατά αλλά λόγω γήρατος δεν μπορούσε να μεταβεί, έστειλε τον Άρατο με τους μαθητές του Περσαίη και Φιλονίδη (276 π.Χ.). Τότε ο Άρατος έγραψε, για τους γάμους του Αντιγόνου, το ποίημα «Ύμνος στον Πάνα» όπου εξυμνεί τη νίκη του Αντιγόνου κατά των Γαλατών στη μάχη της Λυσιμαχείας (277 π.Χ) κατά την οποία ο Παν επέφερε στους Γαλάτες «πανικό». Επίσης, εκτελώντας επιθυμία του Μακεδόνα βασιλιά, ο Άρατος έγραψε τα «Φαινόμενα», αστρονομικό και μετεωρολογικό ποίημα που προκάλεσε το θαυμασμό των συγχρόνων του.

  119. Ανδρέας said

    Στα συγγράμματα του Αράτου περιλαμβάνονται:

    «Φαινόμενα»: Επικό ποίημα από 1154 εξάμετρους στίχους όπου περιγράφονται ποιητικά οι αστερισμοί και ουράνια φαινόμενα με κατεσπαρμένους στο έργο ύμνους, θρύλους και μύθους. Το ποιημα έχει τρία μέρη: τη «καταστερέωση» όπου εξυμνούνται οι αστερισμοί, τους «συνανατέλλοντες και συνδύοντες» και τις «διοσημείες», δηλαδή τις μετεωρολογικές προγνώσεις. Για αυτό το έργο ο Καλλίμαχος ο Κυρηναίος, προκειμένου να εξυμνήσει τη δύναμη και ενάργεια του Άρατου, αφιέρωσε σε αυτόν ιδιαίτερο επίγραμμα στο οποίο τον παρέβαλε με τον Ησίοδο τονίζοντας την «Αράτου σύντονος αγρυπνίην» και τη «μελιχρότητα των επέων». Αλλά και ο Κλαύδιος Πτολεμαίος και ο Οβίδιος εξύμνησαν το έργο αυτό του Αράτου λέγοντας πως «ο Άρατος θα μείνει αιώνιος όπως ο Ήλιος και η Σελήνη».
    http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%86%CF%81%CE%B1%CF%84%CE%BF%CF%82_%CE%BF_%CE%A3%CE%BF%CE%BB%CE%B5%CF%8D%CF%82

  120. nearxos said

    Άρατος. Αυτή τη λέξη τη χρησιμοποιούμε στη Θάσο κανονικότατα. Μικροί μεγάλοι. Δε λέμε, «έγινε καπνός». Λέμε «άρατος». Σε βαθμό που δε συνειδητοποιούμε οτι μπορεί και να μην τη λένε και αλλού. Μόλις πριν λίγο τη χρησιμοποίησα και για πρώτη φορά αναλογίστηκα οτι μπορεί και να έχει τοπικό χαρακτήρα. Γκούγκλισα και βρήκα αυτή τη δημοσίευση. Την καλησπέρα μου!

  121. sarant said

    Πολύ μου άρεσε το σχόλιό σας! Τοπικό χαρακτήρα δεν έχει, τη λένε κι αλλού -αλλά ούτε πανελλήνια είναι.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: