Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Θα γελάσουν τάχα οι πικραμένοι;

Posted by sarant στο 17 Μαΐου, 2012


 

Το άρθρο ανεβαίνει περίπου με αυτόματο πιλότο, μια και κατά πάσα πιθανότητα ως το βράδυ δεν θα είμαι σε σύνδεση, αλλά στις 10 το πρωί, αν όλα πήγαν σύμφωνα με το πρόγραμμα, ορκίστηκε η υπηρεσιακή κυβέρνηση που θα οδηγήσει τη χώρα στις εκλογές. Κάποια φημολογούμενα ονόματα υπουργών άκουσα, αλλά το σίγουρο είναι το όνομα του πρωθυπουργού, που είναι ο πρόεδρος του Συμβουλίου της Επικρατείας, ο Παναγιώτης Πικραμμένος.

Το όνομά του είχε αναφερθεί ήδη τις προηγούμενες μέρες, ήταν η πιθανότερη επιλογή ανάμεσα στους τρεις ανώτατους δικαστικούς που βάσει του Συντάγματος μπορούσαν να κληθούν να αναλάβουν αυτό το καθήκον, οπότε κανείς δεν αιφνιδιάστηκε. Επειδή όμως το ιστολόγιο προτιμά να λεξιλογεί αντί να πολιτικολογεί, ή έστω, ιδίως σε προεκλογικούς καιρούς, να πολιτικολογεί λεξιλογώντας, ας λεξιλογήσουμε γύρω από τον κ. Πικραμμένο.

Και ξεκινάμε από την ορθογραφία: γιατί με δύο μι, τη στιγμή που η μετοχή «πικραμένος», από την οποία ολοφάνερα προέρχεται το επίθετο, γράφεται με ένα; Στην αρχή σκέφτηκα μήπως έχουμε μια περίπτωση «ορθογραφικού ξεκαρφώματος» όπως κάνουν μερικοί που έχουν παρεξηγήσιμο ή κακέμφατο επώνυμο, π.χ. ο παλιός ευρωβουλευτής Ζαββός ή ο παλιότερος λέσβιος πολιτευτής Μαλλιάκας ή οι διάφοροι Τσεπαπαδάκοι (Ξε- είναι το αρχικό), όμως το Πικραμένος δεν είναι δα και τόσο κακό, αν και βέβαια κάλλιο να σε ζηλεύουνε παρά να σε λυπούνται. Ύστερα όμως θυμήθηκα ότι παλιά το έγραφαν «πικραμμένος» -αν δείτε καμιά παλιά έκδοση του εθνικού ύμνου ίσως υπάρχει το «εκεί μέσα εκατοικούσες πικραμμένη εντροπαλή». Οπότε ισχύει αυτό που έγραψε σε ένα χτεσινό σχόλιο ο φίλος Άγγελος, ότι τα επώνυμα διατηρούν παλιότερες ορθογραφίες, όπως π.χ. Παππάς (ενώ συνήθως γράφουμε «παπάς», καθώς και Παπαδόπουλος, Παπαγεωργίου κτλ.) ή Χατζηδάκις,. ενώ επίσης είναι ευεπίφορα στον ορθογραφικό ευπρεπισμό, αν σκεφτούμε πως γράφουμε π.χ. Ραυτόπουλος ενώ κανείς δεν πηγαίνει στον *ραύτη, ή Καυταντζόγλου κι ας υπάρχουν τα καφτάνια. Οπότε, ο Πικραμμένος, όπως άλλωστε και ο Καμμένος, γράφονται με δύο μι επειδή παλιότερα οι μετοχές πικραμένος και καμένος γράφονταν και με δύο μι (η γραφή αυτή θεωριόταν πιο αρχοντική, ας πούμε).

Ορθογραφικό διάλειμμα: ποιες μετοχές γράφονται με δύο μι, σε -μμένος; Όχι ο πικραμένος και ο καμένος (καίω) αλλά μόνο οι μετοχές ρημάτων με χειλικόληκτο θέμα (-π, -β, -φ, -πτω, -φτω π.χ. ραμμένος, στριμμένος, βαμμένος, θρεμμένος, κομμένος) καθώς και όσες αρχαίες και λόγιες μετοχές διατηρούν τον αναδιπλασιασμό π.χ. (προ-κατ)ειλημμένος, κατησχυμμένος. Ένα πρόβλημα υπάρχει με το «οξυμένος», που κατά Μπαμπινιώτην θέλει δύο μι, αλλά επειδή ο ίδιος Μπαμπινιώτης το «αμβλυμένος» το γράφει με ένα μι, προφανώς για να κάνει τα παιδιά να γράφουν όλα με γκρίκλις, νομίζω πως ο κανόνας που αναφέρω πιο πάνω (περίπου παρμένος από το Εγκόλπιο του Μαρωνίτη) είναι περισσότερο διδάξιμος.

Ο πικραμένος έχει πικραθεί. Η λέξη πικρός είναι αρχαία, πανάρχαιη. Η αρχική της σημασία είναι «αιχμηρός, διαπεραστικός» και στη συνέχεια «δριμύς, οξύς στη γεύση»· στον Όμηρο βρίσκουμε και τις δυο σημασίες, π.χ. «πικρόν οϊστον» (αιχμηρό βέλος) στο Δ της Ιλιάδας, αλλά και «άλμην πικρήν» στην Οδύσσεια. Δεν άργησαν ν’ ακολουθήσουν και οι μεταφορικές σημασίες, ενώ το πικρό κλάμα, που το βρίσκουμε σε όλα τα καψουροτράγουδα και τα μελό έργα, αλλά και στο «κλαύσατε πικρώς» στους Νεκροθάπται (σικ) του Μποστ, υπάρχει επίσης στο Ευαγγέλιο: όταν ο Πέτρος απαρνιέται τον Ιησού και λαλάει το κοκοράκι και τον πιάνουν οι τύψεις, «και εξελθών έξω έκλαυσεν πικρώς». Και κόντρα παρένθεση: αν σας φαίνεται λιγάκι σόλοικο το «εξελθών έξω» σκεφτείτε πως το κείμενο είναι θεόπνευστο -και μην κοροϊδεύετε όποιον λέει «απανέκαθεν».

Για τα λεξιλογικά της πίκρας και του πικραμένου δεν θα πω περισσότερα, γιατί το θέμα είναι πολύ μεγάλο. Όμως θα αναφέρω, επειδή ίσως να μην το ξέρουν πολλοί, πως στην Κρήτη ο πικραμένος είναι πρικαμένος. Στον Ερωτόκριτο, ας πούμε, «απηλογιά της ήδωκε με χείλη πρικαμένα». Κι όχι μόνο ο πρικαμένος, παρά και ο πικρός είναι πρικύς, το πικρό είναι πρικιό ή πρικί, το πικρίζω είναι πρικίζω και η πίκρα είναι πρίκα (μη με ρωτήσετε πώς την ξεχωρίζουν από την προίκα, μπορεί να τη λένε αλλιώς, άσε που έχει καταργηθεί). Δεδομένου ότι τα κρητικά είναι τα ευφωνικότερα ελληνικά (σοβαρά το λέω αυτό), κάποιον λόγο θα έχουν, αν και φαντάζομαι ότι σήμερα ο οδοστρωτήρας του σχολείου και της τηλεόρασης θα έχει επιβάλει τα καλαμαρίστικα και στην Κρήτη.

Όταν πρωτοσυζητήθηκε το ενδεχόμενο να αναλάβει υπηρεσιακός πρωθυπουργός ο κ. Πικραμμένος, σχολίασα (όπως και άλλοι χίλιοι δεκατρείς) ότι «τώρα θα γελάσει και ο κάθε πικραμένος» ή κάποια άλλη ανάλογη εξυπνάδα. Η έκφραση «θα γελάσει και ο κάθε πικραμένος» λέγεται για κάτι πολύ αστείο ή πολύ γελοίο (που θα συμβεί ή που θα ειπωθεί). Πρόκειται για μια έκφραση που ακούγεται αρκετά και θα έλεγα ότι ακούγεται περισσότερο σήμερα παρά π.χ. πριν από πενήντα χρόνια. Ωστόσο, δεν είναι καινούργια έκφραση, αφού σε παροιμιολογική συλλογή των αρχών του 20ού αιώνα από το Ζαγόρι βρίσκω την σχεδόν όμοια «είναι να γελούν κι οι πικραμένοι», ενώ κι ο Πολίτης έχει την κεφαλονίτικη «να γελούν κι οι πεθαμένοι» (επί παγγελοίου πράγματος, εξηγεί). Περισσότερο πάντως νομίζω ότι λέγεται η σχεδόν συνώνυμη έκφραση «θα γελάσει και το παρδαλό κατσίκι», που έχει πολύ ενδιαφέρουσα παραπολιτική ιστορία, αλλά θα την αφήσω για μιαν άλλη φορά.

Λοιπόν, σύμφωνα με την παροιμία, θα χρειαστεί κάτι πολύ αστείο ή πολύ γελοίο για να γελάσουν κι οι πικραμένοι, κάτι σπάνιο ασφαλώς. Στις 6 Μαΐου, κι ας μην έγινε κάτι αστείο, είδα πολλούς πικραμένους να χαμογελάνε. Να δούμε, θα γελάσουν τελικά οι πικραμένοι;

 

101 Σχόλια to “Θα γελάσουν τάχα οι πικραμένοι;”

  1. Μα και οι πρώτες κουβέντες του υπ. Πρωθυπουργού στο Προεδρικό Μέγαρο επάνω σ’ αυτήν την παροιμία ήταν. Ελαφρώς αλλαγμένη αλλά εμμέσως πλην σαφώς ότι θα γελάσει κάθε πικραμένος!

  2. sarant said

    Καλημέρα Γιάννη -Φαντάζομαι ότι ο κ. Πικραμμένος θα έχει ακούσει πολλά ευφυολογήματα για το επίθετό του οπότε θα έχει μερικές καλές ατάκες 🙂

    Μπήκα για λίγο από ένα κλεμμένο γουήφι, αλλά δεν νομίζω να ξαναμπώ ως το βραδάκι, να είστε φρόνιμοι!

  3. spiral architect said

    Νικοκύρη, εγώ που γράφω στο πληκτρολόγιο και στο χαρτί «καμμιά» κάνω τόσο χοντρό λάθος;
    Έχω την αίσθηση ότι παλιά η λέξη «καμιά» γραφόταν με δύο μι. 🙄

  4. Immortalité said

    Μερικούς πόντους ψηλότερη, γράφομαι και χαιρετώ για την ώρα 🙂

  5. Νέο Kid Στο Block said

    Καλημέρα Πικραμένοι!
    Κυπριακή ανταπόκριση επί του πικρού θέματος:
    Πίκρης : O εκδικητικός, ο οξύς και Πικρανίσκω= Γίνομαι πικρός (και κυριολεκτικά π.χ για τροφές και μεταφορικά π.χ Ο Βενιζέλος κι ο Σαμαράς πικρανίσκουν με τον Τσίπραν και λαλούν τον «Αλλαζόναν-Χοντρόν»! 🙂

    Έχω ακούσει επίσης για τον μνησίκακο ή τον κακεντρεχή άνθρωπο το «Πικράντερος ή Πικραντεριά»
    Ά! Και πικραλλί(ν) η χολή! (κάμποσοι καλαμαράδες γιατροί επόνησε το πικραλλίν τους μέχρι να καταλάβουσι οι αχάπαροι ηντα πόναι το πικραλλίν!)

  6. 2
    Ησυχία!
    Ο Νικοκύρης είπε να κάτσουμε φρόνημα μέχρι το βράδυ.
    Λοιπόν πάω στον πίνακα και θα γράφω όσους κάνουν φασαρία.
    Στους υπότροπους θα βάζω και σταυρό στο όνομά τους!
    Εντάξει;

  7. Νέο Kid Στο Block said

    Διευκρίνιση απαραίτητη στο 5.
    Ο πίκρης έχει πιο «απαλή» χροιά, είναι πιο ουδέτερο έως και φιλικό καμιά φορά.
    Π.χ για κάποιον που χάνει στα χαρτιά και λέει πως «την επομένη φορά θα σας δείξω εγώ!», του λες « άντε ρε πίκρη, πιάσε ριάλια κι έλα!» 🙂

    Ενώ ο Πικράντερος ή η Πικραντεριά είναι πάντα επιτιμητικό.

  8. Αρκεσινεύς said

    Ο Μπ.(1998) γράφει αμβλυμμένος
    Το ΛΚΝ γράφει οξυμμένος, τον τ. αμβλυμ(μ)ένος δεν τον έχει

  9. Στο βουνίσιο χωριό μου οι τσοπάνηδες λένε: Θα γελάσει ο πάσα πικραμένος.
    Ας γλεντήσουμε και λιγάκι. Κοτζάμ κυβέρνηση αποκτήσαμε, έστω και υπηρεσιακή:
    http://www.google.gr/url?url=http://www.youtube.com/watch%3Fv%3DTjjRAV6lL6A&rct=j&sa=X&ei=OLm0T-n4LMiQ8gO1uKC_BQ&sqi=2&ved=0CEoQuAIwAA&q=%CE%9C%CE%B7+%CE%BC%CE%B5+%CF%80%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CE%AF%CE%BD%CE%B5%CE%B9%CF%82&usg=AFQjCNFTZ9I7Sdg21JMUJ8Sdw3IHrj5e_g

  10. Καλά σε μία χώρα με τέτοια κατάσταση (οικονομική και κοινωνική κρίση), με τόσες αυτοκτονίες και τέτοια ατομική και συλλογική χρεοκοπία, με τέτοια πολιτική κατάσταση (όπου οι χαμένοι πάνε να κυβερνήσουν με το πρόγραμμα που καταδίκασε ο λαός), μας φέρνει έναν Πρωθυπουργό με το όνομα «Πικραμένος»;

  11. Αρκεσινεύς said

    Κάπου, δε θυμάμαι πού, είχα διαβάσει πως ο Τριανταφυλλίδης, όταν έγραφε τη γραμματική του, είχε αποφασίσει πως όλα τα αρσενικά ουσιαστικά που λήγουν σε -ας και τονίζονται στη λήγουσα θα οξύνονται: ψωμάς, Μαρμαράς,Θωμάς, Παλαμάς.
    Υπήρξε όμως αντίδραση από τον Μεταξά, οπότε ο Τρ. υπαναχώρησε και στα βαφτιστικά και οικογενειακά έβαλε περισπωμένη: Θωμας,Παλαμας, Μεταξας με περισπωμένη

  12. http://www.linguist-uoi.gr/cd_web/docs/greek/021_katsoudaICGL8_OK.pdf (3, ε, σελ .888)
    Από γλωσσολογική εργασία για τους όρους
    contamination (συμφυρμός, «επιμόλυνση»;)
    blend (σύμμειγμα; σύμπλοκο;)
    έχουμε αμοιβαία επίδραση του γλυκύς και του πικρός: εκτός από τη μεταβολή του πρώτου σε γλυκός, σχηματίστηκε και τύπος «πρικύς-πικρύς»
    ……
    Καλά και ρυθμικά τα κρητικά αλλά
    ευφωνικότερα είν’ τα κυπριακά
    με τα ωραία τους τα νι και shi 🙂

  13. Πώς δεν πήγαμε και στο ζευγάρι οξυμένος-εξημμένος.
    Παλιότερα άκουγα αυτό που νομίζω για σωστό: εξημμένα πνεύματα. Τώρα έχει γίνει ψιλοσωστό και το «οξυμένα πνεύματα». Είναι όμως;

    Γιάννης
    (από την ισόγλωσση της πιρκάδας και του πιρκού)

  14. 11 Αρκεσινεύς

    Νομίζω πως έβαλε ως εξαιρέσεις με περισπωμένη το Μεταξάς και το Κωνσταντίνος (για τους Βασιλιάδες).

    Γιάννης

  15. Νέο Kid Στο Block said

    Σκυλίσια ζωή γεμάτη πίκρες! 🙂

    http://valiacaldadog.blogspot.com/2012/05/blog-post_17.html

  16. 14
    Και γιατί αυτή η προτίμηση της περισπωμένης έναντι της οξείας;

  17. Αρκεσινεύς said

    14. Για το Κωνσταντίνος δεν το ξέρω.
    Πάντως σε όλα τα άλλα βλέπω στη γραμματική του (ΟΕΣΒ, 1941) βάζει περισπωμένη, όχι μόνο στο Μεταξας, αλλά και Παλαμας, Φωκας,Καρατζας κ.λπ.

  18. Αρκεσινεύς said

    14. σωστά για το Κωνσταντίνος με περισπωμένη.

    Ο Τριανταφυλλίδης σελ. 43 της γραμμ. γράφει:Το α,ι,υ στην παραλήγουσα των ονομάτων λογαριάζεται βραχύχρονο διάκος, σκίνος, σκύλος (κ.λπ. δικό μου). Εξαιρείται το Κωνσταντίνος

  19. Νέο Kid Στο Block said

    Συγγνώμη για την παρέμβαση,αλλά ο φιλολογος Σερ Γκρέγκορυ Μπίθεη έχει άλλη άποψη περί περισπωμένης 🙂

  20. bernardina said

    Και μοναχός πικραίνομαι και με πολλούς πικραίνω…

  21. Αρκεσινεύς said

    14. Το συμπέρασμα, που υπονοείς και συ, βγαίνει αβίαστα: δικτάτορες και βασιλιάδες ρυθμίζουν ακόμη και λεπτομέρειες της γλώσσας!

  22. Πάντως, ο Πικραμμένος κατά την επίσκεψή του στον ΠτΔ (Παπούλια της Δήμητρας) είπε και κάτι άλλο. Όλο το σχόλιό του ήταν κάπως έτσι:
    «Νομίζω πως λόγω του επωνύμου μου επελέγην να είμαι ο τελευταίος πρωθυπουργός της μεταπολιτεύσεως».
    Κάτι συνειδητοποίησε ο σοφός δικαστικός και χαμογελούσε πικρά.
    ΥΓ ΝιουΚίντ, με πρόλαβες με τον μαύρο σκυλούκο.

  23. vioannis said

    Πριν 100 χρόνια, γύρω στο 1912, ένας άλλος Πικραμμένος, ο παππούς του σημερινού Πρωθυπουργού, είχε παίζει έναν έμμεσο ρόλο στα πολιτικά πράγματα της χώρας . Ίδρυσε (μαζί με άλλους) πρακτορείο το οποίο οργάνωσε και συστηματοποίησε την διανομή του τύπου στην Ελλάδα.

  24. Αρκεσινεύς said

    19.Νέο Kid Στο Block, μπράβο που το σκέφτηκες. Πολύ ωραίο!

  25. bernardina said

    Vioannis, το σχόλιό σου #23 είναι παρήχηση του πι! 😀

  26. Σχολιαστής said

    Να θυμηθούμε την ΑΜΟΡΓΟ του Γκάτσου:

    Στου πικραμένου την αυλή ήλιος δεν ανατέλλει
    Mόνο σκουλήκια βγαίνουνε να κοροϊδέψουν τ» άστρα
    Mόνο φυτρώνουν άλογα στις μυρμηγκοφωλιές
    Kαι νυχτερίδες τρων πουλιά και κατουράνε σπέρμα.

    Στου πικραμένου την αυλή δε βασιλεύει η νύχτα
    Mόνο ξερνάν οι φυλλωσιές ένα ποτάμι δάκρυα
    Όταν περνάει ο διάβολος να καβαλήσει τα σκυλιά
    Kαι τα κοράκια κολυμπάν σ’ ένα πηγάδι μ’ αίμα.

    Στου πικραμένου την αυλή το μάτι έχει στερέψει
    Έχει παγώσει το μυαλό κι έχει η καρδιά πετρώσει
    Kρέμονται σάρκες βατραχιών στα δόντια της αράχνης
    Σκούζουν ακρίδες νηστικές σε βρυκολάκων πόδια.

    Στου πικραμένου την αυλή βγαίνει χορτάρι μαύρο
    Mόνο ένα βράδυ του Mαγιού πέρασε ένας αγέρας
    Ένα περπάτημα ελαφρύ σα σκίρτημα του κάμπου
    Ένα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης.

    Kι αν θα διψάσεις για νερό θα στίψουμε ένα σύννεφο
    Kι αν θα πεινάσεις για ψωμί θα σφάξουμε ένα αηδόνι
    Mόνο καρτέρει μια στιγμή ν’ ανοίξει ο πικραπήγανος
    N’ αστράψει ο μαύρος ουρανός να λουλουδίσει ο φλόμος.

    Mα είταν αγέρας κι έφυγε κορυδαλλός κι εχάθη
    Eίταν του Mάη το πρόσωπο του φεγγαριού η ασπράδα
    Ένα περπάτημα ελαφρύ σα σκίρτημα του κάμπου
    Ένα φιλί της θάλασσας της αφροστολισμένης.

  27. vioannis said

    #25
    Bernardina, τώρα που το λες το είδα!

  28. Τσούρης Βασίλειος said

    5. Εμεις στα μέρη μας λέμε » πικροσ(υ)κιά ή πικραγγουριά» για να χαρακτηρίσουμε κάποιον στριφνό άνθρωπο ή κάποια κατάσταση που δεν είχε ευμενή κατάληξη.
    Να προσθέσω ότι πικραγγουριά έβαζαν στην μύτη τους εκείνοι που έπασχαν από ιγμορίτιδα και τα ιγμόρεια σε δύο μέρες καθάριζαν εντελώς… Τα αντιβιοτικά Augmentin εκείνης της εποχής…

  29. Αρκεσινεύς said

    και Διονυσίου

  30. 28

    Πάντως η μεγάλη επιτυχία της πικραγγουριάς ήταν το 1952.
    Ηταν τέτοια η υστερία και η μανία συλλογής της που κόντεψε να εξαφανιστεί ως είδος από τους λόφους και τα βουνά της Αττικής

    http://news.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_ell_100068_04/02/2007_214752

  31. Αρκεσινεύς said

    Έχουμε και τη μετοχή αποξηραμένος. Έτσι το ΛΚΝ, αλλά ο Μπ. αποξηραμμένος.

  32. John Sourdis (16) και Αρκεσινεύς (ευχαριστώ για την επιβεβαίωση).

    Νομίζω πως η περισπωμένη που χρήζει ειδικής διαχείρισης (προσέχουμε που τη βάζουμε, παλιά βέβαια -:) ) είναι δηλωτικό κάποιας ανωτερότητας (τεχνητής, όπως θα συμφωνούσε ο Αρκ).

    Γιάννης

  33. 🙂
    Γιάννης

  34. 32 Σκέπαζε και τη φαλάκρα 😉

  35. Διονύσης said

    Νικοκύρη, μήπως το καμμένος γραφόταν με δύο μι παλαιότερα, ως προερχόμενο από το κεκαυμένος; (Οπότε μοιάζει κάπως σαν αυτά που έχουν χειλικόληκτο θέμα, δεν υπάρχει βήτα βέβαια, αλλά αυτός ο δίφθογγος «αυ»).

    Πώς να μην γελάσεις πάντως σε αυτήν την χώρα, όταν ένας Καμμένος προτείνει για πρωθυπουργό έναν Πικραμμένο…

  36. Τσούρης Βασίλειος said

    30. Ευχαριστώ πολύ! Ωραιότατο το άρθρο αλλά είμαι πεπεισμένος ότι η πικραγγουριά κάνει καλό σ΄αυτούς που υποφέρουν από ιγμορίτιδα.

  37. Των οικιών υμών εμπι-πικραμμένων υμείς άδετε.

  38. @35 Από ό,τι διαβασα στα πρκτικά της σύσκεψης για τον υπηρεσιακό πρωθυπουργό ο Καμμένος δεν πρότεινε τον Πικραμμένο αλλά τον …Ήφαιστο. Καμμάνος προτείνει τον ¨ηφαισατο για πρωθυπουργό!

  39. Νικος 1943 said

    Ο τζάρτζανος στην γραμματική της αρχαίας καθορίζει ότι τα ενρινόληκτα Με χαρακτήρα ν ή μ εν προκειμένω πικραίνω ) πριν από κατάληξη που αρχίζει από μ (εν προκειμένω μένος- παθητικού παρακειμένου) αφομοιώνεται ή γίνεται σ (υφαίνω ύφασμα)πλην των κρίνω κλίνω τείνω και πλύνω. Επομένως κατά Τζάρτζανο το σωστό είναι πικραμμένος

  40. βάσει ονόματος καταλληλότερος
    για πρωθυπουργός ο Πασχάλης Χαρούμενος, περιφερειακός σύμβουλος Καστοριάς
    ….
    ο Καμμένος δεν γλιτώνει με τίποτα
    είτε ως καημένος ή κεκαυμένος ή κεκαμμένος (γυρτός, λυγιστός, από το κάμπτω)

    το επίθετο πιθανόν να προέκυψε
    ως συνώνυμο του μελαχροινός, λιοκαμμένος.

  41. Αρκεσινεύς said

    40, Μιχάλη, μελαγχροιής αρχ. ποιητ. , αλλά ν.ε. μελαχρινός, απλώς διορθώνω το lapsus pl.

    Ποια είναι η άποψή σου για τη θέση του Νίκου στο 39;

  42. 41
    Το μελαχροινός (ως δεύτερος τύπος) κάνει τόσο ισχυρό συνειρμό με την χροιά (ο έχων μέλαιναν χροιάν) που θα ήταν λάθος αν κάποιος λεξικογράφος την αφήνει απ’ έξω
    ….
    πεπικραμμένος ή
    πεπικρωμένος (απ’ το πικρόω)
    αλλά μάλλον αμάρτυρες και οι δύο αυτές
    «πικραμένες» μετοχές

  43. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  44. Διονύσης said

    Στα αρχαία ελληνικά υπάρχει και το ρήμμα κάπτω μελλ. κάψω που σημαίνει καταπίνω, (ή κάνω γαργάρα με λίγη φαντασία) (δες http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus%3Atext%3A1999.04.0057%3Aentry%3Dka%2Fptw), οπότε μπορούμε να παρετυμολογήσουμε τον Καμμένο με δύο μι και από εκεί (χειλικόληκτο θέμα γαρ).

  45. 44 απο ‘κει και «χάφτω, χάφτας» 😉

  46. Διονύσης said

    Σωστός!

  47. Άντε, άντε, αργόμισθοι και φοροφυγάδες είστε όλοι σας! Άντε κάντε καμιά δουλειά!

  48. ππαν said

    Γελάω πολύ με το θεόπνευστο «εξελθών έξω» αλλά μην κυκλοφορήσει πολύ. Αρκετά υποφέρουμε που κανείς πια δεν βγαίνει σαν άνθρωπος από το σπίτι του -όλοι εξέρχονται- και πώς δηλαδή να βγει αφού μετά δεν μπορεί να μπει, μόνο να εισέλθει. Τελευταία είδα και το εισέρχομαι+ γενική: Εισήλθαν του προεδρικού μεγάρου, μαύρη η ώρα. Ελπίζω να μην είναι κι αυτό θεόπνευστο.

  49. ππαν said

    47: Α εξήλθε κι ο καταραμένος φίδης, βλέπω!

  50. Πολύ ωραίο άρθρο για άλλη μια φορά Νίκο!

    Και πραγματικά σε αυτήν την μετεκλογική-προεκλογική περίοδο θα γελάσει ο κάθε πικραμένος, πολύ περισσότερο με την λύσσα που έχει πιάσει ολόκληρο το σύμπαν του τόπου εναντίον του ΣΥΡΙΖΑ. Να σας δώσω δύο χαρακτηριστικά παραδείγματα:

    Χρυσοχοΐδης: «ο καθένας θα μπορεί να κάνει συμμορίες με όπλα και να οδηγηθούμε σε εμφύλιο και αυτό δεν είναι υπερβολή»

    Πάγκαλος: «τα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ έχουν γίνει τόσο υπερόπτες με ποσοστό 16%, όταν φθάσουν στο 25% μπορεί να αρχίσουν τις εκτελέσεις»

  51. @47: Σκύλε με πρόλαβες! Όμως εγώ έχω και Χρυσοχο!! 🙂

  52. ππαν said

  53. Immortalité said

    @50 Στέλιο παναπεί το 25αράκι το ‘χει σίγουρο και φοβάται για παραπάνω ο τέως αντιπρόεδρος…

  54. bloody amateur said

    Στην Κρήτη, την προίκα τη λένε και «ξεπρούγκι», ουδέτερο.
    (Χανιά και Καστέλλι αυτό, δεν ξέρω αν λέγεται έτσι σ’ όλο το νησί.)

  55. Immortalité said

    @54 Αυτό δεν το χω ξανακούσει (όχι ότι σημαίνει κάτι δηλαδή) μα συνήθως η προίκα είναι ουδέτερη. Το προικιό, τα προικιά / προυκιά.

  56. Διονύσης said

    Ως προς το «ἐξελθὼν ἔξω», στην Καινή Διαθήκη υπάρχουν συχνά επαναλήψεις και πλεονασμοί. Ένα σχήμα που είναι συχνό στην Κ.Δ. είναι η συμπαράθεση δοτικής και ομόρριζου ρήματος, λ.χ. «ἐπιθυμία (με υπογεγραμμένη) ἐπεθύμησα (φαγεῖν μεθ’ὑμῶν)». Είχα διαβάσει ότι πρόκειται για εβραϊσμό (ή αραμαϊσμό;) που μεταφέρθηκε στην ελληνική κοινή. Πιθανολογώ (χωρίς να είμαι σίγουρος) ότι παρόμοιες επαναλήψεις και σολοικισμοί της Κ.Δ. οφείλονται στο ότι πρόκειται για εκφράσεις άλλων γλωσσών (εβραϊκά- αραμαϊκά) που μεταφέρονται στα ελληνικά, όπως λ.χ. σήμερα οι Ελληνάρες μιλάνε τα ελληνοαγγλέζικα.

  57. Νέο Kid Στο Block said

    Είδατε τι παιδί με σέβας στην οικογενειακή παράδοση είναι ο Πάγκαλος;
    Το μυαλό του στις εκτελέσεις πήγε με φυσικότητα…

    Πάντως , δεν ξέρω για τους αργόσχολους, αλλά για τους φοροφυγάδες έχει δίκιο, όλα κι όλα!
    Μου έλεγε ένας γνωστός μου τραπεζικός εδώ στο μεγαλονήσι, ότι αρκετοί Ελλαδίτες που άνοιξαν εσπευσμένα κάτι κουτάκια για να βάλουν μέσα τιμαλφή και σταυρουδάκια, εξυπηρετήθηκαν κατά προτεραιότητα για να προλάβουν την πτήση ώστε να είναι πίσω στην ώρα τους για την κεντρική ομιλία του Τσίπρα στην Ομόνοια!
    Άσε δε τους καναλάρχες-εργολάβους και τους μεγαλογιατρούς .
    Τις νέες μύτες (οι πλαστικοί χειρουργοί) τις ράβαν με Σακοράφες έμαθα! Γκρίζα διαφήμιση στο φουλ λέμε!
    Συριζαριό του κερατά όλοι τους!

  58. bloody amateur said

    @55 Όπως το ξέρω εγώ, τα προικιά (ή προυκιά) είναι συγκεκριμένα η κινητή περιουσία που κουβαλάει η νύφη: σεντόνια, υφάσματα, χρυσαφικά κλπ. Ενώ η προίκα, εκτός από τα παραπάνω, μπορεί να είναι και σπίτι, ή μπορεί να είναι και γενικότερα ο θεσμός. Με αυτή την έννοια (την οποία καλύπτει το ξεπρούγκι), δεν το έχω ακούσει αλλού ουδέτερο. (Εγώ προσωπικά, δηλαδή. Μπορεί να λέγεται κι έτσι, δεν ξέρω.)

  59. Νικος 1943 said

    Για Διονύσης 44 . Νομίζω ότι το καμμένος προέρχεται από το κεκαυμένος (παθ παρακείμενος του καίω) και επειδή υ διαβάζεται β ακολουθεί τον κανόνα των χειλικόληκτων κεκαμμένος καμμένος

  60. sarant said

    Καλησπέρα, επανήλθα, σας ευχαριστώ πολύ για τα σχόλια!

    4: Το καλό πρέπει να λέγεται. 🙂

    8: Αρκεσινέα, τα όσα γράφω για τον Μπαμπινιώτη ειδικά σε αυτό το άρθρο αφορούν το ορθογραφικό του λεξικό (το κίτρινο), που δυστυχώς τώρα δεν το έχω κοντά μου.

    Για τις περισπωμένες, η συζήτηση απέδειξε από τι μπελάδες μάς γλύτωσε ο άγιος Κριαράς.

    23: Σωστά, το πρώτο πρακτορείο τύπου.

    26: Καλά έκανες και το έβαλες!

    31: Ευχαριστώ, δεν το είχα προσέξει.

    39: Δεν ξέρω αν είναι αυτή η περίπτωση, ούτε θα έπαιρνα για μπούσουλα τη γραμματική της αρχαίας.

    41: Μιχάλη, στο TLG βρίσκω σκορ 2-2 (πεπικραμέν* και πεπικραμμέν*)

    57: 🙂

  61. Διονύσης said

    Μετά από τα Chuck Norris facts σειρά έχουν τα Tsipras facts= Όλα αυτά για τα οποία φταίει ο Τσίπρας (=έχει κατηγορηθεί από ΜΜΕ όπως το Μέγκα ή από δημοσιογράφους όπως ο Μανδραβέλης). Λ.χ. ο Τσίπρας φταίει για την ακυβερνησία, για τις ξένες μαφίες στις γειτονιές της Αθήνας, για την παγκόσμια οικονομική κρίση κ.ο.κ.

  62. Nicolas said

    Από χιούμορ, πάντως, σκίζουν οι Έλληνες.
    Δεν ξέρω αν γελάσουμε κι εμείς οι καμένοι και πικραμένοι, αλλά από χτες:
    HABEMUS IMPERIUM
    (να ζουλεύετε, αριστεροαναρχοτέτοιοι)

  63. sarant said

    61: Ο Τσίπρας τρύπησε το στρώμα του όζοντος!

  64. Με το ζελέ απ’ τα τσουλούφια του.

  65. Nicolas said

    Ο Τσίπρας έφαγε περισσότερο όταν «μαζί τα φάγανε», γι΄ αυτό του έχει άχτι ο Θοδωρής.

  66. ππαν said

    Μήπως τάφαγε και μόνος του τελικά…

  67. Νέο Kid Στο Block said

    O Tσίπρας πίκρανε τον Πικραμένο!
    Ο Τσίπρας έκανε τον Μπαντέρας ταύρο! (οι Ισπανοι λένε οτι είναι πιο σέξυ! πού το βρήκα ρε γμτ…θα ψάξω!)
    Ο Τσίπρας φταίει για το «Εγέρθουτου», αλλά ο Τσακ Νόρις βέβαια ήταν ο μόνος που δεν σηκώθηκε, φόραγε μπλούζα με τον Τσε και είχε για συνοδούς δύο Πακιστανούς! (καθήμενους κι αυτούς εννοείται!)

  68. Διονύσης said

    Ο Τσίπρας πίκρανε τον Πικραμμένο και έκαψε τον Καμμένο. Κι ένα Τσίπρας’ φακτ που όντως ακούστηκε/ γράφτηκε από κάποιους δημοσιογράφους: Ο Τσίπρας φταίει για την είσοδο της Χ.Α. στην Βουλή.

  69. Νέο Kid Στο Block said

    O Tσίπρας φταίει για το «κόκκινο» του τουρισμού! (ειπώθηκε και γράφτηκε σοβαρά..)
    Ο Τσίπρας θα φέρει μόνος του 500.000 θαυμάστριες γκρούπις το καλοκαίρι, αλλά δεν θα γνωρίσει καμιά στον Πάγκαλο! (κακεντρεχείς συριζόκυκλοι το λένε αυτό)

  70. Νέο Kid Στο Block said

    O Τσίπρας θα γυρίσει την επιστήμη 30 χρόνια πίσω. Θα ξαναφέρει τις «επιτρεπόμενες τάσεις» (ινσάιντ τέτοιο των μηχανικών αυτό)

  71. Διονύσης said

    Οι πρωτόπλαστοι διώχτηκαν από τον παράδεισο όταν ο Τσίπρας κατήγγειλε την εδεμική σύμβαση.

  72. ππαν said

    Για μένα που, να πω την αμαρτία μου και συγνώμη κιόλα, τον Τσίπρα τον θεωρώ πολύ λίγο, όχι για πρωθυπουργό -εδώ έγιναν άλλοι κι άλλοι- αλλά για ηγέτη της αριστεράς, όλα αυτά μου φαίνονται ακόμη πιο αστεία. Σοβαρα, ο Τσίπρας εχθρός του καθεστώτος; Κανέναν καλύτερο δεν βρήκαμε;

  73. @72 Ο ΓΑΠ ίσως;

  74. Ξεχάσατε το πικραμύγδαλο και τη σουμάδα και το αμαρέττο. Αν φτιάχνετε γλυκό με κρέμα σοκολάτα ή με σαντιγί και ρίξετε 2 σταγόνες πικραμύγδαλο η γεύση θα είναι εξαιρετική. Ή μπορείτε να το αλέσετε και να το ρίξετε στη ζύμη. Οι καλύτεροι εργολάβοι γίνονται με πικραμυγδαλο.

  75. ππαν said

    Ο ΓΑΠ είναι μεταξύ των άλλων κι άλλων. Εξάλλου έπρεπε να είσαι συγγενής του για να τον θεωρήσεις, έστω και πριν γίνει πρωθυπουργός, ηγέτη της αριστεράς ή -θεε μου σχώρα με- εχθρό του καθεστώτος

  76. sarant said

    72: Από έναν πρωθυπουργό που έπαιζε πλέι στέισον στου Μαξίμου και έναν πρωθυπουργό ΓΑΠ, καλύτερος θα είναι ο Τσίπρας!

  77. ππαν said

    76: Μα εγώ πρώτη το λέω ότι πρωθυπουργοί χειρότεροι υπήρξαν, σιγά τ΄αυγά. Και δεν αναφέρομαι στα ανέκδοτα που αναφέρεις για τα πλεηστέησιον κλπ αλλά δυστυχώς σε γεγονότα. Όμως για μένα ο ηγέτης της αριστεράς πρέπει να είναι καλύτερος, να εκφράζει λόγο δομημένο, όχι να αναφέρεται απλώς στην αριστερά σαν έννοια που καθαγιάζει καθετί, χωρίς ουσιαστικα΄να έχει τίποτε να πει. Εξάλλου ότι φτάνεις να τον συγκρίνεις με τον Καραμανλή και τον ΓΑΠ δείχνει ακριβώς τα χάλια μας… Αυτό είναι το ζητούμενο;

    Έχω λίγο μνήμη ελέφαντα: ο Σαρκοζύ ήδη εδώ είχε αρχίσει το ξήλωμα του κοινωνικού κράτους και τον παρακολουθούσαμε με φρίκη, όταν ο Τσίπρας τον χαρακτήρισε αντισυμβατικό….Κι αυτό επειδή παντρεύτηκε ένα πάμπλουτο μανεκέν, πράξη την αντισυμβατικότητα της οποίας ψάχνω ακόμη. Βέβαια το σημαντικό και απογοητευτικό ήταν το να βλέπεις έναν αριστερό πολιτικό να υιοθετεί τα κουσούρια του κυρίαρχου, απολίτικου δήθεν πολιτικού λόγου.
    Δυστυχώς, είναι ελάχιστος και βέβαια ίσως κι εγώ να τον ψήφιζα, κυρίως γιατί δεν υπάρχει όπως τον ψηφίζουν οι περισσότεροι

  78. christos said

    …Ρε παιδιά δε βάζουμε σε καμιά ευρωπαική χρυσή ευκαιρία αγγελία «ζητείται πρωθυπουργός»; Συντάσσουμε την αγγελία, την σκανάρει ο Νίκος για κανένα ορθογραφικό και περιμένουμε. Μπορούμε ακόμα να βγάλουμε για πούλημα τους δικούς μας πολιτικούς μπας και πέσει το κόστος, δε μπορεί όλο και καμιά Ζιμπάμπουε θα τους θέλει.

  79. ππαν said

    77: Δεν υπάρχει άλλος

  80. Νίκος Μαστρακούλης said

    @78: Και τι μας φταίει η Ζιμπάμπουε;

  81. Μαρία Ιωάννου said

    Σε σχολική γραμματική της κόρης μου, του Δημοτικού, είχα δει ότι κριτήριο για να γραφεί μια μετοχή με δύο «μ» είναι να έχει στον αόριστο το «ψ» πριν από την κατάληξη, οπότε κλαίω – έκλαψα – κλαμμένος, καίω – έκαψα – καμμένος κ.ο.κ., αλλά πικραίνω -πίκρανα – πικραμένος.

  82. sarant said

    81: Μας μπλέκει αυτή η γραμματική -είναι σίγουρα έτσι; Το κριτήριο συμπίπτει με αυτό που ανέφερα για όλες τις περιπτώσεις (έκοψα, έκλεψα, έκρυψα, έγραψα, κτλ) εκτός από τα καίω, κλαίω, που πάω στοίχημα ότι γράφονται με ένα μι με τη σχολική ορθογραφία.

  83. Αρκεσινεύς said

    44. Διονύση, είτε από το κάμπτω είτε από το κάπτω ο Καμμένος ήταν μέχρι χτες προσκυνημένος (σήμερα παρουσιάζεται επαναστικότερος του βασιλέως) και ούτε τρώγεται, ούτε καταπίνεται.

  84. Αρκεσινεύς said

    82 Νίκο, δεν μπορεί οι μετοχές αυτών των ρ. να γράφονται με 2μ. Γραμματικές και Λεξικά τις έχουν με 1μ
    Στα αρχαία οι μτχ. είναι κεκαυμένος και κεκλαυ(σ)μένος αντίστοιχα, οπότε δε νοείται μετοχή ν.ε. με 2μ.

  85. Αρκεσινεύς said

    Για την υπόθεση αυτή σχηματίζεται δικογραφία, από την Υποδιεύθυνση Αντιμετώπισης Αθλητικής Βίας της Διεύθυνσης Ασφάλειας Αττικής, σε βάρος των αγνώστων δραστών για διακεκριμένες περιπτώσεις φθοράς του λεωφορείου, για απρόκλητες σωματικές βλάβες σε βάρος των δυο αθλητών, καθώς και για παραβάσεις που αφορούν τη νομοθεσία για την αθλητική βία.

  86. Νέο Kid Στο Block said

    Ο Τσίπρας φταίει που δεν βρήκαμε κανένα καλύτερό του! Τους έκρυψε όλους!
    O Τσίπρας φταίει για το φταίξιμο!
    (ευτυχώς ο λαός το καταλαβαίνει σιγά-σιγά και καθοδηγούμενος σοφά από μήντια και λοιπές πολιτικές δυνάμεις (ΚΚΕ και ΔΗΜΑΡ προεξάρχουν εκφράζοντας τους γνήσιους, μη λαϊκιστές αριστερούς που τους πνίγει το δίκιο και δικαίως τα χώνουν (λίγο πιο άγρια απ’τους δεξιούς ΠΑΝΔΌΚους αλλά ο αληθινός αριστερός είναι άτεγκτος ρε!) στους άθλιους αλαζόνες συριζαίους ) θα δίνει κι από μία δημοκοπική μονάδα κάθε μέρα στην φιλελεύθερη δημοκρατική πολυσυλλεκτική παράταξη και επιτέλους θα έχουμε την κυβέρνηση που μας ταιριάζει σ’ένα μήνα ακριβώς!)

    Δε βαριέστε ρε παιδιά,πολύ κακό για το τίποτα.. Σ’ όποιον του μέλει να πνιγεί, ΠΟΤΕ του δεν πεθαίνει!

  87. Μαρία said

    82 εννοείται.
    http://www.pi-schools.gr/books/dimotiko/gramm_e_st/212-220.pdf
    σ.3

  88. sarant said

    87: Η σχολική γραμματική στο λινκ της Μαρίας έχει πράγματι κλαμένος, καμένος.

  89. Μαρία said

    88 Μόνο ο Βαρεμένος δεν έχει πρόβλημα 🙂

  90. sarant said

    89: Μπράβο, έπρεπε να τον αναφέρουμε κι αυτόν!

  91. Καλησπέρα σε όλους.

    Διάβασα όσο μπορούσα όλα τα (πάντοτε ενδιαφέροντα) σχόλια, ούτως ώστε να μην πω κάτι που έχει ήδη ειπωθεί. Εφόσον αυτό (έως τη στιγμή που θα δημοσιευτεί το μήνυμα) ισχύει, προχωρώ στο προκείμενο. Θερμά και προκαταβολικά παρακαλώ να μου συγχωρέσετε τον όγκο του μηνύματος.

    Με όλο τον (απεριόριστο) σεβασμό, κύριε Σαραντάκο, θα ήθελα ν’ αναφερθώ στην πρότασή σας «…στην Κρήτη ο πικραμένος είναι πρικαμένος.». Θεωρώ πως ένα «και» μετά το «είναι» ή ένα «λέγεται και» στη θέση του «είναι» θα ξεδιάλυνε την οποιαδήποτε ενδεχόμενη ασάφεια που θα μπορούσε να παράξει η πρότασή αυτή. Διότι (δίχως, προφανώς, να έχετε τέτοια πρόθεση) ίσως ο μη Κρητικός ή κάτοικος Κρήτης να υποθέσει πως στην Κρήτη δεν λέγεται «πικραμένος» αλλά «πρικαμένος». Ακολούθως, βέβαια, επεξηγείτε παραθέτοντας την παραλλαγή στον Ερωτόκριτο καθώς και άλλες (πρικύς, πρικιό, πρικί, πρικίζω, πρίκα). Δίχως να αμφιβάλω για την έρευνα, τη γνώση και την εμπειρία σας, αλλά καθαρά μιλώντας ως Κρητικός στα τριάντα ένα μου, οφείλω να παρατηρήσω πως ουδέποτε έχω ακούσει «πρικαμένος» και τις λοιπές παραλλαγές του «πικρ…» σε «πρικ…» Κι αυτό, έχοντας είκοσι εννιά χρόνια ζήσει στο δήμο Ηρακλείου, έχοντας πολλάκις επισκεπτεί τους τέσσερις νομούς του νησιού και πάμπολλα προάστια και χωριά του, και έχοντας συνομιλήσει με αρκετούς γηραιούς και υπέργηρους οι οποίοι λόγω έλλειψης «καλαμαροποίησης» θα μπορούσαν να χρησιμοποιούν τις συγκεκριμένες παραλλαγές. Ουδέποτε θυμάμαι – αλλά δεν αποκλείεται καθόλου να κάνω και λάθος – στον προφορικό λόγο αυτές τις παραλλαγές, ούτε και στο γραπτό, λαογραφικών, κυρίως, έργων που κατά καιρούς έχουν πέσει στα χέρια και στα μάτια μου, και που θα μπορούσαν να έχουν κάποια απ’ αυτές μέσα. Οφείλω, με τη σειρά μου, να σημειώσω ότι ο μόνος τύπος (κατά το δικό μου κρητικό βίωμα) που χρησιμοποιεί το «πρ(ο)ικ…» και τα παράγωγά του είναι εκείνος της «προίκας», και ότι τα σχόλια 55 και 58, των Immortalité και bloody amateur αντίστοιχα, είναι απολύτως ακριβή, δηλαδή όντως η «προίκα» ουδετεροποιήθηκε σε «το προικιό», «τα προικιά / προυκιά» και όντως τα τελευταία σημαίνουν (αντιγράφω απ’ το σχόλιο) την κινητή περιουσία που κουβαλάει η νύφη, ενώ η προίκα εκτός από τα παραπάνω, μπορεί να είναι και σπίτι, ή μπορεί να είναι και γενικότερα ο θεσμός.
    Να επαναλάβω: διατηρώ ισχυρές επιφυλάξεις τόσο για τη μνήμη μου, όσο και για το δειγματολόγιό μου, διότι, φερ’ ειπείν (συγχωρέστε μου την, ώρες-ώρες, αποστροφομανία και άλλες παθήσεις), δεν έχω πάει σε πολλά χωριά στα Χανιά – εν αντιθέσει με τους υπόλοιπους τρεις νομούς – ούτε σε πολλά χωριά στη νότια Κρήτη – εν αντιθέσει με τη βόρεια και κεντρική. Διατηρώ, επίσης, επιφυλάξεις καθώς είμαι μόλις τριάντα ενός ετών ενώ ίσως ένας μεγαλύτερός μου να έχει (παλαιότερα τουλάχιστον) απαντήσει αυτούς τους ιδιωματισμούς. Διατηρώ, τέλος, επιφυλάξεις διότι γνωρίζετε για τη γλώσσα πολλάαααααααα παραπάνω από εμένα (και μερικά, ακόμα, εκατομμύρια Έλληνες).
    Το μόνο βέβαιο είναι πως, όντως, η Κρήτη (και η υπόλοιπη ελληνική επαρχία ίσως;) έχει γίνει… καλαμαριά, ο οδοστρωτήρας έχει κάνει καλά τη δουλειά του, ειδικά στις πόλεις (αλλά όχι τόσο στα χωριά της Κρήτης τουλάχιστον). Η πλειοψηφία των Κρητικών κάτω των εξήντα χρονών που έχω συνομιλήσει, μιλούν τα καλαμαρίστικα μια χαρά – με ένα εύλογο αξάν, βέβαια, κι αυτό κυρίως στα χωριά. Και είναι, προφανώς, κρίμα να χάνεται μια διάλεκτος ή και ιδίωμα και η προσωδία τους, όχι μόνο στην Κρήτη μα οπουδήποτε υπάρχουν και δη στην επαρχία.
    Το ότι τα κρητικά είναι τα ευφωνικότερα ελληνικά δεν το είχα υπόψιν και, ειλικρινά, νιώθω απέραντη υπερηφάνεια που τ’ αυτιά μου και το στόμα μου γαλουχήθηκαν σε τέτοιο ηχοπέλαγος. Χρέος μου να το εξερευνήσω, χρησιμοποιήσω και μεταδώσω όσο και όπως μπορώ (κάτι που προσπαθώ κατά την τελευταία πενταετία). Οφείλω όμως εδώ, και πάλι, να κάνω μια επισήμανση: ο γλωσσολογικός όρος «κρητικά» είναι τεράστιο θέμα, διότι, όπως και στην ιδιοσυγκρασία της έτσι και στη γλώσσα της, η Κρήτη έχει τουλάχιστον τέσσερις Κρήτες (αυθαίρετος πληθυντικός του «Κρήτη», συγχωρήστε τον), τέσσερις εαυτούς, και αυτοί οι τέσσερις έχουν δεκάδες διαφορετικά πρόσωπα. Εκείνο που συχνά ακούω από μεγαλύτερούς μου είναι «άλλη Κρήτη τα Χανιά, άλλη το Ρέθεμνος, άλλη το Ηράκλειο κι άλλη ο Άγιος [Νικόλαος]». Γλωσσολογικά και κοινωνιολογικά μιλώντας, είναι πολύ πιθανόν (έως σύνηθες για τις μεγαλύτερες ηλικίες) ένας Μυλοποταμίτης (Ρέθυμνο, βορειοκεντρική Κρήτη, ) και ένας Λασιθιώτης (Άγιος Νικόλαος, νοτιοανατολική Κρήτη) να δυσκολευτούν σοβαρά να συνεννοηθούν, να βγάλει άκρη ο ένας με τη διάλεκτο του άλλου. Οι γλωσσικές διαφορές τους κάποιες φορές είναι τεράστιες σε επίπεδο επιθεμάτων, προσωδίας, ακόμη και λεξιλογίου (κυρίως σε ρήματα, ουσιαστικά κι επίθετα, και όχι τόσο σε άρθρα, επιρρήματα, συνδέσμους, αντωνυμίες, μετοχές κλπ). Ως εκ τούτου, επαναλαμβάνω, τα κρητικά είναι τεράστιο θέμα (όπως, υποθέτω, και το κάθε ιδίωμα με τις διαλέκτους του) οπότε ο χαρακτηρισμός σας «ευφωνικότερα» ίσως πρέπει να εξεταστεί σε μια τέτοια, ευρύτερη, βάση, ίσως να συγκεκριμενοποιηθεί, να εντοπιστεί. Εκτός και αν με το χαρακτηρισμό σας αυτό αναφέρεστε στο κρητικό ιδίωμα ή στο σύνολο των κρητικών διαλέκτων, οι οποίες όμως, επαναλαμβάνω, τοπικά παρουσιάζουν σημαντικές διαφορές στην προσωδία τους, στην κύρια, δηλαδή, παράμετρο της ευφωνίας μιας γλώσσας (κοινής, ιδιώματος ή διαλέκτου).
    Σε κάθε περίπτωση, νιώθω υπερήφανος (συγχωρήστε μου το ύψιλον αλλά δε μου κόλλαγε το «περήφανος») για την ευφωνία της κρητικής διαλέκτου και (κάποιων εκ) των ιδιωμάτων της. Βέβαια, ευφωνία – κατά την ταπεινή μου άποψη – διαθέτουν κι άλλες (ελληνικές και μη) διάλεκτοι και ιδιώματα, αλλά σαν Κρητικός δεν μπορώ να μην κοκκινίζω από υπερηφάνεια όταν έναν τέτοιο χαρακτηρισμό τον αποδίδετε εσείς, ένας τόσο προσεκτικά ελεύθερος χρήστης και τόσο ανθρώπινα αφοσιωμένος ερευνητής του λόγου και της έννοιας.

    Ζητώ και πάλι συγνώμη για τον όγκο του σχόλιού μου, τόσο από εσάς όσο και από τους λοιπούς συζητητές και επισκέπτες αυτής της σελίδας. Σας ευχαριστώ για το χρόνο σας, και βέβαια για το αναντικατάστατο έργο που προσφέρετε εδώ και δεκαετίες στη γλώσσα και στην εξανθρώπισή της, στην έννοια και τη νοηματοδότηση, στη λογοτεχνία, στη σκιτσογραφία και σε όσα ακόμα σε πρώτη ή δεύτερη ανάγνωση αγκαλιάζει ο λόγος σας. Τέλος, συγχαρητήρια για την πρωτιά σας στα E-awards 2012! Προφανώς και σας ψήφισα, καθώς και τη Λεξιλογία. Για την ακρίβεια, έκανα εγγραφή μόνο και μόνο γι’ αυτό αν και, αναγκαστικά, μέχρι να φτάσω εκεί που ήθελα έπρεπε να περάσω και να ψηφίσω σε κάποιες άλλες κατηγορίες (που δε με χάλασε καθόλου μιας και βρήκα κάποια διαμαντάκια εκεί μέσα).

    Με εκτίμηση,

    Άρης Μανουράς

  92. sarant said

    91: Καλώς ήρθατε κύριε Μανουρά, ευχαριστώ για το σχόλιο. Πράγματι, οι κρητικές διάλεκτοι έχουν διαφορές μεταξύ τους, αλλά σε ένα μη ειδικό άρθρο είναι αναπόφευγες οι γενικεύσεις.

  93. marulaki said

    #91 Ο πρικύς αναφέρεται ευρύτατα στον Ερωτόκριτο. Κι εγώ όπως και ο κος Μανουράς παραπάνω δεν το έχω ακούσει ποτέ προφορικά. Συζήτηση ξανά εδώ, από το 37 κ.εξ. https://sarantakos.wordpress.com/2011/12/09/fuchteln/#comment-91897

  94. Η σχολική γραμματική (81) που λέει τα περί αορίστου σε -ψα κάνει μια φιλότιμη προσπάθεια να δώσει στα μικρά παιδιά έναν τυφλοσούρτη, αλλά τα μπερδεύει χειρότερα, γιατί σύμφωνα με τον κανόνα της θα πρέπει να γράφουμε και φυτεμμένος και κουρεμμένος!

  95. Διονύσης said

    Ένα νέο Τσίπρας φακτ από τον τύπο: «Ο Τσίπρας φταίει που ο Ερμής είναι ανάδρομος»
    http://news247.gr/eidiseis/athlitika/Columns/Comment/telika_ta_thelei_o_popos_mas.1721292.html?memoArticleId=1780315

    «Μπορεί να φταίει ο ΣΥΡΙΖΑ. Μπορεί να φταίει ο ανάδρομος Ερμής. Μπορεί να φταίει ακόμα και ο Παναθηναϊκός (ναι, το διάβασα κι αυτό!) Αυτοί που σίγουρα δεν φταίνε είναι όσοι ήθελαν να δουν τον πρώτο τελικό μεταξύ του πρωταθλητή Ευρώπης Ολυμπιακού κόντρα στον περσινό πρωταθλητή Ευρώπης και εν ενεργεία πρωταθλητή Ελλάδας».

  96. 26

    εδώ

  97. πικραμένος αναχωρητής

  98. Αρκεσινεύς said

    Από τη σημερινή εφημερίδα: συντετριμμένος, επιτετραμμένος

    Οι κινήσεις του Τσίπρα βεβιασμένες

    και το ωραίο: των αυτόπτων μαρτύρων

  99. Hellegennes Alexandrine said

    #82:
    Ο Καμμένος πιθανότατα διατηρεί την ορθογραφία από την μετοχή όχι του καίω, αλλά του κάπτω ή κάφτω, μεσαιωνικού τύπου του καίω, που ακούγεται ακόμα και σήμερα σε κάποιες διαλέκτους.

    http://www.greek-language.gr/greekLang/medieval_greek/kriaras/search.html?lq=14215&dq=

  100. Αρκεσινεύς said

    Πρωινά από τη ΝΕΤ:

    Δε θα μάθουμε ποτέ να γράφουμε σωστά τις μετοχές σε -μένος

    εκτεταμμένα επεισόδια στην Πάτρα

    και άλλο:

    αναζητώνται λύσεις …

  101. Υπάρχει συχνά αυτού του είδους το λάθος, όπως στρώμμα, στρωμμένος. Μια φιλόλογος, που την είχα βοηθήσει στην εκπόνηση της διατριβής της (την είχα γράψει δηλαδή,) και είχε κάνει και μερικές παράλληλες δημοσιεύσεις, όταν ‘τα σπάσαμε’ προφανώς για να μη με αδικήσει, μου έγραψε μια επιστολή στην οποία αναγνώριζε τη συμβολή μου σε …. συγκεκριμμένα κείμενα και μόνο. Επειδή η αντιπαράθεση ήταν οξεία, γέλασα πολύ με το πάθημά της, αλλά δεν το δημοσιοποίησα στον κύκλο της. Όχι ότι θα πάθαινε τίποτα… αλλά μπορεί ο καθένας να κάνει ένα τέτοιο λάθος χωρίς να το πάρει χαμπάρι, ιδιώς εν βρασμό ψυχής (σικ ρε, βρασμώ).

    Αλλά νομίζω ότι ο κ. Πικραμμένος (δεν είχα δει το όνομα γραμμένο και δεν ήξερα το θέμα) ίσως θα έπρεπε να το είχε διορθώσει, εκτός αν τον διασκεδάζει. Ασφαλώς θα είχε ρωτήσει πολλές φορές τον πατέρας του ‘γιατί γράφουμε το όνομάμας λάθος’

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: