Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Όταν μεγαλώσει, θα βρει το δρόμο του… (Δημήτρης Σαραντάκος)

Posted by sarant στο 19 Ιουνίου, 2012


Ύστερα από υπερκατανάλωση επίκαιρης και πολιτικής ύλης, λόγω των εκλογών, ας κάνουμε λίγη δίαιτα με κάτι εντελώς ανεπίκαιρο: το σημερινό είναι το ενδέκατο απόσπασμα από τα “Εφτά ευτυχισμένα καλοκαίρια”, το ανέκδοτο αυτοβιογραφικό πεζογράφημα του πατέρα μου, του Δημήτρη Σαραντάκου. Δημοσιεύτηκε την Παρασκευή που μας πέρασε πριν στο Εμπρός της Μυτιλήνης, την εφημερίδα με την οποία συνεργαζόταν για πολλά χρόνια ο πατέρας μου. Το προηγούμενο απόσπασμα μπορείτε να το βρείτε εδώ. Ο αφηγητής βρίσκεται σε ηλικία εφτά χρονών.

Σημείωση: στο τέλος του πεζογραφήματος έχω μια άσχετη πρόσκληση προς εθελοντές.

Τότε, δηλαδή το καλοκαίρι που αφηγούμαι, ήμουν πολύ θρήσκος και αυτό κράτησε ως τα δώδεκα χρόνια μου, μ’ όλο που στο σπίτι μας δε μιλούσαμε ποτέ για θρησκευτικά θέματα, ούτε είχαμε εικονίσματα. Ο πατέρας μου ήταν άθεος και δεν το έκρυβε, αλλά ποτέ του δεν έκανε την παραμικρή απόπειρα να επιβάλει τις απόψεις του ούτε σε μένα ούτε και σε κανέναν άλλον. Όταν κάποιοι φίλοι του τον πείραζαν πώς από έναν άθεο βγήκε ένα παπαδάκι, γελούσε κι έλεγε συνήθως:

«Όταν μεγαλώσει, θα βρει μονάχος το δρόμο του. Κι όποιον δρόμο ακολουθήσει, θα έχει αξία, γιατί θα τον έχει βρει μοναχός του.»

Η μητέρα μου τηρούσε ορισμένους τύπους της θρησκείας, νήστευε την εβδομάδα των Παθών και το Δεκαπενταύγουστο, έκανε το σταυρό της, άναβε κανένα κερί στην εκκλησία, κοινωνούσε μια δυο φορές το χρόνο, αλλά δε θυμάμαι να είχε ποτέ της εξομολογηθεί. Πιο πολύ τη δυνάστευαν ορισμένες προλήψεις και δεισιδαιμονίες, όπως άλλωστε όλους σχεδόν τους ανθρώπους, εκτός από τον πατέρα μου.

Ο παππούς μου κι η γιαγιά μου ήταν άνθρωποι ευλαβείς και θεοφοβούμενοι, με μιαν ευσέβεια όμως σεμνή και καθόλου επιδεικτική. Του παππού μου του άρεσε να ψέλνει και συχνά διάβαζε την Αγία Γραφή, αλλά και άλλα βιβλία, όπως την «Αποκάλυψη του Αγαθάγγελου», τη «Φαβιόλα» και το «Κβο Βάντις». Αγαπούσε ιδιαίτερα το συνονόματό του άγιο Γεώργιο, γιατί ήταν «των αιχμαλώτων ελευθερωτής και των πτωχών υπερασπιστής», όπως έλεγε το απολυτίκιό του.

Εκείνη την εποχή, μου άρεσε η ατμόσφαιρα της εκκλησίας, οι εικόνες, τα ασήμια των σκευών, τα εξαπτέρυγα, η ευωδία του λιβανιού, οι ψαλμουδιές, ήθελα να ανάβω εγώ τα κεριά, για λογαριασμό των άλλων μελών της οικογένειας, φιλούσα το χέρι των παπάδων και δεχόμουν να νηστέψω και να κοινωνήσω.

Την τέταρτη Κυριακή, από τότε που ήρθαμε στο χωριό, ήταν του Προφήτη Ηλία και στη λειτουργία που θα γινόταν στον Άι-Δημήτρη, θα ερχόταν κι ο Δεσπότης. Αποφασίσαμε να πάμε οικογενειακώς. Ξυπνήσαμε πιο νωρίς από συνήθως, η μαμά μου κι η θεία Μάρω με πλύνανε και μετά το πρωινό με ντύσανε με τα καλά μου και μου απαγόρεψαν αυστηρά να βγω στο δρόμο και να παίξω, για να μη λερωθώ. Ξεκινήσαμε κι οι πέντε φορώντας όλοι τα καλά μας.

Η εκκλησία του Άι-Δημήτρη βρισκόταν σ’ ένα λόφο στη δυτική άκρη του χωριού. Ήταν για τα μέτρα του χωριού μεγάλη, σχεδόν μεγαλοπρεπής και λόγω της θέσης της δέσποζε πάνω του. Μικροπωλητές είχαν απλωμένη την πραμάτεια τους στις δυο πλευρές του δρόμου, που οδηγούσε στην εκκλησιά. Όλη η ατμόσφαιρα ήταν γιορταστική, οι πιστοί φορούσαν όλοι τα καλά τους και η πόρτα του ναού ήταν στολισμένη με βάγια. Μπήκαμε μέσα στην καταστόλιστη εκκλησία, όπου οι ακτίνες του ήλιου, μπαίνοντας από τους χρωματιστούς φεγγίτες του τρούλου, εξουδετέρωναν, θα ‘λεγες, το φως από τους ολόφωτους πολυέλαιους και τα εκατοντάδες αναμμένα κεριά δημιουργώντας μιαν απίστευτα πολύχρωμη φωταψία.

Οι ψαλτάδες ήταν καλλίφωνοι, με σωστές, δυνατές, φωνές και η ψαλμωδία τους δονούσε την ατμόσφαιρα. Οι παπάδες κι οι διάκοι, επίσημοι και επιβλητικοί μέσα τα λαμπρά άμφιά τους, ήταν αφοσιωμένοι στην ιερουργία. Όσο για το δεσπότη, ντυμένος στα ολόχρυσα καθόταν, μεγαλοπρεπής και επιβλητικός, στο θρόνο του. Απολάμβανα όλη αυτή την τελετουργία, όπου κάθε κίνηση και κάθε λέξη των ιερουργούντων γινόταν με τάξη και προσοχή και σε μια στιγμή, όταν οι ψαλμωδίες σταμάτησαν απότομα και στην απόλυτη σιγή ακουγόταν μονάχα ο ρυθμικός ήχος από το θυμιατήρι του διάκου, καθώς θυμιάτιζε το δεσπότη, που όρθιος ευλογούσε το εκκλησίασμα, ενώ ο καπνός από το λιβάνι, ανεβαίνοντας ψηλά χρωματιζόταν χρυσός και κόκκινος και πράσινος, από τις ακτίνες του ήλιου, ένιωσα να με δονεί ένα κύμα κατάνυξης.

Μετά τη λειτουργία πήραμε όλοι αντίδωρο, η γιαγιά μου γέμισε ένα γυάλινο μπουκαλάκι με αγιασμό και ο παππούς μου με πήρε να κατεβούμε στην πλατεία, ενώ οι γυναίκες γύρισαν σπίτι για να ετοιμάσουν το τραπέζι.

Kαι τώρα η πρόσκληση προς εθελοντές: Έχω στα χέρια μου σκαναρισμένα τα ημερολόγια του ποιητή Γιώργου Κοτζιούλα (1909-1956) για τον οποίο έχω γράψει πολλές φορές στο ιστολόγιο. Το υλικό αυτό χρειάζεται πληκτρολόγηση προκειμένου να αξιοποιηθεί σε ενδεχόμενη μελλοντική έντυπη ή ηλεκτρονική έκδοση, φυσικά σε συνεννόηση με τον γιο του ποιητή. Ένα κομμάτι έχω αρχίσει και το μεταγράφω εγώ, αλλά χρειάζομαι βοήθεια για το υπόλοιπο που είναι α) καμιά εκατοστή χειρόγραφες σελίδες και β) 170 δακτυλογραφημένες σελίδες σε παλιά κακή γραφομηχανή με πολυτονικό. Πρόκειται για ημερολόγια γραμμένα μέσα στην Κατοχή (και μερικές σελίδες από το 1948).

Ζητάω λοιπόν εθελοντές που θα πληκτρολογήσουν μερικές σελίδες από τα ημερολόγια ο καθένας. Ο Κ. γράφει συνήθως πολύ ευανάγνωστα, αλλά και με πολύ μικρά γράμματα, οπότε οι σελίδες του έχουν πάνω από 350 λέξεις. Μην ανησυχείτε για τη μεταγραφή, αν κάτι δεν το βγάζετε θα το συμπληρώσω εγώ, που έτσι κι αλλιώς θα δω όλο το υλικό. Οι δακτυλογραφημένες σελίδες μπορούν να περάσουν από OCR και μετά να τις επιμεληθεί κάποιος, θα είναι κάπως γρηγορότερο από την εξαρχής πληκτρολόγηση (όχι πολύ όμως). Αν κάποιος έχει ειδικότητα σε τέτοιες δουλειές, ας το πει.

Μόνη αμοιβή που μπορώ να προσφέρω σε όσους βοηθήσουν, την ικανοποίηση ότι συνέβαλαν να αναδειχθεί και αυτή η πτυχή του έργου του Κοτζιούλα. Όποιος ενδιαφέρεται δεν το δηλώνει στα σχόλια, αλλά στέλνει ηλεμήνυμα στο sarantπαπάκιpt.lu. Ευχαριστώ εκ των προτέρων.

20 Σχόλια to “Όταν μεγαλώσει, θα βρει το δρόμο του… (Δημήτρης Σαραντάκος)”

  1. spiral architect said

    «Όταν μεγαλώσει, θα βρει μονάχος το δρόμο του. Κι όποιον δρόμο ακολουθήσει, θα έχει αξία, γιατί θα τον έχει βρει μοναχός του.»

    Καλημέρα σας! 🙂
    Tι σοφά λόγια …

  2. Όταν πρωτοδιάβασε ο πατέρας σου το γνωστό
    «Την εκκλησίαν αγαπώ — τα εξαπτέρυγά της,
    τ’ ασήμια των σκευών, τα κηροπήγιά της…»
    του Καβάφη, θα πρέπει να σκέφτηκε «Μπα; Κι αυτός;»

  3. munich said

    Φαντάζομαι ότι μετα τα 12 του χρόνια ο Σαραντάκος Δημήτρης έγινε σιγά σιγά άθεος και αθεόφοβος. Πιστεύω πως σχεδόν όλα τα παιδιά τα σαγηνέυει κάποια στιγμή η ατμόσφαιρα της εκκλησίας

  4. ppan said

    Κι Ο Μπουνουέλ νομίζω έγραφε που ήταν παπαδάκι

  5. Αρκεσινεύς said

    Γεννήθηκα και μεγάλωσα σε ευσεβή και θρησκευόμενη οικογένεια. Ένας προπάππους μου ήταν ψάλτης καθώς και ο παππούς από τη μάνα, ο οποίος μάλιστα είχε χειροτονηθεί και Αναγνώστης (ανεγνώστης στ’ αμοργιανά). Ο πατέρας μου πήγαινε κάθε Κυριακή και τις γιορτές στην εκκλησία πρώτος και διάβαζε «ευλαβώς και μετ’ αισθήματος» τον Εξάψαλμο (τον είχε μάθει απέξω), δεν έψελνε όμως.
    Όταν πηγαίναμε εγώ και ο αδελφός μου στο Δημοτικό, ο πατέρας μας σήκωνε απ’ τ’ αγρια μεσάνυχτα για να πάμε μαζί στην εκκλησία. Η μάνα γκρίνιαζε,αλλά δεν της περνούσε.
    Οι γονείς μου νήστευαν όλες τις ημέρες και περιόδους που καθορίζει η Θρησκεία (ο πατέρας μου και Τετάρτες και Παρασκευές και η μάνα που ήταν κάπως πιο ελαστική τον έλεγε συχνά ειρωνικά «Αγιούλη» ) και κοινωνούσαν τρεις φορές το χρόνο: τη Μ. Πέμπτη, το Δεκαπενταύγουστο και τις παραμονές των Χριστουγέννων, αφού πρώτα πάντοτε είχαν ξαορευτεί.
    Ο πατέρας μου, μόλις γυρνούσε από την εκκλησία την Κυριακή, διάβαζε τη «Φωνή του Κυρίου» που μοίραζε ο παπάς και στη συνέχεια την Αγία Γραφή. Γνώριζε ολόκληρα κατεβατά απέξω. Καφενείο δεν πήγαινε.
    Τις τελευταίες δεκαετίες της ζωής του διάβασε το κβο βάντις, τον μεγάλο ψαρά, τον χιτώνα και άλλα που δε θυμάμαι. Τα βιβλία αυτά του τα έφερνε μια ανιψιά του, ένα κάθε καλοκαίρι.
    Η μάνα μου κάθε βράδυ άναβε το καντήλι και κάθε σκολόβραδο θυμιάτιζε στο εικονοστάσι που είχε στην κρεβατοκάμαρα.
    Τα παιδιά τους τι έκαναν στη συνέχεια; Ο πατέρας έλεγε συνέχεια:Από τους μορφωμένους θα χαλάσει η θρησκεία!

    Νίκο, γι’ άλλη μια φορά σε ευχαριστώ για την επιστροφή σε εποχές δύσκολες, αλλά ωραίες.

  6. Ηλεφούφουτος said

    Δεν είχα καταλάβει ότι το Κβο βάντις και ο Χιτών ήσαν λαϊκά αναγνώσματα. Μόνο σαν χολιγουντιανές παραγωγές για το τηλεοπτικό πρόγραμμα της Μεγάλης Εβδομάδας τα ήξερα. Εκείνο που θυμάμαι είναι κάτι μικρά βιβλία με χάρτινο εξώφυλλο και περιεχόμενο μια αφήγηση με ενδιαφέρουσα πλοκή που κατέληγε στο θρίαμβο του Χριστιανισμού. Αμερικανικής κατασκευής και προελεύσεως, από προτεσταντικές ιεραποστολές, τα διέδιδαν στην Ελλάδα τα κατηχητικά αλλά από χέρι σε χέρι, μαζί με τους μικιμάους, έφταναν και σε μη κατηχητόπουλα. Τα έχω συνδέσει με καλοκαιρινές διακοπές όλ αυτά.

    Επειδή μεγάλωσα σε θρησκευτικά αδιάφορο περιβάλλον και δεν πρόλαβα καθόλου παππούδες και γιαγιάδες, δεν έζησα τα περισσότερα από τα έθιμα που αναφέρονται εδώ, ειδικά μάλιστα για τη νηστεία είχα μια πολύ αόριστη ιδέα του τι είναι. Μου έκανε εντύπωση όμως που τη Μεγάλη Εβδομάδα (κι αυτό ανάμνηση απ το χωριό) κάτι παραθεριστόπουλα που κάναμε παρέα, από πολύ κομμουνιστική οικογένεια, τόσο κομμουνιστική που δεν είχαν χωρίσει τα κτήματά τους μεταξύ τους τα αδέλφια, παραπονιούνταν λοιπόν αυτά τα παιδια για τη μάνα τους που τα είχε πεθάνει στη νηστεία.

  7. sarant said

    Σας ευχαριστώ πολύ για τα σχόλιά σας και για τις κατιδίαν προσφορές βοήθειας! (Θέλουμε κι άλλες!)

  8. ΣοφίαΟικ said

    ο θρησκευτικός χαρακτήρας της οικογένειας, όπως επριγ΄ραφεται εδώ, πολύ μου θυμίζει τη δική μου οικογένεια. Και όπως όλοι όσοι κρίνουν με βάση τα δικά τους, νόμιζα ότι η τυική ελληνική οικογένεια είναι περιστασιακά θρήσκια, οπότε μου κανει εντύπωση που κατά ακιρούς έχουμε στα σχόλια δια΄φορους που μάλλον κουβαλάνε πολλά αντιθρησκευτικά απωθημένα.
    Ηλεφ (6), είχαμε κατί ηλικιωμένους γείτονες ΚΚΕ εσωτερικού, των οποίων τα παιδιά είχαν συνδρομή στη Ζωή του Παιδιού τη δεκαετία του ’50 και ενα καλοκαίρι όταν ήμουνα δημοτικό, μου είχαν δώσει τα παλιά τέυχη, δεμένα σε τόμους. Το ένα είχε τη Φαβιόλα σε συνέχειες.
    Η νηστεία ήταν πάρα πολύ καλή λύση για τις τεμπέλες νοικοκυρές. Η γιαγιά μου π.χ που δεν άντεχε το μαγείρεμα με τίποτα, τη Μ. Εβδομαδα ΄δηλωνε ότι είναι νηστεία, βρείτε τροφή μόνοι σας, εγώ δε μαγειρέυω. Αγόραζε και δυο κιλά χαλβά και ψωμί και δεν ξανασχολιόταν με το ζήτημα. Έτσι μεγάλωσα με την απορία πως νήστευαν κάποιοι όλη τη Σαρακοστη. Και μόνο σε μεγάλη ηλικία ανακάλυψα ότι οι άλλοι τρώνε κανονικά τρεις φορές την ημέρα νηστησιμα ενώ εμενα με είχε κόψει η πείνα. 🙂

  9. 8 και εγώ Φαβιόλα από τις συνέχειες
    της Ζωής του Παιδιού διάβαζα.
    …..
    «Περιφορά των λειψάνων Λεσβίων αγίων»
    (απ’ ό,τι καταλαβαίνω, περιφέρονται όλοι μαζί
    το καλοκαίρι…ίσως και για τουριστικούς λόγους;)

    …..
    μαύρο καλοκαίρι και για
    το πολιτικό λείψανο κάστρο του νησιού

  10. Μήπως είναι αυτός ο Άγιος Δημήτρης του κειμένου;
    http://www.panoramio.com/photo_explorer#view=photo&position=146&with_photo_id=65350591&order=date_desc&user=286030

  11. Εγώ, από την τακτική νηστεία στο σπίτι μου, κατάφερα να σιχαθώ το κρέας και το ψάρι για πάντα στη ζωή μου. Μου έκανε, αργότερα (κακή) εντύπωση που πολλοί γνώριμοι, λόγω αντιθρησκευτικού πνεύματος, ήταν αδιάφοροι και σε θέματα τέτοια όπως π.χ. η εκκλησιαστική αρχιτεκτονική στις ελληνικές πόλεις. Κάποιος με ρώτησε σε μια σχετική συζήτηση «Δηλαδή πιστεύεις στην ανάσταση των νεκρών;». Το ζήτημα είχε αρχίσει με αφορμή πολυδύναμες αίθουσες διαλέξεων, εκθέσεων κ.λπ., που δεν υπάρχουν στις μικρές πόλεις.

    Γιάννης

  12. Reblogged this on sholio.

  13. Θα ρωτήσω κάτι, και όποιος θέλει ας απαντήσει.
    Τον βρίσκει κανείς το δρόμο του τελικά;
    Έγώ προσωπικά άλλαξα τόσους πολλούς δρόμους, ακόμα και σε σχετικά μεγάλη ηλικία, που είμαι βέβαιος ότι θα άλλαζα άλλους τόσους αν μου δινόταν η ευκαιρία.

    Ένα παράδειγμα.
    Μια φορά ο κάποτε διευθυντής μου κ. Γ. Ανδρουλάκης (καθηγητής χειρουργός σήμερα επίτιμος) μας κάλεσε σπίτι του. Ήταν στους ενθουσιασμούς του που είχε αναλάβει τη διεύθυνση. Μεσύστησε φυσικά στη σύζυγό του, την οποία εγώ γνώριζα από τα φοιτητικά μου χρόνια, όταν είχα φίλη μια φίλη της. ‘Και από δω ο συνεργάτης μου κ. Καλαχώρας’. Με κοιτάει καλά καλά η γυναίκα του…. Είχαν περάσει καμιά εικοσαριά χρόνια από τότε που την είχα δει τελευταία φορά, και λέει με δυσπιστία: Ο Λεώνικος; Κόκκαλο κι εγώ και ο σύζυγός της. Μπα; τον ξέρεις; τη ρωτάει. Εκείνη δεν είπε ούτε ναι ούτα όχι, αλλά συνέχισε: Και από πού κι ως πού ο Λώνικος είναι συνεργάτης σου; Ο άντρας της απάντησε: Μα είναι αναπληρωτής στην κλινική μου. Νέα έκπληξη. Δηλαδή…. έγινε κι αυτός γιατρός; Κρίμα! Εγώ τον ήξερα αγιογράφο.

    Δεν ήμουν ποτέ καλός αγιογράφος. Μια φιλενάδα είχα, τη ζήλευα και προσπαθούσε κι εγώ. Αλλά στις έξω παρέες, ο μονόφθαλμος είναι καλύτερος από τους τυφλούς. Ήξερα να ξεχωρίζω τη Γοργεπήκοο από τη γλυκοφιλούσα και περνιόμουν για!!!!!

  14. Θέμης Ματσούκας said

    Γυρω στα δωδεκα θα γινομουνα δεποτης. Ειχα απομνημονευσει τους μισους χαιρετισμους.

    Τη «Φαβιολα» την ειχα στην παλια μου βιβλιοθηκη. Τι μου θυμιζεις… Δεν την ειχα διαβασει ομως και δεν ξερω περι τινος προκειται, αν και απο τα παραπανω σχολια ειδα οτι προκειται για σουξε της Ζωης. Και λεω την ειχα, γιατι εκεινη η βιβλιοθηκη μαζευτηκε σε κουτια και μπηκε σε καποια αποθηκη.

    Οσο για τα αλλα τα βιλια, οπως ο χιτων και ο μεγαλος ψαρας, συνεχισαν να ειναι δημοφιλη και στη δεκαετια του ’60 γιατι τα καναμε δωρα σε γιορτες και γεννεθλεια. Απο τον χιτωνα θυμαμαι μονο εναν εκατονταρχο Μαρκελλο.

  15. bernardina said

    Άραγε εμείς διαλέγουμε το δρόμο μας ή ο δρόμος μας διαλέγει;

  16. bernardina said

    Καλέ, τη Βίβια Περπέτουα τη θυμάται κανείς; 😆

  17. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  18. 16 από τα αγαπημένα μου 🙂 κυρίως μου άρεσε
    γιατί εκτυλισσόταν ο μύθος στην εξωτική και αντιρωμαϊκή Καρχηδόνα

  19. sarant said

    14: Απ’ ό,τι θυμάμαι, κι άλλα θυμόσουν 🙂

    15: Καλή ερώτηση!

  20. sarant said

    Να ευχαριστήσω όλους τους εθελοντές!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: