Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Φρύνιχος και τα λάθη μας

Posted by sarant στο 12 Ιουνίου, 2012


Σε μια συζήτηση στο Φέισμπουκ, ένας φίλος φίλης επέμενε ότι δεν υπάρχει λέξη «διακύβευμα», μόνο «διακύβευση», και με κάλεσαν να κάνω το διαιτητή. Όμως για το διακύβευμα έχουμε συζητήσει παλιότερα, δεν είναι αυτό το θέμα του άρθρου -που, παρότι μπήκαμε στην τελική ευθεία για τις εκλογές, παραμένει πεισματικά ανεπίκαιρο. Το θέμα είναι ότι η ενόχληση του φίλου φίλης με την καινούργια λέξη που δεν την ήξερε είναι μια αντίδραση απόλυτα φυσιολογική και κατανοητή, όσο κι αν είναι αβάσιμη: η γλώσσα εξελίσσεται, λέξεις γεννιούνται και λέξεις ξεχνιούνται, σημασίες αλλάζουν, κανόνες πέφτουν σε αχρηστία, αυτό που παλιότερα ήταν λάθος σήμερα γίνεται ανεκτό και αύριο αποτελεί τον νέο κανόνα, και πάντα οι πιο πολλοί συγκαιρινοί της αλλαγής ενοχλούνται από τον κλονισμό των γλωσσικών βεβαιοτήτων τους, κουνάνε το κεφάλι τους με νόημα και μιλάνε για τη φθορά, την παρακμή της γλώσσας. Στην εποχή μας κάποιοι στέλνουν γράμματα σε εφημερίδες ή δημοσιοποιούν στο Διαδίκτυο την αγανάκτησή τους, αλλά το φαινόμενο της ενόχλησης από τη γλωσσική αλλαγή δεν είναι καινούργιο ούτε, φυσικά, εντοπίζεται μόνο στα ελληνικά.

Αλλά εμείς ας περιοριστούμε στη γλώσσα μας. Έλεγα λοιπόν ότι συχνά βλέπουμε αντιδράσεις για τις γλωσσικές αλλαγές, και ειδικά για την εμφάνιση νέων λέξεων -αντιδράσεις είτε από απλούς ομιλητές, σαν τον φίλο της φίλης που λέγαμε, αλλά και από επιστήμονες, λεξικογράφους, ειδικούς μελετητές. Πριν από λίγο καιρό είχα επικρίνει τον καθηγητή Γ. Μπαμπινιώτη, επειδή κακώς κατά τη γνώμη μου επιτέθηκε εναντίον της λέξης «γενόσημα». Πράγματι, όταν ένας όρος έχει καθιερωθεί, η διαμαρτυρία κάποιου, έστω και ειδικού, ακούγεται από ανεδαφική έως κωμική. Οι λίγο παλιότεροι θα θυμάστε ίσως ότι ο καθηγητής Θ.Π.Τάσιος είχε επικρίνει τον όρο «ηλεκτρονικός υπολογιστής», με επιχειρήματα ίσως βάσιμα, αλλά κατόπιν εορτής· ακόμα κι αν δεχτούμε ότι η δική του πρόταση («λογισμητής») ήταν καλύτερη, η συζήτηση έχει ακαδημαϊκό μόνο χαρακτήρα. Ξεφυλλίζοντας παλιά έντυπα βρίσκει κανείς και παλιότερους φιλολόγους να εξανίστανται για τη χρήση λέξεων που σήμερα έχουν καθιερωθεί. Για παράδειγμα, ο Ισίδωρος Ισιδωρίδης-Σκυλίσσης (ή Σκυλίτσης) έγραφε το 1885 ότι είναι «κακίστη παράκρουσις» να χρησιμοποιείται η λέξη «απαρτία» στον κανονισμό της Βουλής με την έννοια που όλοι μας ξέρουμε σήμερα, επειδή στα αρχαία «απαρτία» ήταν το σύνολο των εργαλείων ενός μάστορα. Δεν φαίνεται παράλογη αυτή η θέση του Σκυλίσση ιδίως σε μας που θεωρούμε αυτονόητη τη λέξη και τη σημασία της; Και να σημειωθεί ότι ο Σκυλίσσης δεν ήταν όποιος κι όποιος: αν μη τι άλλο, σε αυτόν χρωστάμε τον Γιάννη Αγιάννη και τον Γαβριά. (Κάποτε θα γράψω εκτενέστερα για τα άρθρα αυτά).

Όμως, ο πρώτος στην ιστορία της ελληνικής γλώσσας που έχει καταγράψει την ενόχλησή του για την αλλαγή της γλώσσας και την εμφάνιση νέων λέξεων, σημασιών και τύπων δεν είναι φυσικά ο Σκυλίσσης, αλλά κάποιος πολύ παλιότερος -ο Φρύνιχος του τίτλου μας. Ο Φρύνιχος αυτός δεν είναι εκείνος ο τραγωδός που τιμωρήθηκε από τους Αθηναίους επειδή με το έργο του Μιλήτου Άλωσις τους θύμισε «οικεία κακά». Είναι πολύ μεταγενέστερος, έζησε τον 2ο αιώνα μ.Χ. Πρόκειται για τον Φρύνιχο τον Αράβιο, που ήταν γραμματικός και έχει μείνει στην ιστορία γιατί έγραψε το πρώτο σύγγραμμα για το «πώς να γράφετε σωστά ελληνικά» ή μάλλον σωστά αττικά, μια και ο Φρύνιχος ήταν ακραίος αττικιστής που ζούσε σε μια εποχή που η ζωντανή γλώσσα ήταν η ελληνιστική κοινή.

Θα διαλέξω μερικά μόνο αποσπάσματα από το βιβλίο του Εκλογή ονομάτων και ρημάτων αττικών, για να πάρουμε μια γεύση (από εδώ και πέρα, παραθέτω ένα παλιότερο άρθρο μου, που έχει δημοσιευτεί σε ένα περιοδικό και στο βιβλίο μου Γλώσσα μετ’ εμποδίων).

10 Εὐχαριστεῖν οὐδεὶς τῶν δοκίμων εἶπεν͵ ἀλλὰ χάριν εἰδέναι.

27 Νηρὸν ὕδωρ μηδαμῶς͵ ἀλλὰ πρόσφατον͵ ἀκραιφνές.

41 Σκίμπους λέγε͵ ἀλλὰ μὴ κράββατος· μιαρὸν γάρ.

50 Κόριον ἢ κορίδιον ἢ κορίσκη λέγουσιν͵ τὸ δὲ κοράσιον παράλογον.

74 Πάντοτε μὴ λέγε͵ ἀλλ΄ ἑκάστοτε καὶ διὰ παντός.

76 Ἀργὴ ἡμέρα͵ ἀργὴ γυνὴ μὴ λέγε͵ ἀλλ΄ ἀργὸς ἡμέρα καὶ ἀργὸς γυνὴ καὶ τὰ λοιπὰ ὁμοίως.

89 Αὐθέντης μηδέποτε χρήσῃ ἐπὶ τοῦ δεσπότου͵ ὡς οἱ περὶ τὰ δικαστήρια ῥήτορες͵ ἀλλ΄ ἐπὶ τοῦ αὐτόχειρος φονέως.

93 Ἀκμὴν ἀντὶ τοῦ ἔτι· Ξενοφῶντα λέγουσιν ἅπαξ αὐτῷ κεχρῆσθαι͵ σὺ δὲ φυλάττου χρῆσθαι͵ λέγε δὲ ἔτι.

100 Κληρονομεῖν τόνδε· οὐχ οὕτως ἡ ἀρχαία χρῆσις͵ ἀλλὰ κληρονομεῖν τοῦδε.

107 Μονόφθαλμον οὐ ῥητέον͵ ἑτερόφθαλμον δέ.

122 Μέθυσος ἀνὴρ οὐκ ἐρεῖς͵ ἀλλὰ μεθυστικός· γυναῖκα δὲ ἐρεῖς μέθυσον καὶ μεθύσην.

176 Ὀπωροπώλης· τοῦθ΄ οἱ ἀγοραῖοι λέγουσιν͵ οἱ δὲ πεπαιδευμένοι ὀπωρώνης ὡς καὶ Δημοσθένης.

192 Ρέει͵ ζέει͵ πλέει· Ἰακὰ ταῦτα διαιρούμενα. λέγε οὖν ῥεῖ͵ ζεῖ͵ πλεῖ.

197 Βασίλισσα οὐδεὶς τῶν ἀρχαίων εἶπεν͵ ἀλλὰ βασίλεια ἢ βασιλίς.

198 Σικχαίνομαι· τῷ ὄντι ναυτίας ἄξιον τοὔνομα. ἀλλ΄ ἐρεῖς βδελύττομαι ὡς Ἀθηναῖος.

220 Κατορθώματα· ἁμαρτάνουσι κἀνταῦθα οἱ ῥήτορες͵ οὐκ εἰδότες ὅτι τὸ μὲν ῥῆμα δόκιμον͵ τὸ κατορθῶσαι͵ τὸ δ΄ ἀπὸ τούτου ὄνομα ἀδόκιμον͵ τὸ κατόρθωμα. λέγειν οὖν χρὴ ἀνδραγαθήματα.

241 Μαγειρεῖον· τὸ μὲν μάγειρος δόκιμον͵ τὸ δὲ μαγειρεῖον οὐκέτι. ἀντὶ δὲ τούτου ὀπτάνιον λέγουσιν͵

255 Βρέχει ἐπὶ τοῦ ὕει· ἔν τινι κωμῳδίᾳ ἀρχαίᾳ προστιθεμένῃ Τηλεκλείδῃ τῷ κωμῳδῷ ἐστιν οὕτως εἰρημένον͵ ὅπερ͵ εἰ καὶ γνήσιον ἦν τὸ δρᾶμα͵ τῷ ἅπαξ εἰρῆσθαι ἐφυλαξάμεθ΄ ἄν. ὁπότε δὲ καὶ νόθον ἐστίν͵ παντελῶς ἀποδοκιμαστέον τοὔνομα.

266 Μαμμόθρεπτον μὴ λέγε͵ τηθαλλαδοῦν δέ.

275 Πανδοχεῖον· οἱ διὰ τοῦ χ λέγοντες ἁμαρτάνουσιν· διὰ γὰρ τοῦ κ χρὴ λέγειν πανδοκεῖον καὶ πανδοκεὺς καὶ πανδοκεύτρια.

292 Κοχλιάριον· τοῦτο λίστρον Ἀριστοφάνης ὁ κωμῳδοποιὸς λέγει· καὶ σὺ δὲ οὕτως λέγε.

300 Φάγομαι βάρβαρον· λέγε οὖν ἔδομαι͵ τοῦτο γὰρ Ἀττικόν.

306 Ψύλλος βάρβαρον͵ ἡ δὲ ψύλλα δόκιμον ὅτι καὶ ἀρχαῖον.

331 Βιωτικόν· ἀηδὴς ἡ λέξις· λέγε οὖν χρήσιμον ἐν τῷ βίῳ.

335 Γογγυσμὸς καὶ γογγύζειν· ταῦτα ἀδόκιμα μὲν οὐκ ἔστιν͵ Ἰακὰ δέ. Φωκυλίδην γὰρ οἶδα κεχρημένον αὐτῷ τὸν Μιλήσιον͵ ἄνδρα παλαιὸν σφόδρα (…) ἀλλὰ τοῦτο μὲν Ἴωσιν ἀφείσθω͵ ἡμεῖς δὲ τονθρυσμὸν καὶ τονθρύζειν λέγωμεν ἢ νὴ Δία σὺν τῷ ο τονθορυσμὸν καὶ τονθορύζειν.

368 Χρησιμεῦσαι μὴ λέγε͵ ἀλλὰ χρήσιμον γενέσθαι.

398 Λιθάριον πάνυ φυλάττου λέγειν͵ λιθίδιον δὲ λέγε.

 

Θα μπορούσα να παραθέσω κι άλλα, όμως αρκούν αυτά πιστεύω για να σχηματίσει ο αναγνώστης μιαν εικόνα. Ο Φρύνιχος εκφράζει αδιάλλακτες αττικιστικές και λαθοθηρικές θέσεις· για παράδειγμα, απορρίπτει το ‘ακμήν’ (από το οποίο προέρχεται το δικό μας ‘ακόμη’) παρόλο που το χρησιμοποιεί ο Ξενοφών, ενώ το ‘γογγυσμός’, αν και είναι δόκιμο και αρχαίο, δεν το θέλει επειδή είναι ιωνικό.

Βρίσκω μερικά κοινά στοιχεία ανάμεσα στον Φρύνιχο και σε νεότερους λαθοθήρες. Ο Φρύνιχος προσπαθεί με τα δόντια να κρατήσει λεπτές διακρίσεις, αφού παραδέχεται ως δόκιμο έναν τύπο (κατορθώνω, μάγειρος) όχι όμως κι έναν άλλον που παράγεται από αυτόν (κατόρθωμα, μαγειρείον). Επίσης, προτιμά τη γενική (‘κληρονομώ τούδε’ και όχι ‘τόνδε’) και τους αρσενικοθήλυκους τύπους (‘αργός ημέρα’ αντί για ‘αργή ημέρα’), ενώ, όπως και οι αττικιστές της εποχής του Ροΐδη, προτιμά περιφράσεις αντί για μονολεκτικούς τύπους  (π.χ. ‘χάριν ειδέναι’ αντί για ‘ευχαριστώ’). Όπως και οι επίγονοί του, περιφρονεί την πλέμπα· μπορεί οι αγοραίοι να λένε ‘οπωροπώλης’, εσύ θα πεις ‘οπωρώνης’ όπως ο Δημοσθένης πριν από 500 χρόνια, λέει στον αναγνώστη του· κι αν οι ρήτορες στα δικαστήρια λένε ‘αυθέντης’ για τον δεσπότη (η σημασία που επικράτησε) εσύ πρέπει να κρατάς την παλιά σημασία, του φονιά. Μια άλλη ομοιότητα με νεότερους λαθοθήρες είναι ότι δεν τσιγκουνεύεται τους χαρακτηρισμούς· οι καταδικαστέοι τύποι είναι βάρβαροι, αηδείς, ναυτίας άξιοι, παράλογοι, μιαροί, έκφυλοι πάνυ, αμαθείς.

Τον καιρό που τα έγραφε αυτά ο Φρύνιχος κοιτάζοντας πέντε αιώνες πίσω, η ζωντανή γλώσσα της εποχής, που αποτυπώνεται στην Καινή Διαθήκη, προτιμούσε τους τύπους που ο Φρύνιχος αποδοκίμαζε. Μιαρό χαρακτήριζε τον ‘κράββατο’ ο Φρύνιχος, αλλά άρον τον κράββατόν σου και περιπάτει είπε ο Ιησούς· παντελώς αποδοκιμαστέο έβρισκε το ‘βρέχει’ ο γραμματικός μας, αλλά στο Ευαγγέλιο βρέχει επί δικαίους και αδίκους· ου ρητέον ήθελε το ‘μονόφθαλμος’ ο Φρύνιχος, αλλά στο κατά Μάρκον διαβάζουμε ότι είναι καλύτερο μονόφθαλμον εισελθείν εις την βασιλείαν του θεού παρά με δυο μάτια στην γέεννα του πυρός, και άλλα πολλά.

Αν και σε κάποιες περιπτώσεις (που δεν τις παραθέτω) ο Φρύνιχος δικαιώθηκε, με την έννοια ότι επικράτησαν οι τύποι που συνιστούσε, σε πολλές άλλες (και όχι μόνο σε αυτές που παραθέτω) οι αποδοκιμαστέοι τύποι επικράτησαν και σήμερα μας φαίνεται αδιανόητο να μην τους χρησιμοποιήσουμε. Σήμερα λέμε ευχαριστώ, νερό, κρεβάτι, αυθεντία, πάντοτε, ακόμη, μονόφθαλμος, μέθυσος, οπωροπώλης, ρέει, πλέει, βασίλισσα, σιχαίνομαι, κατόρθωμα, μαγειρείο, βρέχει, μαμόθρεφτος, πανδοχείο, κοχλιάριο, έφαγα, ψύλλος, βιοτικός, γογγύζω, χρησιμεύω, λιθάρι, τύποι που βρίσκονται στη μαύρη λίστα του Φρύνιχου (ή που προέρχονται από τύπους της μαύρης λίστας) κι ας τους είχε καταδικάσει όλους αυτούς τους τύπους ο Φρύνιχος πριν από σχεδόν δυο χιλιάδες χρόνια.

Είναι άραγε φθορά και απώλεια της γλώσσας που επικράτησαν οι τύποι αυτοί και χάθηκαν εκείνοι που επιδοκίμαζε ο γραμματικός μας; Προφανώς όχι. Σήμερα μας φαίνονται κωμικές οι αντιρρήσεις του Φρύνιχου, επειδή οι τύποι τους οποίους αποδοκίμαζε έχουν επικρατήσει εδώ και αιώνες, αλλά αν το σκεφτούμε καλύτερα δεν αποκλείεται κι εμείς σήμερα να κρατάμε παρόμοια στάση απέναντι σε νέα φαινόμενα της γλώσσας μας που παρουσιάζονται σήμερα.

Θα αρκεστώ σε ένα τετριμμένο παράδειγμα. Η χρήση του ρήματος διαρρέω ως μεταβατικού, δηλ. να πεις «το υπουργείο διέρρευσε την είδηση» δέχεται μύδρους επικρίσεων όχι μόνο από λαθοθήρες αλλά και από καλόπιστους χρήστες της γλώσσας και θεωρείται χαρακτηριστική ένδειξη της υποβάθμισης της γλώσσας. Είναι όμως έτσι;

Τυπικά, δίκιο έχουν προς το παρόν οι καθαρολόγοι. Λέω προς το παρόν διότι η μεταβατική χρήση τείνει να γενικευτεί. Μάλιστα έχει εμφανιστεί και μεσοπαθητικός τύπος (διαρρέονται σκοπίμως φήμες για νέα σκάνδαλα διάβασα πρόσφατα σε εφημερίδα), ενώ το λεξικό Τριανταφυλλίδη είχε το θάρρος να καταγράψει (ως προφορικό) τον τύπο «διέρρευσε την είδηση».

Δεν είναι το ‘διαρρέω’ το μοναδικό παράδειγμα ρήματος που από αμετάβατο γίνεται μεταβατικό. Και το ‘ανεβαίνω’ αμετάβατο ήταν, σήμερα όμως ανεβαίνουμε τη σκάλα, ή παλιότερα απαντούσαμε στην ερώτηση αλλά σήμερα λέμε επίσης ότι πρέπει να απαντηθεί η ερώτηση. Ίσως να υπάρχει σταθερή τάση των ρημάτων να γίνονται μεταβατικά, όπως έχει υποστηριχτεί.

Είναι όμως και κάτι άλλο που το βρίσκω σημαντικό. Η χρήση του ‘διαρρέω’ με την έννοια αυτή είναι μεταφορική και εντοπίζεται στις ίντριγκες και στα επικοινωνιακά παιχνίδια αστυνομικών υπηρεσιών και κυβερνητικών κύκλων. Λοιπόν, μερικές φορές οι πληροφορίες πράγματι διαρρέουν «μόνες τους», δηλαδή τυχαία και από ανθρώπινο λάθος, συνήθως όμως αφήνονται τεχνηέντως να διαρρεύσουν. Για παράδειγμα, για να βολιδοσκοπήσει τις αντιδράσεις της κοινής γνώμης, ο πρωθυπουργός δίνει εντολή να διαρρεύσουν κάποιες φήμες έγκυρων κύκλων για το περιεχόμενο του επικείμενου νομοσχεδίου. Αυτές οι πληροφορίες δεν διαρρέουν μόνες τους. Τις αφήνει κάποιος να διαρρεύσουν. Από τη μεταβιβαστική χρήση «αφήνω τις φήμες να διαρρεύσουν» ίσαμε τη μεταβατική «διαρρέω τις φήμες» δεν είναι παρά ένα βηματάκι.

Τις πρώτες φορές λοιπόν που ειπώθηκε ότι «ο κυβερνητικός εκπρόσωπος διέρρευσε την είδηση», υπήρχε μια πολύτιμη και λεπτή διάκριση σε σχέση με τη διατύπωση «η είδηση διέρρευσε». Η είδηση διέρρευσε σκόπιμα, όχι τυχαία. Εδώ το «λάθος» προσθέτει μια διάσταση που λείπει από την ορθή χρήση της γλώσσας. Βέβαια, θα είμαι ο πρώτος που θα παραδεχτώ ότι η λεπτή διάκριση (ως γνωστόν) εξασθενεί όσο περισσότερο χρησιμοποιείται το ρήμα.

Παρόμοια, αλλά πιο τραγικά, η διάκριση υπάρχει ολοζώντανη όταν, ας πούμε, η αστυνομία ανακοινώνει ότι ο τάδε κρατούμενος αυτοκτόνησε. Αυτοκτόνησε άραγε ή τον αυτοκτόνησαν; ρωτούν τότε οι με το δίκιο τους καχύποπτοι, κι ας ξέρουν ότι το αυτοκτονώ είναι αμετάβατο (ή ίσως: επειδή ξέρουν).

Τέλος, οι φίλαθλοι που φωνάζουν στον διαιτητή «λήξ’ το ρε!» όταν η ομάδα τους κερδίζει, μπορεί να μην ξέρουν ότι το ρήμα ‘λήγω’ έχει και μεταβατικές χρήσεις ιδίως στον Όμηρο (π.χ. Ιδομενεύς δ’ ου λήγε μένος μέγα, δεν σταμάτησε τη μεγάλη του ορμή, Ν424) ξέρουν όμως ότι ο διαιτητής είναι ο απόλυτος άρχοντας που αποφασίζει πότε θα σφυρίξει τη λήξη κι έτσι τον παρακαλούν «λήξ’ το» αναγνωρίζοντας ότι θα μπορούσε να το κρατήσει μερικά λεπτά ακόμα.

Επειδή όμως διαισθάνομαι ότι κι ο αναγνώστης θα εκλιπαρεί ενδόμυχα «λήξε το», θα σταματήσω εδώ την αφήγηση, όχι όμως πριν επιστρέψω με ένα ανέκδοτο στον Φρύνιχο ή μάλλον στον κράββατο. Είδαμε πιο πάνω ότι ο αττικιστής Φρύνιχος θεωρούσε μιαρό το να λέει κανείς κράββατος (που είναι η λέξη του Ευαγγελίου και απ’ όπου προήλθε και το δικό μας ‘κρεβάτι’) και προτιμούσε τον αττικό τύπο σκίμπους. Ωστόσο, κάπου δυο αιώνες αργότερα ο Φρύνιχος πήρε την εκδίκησή του: η εκκλησία στράφηκε προς τον αττικισμό, γεγονός για το οποίο επαίρεται σήμερα ο κ. Χριστόδουλος και που τις συνέπειές του τις πληρώνουμε ακόμα. Μας διηγείται λοιπόν ο Σωζομενός στην εκκλησιαστική του ιστορία ένα επεισόδιο, στο οποίο ο Τριφύλλιος, επίσκοπος Λεδρών Κύπρου, στο κήρυγμά του αναφέρθηκε στο ρητό του Χριστού, μόνο που το είπε διορθωμένο: «άρον τον σκίμποδά σου και περιπάτει», αντί για ‘κράββατον’. Ανάμεσα στο εκκλησίασμα όμως ήταν και ο Άγιος Σπυρίδων, δάσκαλος του Τριφυλλίου, που ακούγοντάς το αυτό αγανάκτησε, πήδησε από τον ιερατικό του θρόνο και είπε στον Τριφύλλιο:  «οὐ σύ γε ἀμείνων τοῦ κράββατον εἰρηκότος͵ ὅτι ταῖς αὐτοῦ λέξεσιν ἐπαισχύνῃ κεχρῆσθαι;», δηλαδή «Δηλαδή εσύ είσαι ανώτερος από εκείνον που είπε ‘κράββατος’ και δεν καταδέχεσαι να μεταχειριστείς τα δικά του λόγια;» Άτιμο και ανυπόταχτο πράγμα η γλώσσα, αφού ακόμα και τους άγιους κάνει ν’ αγανακτούν…

 

 

170 Σχόλια προς “Ο Φρύνιχος και τα λάθη μας”

  1. Hellegennes Alexandrine said

    Πολύ ενδιαφέρον το ανάγνωσμα και η αφορμή του. Εγώ θέλω μόνο να σημειώσω ότι οποιαδήποτε απόδοση κι αν είχαμε επιλέξει για τον υπολογιστή, δεν θα απέδιδε την λειτουργία και τον σκοπό του μηχανήματος, μιας και πρόκειται για ένα πράγμα που ξεκίνησε από εκτελεστής σειράς οδηγιών (πρόγραμμα) σε πολυσυσκευή που αξιοποιεί την ίδια μέθοδο για να λειτουργεί ως τηλεόραση, ραδιόφωνο, κάμερα, φωτογραφική, τηλέφωνο και γενικά ως κάθε άλλη ηλεκτρική ή ηλεκτρονική συσκευή που υπάρχει.

  2. Βασίλειος said

    Παραλίγο να γράψω ότι το γέεννα ήταν τυπογραφικό λάθος αλλά δεδομένης της εμπειρίας σας χρησιμοποίησα το φίλο όλων (google) και γλίτωσα από την ντροπή. Δεν γνωρίζω αν απαντάτε σε ερωτήσεις επεξήγησης αλλά το παράδειγμα με το λήξε το και τη μεταβατική του χρήση δεν το καταλαβαίνω 🙂

  3. spiral architect said

    Καλημέρα! 🙂
    Μας έριξες στα βαθιά σήμερα Νικοκύρη!
    (καλά έκανες)

    Όσο προσπαθώ να θυμηθώ ειδικά μετά το 1980 όπου η καθομιλουμένη εμπλουτίστηκε με κάμποσους «πολιτικούς» όρους και λήμματα, τo ουσιαστικό «διακύβευμα» δεν το θυμάμαι. Τα τελευταία χρόνια το ακούω και το βλέπω συχνότατα σε άρθρα και αναρτήσεις.
    Αντίθετα το ρήμα «διακυβεύω» το θυμάμαι ανέκαθεν, το ΛΚΝ,το περιέχει, ενώ αντίθετα το περί ου ο λόγος παράγωγο ( ; ) ουσιαστικό δεν υπάρχει.
    Αντίθετα το λήμμα διακύβευση υπάρχει.

    Από πότε θυμάστε εσείς τη λέξη διακύβευμα; 🙄

  4. bernardina said

    Ποτέ δεν θα φανταζόμουν ότι το μαμόθρεφτο είναι τόσο παλιά βρισιά. Αλλά και τηθαλλαδούν;! Απίθανο! 😀
    Πάντως θα είχε ενδιαφέρον να δούμε και ποιες από τις λέξεις που αντιπρότεινε επικράτησαν τελικά, ε; 😉

    Καλημερούδια

  5. Αρκεσινεύς said

    Πολύ ωραίο όπως πάντα. Μια απορία από την τελευταία παράγραφο: Το κείμενο ή μάλλον μέρος του είχε δημοσιευτεί αρκετά παλιότερα ώστε να γίνεται λόγος για κ. Χριστόδουλο ή υπάρχει κάτι άλλο που αγνοώ;

  6. ppan said

    Πολύ ωραία ανάρτηση!

  7. Καλημέρα! Θα κλέψω κι εγώ το τηθαλλαδούν.

  8. ppan said

    3 κάτω κάτω: Εγώ θυμάμαι το 1996, όταν προσπαθούσα να καταλάβω τι σκατά σημαίνει αυτό το γαλλικό enjeu, ότι κανείς δεν μου ανέφερε το διακύβευμα.

  9. Πάρα πάρα πολύ ενδιαφέρον το κείμενο – ευχαριστούμε!

  10. nikos__alfa said

    Καλημερούδια 🙂

    #2 Τι βαθιά, …άπατα για ορισμένους! 😯

    Το διακύβευμα κατά Νικοκύρη, σε απάντησή του στo protagon αλλά και στο παλιότερο άρθρο του που μνημονεύει στην αρχή του παρόντος ,πάλι προ εκλογών το 2009 😉 , είναι νέα λέξη εδώ και 15-20 χρόνια που προέρχεται από το λεξιλόγιο της Ε.Ε. :

    «Η άλλη λέξη που ακούστηκε πολύ στις εκλογές ήταν το διακύβευμα. Κι επειδή το πολύ το κυριελέησον το βαριούνται όλοι, η λέξη φθάρηκε πια, παρ’ όλο που είναι χρήσιμη και παραστατική. Το «διακύβευμα» είναι σχετικά καινούργια λέξη, μεταφραστικό δάνειο από το γαλλικό enjeu και προέρχεται από το λεξιλόγιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης· τα παλιότερα λεξικά δεν την έχουν, όμως το ρήμα «διακυβεύω» υπήρχε από τ’ αρχαία.»
    Το διακύβευμα στις σημερινές εκλογές σίγουρα είναι η λέξη που ζευγάρωσε πιο πολύ από κάθε άλλη με το …ευρώ! :mrgreen:

  11. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    2: Ερωτήσεις ευχαρίστως γίνονται δεκτές, αυτό έλειπε. Αν μπορούμε, απαντάμε. Το ρήμα «λήγω» είναι κανονικά αμετάβατο: ο αγώνας λήγει σε δέκα λεπτά. Η μεταβατική του χρήση: λήξε το, είναι αντικανονική, είναι όμως και αρχαία. Αν υπάρχει απορία, ρωτήστε πάλι.

    4: Ή, για να το πούμε αλλιώς, ποιοι από τους νεωτερισμούς της εποχής του (που τους καταδίκαζε) δεν επικράτησαν. Ναι, έχει ενδιαφέρον.

    5: Όπως γράφω, το άρθρο από ένα σημείο και μετά είναι παρμένο από το βιβλίο μου Γλώσσα μετ’ εμποδίων, δηλ. γράφτηκε το 2006, εξού και η αναφορά στον τότε αρχιεπίσκοπο, ο οποίος είχε δώσει μια διάλεξη για τον ρόλο της εκκλησίας στο γλωσσικό ζήτημα. Θα μπορούσα (ή ίσως θα ήταν καλύτερα) να παραλείψω την αναφορά, αλλά μου ξέφυγε.

    4-7: Περισσότερα για τον μαμόθρεφτο: https://sarantakos.wordpress.com/2009/12/12/mamothrept/

  12. LandS said

    Δηλαδή το «Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος διέρρευσε …» μας προέκυψε αυτοτελώς και δεν είναι κατά λέξη μετάφραση του «The government spokesman leaked… » – προς Θεού όχι του «The government spokesman took a leak» 🙂 🙂 🙂 όπως για παράδειγμα το «Ο ΣΥΡΙΖΑ θα **επικοινωνήσει** το πρόγραμμά του στη διακαναλική συνέντευξη του Τσίπρα σήμερα στις 5 το απόγευμα»

  13. spiral architect said

    Ο γούγλης σε συνδυαστική αναζήτηση βγάζει πρωταθλητή τον Σύριζα, δευτεραθλητή τον Σαμαρά (περίεργο!) και τριταθλητή τη … γεννήτρια λέξεων(εξ ίσου περίεργο!)

  14. nikos__alfa said

    😳 #3 εννοώ βέβαια!

  15. Η ένσταση μάλλον προέρχεται από την κατάληξη -μα, που γραμματικά δηλώνει (όχι όμως πάντα νοηματικά, π.χ. ρισκάρισμα) αποτέλεσμα (π.χ. κτίσμα) και όχι ενέργεια, όπως το -ση, διακύβευση

    διακύβευμα, το αποτέλεσμα της διακύβευσης,
    του ρίσκου, π.χ. το διακύβευμα της κρίσης είχε
    οδυνηρές συνέπειες.

    διακύβευμα όμως από μια ματιά στο ίντερνετ, σημαίνει μεταφορικά απλώς «στοίχημα». Το διακύβευμα των εκλογών (εδώ κάτι διακυβεύεται)

    ενώ διακύβευση είναι η ζαριά, «ριψοκινδύνευση», το να βάζω κάτι σε ρίσκο (εδώ διακυβεύουμε)

    έχει διαφορά στο ύφος…και το νοήμα που θα καταλήξει…εξαρτάται από την χρήση.

    σαν να λέμε υπεράσπιση/υπεράσπισμα
    ανάπαυση/ανάπαυμα, βίωση/βίωμα

    η χρήση είναι
    που θα δώσει την ιδιαίτερη έννοια στο νεολογισμό.

  16. spiral architect said

    @13: Αναθεώρηση: 😳

    Πρωταθλητής στη συνδυαστική αναζήτηση του διακυβεύματος στον γούγλη ανακηρύσσεται το ΚΚΕ
    2ος: Σύριζα
    3ος: Σαμαράς
    4ος : word generator
    5οι : Αναρχικοί
    (για την Ντόρα … δεν το άντεξα) 😛

  17. 12 …γιατί να μην επικοινωνούμε τα σχόλιά μας
    στο ίντερνετ, διαρρέοντας κοινωνικότητα;-…

  18. nestanaios said

    Αν τα συνάγοντα την λέξη στοιχεία είναι τα κατάλληλα, η λέξη περνά στην αιωνιότητα. Υπάρχουν πολλές τέτοιες λέξεις στον Όμηρο.

  19. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Θέλω να πω κάτι που το σκέφτομαι καιρό, αλλά έχω αμφιβολίες για την ορθότητά του.
    Όλοι δεχόμαστε ότι η γλώσσα αλλάζει και αυτό είναι στη φύση της.
    Παρατηρώ, όμως, ότι η γλώσσα αλλάζει και βέβαια απλουστεύεται, όταν χρησιμοποιείται από μεγάλο πλήθος χρηστών που είναι αναλφάβητοι, λειτουργικά ή πραγματικά. Από την άλλη, οι εγγράμματοι (ή οι «μορφωμένοι») κάθε εποχής είναι εκείνοι που είναι απίθανο να δεχτούν ή, πολύ περισσότερο, να «δημιουργήσουν» μια αλλαγή. Με άλλα λόγια, νομίζω ότι όσο καλύτερη και διαδεδομένη είναι η εκπαίδευση σε μια κοινωνία, τόσο δυσκολότερο θα είναι για τους χρήστες να αποκλίνουν από τους κανόνες. Η γλωσσική αλλαγή, λοιπόν, βρίσκεται στην αμάθεια και την ημιμάθεια! 🙂
    Το αστείο βέβαια είναι ότι συνήθως οι πιο προοδευτικοί γλωσσικά (=έτοιμοι να αποδεχτούν τις αλλαγές) είναι οι «μορφωμένοι» (=αυτοί που ακολουθούν την τρέχουσα γραμματική και το συντακτικό), ενώ οι συντηρητικοί κάνουν και τα χοντρότερα λάθη, που μπορεί κάποτε να νομιμοποιηθούν.

  20. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Το τελευταίο ισχύει για το σήμερα παλιότερα, μάλλον, δεν ήταν έτσι.

  21. sarant said

    19: Το θέμα είναι τεράστιο, να πούμε πάντως ότι εδώ και μερικές δεκαετίες έχουμε σχεδόν μηδενικό αναλφαβητισμό στις νεαρές ηλικίες και αυτό δεν μπορεί να μην επηρεάσει τη γλώσσα -ας πούμε, είναι επόμενο ο γραπτός λόγος να επηρεάζει τον προφορικό, π.χ. κάποιοι προφέρουν ton patera και όχι tombatera, -ismos και όχι -izmos.

  22. 19 τα «διαρρέω, επικοινωνώ κάτι, τον αυτοκτόνησαν» και αρκετά παρόμοια λάθη δεν γίνονται από άγνοια αλλά συνειδητή προσπάθεια να αλλάξει η γλώσσα και αυτό αφορά γραμματισμένους και μη.

    Με το μη θυμήθηκα την Κανέλλη, που έλεγε
    στην τιβί κάποτε πως τα μη συμμετοχή, μη επίθεση δεν είναι ελληνικά

  23. ip said

    Προφανώς δεν είναι εδώ η θέση για αυτό το σχόλιο, αλλά με τρώει η ανάγκη να το πω.
    Θα υπάρξει ανάρτηση του νικοκύρη και για την μετάφραση του «ruthless pragmatism» ως «ωμού πραγματισμού» και του «act fast and brutally» ως «να δράσει γρήγορα και αποφασιστικά» (ομιλία Ζίζεκ, μετάφραση σε http://www.syn.gr); Αν μη τι άλλο το ζήτημα είναι (και) γλωσσικό (ενώ η φωτοσοπιά της αυγής στη σημαία της ΚΟΕ ας πούμε ότι δεν ήταν). Και όπως υπήρξε προθυμία, στα όρια του character assassination, σε όλο το διαδίκτυο και εδώ, να προβληθούν τα λάθη του κ. Μανδραβέλη στο άρθρο για την Ισλανδία, θα άξιζε ίσως, στο παρά πέντε αυτών των εκλογών (αν όχι στο παρά πέντε του κόσμου όπως τον ξέρουμε) να (ξανα)μιλήσουμε για την γλώσσα και την ηθική.
    Με μεγάλη και ανυπόκριτη εκτίμηση, ip

  24. ppan said

    Άλλο το «τον αυτοκτόνησαν», που είναι πράγματι συνειδητό και που ξεκινάει ως παιχνίδισμα με την γλώσσα, κι άλλο το «διαρρέω/επικοινωνώ την είδηση», που κι εγώ πιστεύω ότι είναι μεταφορά από άλλη γλώσσα

  25. Ηλεφούφουτος said

    Εξαιρετικό κείμενο! Ωραία η παρουσίαση του Φρύνιχου και η σύνδεσή του με τη μεταγλώσσα στο σήμερα αλλά και γενικά.

    Να σημειώσω ότι, όπως παρατηρούν οι σύγχρονοι φιλόλογοι εκδότες του Φρυνίχου, ο εν λόγω δεν τα ήξερε καλά αυτά για τα οποία μιλούσε, ακόμα κι απ την πλευρά του αττικιστή, επιβεβαιώνεται δηλαδή μέσω του Φρυνίχου και μία άλλη διαχρονική γλωσσική αρχή, ή μάλλον αρχή που διέπει τη στάση των ανθρώπων απέναντι στη γλώσσα τους: η α πριόρι κανονιστική και άκαμπτη στάση συμβαδίζει με την ημιμάθεια.

    Βέβαια, το να προσεγγίζουμε τη στάση των ανθρώπων απέναντι στη γλωσσική αλλαγή εστιάζοντας στο Φρύνιχο έχει κάτι το μονόπλευρο, διότι το παράδειγμα είναι υπονομευμένο. Και ενώ συμφωνώ και με τις απόψεις του Νικοκύρη και σε σχέση με τα παραδείγματα από το σήμερα που επιλέγει, θα είχα να πω ότι η αντίδραση απέναντι σε εναν γλωσσικό νεοτερισμό είναι απολύτως μέσα στο παιχνίδι, καθώς η γλωσσική εξέλιξη δεν είναι κάτι που προχωρεί γραμμικά αλλά μέσα από τη σύγκρουση και γενικώς είναι πολύ περισσότεροι οι νεοτερισμοί που τελικά δεν επιβιώνουν από αυτούς που επιβιώνουν.
    Άλλωστε δεν ξέρω άνθρωπο γλωσσικά ευαισθητοποιημένο (του Νικοδεσπότου περιλαμβανομένου) που να μην αντιδρά σε ορισμένης κατηγορίας έστω γλωσσικούς νεοτερισμούς (π.χ. νεοκαθαρεύουσα). Το θέμα είναι πώς αντιδράμε, πράγμα που έχει να κάνει με τη γενικότερη παιδεία του καθενός, να μη γινόμαστε δηλαδή ημιμαθείς Φρύνιχοι.
    Χοντρικά θα έλεγα πως κριτήριο του πώς πολιτευόμαστε στη λεξιλογική αλλαγή είναι μάλλον το με τι συνδέουμε ιδεολογικά το νέο στοιχείο. Προσωπικά π.χ. αντιδρώ συχνά σε ό,τι μου σηματοδοτεί πνευματική υποτέλεια στο γλωσσικό ιμπεριαλισμό της Αγγλικής, έστω κι αν τηρώ ένα μέτρο ως προς τον αναγκαίο και αναπόφευκτο δανεισμό από μία κυρίαρχη κουλτούρα. Άλλος αντιδρά σε ό,τι του θυμίζει ολική επαναφορά του «πατρίς, θρησκεία, οικογένεια», άλλος σε ό,τι του θυμίζει καφρίλα. Ο καλύτερος ας νικήσει!

  26. @19: Μα το αρχικό παράδειγμα της ανάρτησης, καταρρίπτει αυτή τη θέση. Η λέξη «διακύβευμα» προφανώς και δεν προήλθε από τους αμαθείς και ημιμαθείς γλωσσικά, έτσι δεν είναι;

    Ενώνω τη φωνή μου με την Μπέρνι και ζητώ να μάθουμε τους τότε νεολογισμούς που καταδίκαζε ο φίλτατος Φρύνιχος και τελικά δικαιώθηκε! 🙂

  27. spiral architect said

    @19: Γρηγόρη, προσωπικά είμαι δεκτικός σε (κάποιους) νεολογισμούς και λεξιπλασίες αρκεί να στέκουν ιστορικά και ετυμολογικά. Π.χ. τη λέξη που μόλις έγραψα (λεξιπλασία) ετυμολογικά αλλά και αισθητικά (αυτί και μάτι) μ’ αρέσει, όσο και αν ψάχνοντας σε λεξικά δεν την έβρισκα.
    Ίσως η αποδοχή της εξέλιξης της γλώσσας να είναι και θέμα συνήθειας. 🙄
    (των «πεπαιδευμένων» περισσότερο)

  28. sarant said

    26: Ωραία, γράφτο και αυτό στα υπεσχημένα (να δούμε πότε θα ξεχρεώσω…)

    22: Αυτό με την Κανέλλη δεν το είχα αντιληφθεί.

  29. sarant said

    23: Καταρχάς, ευχαριστώ για το σχόλιο, ομολογώ ότι δεν έκανα αντιπαραβολή της μετάφρασης της ομιλίας του Ζίζεκ με το πρωτότυπο. Από τη σύγκριση με τη φωτοσοπιά της σημαίας της ΚΟΕ συμπεραίνω ότι θεωρείτε ότι η μετάφραση διαστρεβλώνει το νόημα του πρωτοτύπου και μάλιστα ότι αυτό έγινε σκόπιμα.

    Βλέπω όμως ότι την ίδια επισήμανση έκανε ο Πάσχος Μανδραβέλης στο σημερινό άρθρο του, οπότε θα μου επιτρέψετε να μεταφέρω εδώ ένα απόσπασμα (http://www.kathimerini.gr/4dcgi/_w_articles_kathpolitics_1_12/06/2012_446510):

    Ανάμεσα στις ωραίες συμβουλές που έδωσε στον ΣΥΡΙΖΑ για την διακυβέρνηση ο καλεσμένος του κ. Τσίπρα στην Ελλάδα κ. Σλαβόι Ζίζεκ ήταν και η εξής: «Syriza will need the formidable combination of principle politics and ruthless pragmatism of democratic commitment and readiness to act fast and brutally, when needed». Το ελληνοαγγλικό λεξικό Penguin μεταφράζει τη λέξη «ruthless» σε «ανοικτίρμων, άσπλαχνος, ασυμπόνετος, αλύπητος, αδίστακτος» και τη λέξη «brutally» σε «κτηνωδώς, βάναυσα, σκληρά, άγρια». Κι όμως: στο επίσημο δικτυακό τόπο του Συνασπισμού (www.syn.gr) επιλέχθηκε μια ντεκαφεϊνέ μετάφραση. Το παραπάνω απόσπασμα του κ. Ζίζεκ αποδόθηκε ως εξής: «Ο ΣΥΡΙΖΑ, θα χρειαστεί τον απίθανο συνδυασμό μιας πολιτικής με αρχές και ενός ωμού πραγματισμού, μιας δημοκρατικής δέσμευσης και μιας ετοιμότητας να δράσει γρήγορα και αποφασιστικά, όταν χρειάζεται».

    Υπάρχουν πολλές εξηγήσεις για την παραποίηση του «ruthless» σε «ωμό» και του «brutally» σε «αποφασιστικό». Μπορεί στον Συνασπισμό να μην κατάλαβαν το διαχρονικό πνεύμα του «φιλοσόφου» τους. Ο κ. Ζίζεκ έχει παράδοση στα κηρύγματα βίας. Το «ruthless» και «brutally» είναι σχετικά ήπιες λέξεις στον λόγο του. Κάποιος που τον διάβασε δεν θα τις έκανε ηπιότερες. Αλλά πάλι, αν δεν ξέρουν τι λέει πώς και γιατί τον κάλεσαν;

    Κατά τη γνώμη μου, ο Πάσχος είναι υπερβολικός και θα έλεγα κακόπιστος, τουλάχιστον στο πρώτο από τα δύο «λάθη». Το ruthless θαυμάσια μπορεί να αποδοθεί «ωμός», και καμιά από τις αποδόσεις του Πένγκουιν δεν ταιριάζει καλύτερα στον πραγματισμό, εκτός από το «αδίστακτος». Υπόψη ότι
    στο λεξικό συνωνύμων του Μπαμπινιώτη, ανάμεσα στα συνώνυμα του ωμός αναφέρεται και το άσπλαχνος.

  30. sarant said

    23, συνέχεια: Συνεχίζω, έσπασα το σχόλιο σε δύο για τεχνικούς λόγους.

    Στο δεύτερο «λάθος», δεν νομίζω ότι το brutal έχει μόνο αυτές τις σημασίες που παραθέτει το Πένγκουιν (πώς θα πεις τότε το brutal language) αλλά ας δεχτούμε ότι είναι έτσι. Δεν αποκλείω ο μεταφραστής του syn να διάλεξε επίτηδες την πιο ανώδυνη διατύπωση, αλλά νομίζω ότι το σημασιακό φάσμα του «αποφασιστικά» και του act fast and brutally τέμνονται.

    Επειδή εδώ συχνάζουν και άλλοι μεταφραστές, μπορούν κι εκείνοι να πουν τη γνώμη τους, προσπαθώντας να μην επηρεαστούν από τις πολιτικές τους συμπάθειες.

    Πάντως, θεωρώ πολύ πιθανότερο να μην έχει τόσο βάθος η υπόθεση όσο θέλει να της δώσει ο Πάσχος, που μόνο ουδέτερος δεν είναι. Το «αποφασιστικά» βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο «σκληρά» απ’ ό,τι η Ισλανδία στη Σπιτσβέργη, για να χρησιμοποιήσω την ίδια αναλογία με τον Π.Μ.

  31. bernardina said

    Αντί να σχολιάσω τον Πάσχο και τον Ζίζεκ (κάνει και ζέστη σήμερα και αποφεύγω να συγχύζομαι 😆 ) προτιμώ να σας αφιερώσω ένα ποιηματάκι που μου ενεύπνευσε η σημερινή ανάρτηση και να ξαναβάλω το κεφάλι μέσα. Εννοείται πως τα αρχαιοπρεπή -τρόπος του λέγειν- ελληνικά μου είναι ντιπ καταντίπ βάρβαρα. Θα μπορούσα να τα (κο)μποστοποιήσω ακόμα περισσότερο, αλλά θέλει δούλεμα και δεν προκάνω 😀 Για την ώρα αρκεστείτε, και όποιος γουστάρει να επέμβει, ελεύθερα! (Τάμι, Στέλιο και λοιποί λαμπροί ποετάστροι, ακούτε; 😉 )

    Ευχαριστείν αδόκιμον, όμως χάριν ειδέναι

    εις σκίμποδ, (ουχί κράβατον), ει θέτεις κατά νύκτα.

    Αλλ’ ενθυμού: αργός γυνή τηθαλλαδούν θα τίκτει,

    πλην ευειδές κορίδιον, χρήσιμον ἐν τῷ βίῳ!

    οπωροπώλου θύγατερ, πού πλεις, πού ζεις, τι πράττεις;

    σύνευνος δόξη και τιμή, άχρι τέλους του βίου

    αυθέντου ή δεσπότου συ, γένοισο βασιλίσκη,

    καθότι, ανεόρταστος, ο βίος ομοιάζει

    μακράν οδό απανδόκευτο. Μα οι μέθυσοι τον καύκον

    πίνωσιν οίνον γέμοντα φευ! άκρατον οι φαύλοι

    δίχα ύδατος νεαρού, ναυτίας άξιοι όντες

    εις μαγειρείον έτι, ακμήν, ακμήν κι έτι φαγόντες!

    λίστρα και κοχλιάρια αλλάσσοντες ασμένως,

    εξ ου και τους σικχαίνονται ως ψύλλαι και λιθία

    ότε γογγύζουν σθεναρώς, όπως μακρώς εβόα

    ο δυστυχής μονόφθαλμος Πολύφημος, οπόταν

    δολίως ετυφλώνετο παρά του Οδυσσέως!

  32. Ηλεφούφουτος said

    «ο Πάσχος, που μόνο ουδέτερος δεν είναι»

    Η κακοπιστία όσων λέει ο Πάσχουλας επιβεβαιώνεται και από το γεγονός ότι η μεταφορική χρήση λέξεων όπως αυτές που επέλεξε και που παραπέμπουν π.χ. στην αγριότητα της φύσης και του ζωικού βασιλείου χάριν υπερβολής, η χρήση λοιπόν αυτή δίνει και παίρνει στα Αγγλικά του οικονομικού, νεοφιλελεύθερης κατεύθυνσης, Τύπου, με τον οποίο είναι πολύ εξοικειωμένος.
    Εκεί γιατί δεν του βγαίνουν αυτές οι ευαισθησίες;

  33. Νέο Kid Στο Block said

    Ruthless pragmatism = Κυνικός ρεαλισμός = ωμός πραγματισμός (νομίζω οτι ειναι και πιο «βαρύ» ,ελαφρώς..)
    Fast and brutally Ποιο δύσκολη περίπτωση, το brutal force ας πουμε χρησιμοποιειται για την «ωμή» μεγλαη δυναμη των Η.Υ

  34. Νέο Kid Στο Block said

    μεγάλη υπολογιστική δύναμη και ταχλυτητα εννοούσα στο33.

  35. sarant said

    33: Κι εγώ πιστεύω ότι το ωμός δεν είναι καθόλου πιο ελαφρύ, ίσως όμως αφιερώσω ειδικό άρθρο. Ίσως όχι, επειδή πνίγομαι. Να δούμε ποιος θα κερδίσει.

  36. 24 Είπα για συνειδητή προσπάθεια, όχι επινοήση, που σημαίνει παρά τις επισημάνσεις των λαθολόγων, συνεχίζουν να γράφουν «διαρρέουν την είδηση»

    Και για το άλλο, δεν είναι τίποτα σπουδαίο, θα μπορούσαμε να το πλάσουμε και εμείς βλέποντας το αρχαίο κοινωνῶ τινί τινος συμμετέχω με κάποιον σε κάτι….γιατί όχι «κοινωνώ τινί τι»; και να πλαστεί (επι)κοινωνώ (κοινοποιώ) σε κάποιον κάτι.

    22
    Παλιά στις αρχές του ’90 το είχα ακούσει.
    Όλα αυτά τα «μη+ουσιαστικό» δεν ήρθαν ως μετάφραση από γαλλικά, αγγλικά;…
    άρα ανελλήνιστα…

  37. Immortalité said

    Ας πω κι εγώ κάτι πρωτότυπο: εξαιρετική ανάρτηση!

    Το τηθαλλαδούν είναι όλα τα λεφτά, γελάω και μόνο που σκέφτομαι τη φάτσα του μαμόθρεφτου που θα τ’ ακούσει. 😀

    Για το έρμο το «διαρρέω» και την λεπτή διάκριση θα τολμήσω να αντιτείνω ότι μια χαρά θα μπορούσε να γραφτεί ότι «η είδηση διέρρευσε από το γραφείο του υπουργού» αντί για το «ο υπουργός διέρρευσε την είδηση» και η διάκριση να γίνει σαφής και το ρήμα να μην αλλάξει διάθεση. Το διαρρέω μου κάθεται στο στομάχι αλλά εκείνο που δεν μπορώ με τίποτα είναι το «επικοινωνώ κάτι» που το ακούω συχνά πυκνά γύρω μου και δη από νέους ανθρώπους, θεωρητικά μορφωμένους οι οποίοι όπου μπορούν κοτσάρουν μουστάκια και τσαρούχια αλλά «επικοινωνούν μια επιστημονικότητα» (δυστυχώς σικ αν και καθόλου σικ… ). Έχω ρωτήσει μια δυο φορές «με ποιον επικοινωνείς δεν κατάλαβα;» αλλά μ’ έχουν κοιτάξει με μια απορία, μη σου πω και οίκτο για την αγραμματοσύνη μου…

    @11-3 Και γω έτσι νομίζω, σου ξέφυγε 😛

  38. Ακάματε Νικοκύρη, το άρθρο σου είναι απολαυστικό, επομένως πώς να πούμε «λήξε το», όπως λες στην πρώτη αράδα της τελευταίας παραγράφου;

    Είναι γεγονός ότι το τηθαλλαδούν «έγραψε».
    Στο Ονομαστικό του Ιουλίου Πολυδεύκη, βιβλίο Γ, η λέξη ετυμολογείται: ο υπό τήθης (τροφού) τραφείς.
    Μόνος λοιπόν επί ταις θηλαίαις ο μαμμόθρεπτος.
    Αναφέρει επίσης ότι ο Ησίοδος (αντί για τηθαλλαδούν ή μαμμόθρεπτο) έλεγε αγαπητή θηγάτηρ ή μονογενής υιός, οι δε ποιητές
    ( π.χ.Όμηρος) τηλύγετος.

    Και κάτι άσχετο με τη σημερινή σου ανάρτηση : «Φταίει ο ΣΥΡΙΖΑ που αποχωρώ από το κόμμα του Πάνου Καμένου και προσχωρώ στη Ν.Δ.», δήλωσε ο βουλευτής Πιερίας των Ανεξάρτητων Ελλήνων Γιώργος Κεχαγιάς!

  39. ppan said

    Κορυφαίος ο Κεχαγιάς!

  40. και ένα παλιότερο νικοκύρικο άρθρο
    για το μαμόθρεφτος, όπου και μαμμάκυθος
    https://sarantakos.wordpress.com/2009/12/12/mamothrept/

  41. spiral architect said

    @30: Γιατί βρε Νικοκύρη βάζεις φωτιές στο ιστολόγιό σου με Μανδραβέλειο προσάναμμα: 😛 😛

  42. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα!

    31: Ωραίο αλλά… φταίει ο Ζίζεκ που δεν το προσέξαμε πολύ.

  43. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #21
    Συμφωνώ, είναι άλλο ένα φαινόμενο της ευρείας διάδοσης της εκπαίδευσης.
    #22, 26, 27
    Επίσης, δεν διαφωνούμε, αλλά νομίζω ότι τα ζητήματα αυτά σχετίζονται κυρίως με το σήμερα και μόνο έμμεσα με ό,τι έγραψα στην αρχή του 19.

  44. spiral architect said

    @31: Μπράβο Bernardina.
    (δεν φταίει ο … Ozzy Osbourne της ευρωπαϊκής αριστεράς, ο Νικοκύρης φταίει! :mrgreen:
    (παρέα με τον Πάσχο)

  45. LandS said

    Syriza will need the formidable combination of principle politics and ruthless pragmatism of democratic commitment and readiness to act fast and brutally, when needed
    Ο Ζίζεκ αναγνωρίζει την τεράστια δυσκολία (formidable) του συνδυασμού της πολιτικής αρχών με τον απαιτούμενο ανηλεή (άντε! ) πραγματισμό (το κράτος για παράδειγμα χρωστάει γύρω στα επτά δις σε υποχρεώσεις «προς τρίτους» – δηλ. εκτός τραπεζών και κάτι πρέπει να γίνει για αυτό, αλλιώς… ) ή/και την προσήλωση στη Δημοκρατία και την ετοιμότητα για γρήγορη και κτηνώδη (άντε! ) δράση, αν χρειαστεί.
    Δεν καταλαβαίνω το πρόβλημα του κ. Πάσχοντος. Αναγνωρίζει και αυτός την τεράστια αυτή δυσκολία και ψέγει τον μεταφραστή που νέρωσε κάποιες έννοιες δίνοντας ( ; ) ίσως την εντύπωση ότι δεν είναι δα και τόσο δύσκολο; Ή ότι τέλος πάντων, νόμισε ο μεταφραστής ότι χρειάζεται «ηπιοποίηση» ο λόγος του Ζίζεκ, για να μη τρομάζει ο κόσμος, και να μη τον πάρει χαμπάρι ότι «…επικαλείται τη βία και τον τρόμο ως μέσα για να επιβληθούν οι απόψεις του. Και ονειρεύεται τριτοκοσμικές επαναστάσεις τύπου Βιετνάμ και Κούβας, με μπροστάρη τον κ. Τσίπρα».
    Βέβαια, το να επικαλείσαι τη βία και τον τρόμο ως μέσα να επιβάλεις τις απόψεις σου και ταυτόχρονα να έχεις θητεύσει ως επισκέπτης καθηγητής σε καμιά δεκαριά πανεπιστήμια της χώρας με τη πιο ακραία αντι-τρομοκρατική νομοθεσία κάτι λέει.

    Τι; Μπέρδεψα τον κ. Μιχελάκη με τον κ. Μανδραβέλη; Συγγνώμη.

  46. ip said

    #29-30 Ευχαριστώ θερμά για την απάντηση, ζητώ ξανά συγγνώμη για την παρεμβολή σε μια, ως συνήθως, εξαιρετικά ενδιαφέρουσα ανάρτηση. Δεν είχα δει τη σημερινή ανάρτηση του κ. Μανδραβέλη, δεν με ενδιαφέρουν εν προκειμένω οι προθέσεις του.
    Συμφωνώ ότι το ruthless μπορεί να μεταφφραστεί μεταφορικά και ως «ωμός» (αν και η κυριολεκτική απόδοση θα ήταν μάλλον «ανελέητος» (το «reuthe» αποδίδεται ως «pity, compassion»). Δυσκολεύομαι όμως να μην δω «ερμηνεία», και όχι μετάφραση, στην απόδοση του «brutal» ως «αποφασιστικός» (brute είναι κυριολεκτικά το κτήνος και brutality η κτηνωδία, brute force στους υπολογιστές είναι η κτηνώδης δύναμή τους (πρβλ. ΚΔΟΑ)).

  47. ppan said

    ΚΔΩΑ, δεν θέλω να γίνομαι κουραστική αλλά υπάρχουν και λάθη ασυγχώρητα 🙂

  48. Είχα την εντύπωση ότι το ενεργητικό μεταβατικό «παραιτώ» δεν υπήρχε στη νεοελληνική· ότι προέκυψε απ’ το «παραιτούμαι», κάποια στιγμή, ως ευφυολόγημα, τύπου «τον παραίτησαν», κ.ο.κ., κι ότι στην πορεία ξεχάστηκε από πολλούς ο αστεϊσμός. Όμως διαψεύδομαι από το ΛΚΝ

  49. Βασίλειος said

    #11 Με χρήση του αμετάβατου παραδείγματος κατέστη σαφής η διαφορά την οποία δεν αντελήφθην εξ αρχής καθώς έχει περάσει στην καθημερινή ομιλία μου η μεταβατική χρήση και δεν με ξενίζει, αντίθετα με το «επικοινωνώ» μεταβατικώς. Ο κανόνας ότι το λήγω είναι αμετάβατο είναι της νέας ελληνικής (αφού στα αρχαία ήταν και μεταβατικό);

  50. Μαρία said

    48 Στάζυ, όπως τα λες είναι και το λεξικό δεν σε διαψεύδει. Πρόσεξε την παρένθεση: προφορικό και ειρωνικό.

  51. Εξαιρετική ανάρτηση και πολύ ενδιαφέροντα τα γραπτά του Φρύνιχου.

  52. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα!

    49: Ναι.

    46: Εγώ ευχαριστώ διότι χάρη στο δικό σας σχόλιο έμαθα το άρθρο του ΠΜ που ίσως χρειαστεί να το σχολιάσω. Πάντως, δυο επισημάνσεις: α) Φαίνεται ότι το κείμενο που υπάρχει στον ιστότοπο του ΣΥΝ είναι απλώς η απόδοση της διερμηνέας (σικ) της εκδήλωσης -δεν το έχω τσεκάρει ο ίδιος, αλλά έτσι μου είπαν. Οπότε, η εκδοχή της εσκεμμένης ωραιοποίησης εξασθενίζει. β) Ένας εξαιρετικός μεταφραστής στον οποίο έδωσα τη φράση, χωρίς να του πω τα ντεσού, έδωσε σαν πρώτη επιλογή το αποφασιστικά, αν και το έβρισκε μια σκάλα πιο χλιαρό από το brutally.
    Και μερικά άλλα που ίσως τα γράψω αύριο.

  53. satyrikon said

    Reblogged this on ΝΕΑ ΧΩΡΙΣ ΦΙΛΤΡΟ ΦΕΛΛΟΥ.

  54. TAK said

    Νίκο, πολύ ωραία ανάρτηση! Σημαντικός ο Φρύνιχος και ο αττικισμός για την ιστορία της ελληνικής γλώσσας, πολύ ωραίο και το επεισόδιο με το βοσκό (μέχρι το τέλος της ζωής του) Άγιο Σπυρίδωνα.
    Για τα μεταβατικά, τον αυτοκτόνησαν, τον παραίτησαν, λήξ’ το, να προσθέσω το κανονικότατο στην Κύπρο «φεύγω κάτι». Λ.χ. να το φύγω αυτό το παράθεμα από την εργασία μου;
    Καλή σας μέρα

  55. ppan said

    Α, Κιντ, από αλλού θα τους μαθαίνουμε τους κυπριασμούς;
    Πραγματικά, το επεισόδιο με τον Αγιο Σπυρίδωνα είναι πολύ ωραίο.

  56. sarant said

    54: Τάσο, δεν το ήξερα το «να το φύγω», ευχαριστώ και να είσαι καλά!

  57. 54 οι Κύπριοι είναι ημών αρχαιότεροι 🙂
    εἴ κεν θάνατόν γε φύγοιμεν (Ιλιάδα.1.60)

  58. Μαρία said

    Νικοκύρη, για την περίπτωση της σκόπιμης διαρροής έχουμε το διοχετεύω. Άρα το μακρυνάρι συνήθως όμως «αφήνονται τεχνηέντως να διαρρεύσουν», γίνεται συνήθως όμως διοχετεύονται.
    Να σημειώσουμε επίσης οτι το διαρρέω/-ομαι υπάρχει με την κυριολεκτική του σημασία, όπως το μαθαίνουμε στη γεωγραφία για τα ποτάμια, κι ίσως αυτό διευκόλυνε την καθιέρωσή του και στη μεταφορική χρήση.

  59. vikar said

    Πολύ μου άρεσε το σχόλιο 19, παρότι φάσκει κι’ αντιφάσκει εκεί με τη στάση των «μορφωμένων» απέναντι στον νεοτερισμό!… Προσωπικά, σίγουρα δέν θα συνέδεα την αλλαγή, το καινούργιο, με την αμάθεια και την ημιμάθεια, ή την αγραμματοσύνη, αλλα απλά με την κοινωνική, (εδώ, τη γλωσσική) εγρήγορση. Και, απο την εμπειρία μου τουλάχιστον, δύσκολα να βρείς άνθρωπο γλωσσικά κοιμήση.

    Η γλώσσα σε μεγάλο βαθμό είναι σκέψη, και σίγουρα ως τέτοια αναπτύσσεται και εξελίσσεται. Ένας γόνιμος γλωσσικός νεοτερισμός (δέ μιλάω για ολισθήματα) δέ μπορεί παρα να είναι μία γόνιμη νέα σκέψη. Και βέβαια, το πραγματικά καινούργιο δέν το βρίσκει κανείς παραμένοντας στα πλαίσια των υπάρχοντων κανόνων (εδώ, των κανόνων της γραμματικής), αλλα καταφέρνοντας να τους ξεπεράσει με κάποιον γόνιμο τρόπο. Δέ χρειάζεται να έχεις βγάλει λύκειο για να το κάνεις αυτό. Ούτε χρειάζεται να διαβάζεις κάθε μέρα Σαραντάκο. Ούτε να έχεις ξεψαχνίσει τους αρχαίους. Ούτε και να ξέρεις δέκα ξένες γλώσσες. Όλ’ αυτά βέβαια πιθανά βοηθάνε, αλλα δέ σε κάνουνε και ξύπνιο γλωσσικά· μπορεί απλά να σημαίνουν οτι είσαι καλός στο να προσαρμόζεσαι, στο ν’ ακολουθείς κανόνες.

    Όσον αφορά την απλοποίηση (έχω κατανού πιχί αυτά που λέει ο κυρ-Σαράντ για τα «μουστάκια», τους σερνικοθήλυκους τύπους), εκεί βλέπεις απλά το πώς οι ξύπνιοι γραμματιζούμενοι το βλέπουνε μέν το πρόβλημα, κωλώνουν δέ να ξεπεράσουν τον παραδεδομένο κανόνα, οι ξύπνιοι μή γραμματιζούμενοι δέ, δέν έχουνε ποσώς πρόβλημα να το κάνουν. Δέν είναι λοιπόν θέμα αμάθειας ή ημιμάθειας, αλλα θέμα έλλειψης ψυχαναγκασμών απο συστήματα κανόνων. Λέει ο κυρ-Σαράντ στο 21, έχουμε μηδαμινό αναλφαβητισμό στις νεαρές ηλικίες εδώ και δεκαετίες· ε μάλλον αυτό θα φταίει για τις ψυχαναγκαστικές μας γλωσσικές προσκολλήσεις, και την αντίδρασή μας στο νεοτερισμό (απλουστευτικό ή όχι).

    Στο 25 είδα το νόστιμο «νεοκαθαρεύουσα ως νεοτερισμός». Σά να λέμε, νεοπαλιοτερισμός. 🙂

    Πέρ’ απ’ αυτά, κυρ-Σαράντ, έχω ερώτηση. Λές κάπου στο αρχικό κείμενο: «Ίσως να υπάρχει σταθερή τάση των ρημάτων να γίνονται μεταβατικά, όπως έχει υποστηριχτεί». Έχεις σε παρακαλώ πολύ συγκεκριμένες αναφορές; γιατί μ’ ενδιαφέρει, μας ενδιαφέρει και στο σλάνγκ τζι άρ.

  60. sarant said

    58: Σωστά

    59: Κυρ Βικάρ, αν δεν λέει τίποτε ο Τζάρτζανος ή καμιά γραμματική από τις μοντέρνες, πρέπει να έχει γράψει κάτι, αλλά πολύ παρέμπ, ο Γιάννης Χάρης. Όπως κατάλαβες δεν έχω κάτι πιο συγκεκριμένο, συγνώμη 😦

  61. Νέο Kid Στο Block said

    55.Ππανάκι, είχα μια ολόκληρη στοίβα από παλιόχαρτα να φύγω από μπροστά μου. Τώρα που τα κατάφερα ,στη διάθεσή σου! (για λίγο γιατί έχουμε και ματς και πρέπει να μπούμε στο κατάλληλο μουντ και μόουντ)
    Πάντως εντάξει, μπορεί αυτοί οι «από αλλού» να μην έχουν το κύρος, και την εγκυρότητά μου,αλλά σε θέματα κυπριωτισμών μπορείς να τους εμπιστεύεσαι γενικά! 😆

  62. ὁ Φρύνιχος εἶναι ἴνδαλμα!

  63. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #59
    Ευχαριστώ.
    Έχετε δίκιο ότι φαίνεται να φάσκει και να αντιφάσκει. Προσπάθησα να το διορθώσω στο #20. Η πρώτη παράγραφος αναφέρεται σε παλιότερες περιόδους, ενώ η τελευταία στο σήμερα. Αν βιάζεσαι και γράφεις στα γρήγορα γίνονται αυτά.Έχω κι ένα πρόβλημα να γράψω αυτό που θέλω με ακρίβεια… 🙂

  64. Θήτα said

    46 Το brute force στην πληροφορική κακώς (κατά τη γνώμη μου) μεταφράζεται ως «ωμή βία»… Ο όρος περιγράφει μία διαδικασία η οποία δεν έχει υποστεί καμία προεπεξεργασία, ώστε να χρειαστεί λιγότερη «ισχύς».

    Ας υποθέσουμε ότι θέλουμε να μετρήσουμε τους ποδοσφαιριστές που συμμετέχουν στο Πανευρωπαϊκό. Η «σωστή» αντιμετώπιση λέει «16 ομάδες, 23 παίκτες, άρα 16×23 = 368». H αντιμετώπιση «brute force» λέει: «ο Σαμαράς 1 και ένας ο Cole 2 και ένας ο Ribery 3, …». Αντί για μία πράξη (πολλαπλασιασμό), κάναμε 368 (προσθέσεις)! Θα μπορούσε να λέγεται «απερίσκεπτη» προσέγγιση, ή κάτι άλλο… Δεν είναι όμως ο μόνος όρος της πληροφορικής που εξελληνίστηκε με απλή μετάφραση του αντίστοιχου αγγλικού, αντί για περιγραφή του σημαινόμενου στα ελληνικά.

    Θυμάμαι στο Λύκειο αντίστοιχη διαφωνία μαθηματικών με φιλολόγους για την απαγόρευση της χρήσης του όρου «ασυνεχής».

  65. Αντώνιος Σ. said

    Θυμάμαι τον (πολύ καλό, κατά την αίσθησή μου) φιλόλογό μας τω καιρώ εκείνω να μας λέει για την Καινή Διαθήκη και για το πως γράφτηκε από μια ομάδα ανθρώπων που ούτε ιδιαίτερα μορφωμένοι ήταν ούτε φυσικά είχαν τα ελληνικά ως μητρική τους γλώσσα, και σαν παράδειγμα έδινε ακριβώς αυτό: τον κράββατον. Ο οποίος κράββατος (και πάντα αν θυμάμαι καλά τα λεγόμενα του φιλολόγου μας) ήταν το νυφικό κρεβάτι, το κρεβάτι στο οποίο ολοκληρώνεται η σχέση (‘η καργιόλα’, όπως είπε χαρακτηριστικά), και κανείς μορφωμένος Έλληνας της εποχής δεν θα χρησιμοποιούσε αυτή τη λέξη για το κρεβάτι, φορείο ή ό,τι άλλο ήταν αυτό στο οποίο πήγαν τον παράλυτο μπροστά στον Ιησού. Δεν ξέρω αν η πρώτη επιλογή θα ήταν η κλίνη ή κάτι άλλο, αλλά σε κάθε περίπτωση δεν θα ήταν κράββατος.

    Αυτά θυμάμαι, διόρθωσέ με Νίκο αν κάνω λάθος.

    Μου φαίνεται πραγματικά κωμικό να τη λέει ο Σπυρίδωνας στον Τριφύλλιο για τον σκίμποδα ωσάν ο Ιησούς να μιλούσε στα ελληνικά στον παράλυτο και να είπε πράγματι ‘κράββατον’. Πίστευαν τέτοια πράγματα τότε; Ωρέ μπράβο…

  66. 65 για το νυφικό κρεβάτι χρησιμοποιούσαν την παστάδα και τον θάλαμο (επιθαλάμιος ωδή)

    το κρεβάτι έχει συσχετιστεί με το λατινικό grabatus (ράντζο) και μακεδονικό γράβος (βελανιδιά)

  67. άνω τελεία said

    Αραβικό ρητό: «Η γλώσσα αλλάζει επειδή τη μιλάνε οι αμόρφωτοι»… Το αναφέρει -κάπως έτσι μάλλον, αν θυμάμαι καλά- στη γραμματική του ο Πετρούνιας. Βέβαια τόσο η προϊστορία όσο και η ιστορία δεν ξεκίνησε από εγγράματους, οπότε έτσι κι αλλιώς θα αλλάζει ξανά και ξανά, εκ φύσεως, ηρακλείτεια.

  68. Θρασύμαχος said

    Τη μετάλλαξη των αμετάβατων «διαρρέω», «επικοινωνώ», «λήγω» κλπ. σε μεταβατικά, θα μπορούσα να την κατανοήσω μόνον ως παρωδία α λα Μποστ ή α λα Καραγκιόζη, όπως το θρυλικό με τον κατηραμένο όφι: «αν δεν εξέλθεις, θα σε εξέλθω εγώ».

  69. 64 Θυμάμαι στο Λύκειο αντίστοιχη διαφωνία μαθηματικών με φιλολόγους για την απαγόρευση της χρήσης του όρου “ασυνεχής”.

    Οι μεν θέλουν να κάνουν τη δουλειά τους
    να συνεννοηθούν, και οι δε τον βάρβαρο μεταφραστικό νεολογισμόν απορρίπτουν και ρωτούν…τί, που, κείται; ….δεν μπορεί να λείπει
    ο Τιπούκειτος από ένα τέτοιο νήμα..

  70. Ηλεφούφουτος said

    68, αν και βρίσκω μια χαρά το νεολογισμό του μεταβατικού «διαρρέω» και ορθώς παρατηρήθηκε ότι στα Αρχαία αυτές οι αλλαγές δεν φαίνεται να ενοχλούσαν, συμπληρώνω με την ατάκα από το «Μακρυκωσταίοι και Κοντογιώργηδες»
    – Ο Θωμάς πρέπει να εκλείψει!
    – Ε, γιατί δεν τον εκλείπεις εσύ, ρε μπάρμπα;

  71. Αρκεσινεύς said

    «θα το κοινωνήσουμε» είπε ο Τσίπρας

  72. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #66β
    Το «μακεδονικό γράβος», πως το εννοείτε;
    Παρεπιφτού, να αναφέρω ακόμα μια σημασία της λέξης κρεβάτι, που δεν υπάρχει εδώ http://tinyurl.com/ccd9qx6, αλλά αυτό μπορεί να συμβαίνει επειδή είναι ιδιωματική. Στην Ήπειρο, υποθέτω και αλλού, οι μάστορες λένε κρεβάτι τη σκαλωσιά, ιδίως αυτή που έχει αρκετό πλάτος.

  73. spiral architect said

    … τα λάθη μας!
    Λάθη άμυνας 0:2. 😦

  74. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια, πολλά από τα οποία είναι πολύ καλά!

  75. «ΑΠΟ ΤΟΝ ΦΡΥΝΙΧΟ ΣΤΟΝ….. ΚΟΥΝΔΟΥΡΟ» 🙂

    http://www.hri.org/forum/diaspora/mikrasia/koundour.html

  76. 72 γράβος βελανιδιά, γράβιον δάδα από βελανιδιά

    γράβιον grabion torch (already used by Athenian comic poet Strattis in his Phoenissae) (PIE *grabh-, «hornbeam», Umbrian Grabovius an oak-god, etymologically linked by LSJ and Pokorny to Attic κράβ(β)ατος krabbatos «couch, bed», Latin grabātus – which LSJ derives from Macedonian – hence modern Greek κρεβάτι kreváti «bed»). Quoted also by poet Theodoridas of Syracuse and grammarian Seleucus of Alexandria.
    http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amerias&oldid=309571604

  77. #50 Α, χαίρομαι! Το είδα βιαστικά, ελέγχοντας μη γράψω καμιά μπούρδα, και δεν πρόσεξα τη χρήση. Πάντως, δεν νομίζω ότι άξιζε χωριστής καταχώρισης, δεν είναι τόσο πια καθιερωμένο, ούτε και είναι -σε μένα, τουλάχιστον- κρυμμένη η ειρωνεία· έτσι δεν είναι; Θα αρκούσε ως ειδική περίπτωση στο απολύομαι..

  78. Μαρία said

    77 Ως ειδική περίπτωση όχι στο απολύομαι αλλά στο παραιτούμαι ίσως θες να πεις, για εξαναγκασμό σε παραίτηση. Εγώ μόνο την ειρωνική χρήση ξέρω και θυμάμαι, απο κάτι δήθεν παραιτήσεις στελεχών και υπουργών.

  79. sarant said

    75: Μόνο που είναι ο άλλος Φρύνιχος 🙂

  80. #77 Ναι, στο παραιτούμαι· βάζοντάς την επινοημένη ενεργητική φωνή και τη μεταβατικότητα, κάνει υπερβολικά πολλά για την καθιέρωσή του. Το ίδιο θυμόμαστε όλοι, αλλά αν ρωτήσεις δεκαπεντάχρονα, ή και μεγαλύτερους, θα βρεις μεγάλο ποσοστό που δεν βλέπουν την ειρωνεία και το σκόπιμο λάθος.

  81. Θρασύμαχος said

    #71
    Το «κοινωνώ» ήταν ανέκαθεν [και] μεταβατικό, όμως μόνο με την ειδική εκκλησιαστική σημασία του «μεταλαμβάνω των αχράντων μυστηρίων» (Γκάτσος: «στης πίκρας τα ξερόνησα / το δάκρυ μου κοινώνησα»). Ίσως βέβαια μ’ αυτήν ακριβώς τη σημασία να το εννοούσε ο Τσίπρας!

  82. Αρκεσινεύς said

    Επειδή η Εθνική απογοητεύει,έψαξα λίγο πρόχειρα τον Φρύνιχο και βρήκα τα εξής:

    πάντοτε: Αριστοτέλη Ηθικά Νικομάχεια 1166α πάντοτε γαρ εστι το αυτό λυπηρόν και ηδύ
    αργός: Αριστοτέλη Η.Ν. 1167α αργήν φιλίαν
    μονόφθαλμος: Ηρόδοτος 3,116 άνδρας μονοφθάλμους
    μαγειρείον πάλι σε Αριστοτέλη περί ζ. ιστ.
    βιοτικός Αριστοτέλης περί ζ. ιστ.
    τηθαλλα^δοῦς , ὁ, (τήθη)
    A. nursed by a grandmother, spoilt child, mollycoddle, ὀκνεῖς λαλεῖν; οὕτω σφόδρ᾽ εἶ τ.; Com.Adesp.17, cf. Poll.3.20, Phryn.PSp.113 B., Hdn.Gr.2.928, Suid.:—but this interpr. constantly alternates with μαμμόθρεπτος, as if from τίτθη, not τήθη.–Other forms occur, viz. τηθαλλωδοῦς (-αμμω- cod.) in Hsch., cf. EM756.31; τηθελᾶς Sch.Ar.Ach.49; τηθελαδοῦς Phryn.267; τηθαλώδης Zonar.

    Απόψεις:-Ο Ηρόδοτος βέβαια είναι Ίων,άρα αποσκορακιστέος
    – Ο Αριστοτέλης θεωρείται μεταγενέστερος,επομένως αποδοκιμαστέος
    – Για το τηθαλλαδούς, νομίζω ,υπάρχει πρόβλημα αν πρέπει οπωσδήποτε να αντικαθιστά το μαμμόθρεπτος το
    οποίο πότε εμφανίζεται;
    Για το μονόφθαλμος το ΛΣ γράφει δες Κόντου Φιλολογικά ποικίλα εν Αθηνας τ. 1 σ. 11 και 21 κ.ε. Μαρία;

  83. Αρκεσινεύς said

    81. Θρασύμαχε, αντιλαμβάνομαι την ειρωνεία σου. Ξεχνάς όμως πως αυτοί ή τουλάχιστον κάποιοι από αυτούς δεν έχουν κοινωνία αχράντων μυστηρίων, οπότε δε θα καταλάβουν τι τους λέει ο έλληνας ορθόδοξος Αλέξης!

  84. #54-#56 Να υποψιαστώ λανθασμένο αγγλισμό; leave sth out;

  85. #21 Περίμενα να δω σχόλιο Κερκυραϊκό εδώ, αλλά μάλλον έχει πέσει πολύ δουλειά για πολλούς. Η διατύπωση σου, Νικοκύρη, είναι λίγο παρεξηγήσιμη. Φαντάζομαι ότι δεν εννοείς πως πηγαίνοντας σχολείο, θα αρχίσουμε να διαβάζουμε αλλιώς τα σμ, ν π, ν κ… ότι η προφορά είναι θέμα διαβάσματος και πειθαρχίας;

  86. sarant said

    85: Δεν ξέρω, προβληματισμό βάζω.

  87. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #76
    Ευχαριστώ. Βλέπω, όμως, ότι σημαίνει πυρσός, ή όχι;
    Το νεοελληνικό «γράβος» έχει ετυμολογηθεί από το σλαβικό grabrъ/gabъr και είναι η άσπρη βελανιδιά (carpinus betulus).
    Πιθανόν, σε κοινή ΙΕ ρίζα να οφείλεται και ο Grabovius των Ουμβριακών και ο grabatus των Λατινικών.

  88. Αρκεσινεύς said

    Νίκο, στην τελευταία σειρά του άρθρου γράφεις «τους άγιους».
    Νομίζω πως σ’ αυτή την περίπτωση πρέπει να κατέβει ο τόνος ή όχι;

    αντιγράφω από τη γραμματική του χατζησαββίδη,αφού δε δέχεται copy

    Ο τόνος σχεδόν πάντοτε παραμένει στην ίδια συλλαβή. Όμως σε ορισμένες περιπτώσεις,στη γ. εν. και πληθ. και στην αιτ. πληθ. των προπαροξύτονων επιθέτων, κυρίως σε στερεότυπες εκφράσεις λόγιας προέλευσης ή σε τυπικό ύφος,ο τόνος μετακινείται στην παραλήγουσα π.χ. επίλυση διαφόρων προβλημάτων, αθωώθηκε εξαιτίας του προτέρου εντίμου βίου.

    Η μετακίνηση του τόνου στη γ. εν. και στη γ. και αιτ. πληθ. θεωρείται κανονική, όταν το επίθετο χρησιμοποιείται ως ουσιαστικό. π.χ. ρώτησε τον γιατρό για την πορεία της υγείας του αρρώστου.

  89. 87 Αμερίας δε γράβιον τον φανόν. Σέλευκος δε ούτως εξηγείται ταύτην την λέξιν: Γράβιον εστί το πρίνινον η δρύϊνον ξύλον, όπερ τεθλασμένον και κατεσχισμένον εξάπτεσθαι και φαίνειν τοις οδοιπορούσι…Θεοδωρίδας ο Συρακόσιος φησί: «πίσσα δ’ από γραβίων έσταζεν» (Δειπνοσοφιστές)

    + όνομα, Γράβος ο Ιλλυριός, Αθηναίων πρόξενος
    …όλα από ΠΙΕ ρίζα…

    Το νεοελληνικό δέντρο (hornbeam) είναι γάβρος και γάβρος;

  90. 89 γράβος και γάβρος;
    http://lexilogia.gr/forum/archive/index.php/t-2935.html

  91. Αρκεσινεύς said

    82.
    λίστρον
    A. tool for levelling or smoothing, spade, shovel, Od.22.455, Lyc. 1348, Mosch.4.101:—later also λίστρ-ος , ὁ, Sch.Nic.Th.29, EM587.43.

    λίστρ-ιον , τό, Dim. of sq.,
    A. = κοχλιάριον, Ar.Fr.809 (restd.fr. Phryn.PSp.88 B.), Hsch.; cf. λείστριον

    λίστρον με τη σημασία κοχλιάριον τουλάχιστο στο λεξικό δεν υπάρχει.

  92. sarant said

    88: Δίκιο έχεις αλλά στον ρυθμό μού ταίριαζε καλύτερα έτσι. Αν δεν είχα άρθρο, θα τον κατέβαζα τον τόνο: κάνει και αγίους ν’ αγανακτούν.

  93. christos said

    Ωραίο αρθρο και ωραία σχόλια σήμερα, καλό βράδυ σε όλους.

  94. Νίκος Μαστρακούλης said

    Για το θέμα της δήλωσης Ζίζεκ συμφωνώ κι εγώ ότι για την απόδοση του μεν «ruthless» η ένσταση είναι σαφώς άκυρη, του δε «brutal» συζητήσιμη αλλά υπερβολική. Εννοείται ότι αναφέρομαι στο συγκεκριμένο κείμενο, όχι απλώς γενικά κι αόριστα στις δυο λέξεις.

    Άλλωστε, στο ελληνικό πολιτικό και ιστορικό συμφραζόμενο, οι «αποφασιστικές ενέργειες» κατά κανόνα (ή, έστω, συχνά) νοούνται ανέκαθεν ως αγριότητες.

    62: Κορνήλιε, δηλαδή τον Φρύνιχο εννοούν οι γλωσσολόγοι όταν μιλάνε για (οπτικό) ίνδαλμα; 🙂

  95. sarant said

    Καλό βράδυ Χρήστο! 🙂

  96. 48: «Τον παραίτησαν»

    Ανάλογη χρήση, με την ίδια ακριβώς σημασία (αλλά στην παθητική φωνή) υπάρχει και στα Γερμανικά με το κατά τ’ άλλα αμετάβατο gehen «πηγαίνω, φεύγω»: Er wurde gegangen, δηλαδή «τον έφυγαν».

  97. τυφλόμυγα said

    …η γλώσσα εξελίσσεται, λέξεις γεννιούνται και λέξεις ξεχνιούνται, σημασίες αλλάζουν, κανόνες πέφτουν σε αχρηστία, αυτό που παλιότερα ήταν λάθος σήμερα γίνεται ανεκτό και αύριο αποτελεί τον νέο κανόνα, και πάντα οι πιο πολλοί συγκαιρινοί της αλλαγής ενοχλούνται από τον κλονισμό των γλωσσικών βεβαιοτήτων τους, κουνάνε το κεφάλι τους με νόημα και μιλάνε για τη φθορά, την παρακμή της γλώσσας.

    Τα είπατε όλα. Τόνισα μερικά κατά την (ταπεινή) κρίση μου.

    Τρίτη παράγραφος πριν το τέλος: δίπλα στους κρατούμενους βάλτε και κάποιους φαντάρους.

    Τραγικά επίκαιρο και πολυδιάστατο το άρθρο. Το σημερινό είναι το καλύτερο κείμενο στους δεκαοχτώ μήνες και κάτι που διαβάζω το ιστολόγιο.

  98. Σπουργίτης said

    Εξαιρετικό το άρθρο και τα σχόλια, συγχαρητήρια! Δεν ήξερα ότι το νερό είναι τόσο παλιό (νηρόν ύδωρ) 2ος αι. μΧ, το είχα για μισή χιλιετία νεώτερο, κι όχι μόνο αυτό, αλλά τόσες λέξεις…

  99. sarant said

    97-98: Σας ευχαριστώ πολύ-πολύ!

  100. Μπουκανιέρος said

    85 🙂
    (αλλά μερικά πράματα τάχω πει τόσες φορές…)

  101. Μπουκανιέρος said

    92 Εγώ μπορεί να προτιμούσα ένα τρίτο, εναλλαχτικό τονισμό: «κάνει κι αγιούς ν’ αγαναχτούνε» (πέρα απ’ τη μετακίνηση του τόνου, αλλάζει κι η προφορά – κάτι που συσκοτίζεται, ως συνήθως, από την «ορθογραφία»).

    Αν, φυσικά, δεν έχει αντίρρηση η αστυνομία τόνων.

  102. Μαρία said

    86 Πάντως η προφορά λόνμπι δε μπορεί να θεωρηθεί ορθογραφική. Για λάθος υπερδιόρθωσης την κόβω.

  103. Καλημέρα και από μένα, έστω και αν πρόκειται για την επόμενη μέρα 🙂

    Πριν από το σχετικό με το άρθρο σχόλιο, ένα εφαπτομενικο: Αυτό το “από αλλού” του 61 μου θύμησε το Δώρο του Καίσαρα, Αστερίξ βεβαίως, όπου μια οικογένεια Λουτετιανών ( και όχι Λουτεσιανών 😉 ) πηγαίνει να εγκατασταθεί στο χωριό του Αστερίξ, έχοντας στην κατοχή της τον ρωμαϊκό τίτλο ιδιοκτησίας του χωριού που αρχικά είχε δοθεί ως δώρο – τιμωρία από τον Καίσαρα σε έναν λεγεωνάριο. Με το που φτάνουν, αρχίζουν τα σχόλια και οι μουρμούρες με κορυφαίο το σχόλιο του Παλαιοντολογίξ: «Εγώ δεν έχω τίποτα με τους ξένους. Μερικοί από τους καλύτερούς μου φίλους είναι ξένοι. Αλλά αυτοί οι ξένοι δεν είναι από ‘δω!»

    Και τώρα το κυρίως σχόλιο: Σχετικά με την κριτική που είχε ασκηθεί παλιότερα στον όρο Ηλεκτρονικός Υπολογιστής (Ηλεκτρονικούς Εγκεφάλους τους έλεγαν παλιότερα*) τόσοι Πολυτεχνίτες εδώ μέσα, πώς και κανείς δεν ανέφερε τον όρο «υπολογιστήρας» που έπαιζε πολύ τότε (μεσοτέλη ογδόνταζ) ως «ορθότερος» όρος του «υπολογιστής». Το σκεπτικό ήταν: -ής αυτός που κάνει την ενέργεια, -ηρ(ας) το εργαλείο με το οποίο γίνεται η ενέργεια, [και, συμπληρωματικά, -ήρι(ο) το μέρος όπου συντελείται η ενέργεια].

    πυροσβέστης / πυροσβεστήρας / –
    αναγνώστης / – / αναγνωστήριο
    εκκοκκιστής / εκκοκκιστήρας / εκκοκκιστήριο

    Έτσι και υπολογιστής (ο άνθρωπος) / υπολογιστήρας (το εργαλείο).

    Νομίζω το RAM συντηρούσε αυτή τη συζήτηση από τις στήλες του. Το οποίο είχε και μια γενικότερη συζήτηση για την απόδοση στα ελληνικά των όρων της πληροφορικής. Είχα διαβάσει θυμάμαι και ένα γράμμα αναγνώστη που το σατίριζε όλο αυτό, ζητώντας, υποτίθεται, τεχνικές συμβουλές από το περιοδικό, και μεταφράζοντας τα πάντα, ακόμα και τα trade marks. Το τι «υπολογιστές της εταιρίας Ήλιος που τρέχουν λειτουργικό σύστημα Ηλιακός» (Sun και Solaris αντίστοιχα) έλεγε, το τι «προβλήματα με τον διαμορφωτή-αποδιαμορφωτή» του ανέλυε (modem, από το modulator-demodulator), πολύ γέλιο. Κρίμα που δεν το κράτησα.

    Πάντως, η ζωή έδειξε ότι η οθόνη, το πληκτρολόγιο, το ποντίκι και η δισκέτα επικράτησαν τελικά του μόνιτορ, του κίμπορντ, του μάους και του φλόπι.

    * «Κροτίδες τις έλεγαν τότε! [Κώστας Σημίτης]» Καλά, οι συνειρμοί που μου σκάνε αυθόρμητα στο μυαλό αυτή την ώρα, και χωρίς να έχω πάρει LSD, είναι φοβεροί… Μόνο ο φίλος μου ο [δεν ξέρω αν πρέπει / θέλει να αποκαλύψω το όνομά του], που επίσης συχνάζει εδώ στο ιστολόγιο, με τον οποίο έχουμε παράδοση σε κάτι τέτοια, μπορεί να με καταλάβει τώρα!

  104. #102 Διευκρινίζω ότι έγραψα «κερκυραϊκό σχόλιο», γιατί δεν θυμόμουν το παρατσούκλι του σχολιαστή (αχ, αυτός ο Αλ) -χωρίς οποιαδήποτε νύξη για την προφορά εκεί (απ’ την οποία ελάχιστη πρωτογενή εμπειρία έχω). Κανένας ειδικότερος δεν θα σχολιάσει την στρακαστρούκα του #86;

  105. aqua said

    Ωραία ανάρτηση!
    Ένας φίλος πάντως, εκ των καθαρολόγων, θα διαφωνούσε και με την πρόταση του Τάσιου για το «λογισμητής» λέγοντας ότι η κατάληξη είναι για ανθρώπους και όχι για αντικείμενα (δεν θυμάμαι καλά πώς το είχε πει). Εκείνος έλεγε ότι θα έπρεπε να είναι «υπολογιστήρας», καθώς κατά το «πυροσβέστης»-«πυροσβεστήρας», κ.ο.κ. Φιλολογικές συζητήσεις βέβαια, αλλά με ενδιαφέρον (θαρρώ)

  106. 105 Ο υπολογιστής και τα ρομπότ σε αντίθεση με
    άλλα εργαλεία, όπως βραστήρας, ψεκαστήρας, είναι ανθρωποειδή μηχανήματα, που μιμούνται
    και εξελίσσουν το ανθρώπινο μυαλό και το σώμα.

    Για το ρομπότ, τί έχει προταθεί;
    αφού προέρχεται από το σλάβικο rabota (δουλειά)
    θα μπορούσαμε να πούμε και ηλεκτρονικός εργάτης, ηλεργάτης (υπάρχουν ήδη ηλεκτρικοί εργάτες άγκυρας (βίντσι-βαρούλκο)) ιδού λέξη για άνθρωπο, έγινε λέξη για μηχανή (ίσως εσκεμμένα για να δουλεύει ο άνθρωπος σαν μηχανή)

  107. sarant said

    105: Ναι, αλλά όπως λέει και το 103 ο κανόνας αυτός δεν τηρείται απαρέγκλιτα, π.χ. λέμε εκτυπωτής (αν και μηχάνημα)

    104: Αμφιβάλλεις ότι θα μας ξαναδοθεί η ευκαιρία;

  108. Νέο Kid Στο Block said

    107α. Και σαρωτής και διακορευτής και χωροβάτης και εξομοιωτής(equalizer) κι άλλα.
    107β. (σε σχέση και με τη στρακατρούκα του 86 🙂 ) Αν έγραφες «προβληματιζμό βάζω» μάλιστα!

  109. Νέο Kid Στο Block said

    Εννοούσα στο 108. ότι άν έγραφες «προβληματιζμό» θα ήταν στρακαστρούκα. 🙂

  110. ppan said

    Ερώτηση: ποιο σύστημα μεταγραφής ελληνικών ονομάτων σε λατινικό αλφάβητο προτείνετε;

  111. vikar said

    106: «Για το ρομπότ, τί έχει προταθεί;» Ο Σκαρίμπας μια φορά, έλεγε κινητάνθρωπος.

    Ώς προς τη μεταβατική χρήση αμετάβατων ρημάτων, δύο τουλάχιστον βασικές παρατηρήσεις μπορεί να κάνει κανείς: άλφα, συχνά η χρήση είναι φανερά ειρωνική (αυτοκτονώ κάποιον, παραιτώ κάποιον, jemanden gehen που λέει και ο Κώστας του 96), και βήτα, συχνά καλύπτει την έλλειψη λέξεων και έτσι αποφεύγει την περίφραση (διαρρέω κάτι αντί αφήνω κάτι να διαρρεύσει).

    Πέρ’ απ’ αυτές τις κοινοτοπίες, ειδικά στην αργκό, και εκτός απο ρήματα που εμπίπτουν στις επάνω περιπτώσεις (ειδικά την ειρωνική χρήση, που η αργκό την έχει μπαϊράκι: όπως πέφτω το παραδάκι αντί ρίχνω το παραδάκι έτσι και φεύγω κάτι ή κάποιον αντί διώχνω κάτι ή κάποιον, που παρεμπιπτόντως δέ λέγεται καθόλου μόνο στα κυπριακά, αλλα και στα ελλαδίτικα, σε μή τυπικό ύφος), εκτός απο τέτοια λοιπόν, έχουμε και ρήματα ψευτομεταβατικά ας πούμε, που ανακύπτουν υπακούοντας σε καθιερωμένα σχήματα σύνταξης (το ξαπλάρω γίνεται την ξαπλάρω ας πούμε).

    Χοντρικά και στο πόδι αυτά (τί, μόνο ο Κοτορτσινός θα γράφει βιαστικά;… :-Ρ).

  112. sarant said

    Δεν έχει ένα ο ΕΛΟΤ; Το πρότυπο 743;

    Χτες ο Γάλλος εκφωνητής, που ήξερε ότι ο Χολέμπας προφέρεται με Χ, απορούσε γιατί γράφεται Cholebas (που προφέρεται Σολέμπας στα γαλλικά) και έλεγε ότι έχει γίνει λάθος στη φανέλα. Ο ίδιος όμως έλεγε Σαλκιάς τον Chalkias.

  113. vikar said

    Το «καθιερωμένα σχήματα σύνταξης» ας διαβαστεί «καθιερωμένα αργκοτικά σχήματα σύνταξης».

  114. ppan said

    Ευχαριστώ! Υπάρχει κανένα εργαλειάκι ή με το χέρι;

  115. sarant said

    114:
    http://www.passport.gov.gr/elot-743.html

  116. sarant said

    Για το ρομπότ, κάποιος κάπου κάποτε (όχι εγώ -περί το 1986) είχε προτείνει το «είλωτρον». Από τους είλωτες για.

  117. andreas said

    Καλημέρα και από εμένα. Για το διακύβευμα είχα διαβάσει παλιότερα μια πολύ καλή ανάρτηση και στο περιγλώσσιο. Μια που η κουβέντα είναι για τους λαθολόγους χθες το βράδυ στο γραφείο άκουσα ένα»της Ηούς» και μου ήρθε ένας ταμπλάς, ο δεύτερος μου ήρθε όταν ανακάλυψα ότι μόνο εγώ το θεώρησα φρικτό, διότι λέει έτσι είναι το σωστό στα αρχαία ελληνικά. Προσπαθώ να θυμηθώ σε ποια ανάρτησή σου είχα διαβάσει κάτι σχετικό αλλά συνήθως το πρωϊ έχω ένα θεματάκι με τον κ. Αϊζενχάουερ, οπότε μήπως έχει κανείς πρόχειρη παραπομπή ;(ναι το ξέρω είμαι τεμπέλης αλλά μου έχει κολλήσει και δεν έχω χρόνο να το ψάξω)

  118. Δημήτρης Μ. said

    Και να μην ξεχνάμε, εμείς οι τηθαλλαδούνηδες, τον αρχηγό των λεβεντόπαιδων κ. Μιχαλολιάκο, τον οποίο, συνεχώς, τον λασπολογούν τα ΜΜΕ, αλλά αυτός βένι, βίντι, βίκι!

  119. sarant said

    117: Δεν θυμάμαι να έχω αφιερώσει ειδικό άρθρο στο ιστολόγιο, αν και έχω αναφερθεί πολλές φορές παρεμπιπτόντως. Στον παλιό μου ιστότοπο είχα γράψει το εξής:
    http://www.sarantakos.com/language/kourelaki.htm

    Χρωστάω άρθρο, παναπεί.

  120. LandS said

    117 & 119, για ρίχτε ένα βλέφαρο στο λήμμα Ηώς στη Βίκι. Δικαιολογείται επειδή άλλο το η Ηώ της Ηώς, και άλλο η Ηώς της Ηώς;

  121. sarant said

    120: Ναι, αλλά εκτός από την Ηώ που έχει αυτή την ιδιομορφία, υπάρχουν και τα Σαπφούς, Ερατούς, Μυρτούς, Μαντούς, έως και Αργυρούς ή Μαριγούς…. Οπότε: είναι ευπρεπισμός που ξεκίνησε από τα αρχαιόκλιτα και τείνει να τα κυριέψει όλα.

  122. ppan said

    114 ευχαριστώ και πάλι!
    115: 🙂

  123. ppan said

    Την περίπτωση της Μαρούς Σεφέρη ξεχάσαμε.

  124. sarant said

    Είπαμε, χρωστάω άρθρο -εκεί να δεις κρίση χρέους που θα με πιάσει!

  125. Θρασύμαχος said

    #121+123: και φρεσκότατη επίσημη εκδοχή «της Υπουργού Παιδείας Φρόσω Κιάου» http://www.minedu.gov.gr/publications/docs2012/120611_dt_zwrz_sarrh.doc

  126. Immortalité said

    Χτες είχαμε την κουβέντα σας (που λέει ο λόγος) γιατί εκεί που καθόμασταν καλά και συζητούσαμε πετάχτηκε στην κουβέντα ένα «δεν είμαι σίγουρη ότι συμβαίνει, τουλάχιστον αυτό προσπαθεί να επικοινωνήσει αυτό το διάστημα». Στην ερώτηση λοιπόν από που που μας προέκυψε το «επικοινωνώ κάτι» μεταξύ σοβαρού και αστείου (αλλά εντελώς σοβαρά) ειπώθηκε πως εμείς οι αγγλοσπουδαγμένοι μεταφέρουμε έτσι το communicate. Αυτά.

  127. sarant said

    125: Ναι, ή θα τα κλίνουν σε -ούς ή θα τα αφήνουν άκλιτα!

  128. LandS said

    #125: Δεν μπορώ να φανταστώ τον Νίκο Κιάο να έχει πει «της γυναίκας μου της Φρόσω».

    #126: Είναι επειδή, προς ντροπή μας, μεταφράζουμε την σκέψη μας.

  129. Αργάτης λέγεται πάντως το βαρούλκο των καραβιών τουλάχιστον από τα χρόνια του Καρκαβίτσα!

  130. Το 129 παρέπεμπε φυσικά στο 106,

  131. Σπουργίτη (98), δεν έχεις μελετήσει τα Απαντα του Νικοδεσπότη. Δες εδώ.

  132. Και στο ανέκδοτο, στην ερώτηση «αργάτε; αργάτε;», η απάντηση ήταν «όχι, φοιτηταί».

  133. Δεν είναι αναγκαστικά κακό να μεταφράζεις τη σκέψη σου, LandS, αρκεί να το κάνεις σωστά. Στα ελληνικά υπάρχουν τρία διαφορετικά ρήματα με σαφή σημασιολογική διαφορά, που αποδίδουν το αγγλικό communicate: συγκοινωνώ, επικοινωνώ και ανακοινώνω/κοινοποιώ. Δεν θα τα έλεγα καν συνώνυμα, όπως δεν θα έλεγα συνώνυμες τις αγγλικές λέξεις towel και napkin, κι ας αποδίδονται και οι δύο ‘πετσέτα’ στα ελληνικά. — Φυσικά, communicable diseases είναι οι μεταδοτικές αρρώστιες, και αυτό ας μας κάνει να σκεφτούμε και το «μεταδίδω». Φυσικά, τίποτε απ’ αυτά δεν μας λύνει το πρόβλημα του Great Communicator. Φυσικά, η μετάφραση δεν είναι εύκολη δουλειά. Αλλά μην παραβλέπουμε και τις αποδόσεις των κυριολεκτικών σημασιών των λέξεων, που συχνά είναι περισσότερες από μία!

  134. Νέο Kid Στο Block said

    Aγαπητέ Άγγελε, το σχόλιό σου 133. θα ταίριαζε γάντι θεωρώ και στη σημερινή ανάρτηση του Νικοκύρη!
    Σχόλιο 1 σε 2 (αναρτήσεις) ,I dare say. 🙂

  135. Ηλεφούφουτος said

    132, Α, εγώ με γύφτο στη θάλασα το ήξερα και:
    «- Πατάτε;
    – Όχι, είδη προικός.»

  136. sarant said

    135: Ο δικός μου απαντούσε:

    – Όχι κυρά μου, κασέται και είδη προικός.

  137. 129 🙂 Έτρεχα βιαστικός, από τη μια άκρη στην άλλη, κατέβαινα στην πλώρη, ανέβαινα στο κάσαρο, πέρναγα στις στραλιέρες, έπιανα τον αργάτη, δούλευα την τρόμπα. (Καρκαβίτσα – Η Θάλασσα)

    Δεν ξέρω, ή δεν έχει σημασία, αν έτσι τ’ ονόμασαν οι εργάτες
    ή οι εφοπλιστές, πάντως οι δεύτεροι
    πολύ θα χαίρονταν. Αυτό ήταν το νόημα του 106β

  138. Νέο Kid Στο Block said

    Mε τα μπλουζάκια Λακόστ και τις γκοστέρες , το ξέρετε όλοι να υποθέσω; 🙂

  139. @129 και 137: Πάντως, εγώ που είμαι της στεριάς, θα ήθελα να παρατηρήσω ότι εργάτες λέγονται γενικά αυτά τα βαρουλκοειδή που βρίσκονται επάνω σε οχήματα. http://www.car.gr/classifieds/tractors/view/2103008/ Δείτε τη φωτογραφία, είναι πολύ χαρακτηριστική. (Και τα φορτηγάκια Unimog στα μεταλλεία / λατομεία είναι κάτι σαν τους σκαραβαίους ή τα βανάκια VW στα εβδομήνταζ).

  140. Μαρία said

    108 Κιντ, σε κάποιο εργασιακό χώρο οι υπάλληλοι είχαν δώσει στο διακορευτή το όνομα του διευθυντή, που ήταν μεγάλος μπήχτης, οπότε έλεγαν «δώσ’ μου τον Παπαδόπουλο».

    117, 120, 121
    Το γυναικείο όνομα είναι Ιώ κι όχι Ηώς.

  141. Νέο Kid Στο Block said

    140.α 😆

  142. sarant said

    140: Στον στρατό, τον διακορευτή τον λέγαν Λουκανίδη, επειδή υποτίθεται ότι ο ποδοσφαιριστής είχε τέτοιες περιπέτειες, αλλά στην Κομοτηνή τον έλεγαν χχχχ-ίδη, που ήταν ένας γιατρός της περιοχής που κατηγορήθηκε ότι νάρκωνε γυναίκες και τις βίαζε.

  143. Ηλεφούφουτος said

    Εν τω μεταξύ, το πήρατε χαμπάρι ότι σήμερα γιορτάζει ο Τριφύλλιος;

  144. Και πράγματι, τώρα που ξαναδιαβάζω στο φως της ημέρας το άρθρο :-), εκτός από το ότι θα το βγάλω φωτοτυπίες και θα το μοιράσω σε όλους όσους με έχουν πρήξει μεν, δεν έχουν καεί (ελπίζω) τελείως ακόμα δε, έχουν μια μικρή ελπίδα να ξεκολλήσει ο εγκέφαλος από την ελληνικογλωσσομεγαλομανία και την υπερτρισχιλιετή συνήθεια να γκρινιάζουμε ότι η νέα γενιά τα κάνει όλα στραβά, καταστρεφόμαστε, κλπ, κλπ, είναι πραγματικά αξιοθαύμαστες οι ούτε καν αναλογίες, οι ομοιότητες όπως λέει και ο Νικος με τα σημερινά:
    Βιωτικόν· ἀηδὴς ἡ λέξις· Σικχαίνομαι· τῷ ὄντι ναυτίας ἄξιον τοὔνομα. (Κάνει και πλακίτσα)!

  145. Ποιο είναι το ανέκδοτο με τα Λακόστ τελικά;

  146. Ηλεφούφουτος said

    142, πάντως όταν υπηρετούσα στο Ναυτικό κυκλοφορούσε θρύλος, τύπου ούρμπαν λέτζεντ, για έναν νοσοκόμο στο ΝΝΑ που νάρκωνε ναύτες, τους έκανε ένεση που προκαλούσε στήση και τους …. α, δεν λέω, ντρέπομαι.

  147. Μαρία said

    142 Μα εδώ που τα λέμε είναι αυτό όνομα για εργαλείο!
    Μόλις διαπίστωσα οτι το ΛΚΝ στο λήμμα τρυπητήρι παραπέμπει στον διατρητή. Διακορευτής δεν υπάρχει, παρόλο που έτσι είχα μάθει οτι λέγεται στην επίσημη.

    Μήπως το Λουκανίδης λόγω συσχέτισης με το λουκάνικο;

  148. Immortalité said

    @108 & 140 Εγώ τον έμαθα διακορευτήρα. Από μικρή στο γραφείο των γονιών όλο με χαρτιά ασχολούμουν οπότε το «πιάσε το διακορευτήρα» ήταν στην ημερησία διάταξη. Νόμιζα μάλιστα ότι όλος ο κόσμος έτσι τον λέει. Αλλά και μετά που έμαθα ότι δεν, συνέχισα να τον λέω έτσι χωρίς καμία τύψη 😀

    @138 Εγώ δεν το ξέρω.

  149. Νέο Kid Στο Block said

    145. Mού το έχουν διηγηθεί σαν αληθινή ιστορία που συνέβη πριν πολλά χρόνια στα Καμ.Βούρλα,αλλά η ιστορική ακρίβεια μου υπαγορεύει να το κατατάξω μάλλον στα ανέκδοτα. 🙂

    Είχε λοιπόν το ντατσούν γεμάτο «Μπλουζάκια Λακόστ, 5 κατοστάρικα το ένα, μανδάμ!»
    Ψώνιζε λοιπόν αβέρτα τα «Λακόστ» ο κοσμάκης (μες τα σελοφάν τους και με τα όλα τους), ώσπου ξαφνικά κάποιος διαμαρτύρεται έντονα.
    -Ρε μάστορα, τι Λακόστ; Αυτό δεν έχει καν σήμα!
    -Ρε πατριώτη τώρα μεταξύ μας..Με 5 κατοστάρικα, ήθελες νάχει και γκοστέρα;

    Σημ: Γκοστέρα=Σαύρα

  150. Immortalité said

    @147 Μαρία, εκτός από διακορευτήρα, δεν το έχω ακούσει παρά μόνο περφορατέρ. Ούτε τρυπητήρι, ούτε διατρητή, ούτε διακορευτή έστω. Και στα μαγαζιά με γραφική ύλη περφορατέρ το λένε.

  151. Μαρία said

    149 Υπήρχαν και μαϊμουδολακόστ με τη γκουστέρα τα επονομαζόμενα Λαϊκόστ.

  152. sarant said

    143: Σοβαρά γιορτάζει σήμερα; Ωραία σύμπτωση!

  153. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #149 κ.α.
    Έχω ξάδερφο που στις αρχές των ’80ιζ πήγε να αγοράσει λακόστ, άρτι αφιχθείς εκ του χωρίου, και ζήτησε ένα μπλουζάκι με τη γκουστερίτσα! 🙂

  154. Ἰμμόρ, τί μοῦ θύμισες τώρα, ποὺ ἐξηγοῦσα κάποτε πρὶν χρόνια σὲ μιὰ συμφοιτητριά μου τί σημαίνει διακορευτής.

  155. Δημήτρης Μ. said

    Υπηρετούσα σε δυσπρόσιτο σχολείο της Λέσβου και εκεί είχε έρθει και ένας ΔΕΑ (Δόκιμος) για κάποιες υποθέσεις της Εθνοφυλακής. Έρχεται, λοιπόν, ο ΔΕΑ στο σχολείο, πλησιάζει ετοιμόλογη φιλόλογο και της ζητάει έναν διακορευτή. Η απάντηση της φιλολόγου: «Μα νομίζω, νεαρέ μου, ότι αυτά τα εργαλεία τα έχετε οι άντρες!»

  156. Νίκος Μαστρακούλης said

    103: Βρε Κώστα, πολύ με άρεσε ο συνειρμός σου! Ώρες-ώρες πραγματικά Solaris! 🙂

    128α «Δεν μπορώ να φανταστώ τον Νίκο Κιάο να έχει πει ‘της γυναίκας μου της Φρόσω’.»:
    Πιάσε κόκκινο, κι εγώ το ίδιο σκέφτηκα!

  157. artemis said

    παρόμοια με του κειμένου τού Φρυνίχου χρήση έχουν σήμερα τα ρήματα εκμεταλλεύομαι και περιποιούμαι, καταντούν από άγνοια αμετάβατα… και με ενοχλεί. Λένε μερικοί για παράδειγμα: «το δέρμα να περιποιηθεί» όχι «να περιποιηθώ το δέρμα (μου)»…

  158. «καταντούν από άγνοια αμετάβατα»

    Μεταβατικά εννοείς.

  159. sarant said

    Άγνοια ή ευκολία: οι μετοχές *διαπραγματεύονται.

  160. sarant said

    Πάντως, τα δεδουλευμένα ημερομίσθια είναι εξίσου προβληματική περίπτωση αλλά δεν ενοχλούν.

  161. LandS said

    #154 Κορνήλιε, με όλο το θάρρος, περάσατε καλά εσύ και η συμφοιτήτρια;

  162. artemis said

    158. Σωστά Η βιασύνη γαρ

  163. spiral architect @3
    Από τότε που θυμάμαι τον εαυτό μου (είμαι 68 βγάλε 5-6….)
    Διακύβευση είναι η πράξη του διακυβεύειν και το διακύβευμα το αντικείμενο που διακυβεύεται.
    Ποιο είναι το διακύβευμα= τι έχω να χάσω;

  164. Πάνος said

    Έχω μια παρατήρηση για όσα γράφετε για το «διαρρέω». Τι θα πει ότι η μεταβατική χρήση του τείνει να γενικευτεί; Αν έχουμε μέσα μας την κοινή λογική, πώς είναι δυνατόν να αντιστρέφουμε υποκείμενο και αντικείμενο χρησιμοποιώντας το ίδιο, αμετάβατο ρήμα;
    Θα ήταν δηλαδή ποτέ δυνατόν να πούμε ότι «ο ισχυρός σεισμός κατέρρευσε το κτήριο», «η συνθήκη απορρέει αυτούς τους δυσβάστακτους όρους» ή «τα ηχηρά ονόματα της παράστασης συρρέουν τον κόσμο»;

    Αλλά δυστυχώς η αμορφωσιά είναι χειρότερη και στις «διορθώσεις» που κάνει, όταν ανακαλυφθεί ότι κάτι πάει στραβά : βρήκαμε λοιπόν το ρήμα «διαρρέομαι», κι έτσι άρχισαν να ακούγονται φράσεις του τύπου «από το Υπουργείο διαρρέεται ότι…».
    Από τις λίγες μου γνώσεις, το ρήμα «διαρρέομαι» έχει δύο και μόνον εννοιολογικούς λόγους ύπαρξης, που κατά βάση είναι ο ίδιος :

    – Η κοιλάδα των Τεμπών διαρρέεται από τον Πηνειό.
    – Το κύκλωμα διαρρέεται από ρεύμα έντασης 6 Amperes (όπου πάλι το ρεύμα αποκτά την έννοια του «ποταμού».

    Τώρα, αν είναι να κάνουμε και την είδηση ποτάμι, τι να πω…

  165. sarant said

    164: Είναι μια γενικότερη τάση, τα αμετάβατα ρήματα να γίνονται μεταβατικά, και το διαρρέω δεν είναι το νεότερο, έχουμε το επικοινωνώ ακόμα πιο πρόσφατο, που έχει καταγραφεί έτσι από το 1997. Το 2008 το θεωρούσαν, στο φόρουμ της Λεξιλογίας, ενοχλητικό, αλλά το 2012 το είχαν αποδεχτεί.

    Προφανώς, η κοινή λογική που λέτε (ο Πηνειός διαρρέει τα Τέμπη) δεν είναι και τόσο ισχυρός παράγοντας, αλλιώς θα εμπόδιζε τη διάδοση και παγίωση της μεταβατικής χρήσης, παρά τις ισχυρότατες επικρίσεις και τους μύδρους που δέχονται για αμορφωσιά όσοι τη χρησιμοποιούν.

  166. Πάνος said

    Κι ένα άλλο φαινόμενο επίσης : μεταβατικά ρήματα που όμως είναι στην παθητική φωνή, να τα «γυρνάμε» στην ενεργητική, γιατί έτσι «μας ακούγεται καλύτερα» ! Το γράφω εξ’ αφορμής του «υπερασπίζομαι», αλλά ζητάω και τη γνώμη σας : εγώ ξέρω π.χ. «ο τάδε καλείται να υπερασπιστεί τις απόψεις του», και όχι να τις υπερασπίσει, δεν είναι έτσι; Επίσης ο δικηγόρος να υπερασπιστεί έναν κατηγορούμενο, και όχι να τον υπερασπίσει. Νομίζω ότι το έχουμε μπερδέψει ε το «προασπίζω», δηλ. παίρνω μια απσίδα και τη βάζω μπροστά, που έχει περίπου την ίδια έννοια, και έτσι αλλάξαμε και τη διάθεση του «υπερασπίζομαι». Σωστά;

  167. Μαρία said

    166
    http://tinyurl.com/azvkvqj

  168. Πάνος said

    Ευχαριστώ πολύ για την παραπομπή. Υπάρχουν και τα δύο, λοιπόν. Άραγε ήταν έτσι εξαρχής; Δεν ξέρω αλλά εμένα το «υπερασπίζω» δε μου πολυκολλάει. Από την άλλη, κάποιος θα έλεγε ότι για να υπάρχει η «Υπεράσπιση» στο Δικαστήριο, και όχι ο «Υπερασπισμός», θα υπήρχε και το «υπερασπίζω».

  169. H κοινή λογική ελάχιστα έχει να συνεισφέρει εν προκειμένω. Γιατί η σούπα ζεσταίνΕΤΑΙ άμα τη βάλουμε στη φωτιά και κρυώνΕΙ άμα τη βγάλουμε; (Αυτό το συνειδητοποίησα κάποτε που η ξένη σύζυγος Έλληνα φίλου μου μού είπε «Kάνω πρόοδο στα ελληνικά. Έμαθα να μη λέω ‘κρυώνομαι’!»)

  170. Πάνος said

    Το αν ένα ρήμα έχει κοινό αποθετικό και μη αποθετικό τύπο δεν απαγορεύεται : Πάγωσα σήμερα, πάγωσα το χυμό. Κρυώνω το βράδι, κρύωσα τη σούπα. Με την κοινή λογική όμως μπορούμε να αντιμετωπίσουμε άλλου είδαυς εκτροπές : «Η ανεργία αυξάνει λόγω των μέτρων», θα πουν κάποιοι, και όχι αυξάνεται. Όμως θα έλεγαν ποτέ «Τα μέτρα αυξάνονται την ανεργία»; Όχι βέβαια ! Άρα, σκεπτόμενοι πριν να γράψουμε ή εκστομίσουμε κάτι, θα γλυτώσουμε από αρκετά «υπο καθιέρωσιν»….

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: