Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κοντότα, μια λέξη που ξέφυγε

Posted by sarant στο 29 Ιουνίου, 2012


 

Όταν μάζευα το υλικό για το βιβλίο μου «Λέξεις που χάνονται», αναζητούσα σπάνιες λέξεις (αν και όχι πολύ σπάνιες), και για να υπάρχει ένα κάπως αντικειμενικό κριτήριο είχα πει ότι θα αποκλείω από το βιβλίο όποια λέξη περιλαμβάνεται στα μεγάλα σύγχρονα λεξικά μας, δηλαδή τα λεξικά Μπαμπινιώτη και Τριανταφυλλίδη, με το σκεπτικό ότι αν μια λέξη υπάρχει σε ένα από τα λεξικά αυτά, δεν θα είναι και τόσο σπάνια· κι έτσι, εφαρμόζοντας άτεγκτα αυτό το κριτήριο, αναγκάστηκα να μην συμπεριλάβω στο βιβλίο μερικές ωραίες λέξεις για τις οποίες είχα να πω κάμποσα πράγματα (μια από αυτές θα τη δούμε την επόμενη εβδομάδα), επειδή υπήρχαν σε ένα από τα δύο παραπάνω λεξικά. Όμως, μια λέξη ξέφυγε -δηλαδή την έβαλα στο βιβλίο παρόλο που υπάρχει στο λεξικό Μπαμπινιώτη· σ’ αυτή τη λέξη θα αφιερωθεί το σημερινό μας σημείωμα -όμως δεν θα αρκεστώ να παρουσιάσω το σχετικό λήμμα από το βιβλίο μου, που αναγκαστικά ήταν περιορισμένο, αλλά θα συμπληρώσω μερικά πράγματα ακόμα.

Η λέξη αυτή είναι η κοντότα. Το λεξικό Μπαμπινιώτη δίνει τον εξής ορισμό: κοντότα είναι το συμβόλαιο με το οποίο οι κοντοτιέροι έθεταν τον εαυτό τους στην υπηρεσία μιας πόλης ή ενός χωροδεσπότη. Και στο διπλανό λ. κοντοτιέρος μας λέει ότι ήταν μισθοφόροι πολεμιστές που πρόσφεραν τις υπηρεσίες τους με συμβόλαιο, και ότι η λέξη χρησιμοποιήθηκε ιδιαίτερα στους πολέμους μεταξύ των ιταλικών πόλεων-κρατών τον 14ο με 16ο αιώνα.

Η λέξη ετυμολογείται από το ιταλικό condotta (μίσθωση), αλλά ο ορισμός του Μπαμπινιώτη λέει τη μισή αλήθεια. Διότι ο θεσμός της κοντότας, της επί συμβάσει παροχής υπηρεσιών, δεν περιορίστηκε στις ιταλικές πόλεις της Αναγέννησης αλλά είχε μακρά ιστορία και στην Ελλάδα σε πολύ πιο κοντινά μας χρόνια. Και δεν χρησιμοποιείται μόνο για στρατιωτικούς.

Κοντότα στα νεότερα χρόνια ήταν η συμφωνία ανάμεσα σε έναν ειδικό επαγγελματία, συνήθως γιατρό, και στους κατοίκους ενός χωριού, κατά την οποία ο επαγγελματίας με εφάπαξ αμοιβή αναλάμβανε να παρέχει υπηρεσίες για ορισμένο χρονικό διάστημα, συνήθως για ένα χρόνο. Για παράδειγμα, σε έγγραφο των δημογερόντων του Άργους το 1800 διαβάζουμε: Δια του παρόντος συμφωνητικού γράμματος γίνεται δήλον, ότι οι κάτωθεν γεγραμμένοι ευγενέστατοι άρχοντες της πολιτείας του άργους συνεφώνησαν μετά του εξοχωτάτου σιορ δοτόρου κυρίου χριστοδούλου σεβαστού, δια να έχη την επιστασίαν της πολιτείας ταύτης, και να κουράρη τους τυχόντας ασθενείς, όστις υπεσχέθη να είναι πρόθυμος, και με όλην την σπουδήν να καταγίνεται δια κάθε ασθενή οπού ήθελεν ακολουθήση εις την αυτήν πολιτείαν, να τον βιζιτάρη και να προθυμοποιήται δια την υγείαν του. οι δε ευγενέστατοι άρχοντες υπόσχονται να δίδωσι κοντότα τη αυτού εξοχότητι δια τας βίζιτάς του γρόσια χίλια τον καθέκαστον χρόνον, και εν κονάκι να κάθηται. όσα δε ιατρικά ήθελε δώση εκάστου ασθενούς θέλη πληρώνηται την τιμήν αυτών παρά του ιδίου…

Λοιπόν, ο γιατρός, Χριστόδουλος Σεβαστός το όνομά του, θα έπαιρνε αμοιβή χίλια γρόσια το χρόνο (ποσό πολύ σημαντικό, σύμφωνα με τη μελετήτρια) και ένα σπίτι για να μένει· και θα κουράριζε δωρεάν τους κατοίκους του Άργους, αλλά τα έξοδα για τα φάρμακα θα βάραιναν τους ασθενείς.

Η κοντότα έφτασε και στον εικοστό αιώνα. Στο Διαδίκτυο βρίσκει κανείς ένα βιβλίο για τη Μαρία Μητσιάλη (1895-1981), που υπηρέτησε ως γιατρός στους Παξούς με το σύστημα της κοντότας από το 1924 έως το 1968. Έπαιρνε από κάθε οικογένεια μισή, μία ή δυο ξέστες (δεκαεξάκιλα) λάδι το χρόνο.

Κοντότα με γιατρό μπορούσε να συναφθεί και από μια οικογένεια. Ο Κώστας Μάκιστος, στο διήγημα «Ο γάμος της Καρουλιάς», από την συλλογή «Ο Τάραχος» γράφει: «Πλέρωνε και τον γιατρό, το Θεόφραστο «κοντότο» με τη χρονιά ο Παπαλουκάς, να βλέπει τα παιδιά, προτού, -μη γένοιτο-  πάθουν από κακιά αρρώστια».  Αλλά και ο Μακρυγιάννης γράφει στα Οράματα ότι είχε γιατρό, τον Αλέξανδρο, στο σπίτι με κοντότα. Άλλοτε τη συμφωνία την έκλεινε το συμβούλιο ενός συνεταιρισμού, οπότε κάλυπτε τα μέλη του συνεταιρισμού και τις οικογένειές τους.

Αλλά δεν ήταν μόνο οι γιατροί. Παλιότερα και οι δάσκαλοι δούλευαν με κοντότα, κλείνοντας συμφωνίες με την τοπική κοινωνία. Αλλού πάλι υπήρχε, με κοντότα, ο κοινοτικός χαλκιάς, που αναλάμβανε να επισκευάζει τα γεωργικά εργαλεία όλου του χωριού (αλλά τα υλικά τα πλήρωνε ο ενδιαφερόμενος αγρότης). Συνήθως η πληρωμή γινόταν σε είδος, όπως είδαμε και στο παράδειγμα των Παξών.

Το λεξικό Μπαμπινιώτη περιλαμβάνει λήμμα κοντότα, αλλά όπως είπαμε αναφέρεται στην ιστορική σημασία, του συμβολαίου με τον μισθοφόρο στρατιώτη, όχι στη νεότερη με τους γιατρούς και τους άλλους επαγγελματίες. Η συμπερίληψη της παλιότερης σημασίας δικαιολογείται διότι τη βρίσκει κανείς σε ιστορικά συγγράμματα, ενώ τη νεότερη σημασία οι περισσότεροι την αγνοούν. Βέβαια, με την με την κατάρρευση του κράτους προνοίας, δεν αποκλείεται και η κοντότα να αναβιώσει -και να πληρώνουμε τους γιατρούς με λάδι και με φασόλια. Αλλά πού θα βρούμε το λάδι;

 

45 Σχόλια προς “Κοντότα, μια λέξη που ξέφυγε”

  1. Καλαχώρας Λεώνικος said

    pr;vtow

  2. Νέο Kid Στο Block said

    Καλημέρα!
    Τους κοντοτιέρους τους είχα ακουστά. Την κοντότα όχι.
    Αν καταλαβαίνω καλά δηλαδή, η κοντότα είναι ένα κοντράτο παροχής υπηρεσιών.
    (υπάρχει βέβαια ο ειδικός ,αλλά μάλλον πανηγυρίζει ακόμα ..) 🙂

    Ωραία η δημογεροντία του Άργους. Δωρεάν ιατρική κάλυψη και μάλιστα κατ’οίκον! Το πρώτο ΕΣΥ της Ιστορίας(;) και με ελαφρά ανώτερες παροχές από τις σημερινές.

  3. Alexis said

    Καλημέρα.
    οι δε ευγενέστατοι άρχοντες υπόσχονται να δίδωσι κοντότα τη αυτού εξοχότητι δια τας βίζιτάς του γρόσια χίλια τον καθέκαστον χρόνον
    Έτσι όπως το καταλαβαίνω από τα συμφραζόμενα, «κοντότα» εννοούν την αμοιβή του γιατρού και όχι τη συμφωνία καθεαυτή.
    Ολόκληρο το κείμενο φαντάζει αστείο σήμερα με όλη αυτή τη μίξη λόγιων και λαϊκών στοιχείων.
    Είναι πάντως ενδιαφέρον να επισημάνει κανείς την ύπαρξη αρκετών ιταλικών λέξεων (κουράρη, σιορ δοτόρος, βίζιτα, βιζιτάρη, κοντότα) που λογικά περιμένεις να συναντήσεις σ’ ένα επτανησιακό κείμενο της εποχής και όχι σ’ ένα αργείτικο.

  4. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Αυτό συνέβη νοικοκύρα πρώτη φορά. Έφαγα και τις πρωτιές της Μπερνάρντα Άλμπα.

    Περί κοντότας αγνοούσα το παν. Αλλά όπως φαίνεται θα μάθω πολλά εντός ολίγου. Άραγε η κοντότα θα διακόπτει τη συνταξιοδότηση; Θα πρέπει να γίνει ειδικός νόμος για την εφορία, θα καταθέτεις την κοντότα ως μισθωτήριο εργασίας κ.ο.κ. Εάν η κοντότα θεωρείται ‘πώληση εργασίας’ θα υπόκειται σε ΦΠΑ. Αν θεωρείται ‘απασχόληση’ θα υπόκειται σε εισφορές και αν θεωρείται μίσθωση, θα περιλαμβάνει και βούρδουλα. ΑΥΤΟΣ Ο ΧΟΝΤΡΟΣ ΔΕ ΘΑ ΣΚΑΣΕΙ ΝΑ ΑΠΑΛΛΑΓΟΥΜΕ ΑΠΟ ΕΝΑΝ ΤΟΥΛΑΧΙΣΤΟ; Τον συμπαθούσα με την έννοια ότι το θεωρούσα καταλληλότερο από τον Γιωργάκη, αλλά τον σιχάθηκα από την ημέρα που είδα το αισχρό του ύφος όταν έλεγε ‘θα τους κόβουμε το ρεύμα’. Και βγαίνουν μετά οι συνδικαλιστές της ΔΕΗ και λένε ότι τα ελλείμματα οφείλονται στη ρεμούλα,,,, και δεν απαντάει κανείς

  5. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Γειά σου Νέο Kid. Τους κοντοτιέρους τους ήξερα κι εγώ, αλλά δε με είχε απασχολήσει και νόμιχα ότι είχε σχέση με τα ‘κοντάρια’ ότι δηλαδή έφεραν όπλα όπως θα λέγαμε σήμερα, κάτι σαν οπλοφόροι. Ήμουν δηλαδή 100% OFF

  6. Νέο Kid Στο Block said

    3. Ναι, αλλά δεν μπορεί το «να δίδωσι κοντότα» να σημαίνει ουσιαστικά το να δίνουν τη συμφωνημένη αμοιβή βάση της κοντότας; Όπως ας πούμε στην Κύπρο λένε «βάζω κοτσιάνι» (κοτσιάνι=τίτλος ιδιοκτησίας ακινήτου,συνηθως οικοπέδου) εννοώντας «βάζω υποθήκη».

  7. Νέο Kid Στο Block said

    5. Γειά σου και σένα Λεώνικε!
    (το 1. πάντως δε μετράει, να ξέρεις! Το ζήτημα είναι να έχεις και κάτι ουσιαστικό να πεις! 🙂

  8. bernardina said

    Λεώνικε, αν θες μπορούμε να κάνουμε κοντότα -με ένα ντενεκέ λάδι το μήνα, σου παραχωρώ τη θέση μου στην αρίθμηση των πρώτων δέκα σχολίων. Είσαι; 😆

    Εμένα πολύ με άρεζε εκείνο το του εξοχωτάτου σιορ δοτόρου κυρίου… Και εξοχώτατος και σιορ και κύριος! Πάντως, φακελάτο δεν τον λες. 😉

  9. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια! Κι εγώ παλιότερα είχα υποθέσει ότι ο κοντοτιέρος θα έχει κοντάρι.

  10. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Το έγγραφο, πού είναι δημοσιευμένο;

  11. 3,5 αιώνες Ενετοκρατίας στην Ελλάδα, μας άφησαν λέξεις, απογραφές πληθυσμών, μεθόδους διοίκησης, διαδικασίες συναλλαγής κλπ. Θυμάμαι, πιτσιρικάς στο χωριό μου, πρόεδρο της κοινότητας είχαμε ένα γέροντα δικηγόρο, ο οποίος χρησιμοποιούσε τη φράση: » Η περιοχή της Μαυρόπετρας (τοπωνύμιο) ανήκει στο δικό μας τεριτόριο…». Μου καρφώθηκε στο νου η λέξη τεριτόριο και δεν έπεσε ποτέ σε λήθη. Τελευταία έπεσε στην αντίληψή μου μια έκδοση του Εθνικού Ιδρύματος Ερευνών με τίτλο: «Αργεία Γη. Από το τεριτόριο στο βιλαέτι, τέλη 17ου αρχές 19ου αιώνα». Μετά το σημερινό σου άρθρο, Νικοκύρη, θα σπεύσω να το προμηθευτώ. Παιδικά απωθημένα είν’ αυτά.

  12. sarant said

    10: Έπρεπε να το βάλω:
    http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=531974

  13. ΣοφίαΟικ said

    Λοιπόν, Νικοκύρη, από συμπτώσεις παμε καλά σήμερα. Προχτές θυμόμουν ότι στο χωριό υπήρχε μια γυναίκα ονόματι Μάσιγκα κι αναρωτιόμουν τι όνομα είναι αυτό και αν σημαίνει κατι. Πρόχειρο γκούγκλισμα με έβγαλε στο βιβλιο που αναφέρεις για τη γιατρό των ΠΑξών, καταλαβαίνω ότι μαλλον είναι επιθετικός προσδιορισμός, αλλά επειδή η σελίδα δεν απαντούσε στην ερώτησή μου έμεινε στα «να στέιλω ενα ημέιλ στο 40άκο».

    Κατά τ’αλλα πριν μερικά χρόνια είχε παρει σχετική δημοσιότητα και μεταξύ των Ελλήνων της Αγγλίας η αναζήτηση φαρμακοποιού (έλληνα ή ξενου) για να αναλάβει το φαρμακείο ενός νησιού, από αυτά με τους πολλούς εφοπλιστές, δεν είμαι σίγουρη αν ήταν οι Οινούσες. Η μέθοδος έμοιαζε παρόμοια με το σύστημα της κοντότας, δηλαδή ο φαρμακοποιός θα είχε στέγη για τον ίδιο και την οικογένειά του, το φαρμακείο με τα κέρδη του και αμοιβή από την κοινότητα.

  14. silia said

    Άκουσα την λέξη (κοντότα) για πρώτη φορά , κατά την δεκαετία του ’50 , στα καπνοχώραφα της Ανατολικής Μακεδονίας , συγκεκριμένα στην περιοχή Δράμας . Είχανε λέει γιατρό με κοντότα σε ετήσια βάση . Το (ας το πούμε) αξιοπρόσεκτο , είναι ότι είχαν και … κτηνίατρο με κοντότα (που ερχόταν σπανιότερα από τον γιατρό βέβαια) και έκανε τις τεχνητές σπερματεγχύσεις στις αγελάδες και τα βουβάλια που είχαν πολλά εκείνη την εποχή κάθε σχεδόν οικογένεια . Επιτρέψτε μου να μακρολογήσω με την ευκαιρία με το εξής φαιδρό , που κυκλοφορούσε για χρόνια στο χωριό (περιοχή Δοξάτου Δράμας) .
    Και ο γιατρός και ο κτηνίατρος έκαναν «ιατρείο» (δεχόντουσαν τους «πελάτες» ) τους σε μια αποθήκη καφενείου ειδικά διαμορφωμένη για την περίσταση με … υπεύθυνο τον … καφετζή , που προφανώς έπαιρνε και το κατιτίς του από την κοντότα των γιατρών .
    Πάει λοιπόν μια μέρα μια Πόντια γιαγιά και ρωτάει τον καφετζή (ας με συγχωρήσουν οι Πόντιοι φίλοι για τα φτωχά Ποντιακά μου , αλλά έχει περάσει πολύς καιρός και δεν τα γνωρίζω και καλά και γράφω ό,τι θυμάμαι)
    – Εφάθεν (φάνηκε) το ντοτόρ ?
    – Ποίον ντοτόρ ? (εννοώντας ο καφετζής , ποιος από τους δύο γιατρούς)
    – Αούτον που γαμεί τα κτήνη …

  15. LandS said

    #12 Στο έγγραφο αυτό φαίνεται ότι ο ένας δημογέροντας (ο Παναγής Ιωαννούσης) λέει «βεβαιώ» και ο άλλος (Παναγιώτης Πασχαλής) «βεβεώνο». Είχανε διαφορετικό γραμματικό ή άλλο σημαίνει βεβαιώ (τη πρώτη υπογραφή σαν να λέμε) και άλλο το βεβαιώνω (π.χ. συνοδευτική υπογραφή)

  16. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #12
    Ευχαριστώ

  17. sarant said

    13: Είδες συμπτώσεις; 🙂

    14: Α, πολύ αστείο!

    15: Μάλλον το πρώτο.

  18. Εγώ τον κοντοτιέρο το φανταζόμουνα κάτι σχετικό με το γονδολιέρη ή σαν στρατιωτικό-γονδολιέρη!

    Γιάννης

  19. .Ρουμλ. said

    Ρουμλ. Στο ρουμλουκιώτικο ιδίωμα (περιοχή Γιδά- Αλεξάνδρειας Ημαθίας) η λέξη ήταν σε χρήση με τη διαλεκτική της μορφή: «Του κου(ν)dότου», το κοντότο. Λέγαμε πως «του γιατρό ή του βαρκάρ’ τουν έχουμι μι του κου(ν)dότου». Αυτό σήμαινε πως πληρωνόταν σε ετήσια βάση για τις υπηρεσίες του «με γέννημα», με σιτάρι ή καλαμπόκι.

  20. sarant said

    19: Ώστε και κοινοτικός βαρκάρης -στη λίμνη των Γιαννιτσών ή για τα ποτάμια;

  21. Immortalité said

    Κοίτα ρε πως λεγόταν παλιά η πάγια αντιμισθία! 😀
    Τη λέξη πάντως δεν την ήξερα.

    @2 Ποιος είναι ο ειδικός που πανηγυρίζει;

  22. Διαβάζοντας για τον γιατρό κοντότο θυμήθηκα έντονα το βιβλίο του Κάρλο Λέβι ο Χριστός σταμάτησε στο Έμπολι που διάβαζα τις προάλλες με πολύ μεγάλη ευχαρίστηση. Ο Λέβι, αυτοβιογραφούμενος ως εξόριστος του μουσολινικού καθεστώτος κατά τον πόλεμο της Αβυσσηνίας, περιγράφει ακριβώς αυτή την ανταλλακτική οικονομία από τις πρώτες σελίδες ήδη. Επειδή μάλλον λόγω του ότι η Ρίτα Μπούμη-Παπά, αυτή τη μετάφραση έχω από παλιά, δεν θα ήθελε να δυσκολέψει την ανάγνωση είτε δεν το γνώριζε δίνει τον όρο γιατρός της κοινότητας εκεί όπου τα συμφραζόμενα οδηγούν απευθείας στην κοντότα. Βρήκα ένα pdf του βιβλίου στα ιταλικά και βρίσκω στο ίδιο σημείο το medico condotto. Βρίσκω τον όρο στη βικιπαίδεια και λέει:

    In Italia il medico condotto era un medico, dipendente dal comune, che prestava assistenza sanitaria gratuita ai poveri e, dietro pagamento dei compensi stabiliti in apposite tariffe, agli altri cittadini. La figura è stata in seguito sostituita sostituita dal medico di famiglia.

    Το νόημα βγαίνει εύκολα και με το μεταφραστήρι του γούγλη. Οπότε δεν περιορίστηκε μόνο στις ιταλικές πόλεις της Αναγέννησης αλλά συνέχισε μέχρι τα τέλη της δεκαετίας του ’70 όπως βλέπουμε κι εδώ με την αντικατάστασή του από τον medico di famiglia.

  23. 19, 20, 21.
    ‘Οπως λέει και η Ιμορ, τη λέξη πάντα την ήξερα, αλλά να που ο …κοινοτικός γονδολιέρης μου (στρατιωτικός γονδολιέρης) κάπου έχει μια βάση. Δεν θα είναι μόνο η ακουστική ομοιότητα, ως ξένων λέξεων, που με ηπάτησε.

    Γιάννης

  24. π2 said

    2: Είχαν κι οι αρχαίοι το ΕΣΥ τους, Νεοκίδιε. Εκτός από τους γιατρούς που ασκούσαν το μετιέ με αμοιβή για συγκεκριμένες υπηρεσίες, υπήρχαν και πολλοί γιατροί που είχαν σύμβαση με μια πόλη (δημόσιοι ή δημοσιεύοντες) και προσέφεραν τις υπηρεσίες τους στους πολίτες χωρίς πρόσθετη αμοιβή. Είναι πολλές οι επιγραφές που καταγράφουν τιμητικά ψηφίσματα για τέτοιους γιατρούς του τοπικού ΕΣΥ που, π.χ., προσέφεραν τις υπηρεσίες τους αμισθί σε καιρό πολέμου, ή σε μειωμένες τιμές όταν η πόλη στριμωχνόταν οικονομικά, ή επειδή, έχοντας σύμβαση βάσει της οποίας έπαιρναν ένα ποσό από την πόλη και ένα μικρό ποσό από τους πελάτες, θεράπευαν δωρεάν τους απόρους, κλπ.

  25. . said

    Ρουμλ. #.20. Στο ποτάμι, τον Αλιάκμονα. Φυσικά, δεν ήταν κοινοτικός. Με το κοντότο τον πλήρωναν μόνο εκείνοι που είχαν λόγους να χρησιμοποιούν τη βάρκα συχνά.

  26. @14

    Silia, μια χαρά τα πας!!!
    [Άραγε πως να είναι στα ποντιακά ο γυναικολόγος; Ή ο Ωριλά; 😉 ]

    Μ-π

  27. sarant said

    25: Ευχαριστώ!

    24: Είπαμε, όλα τα είχαν βρει οι αρχαίοι 🙂 [για φακελάκι λένε τίποτα οι επιγραφές;]

  28. Όλος ο Κρίτων (ή περί του πρακτέου, Ηθικός) για φακελάκια δεν είναι Νίκο μου;

    Γιάννης

  29. cchris74 said

    Πάντως αντί για κοντότα θα μπορούσαν να πουν στη μεσαιωνική Ελλάδα και συμβόλαιο, ειδικά το 19ο αιώνα. Απο την άλλη ίσως απο αυτό το γεγονός να φαίνεται πως όταν έρχεται ένα γλωσσικό δάνειο, φέρνει μαζί του και μία νέα ιδέα. Το συμβόλαιο ας πούμε στα αρχαία χρόνια-σύμφωνα με τον Μπαμπινιώτη- είχε τη σημασία του δανείζω χρήμα. Εδώ με την κοντότα μιλάμε για παροχή υπηρεσιών και όχι χρήματος, να λοιπόν μια διαφορά. Επειδή δεν είμαι κανένας τιτανοτεράστιος μελετητής κειμένων ή ιστορικός αν κάνω κάπου λάθος ας με διορθώσει κάποιος.

    Παρατηρώ πως το κοντότα ετυμολογούμενο απο το ιταλικό condotta γράφεται στο μεσαιωνικό του Κριαρά με δύο ταυ δηλαδή κοντόττα. Ίσως το λεξικό Μπαμπινιώτη, θέλοντας να μην είναι ανακόλουθο με την αρχή της ετυμολογικής ορθογραφίας που υποστηρίζει, έπρεπε να παρουσιάζει τη λέξη με δύο ταυ. Αυτό κατα τη γνώμη μου είναι μεθοδολογικό «φάουλ».

  30. Reblogged this on REAL TIME.

  31. Αρκεσινεύς said

    Καλησπέρα, τώρα σας διαβάζω.
    Έχω αρκετά να γράψω για όμοιες περιπτώσεις στο χωριό μου , αλλά η σαρξ δεν αντέχει.
    Θα δώσω μια απάντηση μόνο στον Cchris74. Μόνο αν η λέξη ήταν αντιδάνειο θα διατηρούσε το διπλό σύμφωνο ο Μπ. Τώρα που είναι ξένη προχωρεί σε απλοποιημένη μορφή.

  32. Ευχαριστώ Μπερνάρντα. Συμφωνώ. Αλλά δε θα τους ανοίγεις! (Προς όλους τους άλλους εκτός Μπερναρντίνας: Θα βάζω σκέτο νερό).

    Γιες, νεοκίδιε. Πρέπει να έεις κάτι να πεις! Αλλά έχει και την πλάκα του, ν’ανοίγω και να πρέπει να διαβάσω 150 συμμετοχές. Θα μου πεις, δε θα τις διαβάσω και μετά; Αλλιώς τη ‘παρακολουθητάκιας’ είμαι. Έκανα απλώς πλάκα, ή μάλλον έμμεσο κομπλιμέντο του νοικοκύρη, ότι ΕΧΕΙ ΠΕΡΑΣΗ ΤΟ ΠΑΙΔΙ (το blog εννοώ).

    Σας σπάζομαι όλους, ρε!

  33. ΣοφίαΟικ said

    Πάντως είναι ενδιαφέρον το ότι ενω΄οι πιο πολλοί έχουμε την εντύπωσ ότι πριν την τωρινή κρατική οργάνωση υπήρχε το χάος, τελικα΄δεν ήτνα ε΄τσι.

  34. cchris74 said

    31. Αυτο που λες είναι σωστό, ρίχνοντας μια πιο προσεκτική ματιά το λεξικό Μπαμπινιώτη σε αντιδάνεια και ξένες λέξεις με ελληνογενείς όρους ακολουθεί την ετυμολογική ορθογραφία. Ωστόσο συγκεκριμένο σχόλιο υπάρχει στον ένθετο πίνακα του λεξικού σχετικά με τα ξένα δάνεια και όχι στην εισαγωγή οπου παρουσιάζεται η μεθοδολογία. Συγκεκριμένα στην παράγραφο 8 σχετικά με την ορθογραφία, το λεξικό υποστηρίζει οτι ακολουθεί την ετυμολογική ορθογραφία χωρίς να δηλώνει οτι εξαιρεί τα δάνεια που δεν περιέχουν ελληνογενείς όρους(άσχετα αν το κάνει σαφές στους πίνακες). Απεναντίας γίνεται σχόλιο στην παράγραφο για την ορθογραφία οτι στα κύρια ονόματα ακολουθείται η αρχή της αντιστρεψιμότητας σύμφωνα με την οποία μπορεί κανείς απο την ελληνική γραφή να καταλάβει την αρχική. Δεν γίνεται λοιπόν ξεκάθαρο στην ειδική παράγραφο της μεθοδολογίας του λεξικού ποιές λέξεις απλογραφούνται και ποιές όχι.

    Είπα οτι για εμένα είναι φάουλ το λεξικό διότι κατα τη γνώμη μου όταν λες οτι ακολουθώ την ιστορική ή αν θες ετυμολογική ορθογραφία δεν το κάνεις αποσπασματικά αλλά συνολικά διότι το νόημα για το οποίο ακολουθεί αυτή την τακτική ένα λεξικό είναι να μπορεί ο αναγνώστης απο την τελική μορφή της λέξης να καταλαβαίνει την προέλευσή της, άσχετα με το αν συμφωνεί η όχι κανείς με αυτό.

    Επείσης όταν σε ειδικό σχόλιο του ετυμολογικού Μπαμπινιώτη υποστηρίζεται η γραφή «ρωδάκινο» επειδή μαρτυράται έτσι απο τους ελληνιστικούς χρόνους (και όχι επειδή έχει ελληνογενείς όρους ή είναι αντιδάνειο) δηλαδή ακολουθεί την ιστορική ορθογραφία, πρέπει να λαβαίνει υπόψη του και τον Κριαρά που παρουσιάζει την κοντόττα με δύο ταυ μέσα απο βιβλιογραφία του 1841 (Δωρόθεος Μονεμβασίας, βιβλίον ιστορικόν, απόσπ.:…….,Παρίσι,1841).

    Αυτά φίλε Αρσανικέα που μάλλον θα τα δείς αύριο, εγώ πάλι έχω αυπνίες. Καληνύχτα.

  35. Μπουκανιέρος said

    Νικοκύρη, αν έχουν δίκιο οι ιταλοί ετυμολόγοι, μόνο έμμεση σχέση υπάρχει ανάμεσα στον κοντοτιέρο/η και την κοντότα/συμβόλαιο. Λένε δηλ. ότι ο κοντοτιέρης ήταν ο επικεφαλής μιας condotta, ομάδας μισθοφόρων – που βέβαια καταλήγει στην ίδια πηγή.
    Η λέξη condotta έχει πολλές και διάφορες σημασίες (και) στα σημερινά ιταλικά, ενώ ζωντανό παραμένει και το επίθετο condotto με την έννοια που λες (κοινοτικός κάτι).

    ΥΓ. Πιο πολύ με συγκινεί η λέξη ξέστα, πάντα ζωντανή στα μέρη μας με την έννοια του αντικειμένου (πήλινη στάμνα). Σα μονάδα μέτρησης δεν την πρόλαβα καλά-καλά, για να πω την αλήθεια, πάντως είναι απίθανο, ή μάλλον εντελώς αδύνατο, να αντιστοιχούσε σε δεκαέξι κιλά – αφού «κιλά» δεν υπήρχαν τότε στο δικό μας σύμπαν (ούτε και στο δικό σας, εδώ που τα λέμε).

  36. Μπουκανιέρος said

    24 (κ.α.) Είδες τι βαθιές ρίζες που έχει το …σοβιετικό σύστημα, γι’ αυτό οι εκσυγχρονιστές δυσκολεύονται τόσο πολύ να μας «αποσοβιετοποιήσουν» – και δε μιλάω μόνο για τους Έλληνες. 🙂

    Γενικότερα, νομίζω ότι η άγνοια για το τι συνέβαινε στους παλιούς καιρούς δεν είναι τυχαία ή περιστασιακή αλλά μάλλον «κατασκευασμένη» – αλλ’ αυτό οδηγεί σε άλλη συζήτηση.

  37. Μπουκανιέρος said

    2 Άστα, Κιντ, χτες μ’ έπιακε το πατριωτικό μου! (με τη γαριβαλδινή έννοια, φυσικά)

  38. sarant said

    35: Ναι, μπορεί να μην ήταν 16 κιλά η ξέστα, αλλά εμείς με κιλά γεννηθήκαμε.

    Την ξέστα δεν τη βρίσκω στον Πάπυρο, από πού την ετυμολογεί ο Χυτήρης;

  39. skol said

    35, 38
    Καλημέρα
    Η ξέστα είναι μονάδα μέτρησης όγκου, όχι βάρους.
    1 ξέστα = 2 ξεστιά = 4 γαλόνια = 18,2 λίτρα
    Αλλά επειδή συνήθως μετράμε λάδι με τις ξέστες, 18,2 λίτρα λάδι είναι περίπου 16μισι κιλά.
    (Οι ξέστες που θυμάμαι εγώ στα λουτρουβιά δεν ήταν πήλινες αλλά λάτινες)

  40. sarant said

    39: Καλημέρα, έτσι εξηγείται!

  41. Αρκεσινεύς said

    38. Νίκο και όλοι οι υπόλοιποι συσχολιαστές, καλησπέρα.
    Στον Πάπυρο βρίσκω
    ξέστης: 1. μονάδα μέτρησης στερών και υγρών που χρησιμοποιούσαν οι Ρωμαίοι, από τους οποίους την παρέλαβαν τη μεταγενέστερη περίοδο και οι Έλληνες, και που ήταν ίση προς το 1/6 του κογγίου 2. υδρία, στάμνα, κανάτι.

    Η λ. έχει προέλθει από αμάρτυρο υποκορ. τ.* ξεστ-άριον < λατ. sextarius "το 1/6 του κογγίου " (με αντιμετάθεση των -χ- και -ς-, επειδή το συμφωνικό σύμπλεγμα -ξτ- ήταν δυσπρόφερτο στην ελληνική), με επίθημα -της (πρβλ. κοδράντης < λατ. quadrans)

    Ο Κριαράς:
    ξέστα η· ξίστα. Δοχείο υγρών, λαγήνι, κανάτι: (Ερωτοπ. 281)· την ξίστα με … το μέλι (Ροδινός 187). [<ουσ. ξέστης. Η λ. και ο τ. και σήμ. ιδιωμ.]

  42. Αρκεσινεύς said

    34. Αγαπητέ Cchris74, σ’ ευχαριστώ. Τα διαβάζω κι εγώ στον Μπ. όσα γράφεις. Για τη β΄παράγραφό σου έχω την άποψη πως ο Μπ. προσπάθησε, ίσως και με κρύα καρδιά, να απλογραφήσει κάποιες κατηγορίες λέξεων εφαρμόζοντας τον κανόνα: κάθε κανόνας έχει και τις εξαιρέσεις του.

  43. sarant said

    41: Μπράβο βρε Αρκεσινέα, στραβομάρα είχα και δεν είδα τον ξέστη.

  44. Β. said

    Και μια κοντότα στην Ικαρία το 1921 (ή και λίγο αργότερα) με αναφορά στην παρούσα ανάρτησή του Νικοκύρη

    http://www.ikariamag.gr/node/6026

  45. sarant said

    Α, πολύ ωραίο, ευχαριστώ!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: