Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Φαλακροί σοβινιστές

Posted by sarant στο 23 Μαΐου, 2012


Με ρώτησε η κόρη μου: «Ποια είναι η διαφορά ανάμεσα σε εθνικιστές και σοβινιστές;» Καλή ερώτηση, της απάντησα. Σκέφτηκα λίγο, και της είπα πως ο σοβινισμός είναι ακραίος, φανατικός εθνικισμός· ο σοβινιστής πιστεύει πως η δική του χώρα είναι ανώτερη απ’ όλες τις άλλες σε όλες τις πλευρές. Μετά κοίταξα το λεξικό και της διάβασα τον ορισμό: σοβινισμός είναι άκρατος εθνικισμός, υπερβολική μέχρι φανατισμού προσήλωση στην ιδέα της πατρίδας, που συνοδεύεται από μίσος και περιφρόνηση για τους άλλους λαούς και που συχνά εκδηλώνεται με επιθετικότητα εναντίον τους.

Υπάρχει επομένως μια διαφορά έντασης, ας πούμε· μια άλλη διαφορά είναι ότι πολλοί οικειοποιούνται τον χαρακτηρισμό εθνικιστής, εννοώ τον δέχονται ευχαρίστως και τον διεκδικούν, ενώ δεν ξέρω κανέναν να οικειοποιείται τον χαρακτηρισμό «σοβινιστής», όλοι τον θεωρούν αρνητικό, αν και κάποιοι βρίσκουν το ελαφρυντικό της αφέλειας -που είναι όμως ένας ακόμα λόγος για να μην θέλει κανείς να χαρακτηρίζεται σοβινιστής.

Θα βρείτε κι άλλες διαφορές ανάμεσα σε σοβινιστές και εθνικιστές, αλλά εγώ θυμήθηκα ότι «εδώ λεξιλογούμε» κι έτσι θα εξετάσω λεξιλογικά τον σοβινισμό και τους σοβινιστές. Με ρώτησε άλλωστε κι η κόρη μου, από πού βγαίνει αυτή η περίεργη λέξη.

Περίεργη είναι επειδή, σε αντίθεση με σοσιαλισμούς, μαρξισμούς και άλλους -ισμούς, η προέλευσή της δεν είναι διαφανής -τι είναι τάχα αυτό το «σοβίν»; Σοβίν δεν υπάρχει, παρά μόνο chauvin, που προφέρεται σοβέν, τουλάχιστον στη μητρική του γλώσσα, τα γαλλικά. Μ’ άλλα λόγια, ο σοβινισμός είναι δάνειο από το γαλλικό chauvinisme, που προέρχεται από το chauvin, λέξη που σημαίνει τον φανατικό υπερπατριώτη και που ανάγεται στον Nicolas Chauvin. Για πολλά χρόνια, πίστευαν ότι ο Νικολά Σοβέν ήταν υπαρκτό πρόσωπο, πληροφορία που έχει καταγραφεί και σε παλιότερα λεξικά· στις πηγές αυτές θα βρείτε ότι ήταν γενναίος και παρασημοφορημένος στρατιώτης που συμμετείχε σε όλους τους ναπολεόντειους πολέμους και που επέμενε να πολεμάει παρόλο που είχε τραυματιστεί δεκαεφτά φορές, είχε χάσει τρία δάχτυλα, είχε σπάσει την ωμοπλάτη του και χάσει ένα κομμάτι του κρανίου του.

Μετά την πτώση του Ναπολέοντα, ο Σοβέν, ως καρικατούρα του φανατικού πατριώτη, διακωμωδήθηκε σε διάφορα θεατρικά έργα, μεταξύ άλλων στο La cocarde tricolore (Το τρίχρωμο εθνόσημο) των αδελφών Κονιάρ (Cognard), των «σιαμαίων αδελφών του βοντβίλ», όπου ο ήρωας εμφανίζεται να τραγουδάει τον στίχο Je suis Français! Je suis chauvin. Ακολούθησαν και άλλα θεατρικά έργα με τον ίδιο ήρωα και πολύ γρήγορα το κύριο όνομα έγινε κοινή λέξη· το παράγωγό της, chauvinisme, διεθνοποιήθηκε καθώς πέρασε σε όλες ίσως τις ευρωπαϊκές γλώσσες, μαζί και στα ελληνικά (δεν έχω ψάξει το πότε· έχουμε πει βέβαια ότι τα γλωσσικά ληξιαρχεία δεν δουλεύουν πολύ καλά για τα ελληνικά). Και επειδή με βάση τις παλιότερες ορθογραφικές συμβάσεις το γαλλικό (μακρό) ο μεταγραφόταν ως ω, πράγμα βέβαια που δεν εξασφαλίζει την αντιστρεψιμότητα, αφού άλλοτε το ω απέδιδε το au (Chauvin-Σωβέν), άλλοτε το eau (Rousseau-Ρουσσώ) και άλλοτε π.χ. το eo (Georges-Ζωρζ), παλιότερα είχαμε τη γραφή «σωβινισμός», η οποία ακόμα αντέχει αν και υποχωρεί αργά αλλά σταθερά υπέρ της σημερινής, «σοβινισμός». (Για τη φενάκη της αντιστρεψιμότητας, συμφωνώ με όσα λέει ο Λίγγρης στο υποδειγματικό του άρθρο στη Λεξιλογία)

Στην εποχή μας ωστόσο, που όλα περνάνε από ψιλό κόσκινο, βρέθηκε κάποιος επίμονος Γάλλος που ερεύνησε τις πηγές, και δεν βρήκε ίχνος της ιστορικότητας του Νικολά Σοβέν, με αποτέλεσμα να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι πρόκειται για φανταστικό πρόσωπο -κριτική της διατριβής του υπάρχει εδώ, και βλέπω ότι οι περισσότερες νεότερες πηγές δέχονται ότι κατά πάσα πιθανότητα δεν υπήρξε τέτοιο πρόσωπο.

Στο μεταξύ, η σημασία της λέξης, τουλάχιστον στα αγγλικά (chauvinism) έχει μετατοπιστεί, αφού τον όρο τον χρησιμοποίησε στη δεκαετία του 1960 ο μαχόμενος φεμινισμός για να στηλιτεύσει τα αρσενικά σοβινιστικά γουρούνια· ωστόσο, δεν είμαι και τόσο βέβαιος ότι η μετατόπιση της σημασίας έχει συντελεστεί και στα ελληνικά, όπως αφήνει να εννοηθεί το άρθρο της Βικιπαίδειας, που πάντως δίνει την εντύπωση κακής μετάφρασης.

Θα μπορούσαμε να σταματήσουμε εδώ, αλλά το όνομα Chauvin έχει ενδιαφέρουσα ετυμολογία, αφού στα γαλλικά chauve είναι ο φαλακρός. Δεν είναι βέβαια σπάνια τα επώνυμα που αναφέρονται σε κάποιο σωματικό χαρακτηριστικό, αλλά το αξιοπερίεργο είναι ότι ο Chauvin έχει έναν ετυμολογικώς δίδυμο αδελφό που είναι εξίσου διάσημος, κι αυτός δεν είναι άλλος από τον Καλβίνο, τον Γάλλο θεολόγο που έδωσε το όνομά του στο θρησκευτικό ρεύμα του καλβινισμού. Στα μεσαιωνικά λατινικά της εποχής λεγόταν Calvinus, αλλά είχε γεννηθεί Jean Caulvin στην Πικαρδία και ύστερα υιοθέτησε την ορθογραφία Calvin. Στην αρχή βρίσκεται το λατινικό calvus (φαλακρός), απ’ όπου και το ισπανικό Calvo, αρκετά συχνό ως επώνυμο, σπανιότερο στα ιταλικά αλλά αρκετό για να δώσει και τον δικό μας Ανδρέα Κάλβο. Από εκεί και ο Ίταλο Καλβίνο, ο συγγραφέας. (Τη ρίζα του λατινικού calvus την είχαμε ξαναβρεί όταν συζητήσαμε για τον Γολγοθά, τον «κρανίου τόπο», Calvariae locus στα λατινικά, calvary στα σημερινά αγγλικά).

Τελειώνουμε κι ακόμα δεν έχω πολιτικολογήσει. Από τους σοβινιστές ξεκινήσαμε, στους φαλακρούς καταλήξαμε -λέτε γι’ αυτό να ξυρίζουν τα κεφάλια τους οι χρυσαυγίτες;

140 Σχόλια προς “Φαλακροί σοβινιστές”

  1. Αρκεσινεύς said

    Νίκο, πολύ ωραίο.

    Ένα πρώτο σχόλιο: αλλά εγώ θυμήθηκα ότι «εδώ λεξιλογούμε» Μου άρεσε πολύ!

  2. Νέο Kid Στο Block said

    E λοιπόν, μέχρι σήμερα ήξερα μόνο τον σωβινισμό κι όχι τον σοβινισμό. 🙂
    Μήπως ήταν πολλοί οι φαντάροι που -θέλοντας και μή- είχαν μείνει chauves από τα «παράσημα» των μαχών και από αυτούς βγήκε ο νατσουλισμός(;) Σωβέν;

    Ο Κάλβος μπορεί να προέρχεται απο το Calvo;
    O Kαλβίνο πάντως έχει καραφλιάσει πολλούς! (ειδικά εκείνες οι πόλεις του…) 🙂

  3. bernardina said

    Ώστε έχουν και οι Γάλλοι τον Κουκίδη τους, ε; 😀

    Άραγε και ο Κάλβος από το Calvo;

    Δυστυχώς ο λίκνος της Λεξιλογίας παραπέμπει στο κενό.

    Καλημερούδια!

  4. bernardina said

    Αμάν, βρε Κιντάκο, από το στόμα μου να πάρεις το νιαούρισμα! 😆

  5. Νέο Kid Στο Block said

    4. Είσαι η αγαπημένη μου συνιστώσα στου Σαραντάκου! 😆
    (στη συνισταμένη μού τα χαλάς λίγο,αλλά το παραβλέπω :mrgreen:

  6. bernardina said

    Οι συνιστώσες πέφτουνε μα η αγάπη μένει, ριφιφάκι μου 😆

  7. Chauvin (character) evolution of Miles Gloriosus
    η διαφορά πως ο Καυχησιάρης Φαντάρος μπορούσε να ήταν και ξένος μισθοφόρος,
    τώρα ο Σωβέν καυχάται αποκλειστικά
    για το έθνος του, το γαλλικό, εν προκειμένω.

    Υ.Γ.
    Αν γινόταν Διαγωνισμός Εθνοκαυχησιολογίας
    Γάλλοι και Έλληνες θα μάχονταν σκληρά
    για την πρώτη θέση.

    Θυμάμαι μια φράση από την ιστορία Γ’ Λυκείου «ελληνική μεγαλαυχία» είχε αποκαλέσει
    γάλλος αξιωματούχος τις ελληνικές αξιώσεις
    να πάρουμε την Πόλη κτλ. Αν το βρω, θα το βάλω.

  8. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    Μπέρνι, ο λίκνος στη Λεξιλογία μάλλον διορθώθηκε.

    3: Και ο Κάλβος βέβαια, πού είχα το μυαλό μου;

  9. Είχα την εντύπωση πως ο Αλφόνς Ντωντέ ήταν ο πρώτος που έκανε λογοτεχνικό ήρωα τον Σωβέν, αλλά φυσικά έκανα λάθος.
    Η μετατόπιση στον «αντρικό σωβινισμό» πάντα μου έκανε εντύπωση.

  10. Kι εγώ μέχρι τώρα μόνο για «σωβινισμό» και «σωβινιστικά γουρούνια» ήξερα. Δηλαδή τελικά τα σωβινιστικά (ή σοβινιστικά) γουρούνια είναι οι φαλακροί άντρες; 😉
    ΥΓ: Ο Νικοκύρης δεν μπορεί να κατηγορηθεί για σοβινισμό με την καμία έννοια δηλαδή.

  11. Νέο Kid Στο Block said

    Έχω ακουσει στην Κύπρο (άπαξ,από μία κυρία που ο άντρας της ηταν(τον χώρισε) φαλακρός) μια ωραία σύνθετη λέξη που περιλαμβάνει όλες τις υπό εξέταση ιδιότητες.
    Κκελλόσιοιρος! = Κκέλλης + Σιοίρος= Φαλακρός (εκ του τουρκ. Kel (ε,Δύτη;) και του χοίρος=σιοιρος. 🙂

    Δηλαδή κκελλόσιοιρος= το φαλακρό (λόγω αυξημένης τεστοστερόνης) σωβινιστικό φαλλοκρατικό γουρούνι! 😆

  12. bernardina said

    Να προσθέσω εδώ και το jingoism, τον σοβινισμό των αγγλόφωνων.

    Καθώς και την εξέλιξη του σοβινισμού: μετά τον σεξισμό, αρχίζει να σημαίνει και την παράλογη (κατά την άποψη ακραίων φιλόζωων ακτιβιστών) ανωτερότητα που αισθάνονται οι άνθρωποι απέναντι στα άλλα ζωικά είδη, οπότε αποκαλείται «species chauvinism.» (τέλος)

  13. bernardina said

    Η σωστή παραπομπή του species chauvinism εδώ: http://dictionary.reference.com/browse/chauvinism 👿

  14. Νομίζω πως πάντα οι εθνοκεντρισμοί κρύβουν απανθρωπιά, αίμα και βλακεία.
    Πολύ ωραίο κομμάτι όπως και …όλα τα άλλα.

    Γιάννης με καλημέρες

  15. ppan said

    Υπάρχει κι ο πατριωτισμός, η πιο πολιτικά όρθή από όλες τις παραπλήσιες λέξεις, γιατί εγώ δεν βλέπω διαφορά μεταξύ πατριωτισμού και εθνικισμού. Ο Ντε Γκωλ είχε λέει πει, πατριωτισμός είναι να αγαπάς την πατρίδα σου, εθνικισμός να μισείς τις πατρίδες των άλλων.

  16. sarant said

    15: και σοβινισμός να τους παίρνεις τηλέφωνο και να τους το λες (λέω εγώ)

  17. Ηλεφούφουτος said

    Χαρακτηριστικό είναι ότι η λέξη «σοβινισμός» χρησιμοποιόταν και στα Ελληνικά με αρνητικό πρόσημο και σε εποχές όπου ο εθνικισμός ήταν ιδεολογία απόλυτα ενταγμένη στο σύστημα.

    Επίσης ένα κίνημα δεν χαρακτηρίζεται ποτέ σοβινιστικό, π.χ. τα εθνικιστικά κινήματα με εθνικοαπελευθερωτικό και αντιαποικιακό χαρακτήρα στον Τρίτο Κόσμο, που συχνά μάλιστα εξελίχθηκαν σε σοσιαλιστικά, αλλά και το εθνικιστικό κίνημα των Φλαμανδών στο Βέλγιο πριν τον Α’ ΠΠ, το οποίο εκτός από κοινωνικό χαρακτήρα (φλαμανδόφωνο προλεταριάτο έναντι ψωνισμένης γαλλόφωνης -αν και φλαμανδικής- ελίτ) είχε και πασιφιστικό (όχι πόλεμο με τη Γερμανία για το χατίρι της Γαλλίας).

    Τη λέξη «σοβινισμός» την πρωτοέμαθα από το Αστερίξ (Η ασπίδα της Αρβέρνης). «Λυπηρό σοβινισμό» χαρακτήριζε μία υποσημείωση το γεγονός ότι δεν είναι γνωστό που βρίσκεται η Αλέσια. Όπως η κόρη 40κου, ρώτησα κι εγώ τον πατέρα μου τι σήμαινε η λέξη. Τη βρήκα πολύ χρήσιμη, γιατί σηματοδοτούσε μία σειρά από πράγματα που ενοχλούσαν π.χ. στο σχολείο και δεν ήξερα πώς να τα ονομάσω, της έδινα λοιπόν και καταλάβαινε, εισπράττοντας συχνά συγκαταβατικά χαμόγελα και γέλια, π.χ. από το δάσκαλό μας στην Έκτη Δημοτικού, όταν του έλεγα τα σχολεία είναι σοβινιστικά.
    Πολύ αργότερα, που διάβασα και τον Αστερίξ στους Γότθους, τον βρήκα κι εκείνον αφόρητα σοβινιστικό.

  18. Απορώ πώς και δεν ειπώθηκε ακόμα το γνωστό ανέκδοτο με τον Κρητικό μπαμπά και γιό:

    -Μωρέ πατέρα, ίντα σημαίνει «σωβινιστής»;
    -Σωβινιστής κοπέλι μου, είναι κάποιος που νομίζει πως ο τόπος του είναι καλύτερος από την Κρήτη!

    Αφιερωμένο!!! 😀 😀

  19. τυφλόμυγα said

    Το συμπέρασμα της διατριβής και ο τρόπος με τον οποίο χρησιμοποιείται ο Νικολά Σωβέν μου θύμισε τους έλληνες «ήρωες» Ισίδωρο Πόσδαγλη και Κωνσταντίνο Κουκίδη.

    Το άρθρο της ελληνικής βικιπαίδειας για τον αντρικό σωβινισμό καταλήγει:

    Οι άνδρες σωβινιστές αντιτίθενται μερικές φορές στον φεμινισμό και κάποιοι θεωρούν τα κορίτσια σαν παιδιά δεύτερης τάξης. Η αντίθετη πίστη είναι αυτή της γυναικείας ανωτερότητας.

    Αυτό το τελευταίο δεν είναι σωστό. Ο φεμινισμός πιστεύει στην ισότητα των δύο φύλων.

  20. tamistas said

    18: σωστότατο.

    Αν είχα χρόνο θα παραποιούσα τον πολιτευτάκια του Σαββόπουλου προς Χρυσαυγή μεριά:
    ένας σωβίνας απέξω κι από μέσα…

  21. spiral architect said

    Εγώ άλλη chauve ήξερα. 😆
    Πάντως μου φαίνεται παλαβό, ένα πρόσωπο-ήρωας της νεώτερης ιστορίας της Γαλλίας όπως ο Νικολά Σοβέν να θεωρείται (και εν τέλει να συμφωνούν όλοι οι εντρυφήσαντες) ότι είναι φανταστικό.
    Το αντίστοιχο πρόσωπο στην Ελληνική ιστορία θα ήταν π.χ. ο Νικηταράς – ο επονομαζόμενος και – Τουρκοφάγος.
    Διάολε, δεν μιλάμε για την εποχή του Αστερίξ και της Λουτετίας ΄που η ιστορία μπορεί να μπερδεύεται με το μύθο!

  22. 19 δεν εννοεί τον φεμινισμό αλλά τον γυναικείο σωβινισμό (αμαζονισμό;)

    7 δεν το βρίσκω, αν και τότε πρωτοείδα
    τις λέξεις μεγαλαυχία/ fanfaronade

  23. Νέο Kid Στο Block said

    Μιας και έπεσε πολύς Αστερίκιος ,θυμήθηκα την ατάκα του αρχηγού Μαζεστίξ όταν οι γαλάτες πιάσανε Περαία για τους Ολυμπιακούς αγώνες: «Λοιπόν παιδιά, ας είμαστε συμμαζεμένοι κι αξιοπρεπείς κι ας μήν κοροϊδεύουμε τους Ιθαγενείς, ακόμη κι αν δεν έχουν την ένδοξη ιστορία και τον πολιτισμό μας!» 🙂

  24. Ο εθνικισμός ως -ισμός είναι η ιδέα για την κυριαρχία του έθνους, την ανωτερότητά του έναντι των άλλων υποχρεώσεων κι απόψεων του ατόμου. Φυσικά ως ανώτερη ιδέα και με στόχο την εθνική κυριαρχία, σαφώς κι έχει πολεμική έννοια ή έστω λεκτικά επιθετική, οπότε και αγκαλιάζει πολύ συχνά το σοβινισμό και το ρατσισμό (σε ατομικό επίπεδο τούτος).
    Κρίνω όμως σκόπιμο να θυμηθούμε τον όρο «εθνισμός» σε αντιδιαστολή προς τον «εθνικισμό». Ο εθνισμός δεν είναι τίποτε άλλο από τον πατριωτισμό. Την αναγνώριση της σημασίας του έθνους/λαού και της ιδιαιτερότητάς του, αλλά όχι κάποιας τάχα ανωτερότητας ή με στόχο σε βάρος άλλων λαών.

  25. silia said

    http://silia.wordpress.com/2007/03/05

  26. Αρκεσινεύς said

    Ενα κείμενο από τα Λατινικά της Γ΄Λυκείου για φαλακρές.

    Η Ιουλία, η κόρη του Αυγούστου, είχε αρχίσει να εμφανίζει πρόωρα άσπρες τρίχες, που συνήθιζε να τις βγάζει κρυφά. Όταν ο Αύγουστος το πληροφορήθηκε, θέλησε να αποθαρρύνει τη θυγατέρα του απ’ αυτή τη συνήθειά της (από το να κάνει αυτό). Με αυτό το σχέδιο εμφανίστηκε κάποτε απρόοπτα (και ξαφνικά) και έπιασε τις κομμώτριες επ’ αυτοφώρω. Παρόλο που ανακάλυψε άσπρες τρίχες πάνω στα φορέματά τους, εντούτοις ο Αύγουστος προσποιήθηκε πως δεν τις είδε κι άφησε την ώρα να κυλήσει (παρέτεινε το χρόνο) με άλλες κουβέντες, ώσπου έφερε τη συζήτηση στην ηλικία της. Τότε ρώτησε την κόρη του αν σε μερικά χρόνια θα προτιμούσε να είναι ασπρομάλλα ή φαλακρή. Όταν εκείνη απάντησε «προτιμώ, πατέρα μου, να είμαι ασπρομάλλα», ο πατέρας της την αντέκρουσε με (της πρόβαλε) το εξής ψεύτικο επιχείρημα: «Δεν αμφιβάλλω πως δε θέλεις να μείνεις φαλακρή. Γιατί λοιπόν δε φοβάσαι μήπως αυτές εδώ σε κάνουν φαλακρή;»

  27. Αρκεσινεύς said

    Φαλαντία τον βλέπω, όχι όμως φαλακρό.

  28. Νέο Kid Στο Block said

    27. Ποιος είναι ο εικονιζόμενος;

  29. Αρκεσινεύς said

    Ο φαρακλός είναι και καραφλός και καράφλας

  30. Αρκεσινεύς said

    28. Ανδρέας Κάλβος

    29. Διορθώνω: ο φαλακρός είναι και φαρακλός και…

  31. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα σχόλια!

    18: Μπράβο, πολύ καλό, απορώ πώς το ξέχασα!

    27-30: Λένε όμως ότι δεν έχουμε κανένα πορτρέτο του Κάλβου, λάθος κάνω;

    29: Καραφλός (μπορεί να) είναι και το καλό φλος στα χαρτιά 🙂

  32. Immortalité said

    Γυρίσαμε στις αγαπημένες αναρτήσεις βλέπω, αν και θα σημειώσω απόπειρα διασποράς ψευδών ειδήσεων! Σιγά που υποχωρεί ο σωβινισμός! 🙂

    @18 Γιατί, ψόμματα είναι; 😛

  33. Νέο Kid Στο Block said

    Eίναι σίγουρο; (το λέω γιατί η Βίκη λέει ότι δεν διασώζεται πορτραίτο του)
    Αλλά όπως και νάχει, γιατί θα έπρεπε να είναι «όνομα και πράμα» ;
    Eδώ ο άλλος λέγεται Πάγκαλος..:-)

  34. sarant said

    21: Αυτή η σωβέ ενίοτε προφέρεται και «σουβέ»!

  35. Νέο Kid Στο Block said

    32. Tι είναι τα «ψόμματα»; Η αλήθεια στα κρητικά; :mrgreen:

  36. Αρκεσινεύς said

    27, 31. O πατέρας ήταν Κάλβος και Κάλμπος που μπορεί να ήταν φαλακρός. Σίγουρα του πατέρα δε θα έχουμε προσωπογραφία.

  37. ἀπίστευτο! νόμιζα πὼς ὁ Σωβὲν ὑπῆρχε, ἀλλὰ εἶχα -δὲν θυμᾶμαι γιατί- τὴν ἀόριστη ἐντύπωσι ὅτι ἦταν κάποιος πρώιμος θεωρητικὸς τοῦ τύπου τῶν θεωρητικῶν τῆς ἀνωτερότητος τῶν Ἀρίων. δὲν τὸ εἶχα ψάξει καὶ ποτέ.

  38. Αρκεσινεύς said

    Στο Λιογένη τον Λαέρτιο II 108 διαβάζω διάδοχος του Ευκλείδη ήταν και ο Ευβουλίδης ο Μιλήσιος,» ος και πολλούς εν διαλεκτική λόγους» έγραψε σε ερωτηματική μορφή. ‘Ενα από τα διαλεκτικά του επιχειρήματα ήταν και ο «φαλακρός», για το οποίο δε γράφει τίποτε ο Λαέρτιος.
    Στην ελλην. βικη βρίσκω:
    Θεωρείται φαλακρός ένας άνθρωπος όταν έχει μόνο μία τρίχα; ή δύο; ή τρεις; ή μέχρι πόσες;

  39. πατριδιλίκι/εθνιλίκι
    18 κρητιλίκι 🙂
    μάγκικη απόδοση του χ,ψ εθνικισμού/τοπικισμού

    «Μέρκελ, δεν περνάνε τα γερμανιλίκια σου!»

    από γούγλ τώρα ειδικά που το ελλαδιλίκι (ολυμπιακοί, κτλ) πουλούσε

  40. Το «φαλακρός» τι ετυμολογία έχει άραγε;

  41. Το πορτραίτο του Κάλβου στο 27 είναι, νομίζω, φανταστικό. Κι εγώ θυμάμαι ότι δεν σώζεται πορτραίτο του.

  42. δὲν συμμερίζομαι τὴν διάκρισι τοῦ #24, ὁ ἐθνικισμὸς εἶναι ἔννοια πολὺ εὐρύτερη καὶ ἔχει πολλὲς μορφές. http://www.perizitito.gr/product.php?productid=176001

    σχετικῶς μὲ τοὺς Φαλακροὺς νὰ μνημονεύσουμε καὶ τὸν προφήτη Ἐλισαῖο.

  43. bernardina said

    >Το “φαλακρός” τι ετυμολογία έχει άραγε;

    Αρχ. Φαλός (προσοχή, ένα λάμδα)= λάμπων, λαμπρός, λευκός, φωτεινός. (Από κει και το Φάληρο)

  44. 40 φαλός λευκός, λαμπερός

  45. bernardina said

    >Το πορτραίτο του Κάλβου στο 27 είναι, νομίζω, φανταστικό. Κι εγώ θυμάμαι ότι δεν σώζεται πορτραίτο του.

    Προφανώς σ΄αυτό το φανταστικό πορτρέτο βασίζεται και αυτό το (πραγματικό 🙂 ) σκίτσο του Ελύτη

  46. ο έχων υπό τον ήλιον φάλον της κεφαλής το άκρον

  47. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα -με προλάβατε στα ετυμολογικά!

  48. 46 μια που ανέβασα τον τόνο το αρχαίο επώνυμο
    ήταν «Φάλακρος» και μακεδονικά «Βάλακρος»

  49. Μαρία said

    Συνεσίου του Κυρηναίου, Φαλάκρας εγκώμιον.

  50. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  51. Αρκεσινεύς said

    «Φαλάκρας εγκώμιον». Ευθυμογράφημα έναντι του έργου του φιλόσοφου Δίωνα «κόμης εγκώμιο», όπου ζητά να καταδείξει πόσο καλύτερη είναι η φαλάκρα από την κόμη διότι τα ηλιθιότερα ζώα είναι και τα πιο τριχωτά ενώ ο άνθρωπος με πολύ λίγο τρίχωμα είναι ο εξυπνότερος ή ότι αν κάποιος καλλιτέχνης θέλει να παραστήσει σοφούς τους αναπαριστά φαλακρούς στα μουσεία ενώ τους μοιχούς και τους κίναιδους με μαλλιά. Αλλά και ανάμεσα στα κυνηγετικά σκυλιά τα πιο έξυπνα είναι εκείνα που δεν έχουν τρίχες στα αυτιά και στην κοιλιά, έτσι ώστε να συμπεραίνει κανείς ότι οι τρίχες είναι ένδειξη έλλειψης φρονήσεως. Η φαλάκρα έχει υπέρ την στιλπνότητα και την λειότητα και θυμίζει την πανσέληνο.

  52. Χαραλαμποβόλος said

    επάνοδος, μετά από μακρά αποχή και από πόλη και από υπολογιστές (ευτυχώς για καλό…).
    μόλις πληροφορήθηκα την βράβευση του ιστολογίου και σπεύδω ασκαρδαμυκτί και παραχρήμα:
    θερμότατα συγχαρητήρια Νίκο! ΚΑΛΗ ΣΥΝΕΧΕΙΑ.

  53. sarant said

    Σευχαριστώ Χαράλαμπε, κι έλεγα πού χάθηκες 🙂

  54. Αρκεσινεύς said

    http://www.asprilexi.com/home

    Μήπως αυθωρεί και παραχρήμα;

  55. Χαραλαμποβόλος said

    …στην αγωνία της επιβίωσης, Νίκο.

  56. 43, 44, 46 Ευχαριστώ για την ετυμολογία!

  57. Χαραλαμποβόλος said

    @54 χαχα, οπωσδήποτε!
    το ασκαρδαμυκτί το έβαλα έτσι, για πλάκα, επειδή είναι μια λέξη που πολύ μ’ αρέσει και δεν έχω πολλές ευκαιρίες να την γράψω με την πραγματική της σημασία.
    συγγνώμη…

  58. Αρκεσινεύς said

    54. άκυρο η άσπρη λέξη

  59. Νέος Τιπούκειτος said

    Νομίζω πάντως ότι οι ιταλοί πρόγονοι του Κάλβου λέγονταν Calbo, εξ ου και η παραλλαγή Κάλμπος (που μάλλον εξελληνίστηκε σε Κάλβος από τον ίδιο τον ποιητή).

  60. cronopiusa said

    μώρα και κασίδα στους κασιδιάρηδες
    τα βίντεο είναι ανατριχιαστικά :
    Πάτρα: Εκτεταμένα επεισόδια. Επίθεση από Χρυσαυγίτες μετά τη δολοφονία του Θ. Λαζανά από μετανάστες
    http://tvxs.gr/news/ellada/polemos-stin-patra-meta-ti-dolofonia-toy-th-lazana-apo-metanastes

    Kristallnacht (Κρίσταλναχτ, ΝΥΧΤΑ ΤΩΝ ΚΡΥΣΤΑΛΛΩΝ,http://www.avecnews.gr/index.php?option=com_content&view=article&id=2434:2011-11-09-12-27-56&catid=33:2011-09-07-15-36-07&Itemid=40

    Μια φρικτή Νύχτα των Κρυστάλλων «διοργάνωσε» στην Πάτρα η Χρυσή Αυγήhttp://www.newsnow.gr/article/103054/mia-frikti-nyxta-ton-krystallon-diorganose-stin-patra-i-xrysi-avgi.html

  61. Εξαιρετικό!

  62. Andrea Calbo μετέγραφε με λατινικά στοιχεία το όνομά του ο ίδιος ο Κάλβος, κι επειδή βέβαια ήξερε ιταλικά, κάποιο λόγο θα είχε (οικογενειακή παράδοση; λόγους να πιστεύει ότι άλλη ήταν η ετυμολογία του και όχι calvo = φαλακρός;)

  63. » — Αυτό που λες είναι σοβινισμός!
    — Κάλλια σοβινισμός παρά ξενομανία!»
    (Διάλογος από τον υπέροχο Μάγκα, της Πηνελόπης Δέλτα, η οποία κάπου στα ημερολόγιά της γράφει επίσης «εγώ είμαι Μπενάκαινα και chauvine» για να εξηγήσει, αν θυμάμαι καλά, γιατί αρνείται να την παρουσιάσουν στην Αυλή μετά την παλινόρθωση της βασιλείας…)
    Οπωσδήποτε δεν είναι η πρώτη εμφάνιση της λέξης στα ελληνικά, είμαι βέβαιος όμως πως για πολλά ελληνόπουλα, όπως και για μένα, ήταν η πρώτη επαφή με τη λέξη…

  64. Κορνήλιε (42), σστ! Πας γυρεύοντας, όταν σ’ένα χώρο που δεν πολυσυμπαθεί τις θρησκείες, μας θυμίζεις τον Ελισαίο και τη φαλάκρα του!

  65. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα σχόλια!

    59-62: Πράγματι, Andrea Calbo το μετέγραφε κι ο ίδιος, οπότε θέλει λίγο περισσότερο ψάξιμο το θέμα.

  66. Ηλεφούφουτος said

    Το Μάγκα δεν τον έχω διαβάσει αλλά θυμάμαι πως είχα διαβάσει κάπου λενα παράθεμα της Πηνελόπης Δέλτα όπου υποστήριζε ότι, αν κανείς είναι άξιος, πρέπει να μένει στην πατρίδα του και να προσφέρει σε αυτήν την αξιοσύνη του αντί να πηγαίνει έξω για να αξιοποιήσει καλύτερα τις ικανότητές του, το οποίο έκλεινε με τη φράση «σ αυτό είμαι chauvine» (σωβέν για την ακρίβεια το απέδιδε αυτός που μετέφερε το παραθεμα). Σοβίν και όχι χελίν!

  67. Ηλεφούφουτος said

    Τώρα που βλέπω γραμμένο «το Μάγκα που έχω διαβάσει» αναγνωρίζω ένα δίκιο σ αυτούς που θέλουν όλα τα αρσενικά το(ν) να γράφονται «τον».

  68. bernardina said

    >… αναγνωρίζω ένα δίκιο σ αυτούς που θέλουν όλα τα αρσενικά το(ν) να γράφονται “τον”.

    Αφού είπαμε, το συγκεκριμένο νι δεν είναι προαιρετικό! 😆
    (Ρώτα και τον Κορνήλιο 😉 )

  69. Ηλεφούφουτος said

    Ναι, βρε, στα «επισημότερα» γραφτά μου κι εγώ τη σημερινή σχολική γραμματική ακολουθώ (σιχαίνομαι το «εγώ έτσι το γράφω»). Ως άποψη λέμε τώρα.

  70. #64 ὁ κἀθεὶς ἔχει τὶς συμπάθειές του. ἔκανα μιὰ ἄκρως οὐδέτερη ἀναφορὰ ἀφ’οὗ ἀναδιφοῦμε σὲ κείμενα περὶ φαλάκρας.

  71. ΤὸΝ Μάγκα μοῦ τὸΝ διάβαζε ἡ μητέρα μου ὅταν ἤμουν μικρός. θυμᾶμαι ὅτι ἀπὸ κεῖ ἔμαθα τοῦς χουρμᾶδες. συμπαθοῦσα πολὺ τὸν καθαρευουσιάνο θεῖο παρ’ὅλο ποὺ ἐμφανῶς ἡ συγγραφεὺς (σὶκ ῥὲ) τὸν παρουσιάζε ὡς γελοιογραφικὸ τύπο ὅλων τῶν καθαρευουσιάνων. ἀπὸ τὸ βιβλίο αὐτὸ πρωτόμαθα καὶ τὴν λέξι «πάστρα» καὶ «ὄμφακες».

  72. «My country, right or wrong.»

  73. Τελικά πως να το γράφουμε, δωσίλογος ή δοσίλογος;

  74. Αρκεσινεύς said

    ΛΚΝ δωσίλογος ο [δosíloγos] Ο20α : αυτός που συνεργάστηκε με τον κατακτητή, κυρίως με τις γερμανικές αρχές κατοχής, κατά τη διάρκεια του β’ παγκόσμιου πολέμου στην Ελλάδα.

    [λόγ. δωσι- (θ. του αρχ. ρ. δίδωμι, πρβ. δωσίδικος) + -λογος κατά το υπόλογος με βάση τη λαϊκή φρ. δίνω λόγο `λογοδοτώ΄]

    ο Μπ. γράφει :η λ. σύνθετη από τα δώσω +λόγον, και όχι από το δόσις +λόγον(!), γι’ αυτό η σωστη γραφή είναι με -ω-. Το ίδιο ισχύει και για τη δωσιδικία,που επίσης παράγεται από το δώσω +δίκην.

  75. Αρκεσινεύς said

    Υπάρχει και ο γλόμπος.

  76. #74 Αρκεσίνεα τα έχω δει αυτά αλλά παρατηρώ ακόμα και από ιστορικούς την προτίμηση στη γραφή δοσίλογος.

  77. Αρκεσινεύς said

    76. JustAnotherGoneOff, απλώς τα κατέγραψα. Σε ποιους ιστορικούς αναφέρεσαι; (όχι ονόματα) Με προβλημάτισε εκείνο το «και».

  78. christos said

    74,76….και ο Κριαράς «δωσίλογος» γράφει στο λεξικό. Ο Σταματάκος γράφει χαρακτηριστικά: «και ηττον ορθως δοσιλογος» (δεν έβαλα τόνο διότι δεν έχω πολυτονιστή και θα χαλούσα την αισθητική των καθαρευουσιάνων) υποστηρίζοντας δηλαδή περισσότερο το γράψιμο με «ω». Νομίζω όμως πως το τοπίο ξεδιαλύνει αν ρίξει κάποιος μια ματιά στο λέξικό της πρωιας και αυτό διότι εκεί βρίσκει κανείς μόνο το «δωσίλογος» και μάλιστα δεν υπάρχει η ερμηνεία του θεωρούμενου ως συνεργαζόμενου με τον εχθρό προφανώς διότι-όπως άλλωστε το γράφει και ο Σταματάκος-η ερμηνεία αυτή δημιουργήθηκε στην κατοχή και το λεξικό της πρωιας εκδόθηκε το 1933.

  79. sarant said

    Ναι, είναι περίεργο ότι τα λεξικά το είχαν με ωμέγα αλλά ο κόσμος το έγραφε με όμικτον.

  80. nikos__alfa said

    Μπέρνυ 🙂
    καλά το συγκεκριμένο νι δεν είναι προαιρετικό για τα αρσενικά, αλλά τι νόημα έχει για τα θηλυκά η αναφορά στον κανόνα σε τσ ,τζ αφού υπάρχει το τ ; 😕

  81. christos said

    Αυτό που μου κάνει εντύπωση με το «δωσίλογος» είναι πως όσοι αποκάλεσαν έτσι τους καταδότες του 40΄ δεν απέκλιναν απο την ερμηνεία «αυτός που πρέπει να δώσει λόγο»(αφού έπρεπε να λογοδοτήσουν για τις προδοτικές τους ενέργειες), όταν λοιπόν το ΛΚΝ ερμηνεύει τη λέξη μόνο ως «αυτός που συνεργάστηκε με τον κατακτητή, κυρίως με τις γερμανικές αρχές κατοχής, κατά τη διάρκεια του β’ παγκόσμιου πολέμου στην Ελλάδα» ουσιαστηκά αποσυνδέει την ερμηνεία απο τη δομή της λέξης. Αυτό κατα τη γνώμη μου δεν βοηθά.

  82. Πάντως τα πρακτικά των δικογραφιών αμέσως μετά τον πόλεμο αναφέρονται σε όλες τις πηγές ως «Ειδικό Δικαστήριο Δοσιλόγων». Εξάλλου αυτή τη γραφή την προτιμούν ιστορικοί όπως ο Χάγκεν Φλάισερ και ο Στράτος Δορδανάς.

  83. Αρκεσινεύς said

    O Mπ. γράφει πως » η λ. πλάστηκε κατά την περίοδο του Β΄παγκοσμίου πολέμου». Επομένως λανθασμένη άποψη.

    Ίσως εννοεί την ειδικότερη σημασία τπου απέκτησε η λ. για τους συνεργάτες των Γερμανών.
    Όμως δεν επιτρέπονται τέτοια λάθη. Θα μου πείτε;το μοναδικό είναι;

  84. Αρκεσινεύς said

    79. «αλλά ο κόσμος το έγραφε με όμικρον»
    Νίκο, τι σημαίνει «ο κόσμος» ; όχι ο λαός;

  85. christos said

    83. Νομίζω φίλε μου πως κάνεις λάθος. Το λεξικό του Μπ. μας πληροφορεί οτι η λέξη «δωσίλογος» υπάρχει απο το 1840 χωρίς να γράφει πουθενά οτι «πλάστηκε στην κατοχή». Έχω την τέταρτη έκδοση του μεγάλου λεξικού και το ετυμολογικό του και δεν βλέπω κάτι απο αυτά που περιγράφεις. Αντιθέτως, όπως και όλα τα νεότερα λεξικά πλην του ΛΚΝ, δίνει και τις δύο ερμηνείες της λέξης. Καλή και σωστή η κριτική στον Μπ. αλλά να έχει βάση.

    82. Ο ιστορικός και ο δικαστικός τα λεξικά θα έπρεπε να συμβουλεύονται για να γράψουν όμως έτσι δεν είναι;

  86. Nicolas said

    @66 Μου θυμίζει εκείνη τη φράση του Μπρεχτ (νομίζω, και την ψάχνω στα γερμανικά εδώ και χρόνια) που έλεγε:
    «Καθένας που γυρνά στον τόπο του δεν είναι νικητής,αλλά κανένας δεν είναι νικητής σαν δεν γυρνά στον τόπο του».
    Ή τον Danton:
    « On n’emporte pas la patrie à la semelle de ses souliers, de ses talons. »
    Με τον οποίον δεν συμφωνούσε ο Flaubert:
    « On emporte, quoi qu’en ait dit Danton, la patrie à la semelle de ses talons et l’on porte au coeur, sans le savoir, la poussière de ses ancêtres morts » (Flaub., Corresp., 1852, p.441).
    Κι ο Gambetta: «On n’emporte pas la patrie à la semelle de ses souliers. Une terre n’est habitable que si elle a des morts» (Barrès, Cahiers, t.2, 1901, p.251).
    Παρεπί, το chauvin είναι πολύ πιο ελαφρύ από το nationaliste και στα πιο πάνω παραδείγματα, πήγαμε από τους light προς τον σιχαμερό.
    Αν πει κάποιος « Je suis Français et je suis chauvin » θα τον κοιτάξουμε λίγο παράξενα και με αρκετή επιείκεια, αλλά αν πει nationaliste, θα μυρίσει μπόχα λεπενίτικη (όπως όταν λέμε εθνίκι, μυρίζει καθίκι — οποιαδήποτε ομοιότητα με πρόσωπα, κλπ κλπ δεν είναι καθόλου τυχαία).

    [Ένα κλικ στο όνομά μου αξίζει τον κόπο]

  87. Θρασύμαχος said

    Με όμικρον ή με ωμέγα, ο δοσίλογος πριν από την κατοχή υπήρχε μόνον ως σπάνιο λεξικογραφικό πτηνό. Μετά την κατοχή, η λέξη κατέστη πασίγνωστη με μιάν εξειδικευμένη και ιστορικά προσδιορισμένη σημασία. Από τότε επικράτησε απόλυτα η εκδοχή με όμικρον, τόσο στη νομοθετική όσο και στην ιστορική ή δημοσιογραφική χρήση. Απόλυτα! Κι ύστερα ήρθε ο Μπαμπινιώτης …

  88. Mar Pap said

    απολαυστικό άρθρο!

  89. Immortalité said

    @86 Τι ωραίο τραγούδι!!!

  90. christos said

    87. Το οτι στάθηκες στον Μπαμπινιώτη μόνο και όχι σε όλα τα λεξικά κάτι δείχνει για την αντικειμενικότητα σου. Όλα τα λεξικά το γράφουν με «ω» και έτσι γράφεται. Υπόσταση και αξία στις λέξεις δίνει ΜΟΝΟ ο λαός και όχι οι επιστήμονες με την εξειδικευμένη γνώση τους.

  91. Θρασύμαχος said

  92. christos said

    …διορθώνω λέγοντας πως και οι επιστήμονες δίνουν περιεχόμενο και υπόσταση στις λέξεις. Μιλώντας για την αξία που δίνει ΜΟΝΟ ο λαός ήθελα να πω οτι δεν μπορούμε έτσι εύκολα να λέμε «…ε και σιγά, ποιά ήταν αυτη η λέξη….».

  93. christos said

    …στο γκουγκλ οι δύο ορθογραφήσεις έχουν σχεδόν ίση αριθμητικά παρουσία. Άρα δεν επικρατεί το «δοσίλογος»

  94. Θρασύμαχος said

    #90: Μα αυτό ακριβώς είπα και ’γω, ότι όλος ο λαός αδιαλείπτως από το 1944 χρησιμοποιούσε μόνο την εκδοχή με όμικρον, δίνοντάς της «υπόσταση» όπως λέτε. Παρέλκει, επομένως η ένταση της φωνής (ήτοι τα κεφαλαία στο «ΜΟΝΟ»). Του λαού είμαι και ’γω, όχι ειδικός. Αν εστιάζω στον Μπαμπινιώτη, είναι επειδή πρώτος αυτός, σε αντίθεση με «όλα τα λεξικά», αξίωσε κανονιστικότητα και επιβολή. Οι άλλοι απλώς παρέθεταν αμφότερες τις εκδοχές, δηλώνοντας προτίμηση υπέρ μιάς. Μόνο (ή, όπως σεις θα λέγατε: «ΜΟΝΟ») μετά το Μπαμπινιώτη στράφηκαν στην εκδοχή με ωμέγα οι εφημερίδες και (όχι όλοι) οι ιστορικοί.

  95. #87 Να κάνω την παρατήρηση πως για τους ιστορικούς δεν ισχύει το «απόλυτα». Η επιλογή μοιράζεται φίφτυ-φίφτυ (να και η δική μου αντριστρέψιμη ορθογραφία!). Να προσθέσω όμως κάτι άλλο που πρόσεξα, η εκδοχή με όμικρον προτιμάται ιδιαίτερα από άτομα που έχουν επιρροές από την αριστερή ιδεολογία. Σε απομνημονεύματα ανταρτών, σε δημοσιογράφους σαν τον Λιναρδάτο και τον Γρηγοριάδη αλλά και στη σύγχρονη προοδευτική αρθρογραφία και ιστοριογραφία, ο δοσίλογος με όμικρον έχει συντριπτική αποδοχή. Αντίθετα, η γραφή με ωμέγα δεν ταιριάζει απαραίτητα στην αντίπαλη πολιτική πλευρά αλλά σε ένα ευρύτερο πλαίσιο που χωράει μεν τους τελευταίους αλλά και αυτούς που την αντιμετωπίζουν με κάποιον υπερβάλλοντα επαγγελματισμό. Αυτή είναι η εντυπωσή μου.

  96. christos said

    Θρασύμαχε είδα την εφημερίδα αλλά και οι εφημερίδες κάνουν λάθη. Άλλωστε πόσες φορές δεν έχει παρουσιάσει ο Νίκος «μεζεδάκια» απο δημοσιογράφους. Προσωπικά εγώ πρίν λίγες μέρες έγραψα «σύριζα» αντί «σύρριζα» παρασυρόμενος απο αθλητικογραφικό σάιτ.

  97. Θρασύμαχος said

    ##92-93: ομολογώ ότι με μπέρδεψαν οι ανασκευαστικές διορθώσεις σας για το ποιός «δίνει περιεχόμενο και υπόσταση στις λέξεις». Ως προς το γκουγκλ, νομίζω («ΝΟΜΙΖΩ», λέω!) ότι η ισορροπία μεταξύ των δύο εκδοχών οφείλεται αποκλειστικά σε δημοσιεύσεις της τελευταίας δεκαετίας, οπότε και εμφανίστηκε στον ιστοριογραφικό και ιστοριογραφικό λόγο η εκδοχή με ωμέγα.

  98. christos said

    Άν εξέλαβες το «ΜΟΝΟ» ως ένταση φωνής να σε διαβεβαιώσω οτι ήθελα απλώς να τονίσω αυτό που έλεγα. Κανονιστικότητα και επιβολή δεν μπορεί εκ των πραγμάτων να πετύχει αυτός που προτείνει αγώρια και τσηρώτα. ΟΜΩΣ 😉 ο Μπ. έχει προσφέρει πολλά και επίσης είναι λάθος να υποστηρίζουμε μια λάθος ορθογραφία επειδή μια αυθεντία το προτείνει. αλλιώς θα γράφαμε όλοι «αγώρι» έτσι δεν είναι;

  99. Γιαννης Κ said

    #90 και 92. Το σχόλιο 90 μού άρεσε πολύ, ιδίως το πνεύμα του. Θέλει λίγο ανάπτυξη βέβαια, ιδίως ενα ξεκαθάρισμα εκείνου του «ΜΟΝΟ», αλλά η ερώτησή μου είναι άλλη.

    Έτσι και είσασταν δικαστής στη δίκη του Σωκράτη Christos, τι θα ψηφίζατε;; Να τον ταϊζετε στο πρυτανείο γαρδούμπα, ή να τον στείλετε εξορία με τις κλωτσιές;; Ή φυλακή και κώνειο αν υπήρχε σαν πρόταση;;

    Αναφέρομαι βέβαια στις αντιλήψεις του Σωκράτη εναντίον της γνώμης των «πολλών» — τις οποίες μάλιστα και δίδασκε, κι εξ ού και το πρόβλημα.

    γιάννης

  100. Θρασύμαχος said

    #95-96: το ζήτημα δεν είναι η μιά ή η άλλη εφημερίδα, που μπορεί και να «κάνει λάθος» ή να «έχει επιρροή από την αριστερή ιδεολογία», αλλά η Εφημερίς της Κυβερνήσεως, η οποία θέτει δίκαιο (χωρίς φυσικά να ορίζει και τη γλωσσική ορθότητα!) και σίγουρα δεν αριστέριζε, τουλάχιστον εκείνα τα χρόνια. Ε λοιπόν το «Ειδικόν Δικαστήριον Δοσιλόγων» είναι όρος του νόμου. Σωστή ή εσφαλμένη, η εκδοχή αυτή επικράτησε στη λαϊκή, δικαστική, δημοσιογραφική, πολιτική και ιστοριογραφική χρήση επί δεκαετίες. Αν επικαλείσθε δημοσιεύσεις (πλην λεξικών) με την άλλη εκδοχή, προσέξτε τις χρονολογίες τους.

  101. christos said

    97. Για να ξεμπερδευτείς να σου πω πως θεωρώ οτι όλος ο λαός δίνει αξία σε μια λέξη ή της την αφαιρεί μέσα στο χρόνο και ανάλλογα με τις ανάγκες του. Ωστόσο για να υπάρχει η λέξη «δωσίλογος» και στο λεξικό της πρωιας του 1933 σίγουρα δεν ήταν μια αμελητέα λέξη ή «λεξικογραφικό πτηνό».

  102. #100 Δεν είπα το αντίθετο αλλά μεταφέρω την εντύπωσή μου για την γενικότερη χρήση της μιας και της άλλης ορθογραφίας. Κατά τα άλλα συμφωνούμε.

  103. Θρασύμαχος said

    #101: να συμπεράνω ότι η απόλυτη επικράτηση του «δοσίλογος» από το 1944 μέχρι (περίπου) το 2000, και η μεταγενέστερη στροφή προς το γλωσσολογικώς ορθότερο «δωσίλογος», αποδίδεται σε κάποια μεταβολή των «αναγκών» του λαού;

  104. christos said

    99. Σε οτι έχει να κάνει με τη γλώσσα φίλε Γιάννη Κ. ο μπούσουλας που έχει επικρατήσει είναι η διαμόρφωση της γλώσσας με σκοπό την ευκολότερη προσέγγυσή της απο το ευρύ κοινό χωρίς όμως όσο είναι δυνατόν να καθίσταται φτωχότερη. Αυτό συμβαίνει διότι η γλώσσα είναι στοιχείο κοινωνικό οπότε εάν δεν θέλουμε κοινωνικές ανισότητες θα πρέπει να έχουμε μια εύκολα αντιληπτή γλώσσα. Τι σημαίνει εύκολα αντιληπτή γλώσσα θα μας πει ο λαός και όχι οι σοφιστές (που τα ‘βαλε και ο Σωκράτης). Ο Σωκράτης δεν ήταν ενάντια στη γνώμη των πολλών αλλά στην επιβολή της γνώμης των δήθεν πάνσωφων επάνω στον απλό λαό.

  105. #104 Πάνσωφος είναι και ο Μπάμπης Νιώτης αν το πάμε έτσι.

  106. ππαν said

    Κι εμένα με εκνευρίζει αυτό το δωσίλογος. Εδώ απλοποιούμε καν και καν, πχ, το α*γό!!!!

  107. Μια ακόμα παρατήρηση, λέμε δοτός και δόσιμο. Και τη λογοδοσία δεν τη γράφουμε με ωμέγα.

  108. Και δοτική επίσης.

  109. christos said

    103. Όχι Θρασύμαχε εσύ να συμπεράνεις οτι οφείλεται στον Μπαμπινιώτη και να τον κατακρίνεις. Όταν όλοι οι φιλόλογοι-γλωσσολόγοι και κατα συνέπεια ειδικοί επάνω στη γλώσσα προτείνουν έναν τύπο αντί κάποιου άλλου απο φιλολογική-γλωσσολογική άποψη έτσι θα ‘ναι. Αν τώρα ο λαός βρίσκει κατα περιόδους μια ορθογράφηση πιο βολική και την υιοθετεί καλά κάνει αρκεί να μην αλλοιώνει τη λέξη (ΟΧΙ ΤΗ ΓΕΥΣΗ :)). Αυτό όμως δεν θα έπρεπε να μας κάνει να ξέχνάμε τι είναι σωστό και τι λάθος.

  110. christos said

    105. Σαφώς! Ποιός σου είπε το αντίθετο; Είναι ο Νταλάρας της γλωσσολογίας και γι’αυτο τον γιαουρτώνετε. Πέρα όμως απο τα προκλητικά του έχει προσφέρει πολλά όπως έχω υποστηρίξει και στο παρελθόν στη σελίδα. Ας κάνουμε λοιπόν λίγο διάκριση.

  111. ‘Εχω την ταπεινή γνώμη ότι υπόσταση στις λέξεις δίνουν και οι μεγάλοι ποιητές.
    Π.χ. ο λαός τραγούδησε με πάθος «και τα σπίτια πιο λευκά στου γλαυκού το γειτόνεμα» του Οδ. Ελύτη, αλλά πριν τον ποιητή ο λαός είχε «ξεχάσει» τη λέξη γλαυκός (γλαυκός: ο απαστράπτων, ο λάμπων αλλά και στη νεώτερη ο γαλανός ο γαλάζιος). Μια λέξη σε αχρηστία, χάνει και την υπόστασή της, αφού αν τη δεις γραμμένη μόνη της κάπου δεν σου λέει απολύτως τίποτα.
    Πριν τον Ελύτη είχε γράψει κι ο Παλαμάς «υψώνονται οι ματιές προς το γλαυκό του απείρου».
    Οι λέξεις γεννιούνται από το λαό αλλά και από τους ποιητές «μες τις ωδίνες της νύχτας».
    Ας μην παύσουμε λοιπόν να μνημονεύουμε Διονύσιον Σολωμό…
    .

  112. Αρκεσινεύς said

    85. Κριτικάρω αυτό που διαβάζω.Δε θίξαμε τον Νταλάρα της γλωσσολογίας. Αν λοιπόν ο κύριος Μπ. στις προηγούμενες εκδόσεις γράφει ό,τι έγραψα δε, φταίω εγώ, αλλά ο σοφός καθηγητής που ανακάλυψε (ποιος του το υπέδειξε;) πως η λέξη είναι του 1840 και όχι ενός αι. μετά!

  113. Αρκεσινεύς said

    112. Το , πριν από το δε

  114. Immortalité said

    @110 Ε, όχι και ο Νταλάρας της γλωσσολογίας! Σιγά μην είναι Νταλάρας! Είπαμε πια!

  115. christos said

    Λοιπόν όσα έγραψα μέχρι αυτή τη στιγμή σχετικά με το δωσίλογο ή δοσίλογο ήταν ό,τι διάβαζα απο τα λεξικά του 1933 και μετά. ΩΣΤΟΣΟ στο λεξικό του Κουμανούδη, 1900, «Συναγωγή Των Λέξεων» βρίσκω τον τύπο «δοσίλογος» με «ο» ως λέξη νομοτεχνική που αποδίδει το «renditore di conto» απο το 1840. Ίσως λοιπόν οι δικαστικοί διαβάζοντας νομικά άρθρα μεταφρασμένα την τότε εποχή να υιοθέτησαν αυτή την ορθογραφία. Ο Α.Γαζής και ο Σ.Βυζάντιος δέν δίνουν τη λέξη δωσίλογος αλλά λημματογραφούν το δωσίδικος με «ω».

  116. christos said

    114. 🙂

  117. Δηλαδή ο Κουμανούδης δίνει ένα επιχείρημα υπέρ της γραφής με όμικρον. Ενδιαφέρον. Μπορείς να μας παραθέσεις πως γράφει το λήμμα;

  118. christos said

    δοσιλογος, Ιταλ.renditore di conto.Λεξ.νομοτεχν.40.-Αγ.Βλ.λ 71-Παλιγ.19 Νο91-Ακρ.11 Ιαν. 93, Εστ.εφ.21 Μαρτ.96

  119. Γιαννης Κ said

    104. Έχω μάλλον διαφορετική εκτίμηση για τον Σωκράτη και τις απόψεις του — κρίνω και από τους μαθητές του που ήτανε μέλη των 30 τυράννων και από τον Πλάτωνα και τους δικούς του μαθητές-τυράννους. Οι προβληματισμοί του Πλάτωνα και του Σωκράτη ήτανε άμεσα και πρακτικά πολιτικοί, και προς συγκεκριμένη κατεύθυνση, αλλά αυτό είναι πολύ μεγάλη κουβέντα. Πάντως την καταδικαστική ψήφο των δικαστών την βλέπω με κάτι παραπάνω από κατανόηση :-).

    Εστιαζοντας στα γλωσσολογικά, γράφεις «Αυτό συμβαίνει διότι η γλώσσα είναι στοιχείο κοινωνικό οπότε εάν δεν θέλουμε κοινωνικές ανισότητες θα πρέπει να έχουμε μια εύκολα αντιληπτή γλώσσα.»

    Σίγουρα, και αυτό που μου ήρθε στο νου είναι η γραπτή γλώσσα και το αλφάβητο. Το αλφάβητο μαθαίνεται εύκολα και επιτρέπει την ανάγνωση όλων των γραπτών κειμένων στη γλώσσα. Σε αντίθεση πχ με τα ιδεογράμματα και την αραβική γραφή που είναι πολύ πιό δύσκολα. Έτσι η μετατροπή ενός συστήματος γραφής σε αλφαβητικό προωθεί την πρόσβαση των πολιτών (του λαού έστω 🙂 ) στους νόμους και κανονισμούς λειτουργίας της πολιτείας — αποτελεί εκδημοκρατικοποίηση. Ένα ιστορικό παράδειγμα είναι η λατινοποίηση των τουρκικών με τις μεταρρυθμίσεις του Κεμάλ. Ο Μάο φαίνεται οτι σκεφτότανε τη λατινοποίηση των ιδεογραμμάτων για αντίστοιχους λόγους, αλλά δεν τελεσφόρησε. Πάντως στην ηπειρωτική Κίνα χρησιμοποιούνε απλοποιημένα ιδεογράμματα σήμερα, ενώ στην Ταϊβάν έχουνε ακόμη την παραδοσιακή γραφή τους.

    γιάννης

  120. Andreas said

    Από τα μέχρι τώρα σχόλια, καταλαβαίνω ότι σωβινισμός είναι μια ακραία μορφή εθνικισμού. Όμως μέχρι τώρα όποτε έχω συναντήσει ή χρησιμοποιήσει τη λέξη, έχει τη σημασία του έντονου τοπικισμού, όχι εθνικισμού. Μου κάνει εντύπωση, γιατί έτσι έμαθα τη λέξη, κι έτσι τη χρησιμοποιούν οι συνομιλητές μου, απ΄ όσο θυμάμαι τουλάχιστον. Είναι λάθος λοιπόν;

  121. ὁ Νταλάρας τῆς γλωσσολογίας; ὡραῖα, βρῆκα ἑρμηνευτὴ τῆς παρῳδίας τοῦ ἀνεμολογίου ποὺ εἶχα γράψει. Τριπολίτης ἐκεῑνος, νέο-Μιστιρώτης ἐγώ, κοντὰ εἴμαστε.

  122. ὑπάρχει καὶ ὁ δωσίπυγος. αὐτὸς σίγουρα μὲ ω!

  123. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πολλά και ωραία σχόλια! Ναι, τη λέξη δοσίλογος την έχω μάθει από τη χρήση με όμικρον -αλλά όταν όλα τα λεξικά έχουν ωμέγα θα σφίξω τα δόντια και θα πάω με τα λεξικά.

    120: Δηλαδή όπως στο ανέκδοτο με τον κρητικό -ναι, το καταλαβαίνω αυτό.

  124. goebbels.2012.2012@gmail.com said

    καμαρώστε ένα δημοσιογράφο: “@unfollow_mag: Διαβάστε στο UNFOLLOW#6 που κυκλοφορεί στα περίπτερα: «Ψήφος, ντροπή, Χρυσή Αυγή» του Λευτέρη Χαραλαμπόπουλου (@adespoti)”

  125. Βασίλης Τσίτσος said

    Να προσθέσω ότι στους υπότιτλους τηλεοπτικών σειρών του συρμου κλπ, η λέξη σοβινιστής μεταφέρεται αυτούσια, ενώ στα αγγλικά σημαίνει φαλλοκράτης. Το λάθος αυτό έχει μεταφερθεί έντονα στα γυναικεία περιοδικά τύπου κοσμοπόλιταν που διαβάζει η σύντροφός μου. 😉

  126. RaspK said

    @35: Δεν ξέρω εάν έχεις πετύχει εκείνο τ’ ωραίο παράδοξο, όπου Κρητικός λέει: «Οι Κρητικοί λένε πάντα ψέμματα.» Βέβαια, η πρωτότυπη φράση αποτελεί υπερβολή και αποκήρυξη, οπότε δεν έχει πραγματικά τη σημασία που φαίνεται, αλλά έχει γέλιο…

    Υ.Γ.: Γενικά, πάντως, τέτοιες λέξεις χρησιμοποιούνται λίγο ελευθεριακά, π.χ. ρατσισμός για κάθε διάκριση.

  127. Θρασύμαχος said

    ##90+109+123
    Επί έξι συναπτές δεκαετίες από την κατοχή και δώθε, τα λεξικά προέκριναν ως ορθότερη την εκδοχή «δωσίλογος» αλλ’ απαξάπαντες οι χρήστες (ιστορικοί, πολιτικοί, δημοσιογράφοι, λογοτέχνες, δικηγόροι, δικαστές, ΦΕΚ, κράτος και λαός) επέμεναν ανεξαιρέτως στην εκδοχή «δοσίλογος» (η οποία, πάντως, δεν είναι δα και τόσον οφθαλμοφανώς εσφαλμένη, ίσα-ίσα που διαθέτει υπέρ αυτής αρκετά επιχειρήματα). Τί άλλαξε ξαφνικά με την εμφάνιση του Λεξικού Μπαμπινιώτη; Μήπως κάποια σατανική του δύναμη ανάγκασε τους μη γλωσσολόγους ν’ ανοίξουν επί τέλους και κανα βιβλίο; Μήπως βρήκαμε αποδιοπομπαίο τράγο για όλα τα συμπλέγματά μας απέναντι στους ειδικούς;
    Νομίζω πως η απάντηση βρίσκεται στην καινοφανή (για τον ελληνικό χώρο) αχλύ κανονιστικότητας, την οποία περιβλήθηκε το συγκεκριμένο έργο χάρη σε μιάν άκρως επιτυχημένη επικοινωνιακή στρατηγική. Αποκτήσαμε έτσι τον Duden μας, την «τελευταία λέξη της επιστήμης» που τόσο μας έλειπε προκειμένου να οργανωθούμε. Μέχρις ότου αρχίσουν οι επικρίσεις για κάποιες μπαμπινιωτικές αβλεψίες ή ακρότητες (οι οποίες, διευκρινίζω, δεν θεωρώ ότι είναι περισσότερες, χειρότερες ή πιο ασύγγνωστες σε σύγκριση με εκείνες οποιουδήποτε άλλου λεξικού ανά τον κόσμο), πολλοί καλοπροαίρετοι χρήστες είχαν αρχίσει να συμμορφώνονται ακόμη και σε τέρατα όπως ο «αίολος».

  128. Εγώ πάντως, αν ενδιαφέρεστε, γράφω «δοσίλογος», το άλλο μου κάθεται στο στομάχι. Θέμα συνήθειας, φαντάζομαι.

  129. christos said

    119. Γιάννη για τα περι Σωκράτη πάω πάσο διότι αυτά που έγραψα είναι η γενική εντύπωση που έχω για τον αρχαίο φιλόσοφο. Μπορεί να έχεις διαβάσει κάτι παραπάνω εσύ. Σίγουρα όμως το τι λένε και τι γράφουν οι πολλοί επηρεάζει σημαντικότατα τη γλώσσα.

  130. Θα συμφωνήσω με τον Θρασύμαχο στο #127 αλλά βρε Νικοκύρη στο #123 εσύ δεν είσαι αυτός που υπερασπίζεται συχνά την απλοποίηση της ορθογραφίας εφόσον υιοθετείται μαζικά;

  131. Ηλεφούφουτος said

    Ένας μνημονικός κανόνας για τη γραφή του δ*σίλογου με ω, είναι η σκέψη ότι οι δ*σίλογοι είναι κωλάνθρωποι (η ότι στήνουν κώλο).

  132. sarant said

    104-119-129: Κατά σύμπτωση, στην τελευταία Lifo έχει άρθρο για το θέμα της καταδίκης του Σωκράτη, λόγω του αυριανού ριμέικ της δίκης

    130: Ναι, αλλά τελευταία παίρνω υπόψη μου τι λέει το ΛΚΝ.

    131: Η Σοφία Σπανούδη, ως μέλος της επιτροπής κρίσεως δοσιλόγων (αφού έτσι το γράφαν) ή κάτι ανάλογο για τον χώρο της μουσικής, είχε πει σε συνεδρίαση για κάποιον: Δοσίλογος ο Γ(ολόκληρο το είπε, αλλά λογοκρίνω); Μάλλον δοσίκ… (επίσης).

  133. Γιαννης Κ said

    #132a. Υπάρχει πάντως και η απολογία του Γούντη Άλλεν 🙂

    http://torp.priv.no/woody/scripts/myapology.html

    γιάννης

  134. alekos said

    Δύο σχόλια-ερωτήσεις:

    Θυμάται κανείς προεκλογικό σποτ της ΝΔ των αρχών της δεκαετίας του ΄90 με εικόνες από νησιά κλπ, το οποίο κατέληγε στο σλόγκαν «Γι’αυτή τη χώρα αξίζει να είμαστε σοβινιστές!» ;

    Επίσης, η λέξη «γκλάβα», που σημαίνει μάλλον το κεφάλι (υποτιμητικά), μπορεί να προέρχεται από το calvo με αντιμετάθεση και παραφθορά;

  135. sarant said

    134: Όχι, δεν θυμάμαι τέτοιο σποτάκι. Η γκλάβα, πάλι, είναι ασφαλώς σλάβικη.

  136. 134 γκλάβα -> σλαβ.κυριλ.βουλγ. глава -> πρωτο-σλαβικό golva -> πρωτο-βαλτικό *gal̂w-ā̂-
    πρωτο-ινδοευρωπαϊκό ->*g(ʷ)Alǝw-
    http://starling.rinet.ru/cgi-bin/etymology.cgi?single=1&basename=/data/ie/baltet&text_number=+123&root=config

  137. Thekla said

    Από τα καλύτερα τελειώματα που έχω διαβάσει τελευταία!
    Η σύνδεση των ξυρισμένων κεφαλιών με το σοβινισμό ήταν υπέροχο κλείσιμο του νοηματικού κύκλου, πολύ μου άρεσε!

  138. sarant said

    Α, σας ευχαριστώ πολύ!

  139. ThanaMinadis said

    Μπορείς σας παρακαλώ κάποιος να μου εξηγήσει ποια είναι ακριβώς η διαφορά μεταξύ εθνιστή και εθνικιστή.

  140. Έγραφε ο Αλ. Δελμούζος κατά τη δεκαετία του 1930: «Ο ανθρωπισμός είναι αντίθετος με τον εθνικισμό και τις συνέπειές του, όχι όμως με τον εθνισμό. Ο πρώτος τυφλώνει και τείνει να εξαφανίσει βασικές ανθρωπιστικές αξίες. Αντίθετα ο εθνισμός: κρατώντας την εσωτερική συνοχή των ατόμων και ομάδων που ανήκουν σ’ ένα έθνος μπορεί να οδηγεί σε γόνιμη συνεργασία, άμιλλα και αλληλεπίδραση με τ’ άλλα έθνη χωρίς να καταπιέζει κανένα».

    Click to access 01.pdf

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: