Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το φελέκι δεν είναι κακιά λέξη

Posted by sarant στο 10 Ιουλίου, 2012


Όταν ανακοίνωσα τις προάλλες ότι τώρα που μπήκε το καλοκαίρι και όσο και να πεις οι καιρικές συνθήκες δεν ευνοούν τις δικτυοπλοΐες κι έτσι σκέφτομαι να αραιώσω τις δημοσιεύσεις μου και να μην έχω άρθρο κάθε μέρα, πολλοί αντιπροτείνατε να αναδημοσιεύονται μερικά από τα παλιότερα άρθρα, που πολλοί δεν τα έχουν διαβάσει, όπως συνηθίζουν να κάνουν και τα έντυπα περιοδικά όταν συμπληρώσουν κάποιαν ηλικία. Σήμερα εφαρμόζω αυτή την ιδέα με ένα από τα πρώτα-πρώτα άρθρα μου εδώ, αν σκεφτούμε ότι δημοσιεύτηκε την τρίτη μέρα της ζωής του ιστολογίου, οπότε πολλοί δεν θα το έχετε δει, αν και το ξαναδημοσίευσα στο βιβλίο μου «Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία«,οπότε κάποιοι μπορεί να το έχουν δει και από εκεί. Έχω προσθέσει ένα-δυο σημεία από τα σχόλια του αρχικού άρθρου, και γενικά χτένισα λίγο το κείμενο, οπότε από μια άποψη μπορεί κανείς να το πει και καινούργιο άρθρο.

 

Τι σχέση έχει το λουλούδι με το φελέκι;

Ελπίζω να μη με διαβάζουν μικρά παιδιά, γιατί στο σημερινό σημείωμα θ’ ασχοληθώ με κακές λέξεις -και συγκεκριμένα με την έκφραση Γαμώ το φελέκι μου. Η έκφραση χρησιμοποιείται πολύ περισσότερο σαν βλαστήμια (Το φελέκι μου!, συχνά επιτεινόμενο: το φελέκι μου μέσα!) παρά σαν βρισιά (Το φελέκι σου!), αλλά το γεγονός είναι ότι οι περισσότεροι τη χρησιμοποιούν χωρίς να έχουν ιδέα τι είναι το φελέκι. Για να προλάβω τους ευαίσθητους: το σημείωμα δεν θα αναλωθεί στα κακέμφατα και μάλιστα θα τελειώσει με εξωτικά άνθη και με θρησκευτικούς συμβολισμούς. Οπότε, μείνετε μαζί μας.

Οι βλαστήμιες συνήθως λείπουν από τα γενικά λεξικά, υπάρχουν όμως σε ειδικά λεξικά, όπως της αργκό. Περιέργως, στο Λεξικό της Πιάτσας του Ζάχου η λέξη δεν υπάρχει (ενώ το λεξικό καταγράφει βλαστήμιες, ίσως όμως να το συμπεριέλαβε στη δεύτερη έκδοση που δεν την έχω δει), ούτε στο παλιότερο Λεξικό της Πιάτσας του Καπετανάκη (που δεν έχει βλαστήμιες). Την έχει όμως το γενικό λεξικό του Μπαμπινιώτη, το μεγάλο, και την ετυμολογεί σωστά, ενώ δεν την έχει το λεξικό του ιδρύματος Τριανταφυλλίδη ίσως από σεμνότητα.  Το περίεργο είναι ότι το ετυμολογικό λεξικό Μπαμπινιώτη δεν λημματογραφεί το φελέκι, παρόλο που έχει ενδιαφέρουσα ετυμολογία. (Μια άλλη λέξη που υπάρχει στο γενικό λεξικό Μπαμπινιώτη αλλά όχι στο Ετυμολογικό είναι ο βασιβουζούκος -ωραίο θέμα για αρθράκι αλλά αν συνεχίσω να πλατειάζω δεν θα τελειώσουμε ποτέ). Πίσω λοιπόν στο φελέκι και στην ετυμολογία του.

Λοιπόν, όπως σωστά λέει το λεξικό Μπαμπινιώτη, το φελέκι έρχεται από το τουρκικό felek που σημαίνει την τύχη· άρα την τύχη του βλαστημάει κανείς όταν μελετάει το φελέκι του, κι ας μην το ξέρει. Παρόμοια βλαστήμια έχουν κι οι Τούρκοι: kahpe felek, που θα πει, κοκκινίζω που το λέω, πουτάνα τύχη. Το καχπέ έχει περάσει και στα ελληνικά, θαρρώ, και μάλιστα το επιτατικό του, το καρακαχπέ. Θα μπορούσαμε να σταματήσουμε εδώ, αλλά τι ιστορία θα ήταν αυτή; Οπότε συνεχίζω.

Συνεχίζω, πρώτα, με την ετυμολογία της λέξης. Το felek προέρχεται από το αραβικό falak που σημαίνει «ουράνια σφαίρα» (η έννοια της τύχης αναπτύχθηκε δευτερογενώς, μέσω της αστρολογίας). Πρόκειται για βασικόν όρο στην αραβική αστρολογία. Όσοι ενδιαφέρονται για την περαιτέρω ετυμολογία, ας ανατρέξουν στην Εγκυκλοπαίδεια του Ισλάμ, στο λήμμα falak, αν τη βρουν πουθενά· δυστυχώς οι σημειώσεις που έχω κρατήσει είναι μπερδεμένες και δεν θέλω να γράψω πράγματα ασύστατα.

Ωστόσο, δεν τελειώσαμε. Στο διήγημά του «Ο ξεπεσμένος δερβίσης», που μπορείτε όλο να το διαβάσετε εδώ, ο άγιος Παπαδιαμάντης βάζει τον ήρωα του διηγήματος να επαναλαμβάνει κάθε τόσο Μπου ντουνιά τσαρκ φιλέκ, που το μεταφράζει, μέσα στο διήγημα: Αυτός ο κόσμος είναι σφαίρα και γυρίζει. Η παροιμία έχει και δεύτερο μισό, που επίσης ακούγεται στο ίδιο διήγημα: Ασκ ολσούν τσιβιρινέκ, που ο Ππδ. το μεταφράζει Χαρά σ’ εκείνον που ξέρει να τον γυρίζει. Στο γλωσσάρι της κριτικής έκδοσης των Απάντων (επιμ. ΝΔ Τριανταφυλλόπουλου) υποδεικνύεται η σωστή μορφή της τουρκικής παροιμίας: Bu dünya çarkifelek tir, aşk olsun çevirene, που θα το μεταφράζαμε: Αυτός ο κόσμος είναι τροχός της τύχης, καλότυχος όποιος ξέρει να τον γυρίζει. Τσαρκ είναι ο τροχός· η τηλεοπτική εκπομπή Τροχός της τύχης (Wheel of Fortune) έχει στα τουρκικά τον τίτλο çarki felek.

Στις παροιμίες του Λιβισιού και της Μάκρης (από τη Λυκία της Μικρασίας), της Καλλιόπης Μουσαίου-Μπουγιούκου, διασώζεται η μορφή: Η κόσμους είγιν τσαρκουφιλλέκιν, κι αύχια τ’ όποιους τουγ γυρίσει, με τη μετάφραση: Ο κόσμος είναι τροχός κι εύγε του όποιος τον γυρίσει.

Ανακεφαλαιώνω: φελέκι σημαίνει τύχη, είναι λέξη αραβικής προέλευσης με αστρολογικό και κοσμολογικό περιεχόμενο. Στον τόμο «Φώτα ολόφωτα» με δοκίμια για τον Παπαδιαμάντη, που εξέδωσε το ΕΛΙΑ, διαβάζουμε ανάλυση του Λ. Καμπερίδη για τη βρισιά «το φελέκι σου»: «Το φελέκι είναι ταυτόχρονα αστρολογικός και αρχέγονα ηθικός προσδιορισμός· γι’ αυτό και η βρισιά ‘… το φελέκι σου’ παίρνει τη μορφή βαριάς κατάρας, αφού στερεί από τον άνθρωπο την πιθανότητα της παράδοσης στη μοίρα του, καλή ή κακή». Με όλο το σεβασμό, κάπως υπερβολική τη βρίσκω την όλη ανάλυση, κυρίως διότι εμείς που χρησιμοποιούμε τη βρισιά ούτε είμαστε μουσουλμάνοι ούτε ξέρουμε την ετυμολογία και τη σημασία της λέξης, οπότε δεν στέκει και τόσο ότι η βρισιά παίρνει τη μορφή βαριάς κατάρας.

Λοιπόν, φελέκ η τύχη στα τούρκικα, και υπάρχει και όνομα Φελέκ, όπως επίσης υπάρχει και γυναικείο όνομα Feleknaz, το νάζι της τύχης. Όμως, στα τούρκικα υπάρχει και λουλούδι που λέγεται επίσης carki feleki, και όχι όποιο κι όποιο. Είναι το «λουλούδι του πάθους» να το πω έτσι αδόκιμα –δηλαδή, το λουλούδι που φρούτο του είναι το «φρούτο του πάθους», το passion fruit ή αν προτιμάτε τα ισπανικά το maracuya, το εξωτικό φρούτο που το χρησιμοποιούμε σε κοκτέιλ, σερμπέτια, χυμούς και αλλού. Το λουλούδι αυτό στα αγγλικά λέγεται passion flower και στα γαλλικά grenadille. Η γαλλική ονομασία είναι δανεική από το ισπανικό granadilla,  κατά λέξη «μικρό ρόδι», από κάποια ομοιότητα που έχουν οι κόκκοι των δυο καρπών. Στο παλιό γαλλοελληνικό λεξικό του 1845, ο Σκαρλάτος Βυζάντιος αποδίδει το γαλλικό grenadille ως «τσάρκι-φελέκι», δηλαδή με την τουρκική ονομασία. Ωστόσο, υπάρχει και ελληνική.

Οι ελληνικές ονομασίες του «λουλουδιού του πάθους» είναι πασιφλόρα ή ρολογιά ή παθανθές. Να διευκρινίσω ότι τα περισσότερα απ’ όσα γράφω από δω και πέρα, τα άντλησα από μια εξαιρετικά μεστή συζήτηση που έγινε στο φόρουμ Λεξιλογία, όπου συχνάζω, εγώ κι άλλοι μερακλήδες μεταφραστές (και μεταφράστριες, βεβαίως).

Από ένα άλλο φυτό της ίδιας οικογένειας παράγεται και η πασιφλορίνη, το ήπιο ηρεμιστικό που μας έδιναν καμιά φορά οι μανάδες μας για να κοιμηθούμε ήρεμα αν είχαμε υπερένταση στις εξετάσεις.

Εδώ θέλει προσοχή· το «πάθος» που εμφανίζεται στην ονομασία και του λουλουδιού και του φρούτου, δεν είναι ερωτικό πάθος όπως είμαι βέβαιος ότι σκέφτηκε το πονηρό μυαλό σας, αλλά παραπέμπει στα πάθη του Χριστού. Πώς και γιατί; Το παθανθές αυτό, που πίστευαν ότι φυτρώνει στη ρίζα του Σταυρού, έχει τους εξής συμβολισμούς (αντιγράφω από τη Λεξιλογία, η αρχική πηγή είναι ο Πάπυρος):

Η κορόνα συμβολίζει το αγκάθινο στεφάνι, οι στύλοι τα καρφιά της Σταύρωσης, οι πέντε στήμονες τα σφυριά που χρησιμοποιήθηκαν (ή, κατ’ άλλους, τις 5 πληγές του Χριστού) και τα 5 σέπαλα και τα 5 πέταλα τους 10 αποστόλους (εξαιρουμένων του Ιούδα που πρόδωσε τον Χριστό και του Πέτρου που τον αρνήθηκε τρεις φορές την ημέρα της δίκης).

Τα φυτά αυτά είναι του Νέου Κόσμου· στην Ευρώπη τα έφεραν οι Ισπανοί, και καλόγεροι Ισπανοί είναι που έβγαλαν αυτούς τους συμβολισμούς. Στα μάτια του λαού μας, το πανέμορφο αυτό λουλούδι πιο πολύ θυμίζει ρολόι, γι’ αυτό το είπαμε ρολογιά, ενώ οι γείτονες Τούρκοι, που τους θύμισε τον τροχό και το ουράνιο στερέωμα, το είπαν τσαρκι-φελέκ.

Θάλασσα απέραντη η γλώσσα: από τις βλαστήμιες περάσαμε στην αραβική αστρονομία και αστρολογία, μετά στον ξεπεσμένο δερβίση, στον τροχό της τύχης, σε εξωτικά λουλούδια και καρπούς, στα πάθη του Χριστού και σε ρολόγια, για να γυρίσουμε στον τροχό, κάνοντας έναν τεράστιο κύκλο. Οπότε, τελικά, το φελέκι δεν είναι κακιά λέξη…

 

108 Σχόλια προς “Το φελέκι δεν είναι κακιά λέξη”

  1. Lelejohn said

    Οπότε μπορώ να λέω ανεπιφύλακτα «το φελέκι μου» χωρίς να με πιάνουν οι ντροπές! 🙂

    Και να υποθέσω ότι το τσάρκι που είχαμε παλιότερα στα χωριά βγαίνει από το τσαρκ το Τούρκικο;
    http://samatas-stin-ormylia.blogspot.gr/2011/05/blog-post_09.html

  2. ppan said

    Τι μαγικό λουλούδι η ρολογιά! Αυτή είναι η πασιφλόρα; Τι μαθαίνει κανείς….

    Ελαφρά άσχετο αλλά έχει Μποστ: στο CAMP, γκαλερι (και μπαρ) στην Πλατεία Κοτζιά έχει καταπληκτική έκθεση για το ελληνικό αντεργκράουντ (κατά σύμπτωση εδώ κάποιος μίλησε χτες για τον Τέο Ρόμβο). Η έκθεση έχει πολύ ιστορικό ενδιαφέρον, δείχνει και πόλύ σπάνια κι ακριβοθώρητα πράγματα, μεταξύ των οποίων ένα σκίτσο του Μποστ από την εποχή που ήταν Υπ. Δικαιοσύνης ο Σταμάτης, με θέμα την νομιμοποίηση των αμβλώσεων. Ο Μποστ αναφέρεται ως πιθανός πατέρας του ελληνικού αντεργκράουντ. Να πάτε να την δείτε, φοβερός ο χώρος επίσης!

  3. atheofobos said

    Μου θύμισες την αντίστοιχη ελληνοπρεπέστερη ατάκα που ακουγόταν με μια παιδική φωνή στις εκπομπές της μακαρίτισσας( τι κρίμα!) Μαλβίνας Κάραλη :Γαμώ την ατυχία μου!

  4. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Το τσέρκι είναι ιταλικό (cerchio).

    2: Ο Σταμάτης υπουργός, δηλ. 1977-80, οπότε από Ελευθεροτυπία είναι το σκίτσο ή από περιοδικό;

  5. Δημήτρης Μ. said

    1. Αυτό, αν δεν κάνω λάθος είναι το μαγκάνι. Από εδώ και η έκφραση «ζεμένος στο μαγκάνι».

    Βλέπω σχέση ανάμεσα στο «τσαρκ» και στα «τσάρκα» και «τσέκι». Λάθος;

  6. Μαύρος Πητ said

    μίλα γαμώ το φελέκι μου …!!!

  7. Κατερίνα Περρωτή said

    Εξαιρετικόν!!! Ο πατέρας μου -κάποιας ηλικίας- λέει συχνά «Γ#*μώ το φελέκι μου»!!!
    Φαντάζομαι πως είναι η εύκολη …λύση! (Δε θέλει να …απευθυνθεί στα …θεία!)
    Με την ευκαιρία…
    Δεν ξέρω αν έχω χάσει κάποια αναφορά σου στον …»νταβατζή»!!!
    Η αλήθεια είναι πως ξέρω κάτι λίγα…αλλά δεν έχουμε όλοι το ίδιο ταλέντο!!!
    Αν έχεις αναφερθεί στον όρο, δώσε λινκ. Αν όχι, γράψε κάτι!!!
    Ne olur!!!

  8. ppan said

    4:Από εφημερίδα φαίνεται. Προφανώς η θέση του συγκεκριμένου σκίτσου στην έκθεση εξηγείται από το ότι βρίσκεται στο προσωπικό αρχείό του Τέου Ρόμβου. Επίσης σκέφτηκα ότι αν πχ ακόμη δεν ήταν νόμιμες οι αμβλώσεις, δεν υπήρχε περίπτωση να μην χυθεί αίμα για να γίνουν. Η κοινωνία έχει κάνει συντηρητική στροφή απίστευτη μέσα σε 30 χρόνια!

  9. gbaloglou said

    «Στα μάτια του λαού μας, το πανέμορφο αυτό λουλούδι πιο πολύ θυμίζει ρολόι, γι’ αυτό το είπαμε ρολογιά, ενώ οι γείτονες Τούρκοι, που τους θύμισε τον τροχό και το ουράνιο στερέωμα, το είπαν τσαρκι-φελέκ.»

    Έχω ακούσει ότι η σύγχρονη (Κεμαλική) Τούρκικη λέξη για το ρολόι είναι τελείως αυθαίρετη, παλαιότερα δεν ξέρω ποιους όρους χρησιμοποιούσαν…

  10. Salahuddin said

    Καταπληκτικό άρθρο!
    Οφείλω όμως να ενημερώσω ότι κάποιοι έχουν άλλη άποψη. Χεχε…

    http://www.teleiosgamos.gr/newsroom/women-s-talk/2012-gnoriste-to-louloudi-tou-pathous

  11. Το φελέκι μου ρε Νίκο! Τι μου κάνεις μέσα στον καύσωνα του Ιουλίου; Να βρίσκομαι στην Αθήνα, μέσα σ’ ένα γραφείο (μόνο με ανεμιστήρα) και να διαβάζω ότι φελέκι είναι η μεθυστική ρολογιά. Με γύρισες πολλά χρόνια πίσω. Στο χωριό μου όταν ήμουν παιδί. Η κυρά – Γιωργίτσα, μητέρα ενός συνομηλίκου μου, του Θανάση, είχε λατρεία στα άνθη. Η τεράστια αυλή του σπιτιού της είχε τα πάντα. Μολόχες, βασιλικούς, τριανταφυλλιές κλπ αλλά το εκπληκτικό ήταν η μεγάλη ρολογιά. Είχε φτιάξει ένα στέγαστρο αρκετών τετραγωνικών και πάνω είχε αναρριχηθεί η ρολογιά. Θυμάμαι ακόμη – ή για την ακρίβεια το άρθρο σου πέταξε τα μπάζα της λησμονιάς και τα θυμήθηκα τώρα – τα πανέμορφα μπλε-μοβ άνθη. Αλλά το μεθυστικό ήταν, το βραδάκι που δρόσιζε, το άρωμα της. Μεθυστικό! (Αν η μνήμη δεν μου παίζει κάποιο περίεργο παιχνίδι, τα άνθη κλείνουν με τον ήλιο και ανοίγουν όταν ο ήλιος πάει για τη δύση. Αυτή είναι στιγμή που σε τρελαίνει το άρωμα).
    Κάτω από τη ρολογιά καθόμουν με το φίλο μου το Θανάση και λέγαμε τα δικά μας. Το είχε οικειοποιηθεί το μέρος. Το θεωρούσε καταδικό του. «Πάμε στη φραντζάτα μου;» μου έλεγε όταν ερχόταν στο σπίτι και με καλούσε. Όχι πάμε στο σπίτι μου. Πάμε στη φραντζάτα μου!
    Αχ μυρωδιές…

  12. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα!
    5: Με την τσάρκα πρέπει να υπάρχει σχέση, με το τσέκι-τσέρκι όχι.

    7: Αχ, θα περάσει από δω κι ο Στέλιος που του έχω τάξει το άρθρο για τον νταβατζή… όχι δεν έχω ακόμα γράψει.

    10: 😉

    11: Σευχαριστώ βουνίσιε, ώστε φραντζάτα;!

  13. βλέπω φελεκολούλουδα (αστράκια)
    ….
    τον Φελέκη μου…είναι και επώνυμο

    9 το ρολόι είναι saat
    saatçi, σαατσής, ο ρολογάς,
    επειδή είναι αράβικης καταγωγής,
    οι κεμαλιστές προσπάθησαν
    να το καθαρίσουν;

  14. JS said

    Μου αναβάθμισες ξαφνικά μια φίλη μου την Τάδε Φελέκη. Μια ζωή, αντί άλλου χαιρετισμού χρησιμοποιούσα όλες τις εκφράσεις-παράγωγα του φελεκι(ου). Τι κρίμα που δεν ήξερα την ετυμολογία της λέξης!

  15. άσχετο: Καραβίδα ή χρυσό πέταλο;
    Σύμφωνα με τα στοιχεία του Γενικού Λογιστηρίου, της 31 Ιουνίου, σύνταξη από το Γενικό Λογιστήριο λαμβάνουν συνολικά 439.881 άτομα.

  16. sarant said

    Μόνο το 31 Ιουνίου βλέπω προβληματικό και δεν εμποδίζει τη συνεννόηση, άρα Λοΐζος.

  17. JS said

    15: Παρντόν
    ή σπάστα και ξαναρίξτα, που έλεγε κι ο Τσιφόρος

  18. JS said

    16: Ομοίως (17).
    Ντεν καταλαβαίνει

  19. #16 Το πήγα λίγο παραπέρα: σκέτο Γενικό Λογιστήριο δεν υπάρχει, κι όσο για τον αριθμό των συνταξιούχων, παίζεται… 🙂

  20. #16 …και μπορεί το 31/6 τη συνεννόηση να μην την εμποδίζει, εμποδίζει όμως την εγκυρότητα της πρότασης. Οπότε αύριο μπορεί να ειπωθεί ότι δεν είχε ποτέ ισχύ η δήλωση του κ. υπουργού 🙂

    #17-18 http://bit.ly/LEmd2I

  21. JS said

    15->16->19

    ΟΚ, δεν άνοιγε το «Καραβίδα ή χρυσό πέταλο»

  22. @7,12: Νάτος και ο Στέλιος, να ενώσει τη φωνή του με την Κατερίνα Περρωτή! 🙂

    Ο λαός απαιτεί!
    άρθρο για τον «νταβαντζή»!

    😆 😆

  23. JS said

    20β Ευχαριστώ

  24. ΣοφίαΟικ said

    13: δηλαδή το επίθετο της ιρακινοεβραικής οικογένειας, που το φέρει εις διπλούν η διαφημιστική τους εταιρία, σημαίνει τον ρολογά;

    Το ότι δεν ξέρει κανείς τη λέξη φελέκι δε μου φάινεται περίεργο. Περίεργο μου φαίνεται πο νομίζουν ότι είναι βρισιά. Αφού η χρήση είναι σε περιπτώσεις που δεν θέλει κανείς να βρίσει στα σοβαρά. Κάποτε που ειχα ρωτήσει κα΄ποιον παποού, μου είχε πει ότι φελεκι είναι το κεφάλι, προφανω΄ς λάθος. Αλλά όχι βρισιά.

  25. JS said

    24: Και εγώ αυτό νόμιζα. Ισως γιατί θυμίζει την έκφραση «Γαμώ το κέρατό μου» (Γαμώ το φελέκι μου). Κέρατο-κεφάλι…

  26. JS said

    24, 25:
    Ισως επειδή έχουν τα ίδια σύμφωνα (Φελέκι-κεφάλι: ΦΛΚ-ΚΦΛ)

  27. Μπουκανιέρος said

    Κατά σύμπτωση συνάντησα προχτές το Φελέκη – εκεί που φαντάζεσαι.

  28. 27 Χα, αυτόν σκέφτηκα κι εγώ. Φαντάζομαι λέμε για τον ίδιο.

  29. @ Φραντζάτα ΜΟΥ, μάλιστα. Με την ευκαιρία θυμήθηκα και τα τσετσέκια, όπως λέμε εκεί στα ορεινά τους κατιφέδες, που επίσης αγαπάμε πολύ και είναι σε κάθε αυλή και μπαλκόνι, μέσα σε ντενεκέδες όμορφα βαμμένους …

  30. @12. Το 29 μου.

  31. αὐτὸ τὸ λουλοῦδι τὸ πρωτόδα στὸ ἐξοχικὸ ἑνὸς φίλου, ῥώτησα καὶ μοῦ εἶπαν ὅτι λέγεται ῥολόι. εἶναι πολὺ ἐντυπωσιακό. τὸ ἀγαπῶ.

  32. sarant said

    29: Τσετσέκια δεν το έχω ξανακούσει, θα είναι το τούρκικο τσιτσέκ.

  33. Immortalité said

    Ώστε η πασιφλόρα είναι το φελέκι… Ρολογιά ξέρω πως υπάρχει λουλούδι αλλά δεν ήξερα ποιο είναι.

    @13 Είχα ένα συμμαθητή Σαατσάκη και μια μέρα ο αγαπημένος μου φιλόλογος την ώρα που έπαιρνε παρουσίες του λέει: Εσύ ξέρεις ότι σε λένε Ρολογάκη έτσι; Είχατε κανένα ρολογά στο σόι; Κάγκελο ο συμμαθητής! 🙂

  34. ppan said

    Ρολογάκης.. Μου θυμίζει το ανέκδοτο με το σφουγγαράκι

  35. @32. Αφεντικό, δεν ξέρω την ετυμολογία του. Εμείς εκεί τσετσέκι το λέμε και το λατρεύω. Το είχα δει κάπου αλλού, δε θυμάμαι σε ποιο μέρος, και το λέγανε κατιφέ.

  36. @33: Είναι απίστευτο το πόσα ελληνικά επώνυμα έχουν σαν ρίζα τουρκική λέξη! Ειδικά επάνω στην Κατερίνη, που έχουμε πολλούς Πόντιους, σχεδόν όλα τα επώνυμα είναι μια τουρκική λέξη (συνήθως επάγγελμα, ή χαρακτηρισμός ανθρώπου) με κολλημένη την κατάληξη -ίδης!

    Αν ήξερα τουρκικά στο σχολείο, θα έσπαγα πολύ πλάκα με μερικούς! 🙂

  37. sarant said

    35 Κατιφές πρέπει να είναι η πανελλήνια ονομασία, υπάρχει και στο τσολιάδικο τραγούδι

  38. Κάνω επίκληση στη συλλογική σοφία διότι σε προσωπική επικοινωνία με τον Νικοκύρη δεν λύθηκε το ζήτημα.

    Μια φίλη ρώτησε τι σημαίνει στα κεφαλλονίτικα(;) μπαρμπατσόνια. Η λέξη προέρχεται από ένα ωραίο διήγημα του Μπάμπη Άννινου.
    http://www.greek-language.gr/greekLang/literature/anthologies/new/show.html?id=227

    Γράφει – και σόρι για τα σκουληκάκια:

    Ἡ Βασίλω−πρόσωπον στρογγύλον ὡς πανσέληνος, κολλημένον ἀμέσως εἰς τὸν κορμόν, ἄνευ τῆς ἐπεμβάσεως τοῦ λαιμοῦ, κόμη ἐν ἀταξίᾳ πάντοτε ὡς νεοσυλλέκτων τάγμα, φουστάνια κοντά, ποὺς φιλελεύθερος, μὴ ἀναγνωρίζων τὸν περιορισμὸν τοῦ ὑποδήματος. Ἀγαπᾷ τὰ μπαρμπατσόνια καὶ τὰ κοκκινογούλια.

    Κοκκινογούλια είναι τα παντζάρια οπότε τα μπαρμπατσόνια πρέπει να είναι κάποιο οπωροκηπευτικό. Μια έμμεση ένδειξη δίνει ο Δημητράκος: μπαρμπαρόσυκα=φραγκόσυκα. Το μπαρμπα(ρο)- είναι ίσως δηλωτικό προέλευσης.

    Η λέξη σε δύο μορφές, μπαρμπατσόνι και μπαρμπατσόνια, έχει ουσιαστικά τρεις όλες και όλες ανευρέσεις. Μια του Άννινου και οι άλλες δύο:
    1. «τραγιασκοφορα μπαρμπατσονια»
    2. «ΚΑΠΕΤΑΝΙΟ ΑΥΤΟ ΤΟ ΜΠΑΡΜΠΑΤΣΟΝΙ ΣΤΟ ΤΕΛΟΣ ΤΟΥ ΜΗΝΥΜΑΤΟΣ..ΠΩΣ ΤΟ ΒΑΖΕΙΣ?» (αναφερόμενος σε ένα smiley)

    Αν ξέρετε εσείς, ειδικά όσοι εντρυφούν στο κεφαλλονίτικο ιδίωμα.

  39. Immortalité said

    @35 Αυτό λες; Αυτό λες;

  40. Immortalité said

    Παρντόν για τη διπλή ερώτηση, ο δαίμων της κοπυπαστής 🙂

    @37 Νίκο ποιο είναι το τσολιάδικο τραγούδι; Όχι αυτό υποθέτω.

  41. @39. Ναίαίαίαίαί Ιμμόρ. Έχει όμως και ξαδερφάκια στα χρώματα.

  42. Immortalité said

    @41 Το ξέρω, έχουμε κάμποσους 🙂

  43. Ο κατιφές φυσικά από το τούρκικο kadife, που σημαίνει βελούδο, επειδή τα πέταλά του είναι σαν βελούδινα. 🙂

    Και άντε να κάνουμε και λίγο κέφι τώρα, με την Candan να τραγουδάει «kadifeden kesesi» (βελούδινο τσαντάκι/πουγκί):

  44. sarant said

    40: Όχι.
    Το Ιγώ είμ’ ιγώ

    Εν δυο εν δυο
    φστανέλα τσαρούχ φούντα φέσ’
    καμάρ λιβιντιά περηφάνια
    σωστός διπλωμένος κατφές

    Στην κατοχή το λέγαν άιν-τσβάι για τους ταγματασφαλίτες και δεν είχε «κατφές» αλλά «καμάρ των ταγμάτων ες-ες»

  45. Κατερίνα Περρωτή said

    OK!!! Αν το πάμε σε …γλέντι(!) έχω κι εγώ!!!

  46. Κατερίνα Περρωτή said

    Ξεσηκωτικόν..για όχι???!!!

  47. 38
    Στα ιταλικά, παντζάρια, τεύτλα, beets
    barbabietola

  48. gbaloglou said

    άλλο ένα με κατηφέδες

  49. romvos said

    Αγαπητή ομήγυρις, επειδή ειδοποιήθηκα από το φίλο Ορεσίβιοότι κάτι τρέχει στου Σαραντάκου και αναγιγνώσκοντας τα διαμειφθέντα κατανόησα ότι το βάρος κατοχής ενός σκίτσου του αθάνατου Μποστ είναι Μέγα και οι απορίεςπολλές και επιτακτικές, εξηγούμαι πάραυτα: Το σκίτσο έγινε από τον Μποστ κατά μήνα (μάλλον) Απρίλη του 1981 για λογαριασμό του περιοδικού ΤΡΥΠΑ Νο 3 που εξέδιδα κατ΄ εκείνους τους χαλεπούςχρόνους και με αφορμή το Θαύμα μιας εικόνας του Χριστού που εσείετο και εκινείτο ως εκκρεμές επί του τοίχου του Ειρηνοδικείου και πάνω από το κεφάλι του Προέδρου και ενώ στη δικαστική αίθουσα αλληλοσπαράσσονταν οι αντίδικοι. Το χριστεπώνυμον πλήρωμα οδήγησε την εικόνα στο ναό του Αγίου Κωνσταντίνου επί της ομωνύμου οδού όπου για μερικές εβδομάδες συνέρρεαν τα πλήθη των πιστών και προσκυνούσαν, μέχρις ότου κάποιος άθεος μασόνος δικαστικός αποκάλυψε ότι πίσω από τον τοίχο του Ειρηνοδικείου ευρίσκετο ένα τυπογραφείο με μια μεγάλη λινοτυπική μηχανή που όταν άρχιζε να δουλεύει όλα τα αντικείμενα στις γειτνιάζουσες αίθουσες εδονούντο και ολίγον κατ’ ολίγον εκινούντο αντιρρόπως…

    Με την ευκαιρία μεταφέρω στην ευγενή ομήγυρη ότι το περιοδικό ΤΡΥΠΑ, επανεξεδόθη μετά τριάκοντα (30) έτη ηλεκτρονικώς πλέον και στη διεύθυνση http://periodikotrypa.wordpress.com/ όπου μπορείτε να γευτείτε τους υπερώριμους έως και σήποντες καρπούς της συνεργασίας 19 αποθαμένων ως και 22 επιζώντων συνερ-γατών δημιουργών σε μια μοναδική επίδειξη διαχρονικότητας της τέχνης.

    Με φιλία-Τέος Ρόμβος (ακόμη ζωντανός)

  50. ppan said

    Α! Ωραία, όχι που είστε ζωντανός -το ξέραμε :)- αλλά για την εξήγηση!

  51. Immortalité said

    Και που είναι ζωντανός ο άνθρωπος ακόμα πιο ωραία! 😀

  52. sarant said

    49: Καλωσορίζω από το κονάκι μου τον κ. Τέο Ρόμβο και τον ευχαριστώ για τον σύνδεσμο με την αναβίωση της Τρύπας!

    Αν υπήρχε και το σκίτσο του Μποστ…..

  53. ppan said

    Μα ναι, δεν εκφραστηκα σωστά, χίλια συγνώμη, ωραία που ζει, και μάλιστα στη Σύρο. Χτες το διάβαζα, στον κατάλογο της έκθεσης -το είπα να πάτε;;

  54. ppan said

    54: Θα πάω αύριο πάλι, να το φωτογραφίσω; Δεν θα βγει καλό…

  55. Κατερίνα Περρωτή said

    Αχ βρε Νίκομ(!) εμας δε μας καλως ορίζεις δλδ? Κρίμα …και μολις μπήκα..!! κλαψ!!

  56. 38
    Συνεννόηση μεταξύ γλωσσολογούντων Ελλήνων: Κοκκινογούλια είναι τα παντζάρια… 🙂

    Γιάννης

  57. @55: Μάλλον δεν σας καλωσόρισε επειδή με το που ήρθατε στο κονάκι, του θυμήσατε τα χρέη του! 🙂
    Και είναι μεγάλος ηλε-μπαταχτσής ο Νικοκύρης!! 😆

  58. romvos said

    Ευχαριστώ, ευχαριστώ πολύ για τις ευχές μακροζωίας.
    Το ακόμη ζωντανός προέκυψε από κάποιο άλλο φόρουμ όπου με πεθάνανε κακείν κακώς -λίγο πριν, λίγο μετά τον προσφιλή Μανώλη Ρασούλη που ήταν και συνομίληκος…

    Για το σχέδιο του Μπόστ, ΤΡΥΠΑ Νο 3, σελίδα 5.
    Κλίκ εδώ: http://romvos.wordpress.com/periodiko-trypa/%cf%84%cf%81%cf%8d%cf%80%ce%b1-3/

  59. Κατερίνα Περρωτή said

    Εχω την ..ιδέα πως εμεις θα…»τακιμιάσουμε» κε Στέλιο!!! (Εχω λάθος???)!!!
    Πάντα καλά να είστε!!! Κι ο Νίκος που μας φιλοξενεί επίσης!!!

  60. JS said

    59: Οπα!

  61. Κατερίνα Περρωτή said

    Αχχχ… λάθος με πήρατε! ( Γι’αυτό εγώ δεν έμπαινα σε αυτά τα σαιτ!!!)

  62. sarant said

    55: Κατερίνα, είχα την εντύπωση ότι είχες ξαναγράψει, γι’ αυτό δεν σε καλωσόρισα. Αλλά δεν θα μου κρατήσεις κακία, ελπίζω.

    58: Φίλτατε Τέο, πολύ το χάρηκα το σκίτσο του Μποστ, σε ευχαριστώ τα μάλα. «Ο Θεός δια των σημείων τας εικόνας είναι σείων», άψογο! (Για να πω την αμαρτία μου, αποφεύγω την κλητική του επωνύμου για λόγους γραμματικούς).

  63. JS said

    61:
    αυτά τα σάιτ;
    Εννοείτε αυτό εδώ ΤΟ ΣΑΪΤ;
    Εγώ απλώς: Ωπα είπα λέω

  64. Κατερίνα Περρωτή said

    No offence Niko!

  65. Μπουκανιέρος said

    38 Δεν πρέπει να έχει σχέση με το μπαρμπαρο- (που δίνει διάφορες λέξεις σχετικά με το καλαμπόκι, π.χ. μπαρμπαρέλα) αλλά με το μπαρμπα- που δηλώνει γένι, με τη φυτική έννοια εδώ.
    Στα ιταλικά, barbabietola (μπαρμπαμπιέτολα) είναι το κοκκινογούλι, ή κάποιο είδος του τέλος πάντων γιατί υπάρχει και σκέτο bietola που δεν είμαι σίγουρος αν είναι ακριβώς το ίδιο.

    Υπάρχει και το μπαρμπατσόλι (σαλιάρα, πετσέτα φαγητού που την κρεμάς στο στήθος), αλλά δε νομίζω να έχει σχέση.

  66. JS said

    oh its cool

  67. Κατερίνα Περρωτή said

    είναι πιο…κουλ(!) και νομίζω εξαιρετικό!!!
    (δεν χρειάζεται να βλέπετε… μόνο να ακούτε!!)

  68. gpoint said

    # 62
    Δια πάσαν αμαρτίαν :

    …δίχα και καθέτως…

  69. Κύριε Ρόμβο, μιας που σας βρήκαμε, και μιας που μιλάτε για σκίτσα,
    λύστε μου σας παρακαλώ μια απορία.
    Ο Ηλίας Πετρόπουλος, στον «Κουραδοκόφτη» παραθέτει το γνωστό σκίτσο με τον Αρη Βελουχιώτη με ζαρτιέρες και αιδοίο:

    http://xyzcontagion.wordpress.com/2012/06/16/proti-fora-fimi-aris-velouxiotis-omofylofilos

    και γράφει επί λέξει:

    «Ο Ηλίας Πολίτης εδημοσίευσε, το 1973, αυτό το “ανήθικο” σκίτσο εις βάρος του Βελουχιώτη, προκαλώντας την οργή των κνιτών. Το σκίτσο ανήκει στον Τέο Ρόμβο»

    Αυτό το «ανήκει στον Τέο Ρόμβο» έχει πάρει πολλούς στο λαιμό του, διότι που να καταλάβει ο άλλος ότι όταν λέει «ανήκει» εννοεί ότι κατέχει (προφανώς το κομματάκι το χαρτί με το πρωτότυπο σκίτσο),
    και όχι «ανήκει», όπως λέμε «ο τάδε πίνακας ανήκει στον Πικάσο».

    Τελικά, μήπως μπορείτε να μας διαφωτίσετε για το σκίτσο αυτό, εννοώ, που ακριβώς δημοσιεύτηκε, και ποια είναι η δική σας εμπλοκή;;;

  70. Ή μήπως «κύριε Ρόμβε«, θα έπρεπε να πω;;;

  71. Βλέπω με χαρά, ότι ο πειρατής του Αιγαίου (αλλά όχι αιμοχαρής) Τέος Ρόμβος, φτιάχνει νέο τσούρμο…φίλων.
    Καλοτάξιδος ο συναρπαστικός Γεώργιος Νέγρος ο Τίγρης του Αιγαίου, Τέο.

  72. JS said

    67: Πολύ Μογκαντίσου και δεν το αντέχω

  73. Κατερίνα Περρωτή said

    ξερω θα αρέσει σε λιγους…
    δεν πειράζει…

  74. Κατερίνα Περρωτή said

    ααα ο τίτλος είναι «geçit yok», δλδ «δεν θα περάσουν!!» ; στα ελληνικά «No pasaran»
    Enjoy!

  75. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα, μεταξύ Γκρουπ Γιορούμ και Κυκλάδων!

  76. cchris74 said

    71. Είναι πραγματικά πολύ ωραίο οι συγγραφείς να έρχονται σε επαφή με τον κόσμο. Άλλωστε είναι ο τέλειος τρόπος επανατροφοδότησης και μπράβο σε όσους το κάνουν.

    Νίκο εχθές ρώτησα για το νέο λεξικό της ακαδημίας (το χρηστικό) και όχι το ιστορικό. Είχαν δώσει απο την ακαδημία και δείγματα λέξεων(το αβγό νομίζω και κάτι άλλα). Έχω λίγο τρέλα με τα λεξικά και τα παλιά τα ψιλογνωρίζω.

  77. sarant said

    76: Ωχ, μπερδεύτηκα. Το νέο λεξικό της Ακαδημίας είχε ανακοινωθεί για το τέλος του 2011 αλλά μετα πήγε για 2013. Παίζει ρόλο και η κακή συγκυρία. Νομίζω πάντως ότι είναι σχεδόν έτοιμο. Αν θα είναι καλό, δεν το ξέρω.

  78. Κατερίνα Περρωτή said

    Μα… είναι δυνατόν να τα ξέρεις όλα????!!!
    Παραιτούμαι!!!!!!

  79. 3. :
    Από πού προερχόταν η ατάκα με μια παιδική φωνή στις εκπομπές της Μαλβίνας Κάραλη:

  80. Για την ακρίβεια, προερχόταν από αυτό το τραγούδι, αλλά όχι από αυτή την εκτέλεση που είναι μεταγενέστερη. Η πρώτη είναι με έναν μικρό που ονομαζόταν Γιώργος Μανωλάς (τώρα θα είναι ολόκληρος άντρας), και αυτουνού η φωνή ακουγόταν στις εκπομπές

  81. cchris74 said

    77. Οκ λοιπόν θα περιμένουμε, ευχαριστώ.

  82. Κατερίνα Περρωτή said

    μπορεί να είναι άσχετο…αλλά
    ακούστε οι σχετικοί…

  83. Αρκεσινεύς said

    Μια ομορφιά, Νίκο, το άρθρο που ομόρφυνε ακόμη περισσότερο ο κατηφές έστω και χωρίς εικόνα. Πολλά μου θύμισες, πολλά έφερε στην επιφάνεια της μνήμης ο Ορεσίβιος στο 11. Να είστε καλά όλοι σας.

    Στην Αμοργό ρολόι, όχι ρολογιά.

  84. Μιχαλιός said

    Αφού ετυμολογήσαμε και τον κατιφέ, να μην ξεχνάμε πως ο αραβικός του πληθυντικός μας δίνει το καταϊφι!

  85. sarant said

    Μπράβο!

  86. Lelejohn said

    @4: Για το τσάρκι λέω όχι για το τσέρκι. Το τσάρκι είχε μία τροχαλία και λογικό να βγήκε από το τούρκικο τσαρκ που όπως αναφέρατε σημαίνει τροχός.

  87. sarant said

    86: Συγνώμη, νόμιζα ότι είναι άλλος τύπος της ίδιας λέξης.

  88. ΣοφίαΟικ said

    Τσετσέκια ξέρω κι εγώ τους κατηφέδες, αυτά εδώ δηλαδή
    , Νίκο,
    οπότε δεν ξερω κατά πόσο είναι τοπική η ονομασία.

  89. ΣοφίαΟικ said

    Μου έφαγε το σύνδεσμο… 😦

  90. sarant said

    88: Η γενέτειρά σου από το χωριό του Ορεσίβιου είναι δυο σφεντονιές απόσταση (αλλά πρέπει να ρίχνει τη σφεντόνα καλά).

  91. Ούτε τα φάγαμε, ούτε τα τρώμε όλοι μαζί! Απόδειξη ότι, αυτή τη στιγμή γυρίζω στο σπίτι μου, μετά από επαγγελματική συνάντηση. Βέβαια δημιουργικό το αντικείμενο, άρα χαλάλι.
    Αλλά πως να πας για ύπνο αν δε μυριστείς ρολογιές που φυτεύει ο Νικοκύρης και τσετσέκια που αναδύονται στη μνήμη και σε μεθούν;
    Έχουμε και λέμε:
    @76. Ιδιαίτερα με συγγραφείς, σαν τον Τέο Ρόμβο, που εκτός του ότι χειρίζονται με μαεστρία τη γλώσσα, κυρίως, είναι «πλήθωνες», πλήρεις εμπειριών και βιωμάτων.
    @83. Φίλτατε Αρκεσινεύ, θα σου ταχυδρομήσω ένα τσετσέκι. Δεν χάνει το άρωμά του. Αλλά γιατί λες χωρίς εικόνα; Έχει άδικο να θυμώσει η Ιμμόρ(39), αλλά και ο Gbaloglou(48);
    @ 69. Βασιλική, ο πειρατής θάχει βγει για κούρσο (εικόνων, λέξεων, ονείρων, συναισθημάτων). Κάποια στιγμή θα γυρίσει και θα σου απαντήσει, είμαι σίγουρος.
    Καληνύχτα.

  92. Εν τω μεταξύ ούτε ο Νικοκύρης κοιμάται, ούτε η Σοφία Οικ. Νίκο, αν η Σοφία είναι από τη Μεσσηνία, είναι δυο σφεντονιές τόπο. Το ίδιο αν είναι από Γορτυνία Αρκαδίας. Αν όμως είναι από Ολυμπία, τότε μισή σφεντονιά ή καμία!

  93. sarant said

    Μπα, από Αχαΐα είναι, γίναν δυόμιση οι σφεντονιές. Λεκανόστ από μένα… [Καληνύχτα στην εδώ διάλεκτο]

  94. JS said

    93:
    Μπα, στη Βουλγαρία είσαι;
    лека нощ

  95. Κατερίνα Περρωτή, θυμάσαι τον Κώστα τον Κλάδη;

  96. sarant said

    94: Όχι, αλλά έχει καθιερωθεί στη διάλεκτο του ιστολογίου 🙂 Καλημέρα!

  97. atheofobos said

    79@Nomadicuniversality
    Μου έλυσες μια απορία που είχα από τότε!
    Ευχαριστώ!

  98. Zoumias said

    Να προσθέσω κάτι για την ρολογιά. Στην Πελοπόννησο θεωρούν το φυτό γρουσούζικο γιατί «μετράει τις ώρες»!

  99. opk said

    To felicitas από το felek ή αντίστροφα;

  100. sarant said

    Απλή σύμπτωση

  101. gbaloglou said

    Όπως καθαρά συμπτωματική είναι και η ηχητική συγγένεια ανάμεσα σε κατηφέ και κατήφεια 🙂 🙂

    [Βεβαίως το τραγούδι που έστειλα στο 48 είναι κατηφές…]

  102. sarant said

    101: 🙂 🙂 🙂

  103. JS said

    101: Είναι να μη σε πάρει η κατηφόρα. Σε πιάνει κατήφεια. [Και αντιστρόφως]

  104. Το φελέκι δεν είναι κακό. το γαμώ είναι (κατά τας κοσμίας συμβάσεις)

    Μπου ντουνιά τσαρκ φιλέκ
    Ο Παπαδιαμάντης το είπε και το μετέφρασε ορθότατα. Λείπει το προαιρετικό dir (είναι), ή καλύτερα idir όπως γραφόταν στην τουρκική του περασμένου αιώνα, πριν το dir γίνει πρόσφυμα.

  105. Νίκος Μαστρακούλης said

    Υπήρξε και κινηματογραφικός Κατηφές: Στην ταινία «Εκατό χιλιάδες λίρες» του 1948, ο Γιώργος Δαμασιώτης υποδύεται τον Διονύση Κατηφέ απ’ το Τσιρίγο.

  106. Απο το λεξικο του Wehr : falak (το ρημα) to have round breasts(girl);to predict the future,prophesy
    και το ουσιαστικο : celestial sphere;celestial body;star;circuit,orbit
    Οποτε μαλλον η εννοια της προβλεψης του μελοντος ειναι σχετικη και μαλλον οχι της κατοχης στρογγυλων μαστων

  107. sarant said

    107: Από την ουράνια σφαίρα βγήκαν και οι σφαιροειδείς μαστοί 🙂

  108. […] https://sarantakos.wordpress.com/2012/07/10/feleki-2/ […]

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: