Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Κουβέντες για το αλάτι

Posted by sarant στο 23 Ιουλίου, 2012


 

Καλοκαίρι είναι, από σαββατοκύριακο ερχόμαστε, ταιριάζει να μιλήσουμε για το αλάτι. Πρέπει όμως να σας προειδοποιήσω ότι το άρθρο που ακολουθεί, βασισμένο σ’ ένα παλιότερο δικό μου κείμενο, γραμμένο για ένα έντυπο περιοδικό όπου υπήρχε περιορισμός έκτασης, ούτε κατά διάνοια δεν εξαντλεί το τεράστιο και εξαιρετικά γοητευτικό θέμα του αλατιού και του ρόλου που έπαιξε στη ζωή και την κουλτούρα μας. Βιβλίο θα μπορούσε να γραφτεί (και πιθανότατα έχει γραφτεί) για το αλάτι. Τέλος πάντων, κάθε συμπλήρωση είναι καλοδεχούμενη.

Όταν λέμε αλάτι εννοούμε το χλωριούχο νάτριο, την ουσία που δίνει στο θαλασσινό νερό την ιδιαίτερη γεύση του· άλας στα αρχαία, αλλά δεν είναι αυτός ο πιο παλιός τύπος. Υπήρχε στα παλιότερα αρχαία ο αλς, που σήμαινε το αλάτι, και η αλς, που ήταν η θάλασσα, και ειδικότερα η θάλασσα που είναι κοντά στη στεριά, ενώ για την ανοιχτή θάλασσα είχαν τις λέξεις πέλαγος και πόντος. Η αλς επιβιώνει στη στερεότυπη φράση παρά θίν’ αλός. Είναι λέξεις της μεγάλης οικογένειας που μας έδωσε επίσης τον αλιέα, τον αλμυρό, τον Άλιμο. Από το αρσενικό ο αλς, και συγκεκριμένα από την αιτιατική τους άλας, πλάστηκε, κατ’ επίδραση άλλων φαγώσιμων που είναι ουδετέρου γένους, το άλας, και αυτό χρησιμοποιείται από τον Αριστοτέλη και μετά. Στη νεότερη γλώσσα, βέβαια, όταν λέμε άλας εννοούμε συνήθως όχι το χλωριούχο νάτριο (το αλάτι) όσο κάποια άλλη χημική ένωση, ή τα αναθεματισμένα τα άλατα που μας ταλαιπωρούν όταν συσσωρεύονται είτε στις αρθρώσεις μας είτε στους σωλήνες του νερού.

Σήμερα έχουμε ψυγεία, έχουμε και κονσέρβες, έχουμε κι άλλους τρόπους να συντηρούμε τα τρόφιμα για πολύ καιρό, αλλά όλ’ αυτά είναι εφευρέσεις σχετικά πρόσφατες· όλες τις προηγούμενες χιλιετίες, το βασικό συντηρητικό των τροφίμων ήταν το αλάτι, γι’ αυτό και ήταν πολύτιμο. Τόσο πολύτιμο που μέχρι και σήμερα εκατομμύρια άνθρωποι στον πλανήτη πληρώνονται σε αλάτι, αν και όχι πραγματικά αλλά ετυμολογικά! Εξηγούμαι: το αλάτι στα λατινικά ήταν sal (ίδια ινδοευρωπαϊκή ρίζα με το δικό μας αλς, απ’ όπου το γαλλικό sel, ενώ από την αντίστοιχη παλαιογερμανική ρίζα βγήκε το αγγλικό salt). Οι Ρωμαίοι λεγεωνάριοι εισπράττανε από το κράτος ένα χρηματικό επίδομα για να αγοράζουν το αλάτι τους, και αυτό το επίδομα λεγόταν salarium, αλατικό ας πούμε. Και από αυτό το salarium έχει βγει το σημερινό salaire των γάλλων ή το salary το αγγλικό που έφτασε, χάρη στην παγκοσμιοποίηση ίσαμε την Ιαπωνία, όπου ο μισθωτός εργαζόμενος λέγεται sarariman, από το αγγλικό salary-man (οι Γιαπωνέζοι δεν τα πάνε καλά με τον φθόγγο λ).

Από το λατινικό sal έχουμε κι άλλες λέξεις στο λεξιλόγιό μας. Τη σαλάτα, βέβαια, από το βενετικό salata, κατά λέξη αλατισμένη· αλλά και το σαλάμι· επίσης τη σάλτσα (που ανάγεται σε μια λατινική μετοχή salsus = αλατισμένος), τη σαλαμούρα (δηλ. την άλμη), αλλά και τη σάλσα (τον χορό).

Επειδή το αλάτι νοστιμίζει τα φαγητά, μεταφορικά αλάτι ονομάζεται κάθε τι που προκαλεί ευχαρίστηση· για κάποιον πνευματώδη λέμε ότι αλατίζει τη συζήτηση με αστεία, ενώ ανάλατος είναι ο βαρετός άνθρωπος. Καμιά φορά βάζουμε μέσα και τον αχώριστο σύντροφο, το πιπέρι, και λέμε για το αλατοπίπερο, για ένα στοιχείο που αν και δεν είναι απολύτως απαραίτητο προσδίδει ενδιαφέρον, κάνει τερπνή τη ζωή ή μια κατάσταση. (Αλάτι και πιπέρι λεγόταν μια εκπομπή του Φρέντι Γερμανού τα πρώτα χρόνια της ελληνικής τηλεόρασης, αρχές δεκαετίας 1970). Το ανάλαφρο και πνευματώδες ύφος, άλλωστε, το έλεγαν αττικόν άλας. Βέβαια, το να έχει αλάτι ένα κείμενο είναι καλό, αλλά ο αλμυρός λογαριασμός στο εστιατόριο δεν μας αρέσει, γιατί σημαίνει ακριβός, παραπάνω από το αναμενόμενο -εδώ έχουμε μεταφραστικό δάνειο από τα γαλλικά.

Η εικόνα αυτή του αλατιού ως του στοιχείου που νοστιμίζει (και συντηρεί) τα άλλα φαγητά μας πηγαίνει πίσω στο Ευαγγέλιο, όταν ο Ιησούς αποκάλεσε τους μαθητές του «το άλας της γης»: υμείς εστέ το άλας της γης· εάν δε το άλας μωρανθή, εν τίνι αλισθήσεται; Μια και βρεθήκαμε σε βιβλικά συμφραζόμενα, να αναφέρουμε και την άλλη φράση με το άλας, που είναι κληρονομιά από την Παλαιά Διαθήκη, το έμεινε στήλη άλατος, που βέβαια παραπέμπει στην ιστορία με τη γυναίκα του Λωτ που έκανε το λάθος να αγνοήσει τις εντολές του Λωτ και να στραφεί πίσω της να αντικρίσει τα Σόδομα (ή ίσως τα Γόμορρα) που καίγονταν. Το Αλάτι της γης (The Salt of the Earth) είναι μια ταινία του 1954 για μια απεργία ανθρακωρύχων, που όλοι οι βασικοί της συντελεστές μπήκαν στη μαύρη λίστα του Χόλιγουντ. Κάπου εδώ μπορούμε να βάλουμε και τον δίσκο του Μίμη Πλέσσα και Δημήτρη Χριστοδούλου «Για μια σταγόνα αλάτι» (1973), με τον Καλογιάννη και την Πέτρη Σαλπέα, που έχει την ιδιομορφία ότι το τραγούδι που περιέχει (περίπου) τη φράση του τίτλου του δίσκου έχει άλλον τίτλο, Κράτα το φιλί.

Ας γυρίσουμε όμως στο αλάτι και ας συνεχίσουμε με τα φρασεολογικά του. Όταν θέλουμε να πούμε  ότι με κάποιον μας συνδέουν παλαιότατοι δεσμοί φιλίας, ότι έχουμε περάσει μαζί πολλές δυσκολίες, και έχουμε υποχρεώσεις ο ένας  απέναντι στον άλλο, που δεν πρέπει να λησμονήσουμε, τότε λέμε ότι έχουμε φάει μαζί ψωμί κι αλάτι. Εδώ το ψωμί και το αλάτι δηλώνουν το κοινό δείπνο, και το κοινό τραπέζι ως δεσμός φιλίας είναι πανάρχαια ιδέα. «Άλας και τράπεζαν μη παραβαίνειν» ήταν μια αρχαία παροιμία, ενώ σε μεσαιωνική διήγηση δίνεται όρκος «εις το ψωμί και εις τ’ άλαν».  Η ιδέα υπάρχει και σε άλλους λαούς, έστω κι αν οι δυτικοί προτιμούσαν περισσότερο να δηλώνουν το ομοτράπεζο με ψωμί και κρασί και να ορκίζονται super panem et vinum, στο ψωμί και στο κρασί δηλαδή.

Από την άλλη, όταν θέλουμε να συμφιλιωθούμε με κάποιον και να λησμονηθούν και οι αιτίες της φιλονικίας μας αλλά και τα πικρά λόγια που έχουμε ανταλλάξει, λέμε: όσα είπαμε, νερό κι αλάτι, να διαλυθούν δηλαδή χωρίς ν’ αφήσουν ίχνη όπως διαλύεται το αλάτι μέσα στο νερό. Από την παράλλη, όταν δείρουμε κάποιον αλύπητα, λέμε τον έκανε του αλατιού, που ο Ν. Πολίτης το εξηγεί από το ότι είναι ανάγκη να βάλουν αλάτι στις πληγές του για να θεραπευτούν· δεν το αποκλείω, γιατί το αλάτι είχε αντισηπτική χρήση, αλλά βέβαια το αλάτι στις πληγές είναι μεγάλο μαρτύριο. Λέμε άλλωστε «βάζω/ρίχνω αλάτι στις πληγές», όταν υπενθυμίζουμε δυσάρεστα γεγονότα που ακόμη ενοχλούν τον συνομιλητή μας, αλλά ίσως να είναι μεταφορά του αγγλικού to rub salt in the wound, αφού στα ελληνικά πιο διαδεδομένη είναι η έκφραση ξύνω/ανοίγω παλιές πληγές.

Και στη λαογραφία το αλάτι έχει εξέχουσα θέση: ανάμεσα στ’ άλλα, οι παλιές νοικοκυρές συνήθιζαν να ρίχνουν κρυφά λίγο αλάτι πίσω από την πλάτη του μουσαφίρη που αργούσε να φύγει. Να κλείσω έτσι το άρθρο μου, πριν αρχίσουν οι αναγνώστες να ρίχνουν αλάτι!

 

197 Σχόλια προς “Κουβέντες για το αλάτι”

  1. ppan said

    Καλημέρα. Salt of the Earth είναι και το πολύ γνωστό τραγούδι των Ρόλιν Στόοουνς

  2. ppan said

    Α και το «Αλάτι στα φυστίκια», παλιότερη συλλογή αστυνομικών διηγημάτων -πολύ καλών- της Αθηνάς Κακούρη.

  3. Καλημέρα. Ο Ηρόδοτος θαρρώ (μπορεί να κάνω λάθος) μιλά περιφρονητικά για τους λαούς που δεν γνωρίζουν το αλάτι.

  4. voulagx said

    Νικοκυρη, κουβεντα για το αλατι χωρις τις σαλατουρες γινεται; Θα διαμαρτυρηθουν τα προβατα! 🙂
    https://sarantakos.wordpress.com/2012/07/23/alati/

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και τις προσθήκες!

  6. Άσπαρτο και αφύτευτο και στο σακί δεμένο. Τι είναι ;

  7. Να μην ξεχάσουμε και το Vinegar and Salt των Hooverphonic…

  8. JS said

    Κι η Σαλαώρα της Αρτας, διαβάζω εδώ από το Σαλ-αγορά, την αγορά του αλατιού που παραγόταν στις όχθες του Αμβρακικού.

  9. Νέο Κid said

    Και το (κάποτε)λίκνο της μουσικής Salzburg

  10. JS said

    Κριμπάς δεν είναι μόνο ο φίλος και καθηγητής μου Ακαδημαϊκός Κώστας Κριμπάς. Μου έλεγε ότι το όνομά του είναι από το αρβανίτικο αλάτι. Κριμπάς είναι κι η Αλίαρτος !

  11. Και h Salt Lake City, η πρωτεύουσα της Γιούτα.

  12. Το ρεμάλι της Φωκίωνος Νέγρη said

    Το «άλας» προέρχεται από τη λέξη «αλς» που σημαίνει θάλασσα. Τώρα γιατή η θάλασσα ονομάστηκε αλς, είναι μια απορία που θα μας λύσει ο πανελληνίου φήμης γλωσσολόγος-τηλεβιβλιοπώλης-φασίστας (ή καραγκιόζης) Άδωνης Γεωργιάδης:

  13. sarant said

    10: Αυτό δεν το ήξερα!

    6: Να το πάρει το ποτάμι;

  14. atheofobos said

    Υπήρξε και το συγκρότημα της Νέας Υόρκης Salt-N-Pepa με μουσική hip hop.

  15. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Αν ρίξεις αλάτι κρυφά πίσω από την πλάτη της εγκύου, ανάλογα από την πλευρά που θα ξυστεί, θα μάθεις αν έχει αγόρι ή κορίτσι…
    Ισχυρότατο «μαγικό» κόλπο που εφάρμοσε η μάνα μου στη γυναίκα μου κατά την πρόσφατη εγκυμοσύνη. Τόσο ισχυρό που, αφού ο υπέρηχος έδειξε το φύλο, μας αποκάλυψε κι αυτή ότι το αλάτι το είχε πετύχει… 😀

  16. atheofobos said

    6@
    Το αλάτι. Δεν το έχεις σπείρει και δεν το έχεις φυτέψει αλλά το έχεις βάλει σε σακί.

  17. Χ. Αρβανιτίδης said

    «…worth his salt.» Πάντα μου άρεσε η φράση, την βρίσκω πολύ ποιητική.

  18. τυφλόμυγα said

    Καλημέρα. Αρκετά ενδιαφέρον άρθρο. Δεν ήξερα για την παγκόσμια (! :)) σχέση αλατιού – μισθού.
    Αν έχει κάποιος υπέρταση οφείλει να τρώει από ελάχιστο εώς καθόλου αλάτι. Αν πάλι έχει υπόταση πρέπει να τρώει αρκετό αλάτι ειδικά τους καλοκαιρινούς μήνες. Δεν ξέρω τί προτείνει η επιστήμη για το αλάτισμα του φαγητού αν στο ίδιο σπίτι συμβιώνουν ένα υπερτασικό κι ένα υποτασικό άτομο.

    Υπάρχει και η εκπομπή της ΕΤ3 Το αλάτι της γης.

  19. Књаз Неретве said

    H προσφορά αλατιού και ψωμιού (σερβικά: хлеб и со, σλαβομακεδονικά: леб и сол μεταξύ άλλων) είναι τυπική χειρονομία φιλοξενίας στους σλαβικούς λαούς

  20. Δημήτρης Μ. said

    Το αλατορυχείο στη Wieliczka της Πολωνίας, κοντά στην Κρακοβία. Είναι άγνωστο, σχετικά, μέρος, αλλά εξαιρετικά εντυπωσιακό. Η εκκλησία που βλέπουμε στο 1.30 και όλα τα γλυπτά κλπ είναι σκαλισμένα στους βράχους μέσα στη γη.

  21. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    17: Κι εμένα μου αρέσει αυτή η έκφραση!

    Να προσθέσω, σε σχέση με το «ψωμί κι αλάτι», ένα απόσπασμα από άρθρο του φίλου Θ. Μωυσιάδη:

    Γιατί είχαν το αλάτι σε τόση υπόληψη; Όχι μόνο επειδή έδινε γεύση στα τρόφιμα. Κυρίως επειδή είναι συντηρητικό, επειδή προστατεύει από τη φθορά και τη σήψη. Δεν απορούμε ότι, εξαιτίας αυτών των χαρακτηριστικών του, το αλάτι ως στοιχείο τής κοινωνίας τής τραπέζης (Ν. Πολίτης) συμβόλιζε σταθερότητα, μονιμότητα, αξιοπιστία. Γι’ αυτό, σε διάφορους πολιτισμούς, όταν συνάπτονταν συμφωνίες, οι συμβαλλόμενοι γευμάτιζαν μαζί τρώγοντας και αλάτι, έτρωγαν ψωμί και αλάτι, πράγμα που αποτελούσε υπόσχεση πιστότητας, αμοιβαία δέσμευση. Στη Βίβλο οι Εβδομήκοντα απέδωσαν αυτή τη διαδικασία με τη φράση διαθήκη ἁλός «συνθήκη αλατιού».

    Όταν χρησιμοποιούμε λοιπόν τη φράση φάγαμε μαζί ψωμί και αλάτι, έχουμε στον νου μας, όχι ένα πλούσιο τραπέζι, αλλά κάποιον παλιό, δοκιμασμένο, έμπιστο φίλο. Αυτό το όμορφο ίχνος φέρνει μαζί του ένα ισχυρό μάθημα από το παρελθόν: ότι έχει πάντοτε σημασία να είμαστε αξιόπιστοι φίλοι και ότι η φράση αυτή αποκτά περισσότερο νόημα όταν την πουν για εμάς οι άλλοι…
    (το υπόλοιπο άρθρο εδώ:
    http://linguarium.blogspot.gr/2011/02/blog-post.html )

  22. ;τρώγεται ανάλατη η σαλάτα;
    ;τρώγεται ασαλάτιστο το κρέας ή το ψάρι;
    ….γκαρσόν, σαλάτισέ μας, παρακαλώ…

    ;τί σόι πράμα είναι ο αλμυρός,
    τουζλού κουραμπιές;

  23. JS said

    18:
    >Δεν ξέρω τί προτείνει η επιστήμη

    Ντεπεντς ον χις ΣΑΛερυ!

  24. τυφλόμυγα said

    Υπάρχει βέβαια κι η Υδριάδα: http://news.in.gr/greece/article/?aid=810495

    15 Γρηγόρη, η μαμά μου έχει πετύχει φύλο και ημερομηνία γέννησης χωρίς κόλπα. Είδε την κοιλιά φίλης, έδωσε το χρησμό της και έπεσε μέσα. 😉

  25. JS said

    22:
    Σαλατίσουμε και σταφυλίσουμε, του Σουρή .

  26. sarant said

    19: Πρίγκιψ, καλώς ήρθατε!

    15-24: Ε, αυτό λέω κι εγώ: τι να μας πουν οι ειδικοί, μαιευτήρες και υπερηχογραφήματα! Πού είναι ο Διαμαντής να το δει και να γράψει κι άλλο άρθρο;

  27. Νέο Κid said

    Στην Κουμπαρία το αλάτι μόνο άλας. Εξού και το καλαμαρίστικο λογοπαίγνιο «μου δίνεις το κάλας;» 🙂

  28. Τσούρης Βασίλειος said

    1. Ο Μαχάτμα Γκάντι και η πορεία του αλατιού το 1930, διαμαρτυρία για τον φόρο των αποικιοκρατών Άγγλων…
    2. Δείτε και την ταινία του Εric valli » Ηimalaya» και τον τιτάνιο αγώνα κάποιων κοινωνιών να προμηθευτούν αλάτι ανταλάσσοντάς το με δημητριακά…

  29. Νέο Κid said

    Επίσης, η καλή μαρκάλα στα εγωπρόβατα επιβάλει ικανή ποσότητα άλατος στην τροφή τους. Χμμ.. Άλας της μαρκάλας, ναι κολλάει! 🙂

  30. JS said

    27:
    Κι άλλο τρέιντμάρκ της Καλαμαρίας: ΡΕΑ , Θεά του αλατιού !

  31. Νικοκύρη, κουβέντα για το παστό χοιρινό ε; Μάλιστα! Φταίω εγώ, αν έρθεις από τα μέρη μου, να μη σου προσφέρω τον αυθεντικό καγιανά, (μιλάμε για θεϊκό πράμα) που είναι τηγανιά με ντομάτα, αυγό, φέτα, πιπεριές κλπ αλλά δε νοείται χωρίς παστό χοιρινό; Αυτά είναι κόλπα ζόρικα της Ηλείας, της Αρκαδίας και της Μάνης. Καγιανά λένε σε κάποια άλλα μέρη και την παραπάνω τηγανιά, ακόμη κι αν δεν περιλαμβάνει παστό χοιρινό. Αλλά για τους επαΐοντες, χωρίς παστό χοιρινό δεν είναι καγιανάς, είναι απλώς… στραπατσάδα. (Σκορδαλιά χωρίς σκόρδο γίνεται;)
    Ο καγιανάς ήταν το πρόχειρο φαγητό, όταν έφτανε στα σπίτια μας κάποιος επισκέπτης, που δεν τον περιμέναμε, ώστε να έχουμε προετοιμαστεί, π.χ. να έχουμε μαγειρέψει κανένα κόκορα με χυλοπίτες. Γεμίζαμε και την πεντακοσάρα με κρασί και «καλώς κοπιάσατε» – «καλώς σας βρήκα»!

  32. JS said

    29:
    >Άλας της μαρκάλας

    Εψαχνα να βρω για «μαρκάλα» και έπεσα στο «νταβραντισμένος» κι από κει «στα δύο νταβραντισμένα παληκάρια»:

  33. sarant said

    Κι άμα είναι γεμάτη η πεντακοσάρα, ποιος σκέφτεται τον κόκορα!

  34. Πάντα είχα την απορία αν σχετίζεται ετυμολογικά η λέξη αλς με τη λέξη θάλασσα

  35. Σύμφωνα με κάποιες απόψεις η λέξη θάλασσα είναι προελληνική .Δεν ξέρω αλλά αλς και θάλασσα σαν να έχουν κοινή προέλευση ακούγονται.

  36. blauwriter said

    «Deux Mulets cheminaient, l’un d’avoine chargé,
    L’autre portant l’argent de la Gabelle». Απόσπασμα από το Les deux Mulets
    Livre I – Fable 4 – Jean de La Fontaine.
    Gabelle ονομαζόταν ένας έμμεσος φόρος σε διάφορα προϊόντα αρχικά και τελικά αποκλειστικά στο αλάτι. Ανάλογος φόρος υπήρχε στα ρωμαϊκά χρόνια και επιβλήθηκε εκ νέου στη Γαλλία από τον 13ο αιώνα. Ο φόρος αυτός υπήρξε ιδιαίτερα αντιδημοφιλής (και καταργήθηκε μόλις το 1945, στη Γαλλία). (http://fr.wikipedia.org/wiki/Gabelle_du_sel). Πολλές εξεγέρσεις σημειώθηκαν εξαιτίας του. Φόρος άλατος επιβλήθηκε σε διάφορες ιστορικές περιόδους σε διάφορα άλλα μέρη του κόσμου. Χωρίς να έχω διασταυρώσει τα στοιχεία, σταχυολογώ αναφορές από το διαδίκτυο:
    «Η φορολογία στο αλάτι είναι μερικώς υπεύθυνη για την πτώση της Κινέζικης αυτοκρατορίας, ο Γαλλικός φόρος αλατιού (γνωστός ως gabelle) συνεισέφερε στην Γαλλική επανάσταση και ο Γκάντι πήρε μέρος σε μια διαμαρτυρία εναντίον ενός τέτοιου φόρου το 1930, θέτοντας τα θεμέλια για ένα κίνημα ανεξαρτητοποίησης της Ινδίας από την Αγγλική κατοχή» (http://diolkos.blogspot.gr/2011/04/10_28.html).
    «Επί οθωμανικής αυτοκρατορίας οι αλυκές ανήκαν στις κατά τόπους κοινότητες και πόλεις ή σε ιδιώτες οι οποίοι τις καλλιεργούσαν και κατέβαλαν το αλατιάτικο, κατά κεφαλήν φόρο, στις τουρκικές Αρχές.
    Το 1823, το αλάτι έγινε μονοπωλιακό είδος και μέχρι το 1900 όλες οι αλυκές πέρασαν στο κρατικό μονοπώλιο.
    Το 1893 μετά την πτώχευση της Ελλάδας επί Τρικούπη για να αποπληρωθούν τα δάνεια της χώρας στους ξένους δανειστές εκχωρήθηκε φόρος από το μονοπώλιο αλατιού. Το χρέος εξοφλήθηκε μετά από 92 χρόνια, μόλις το 1985 όπου και καταργήθηκε το μονοπώλιο και ιδρύθηκε η δημόσια επιχείρηση “Ελληνικές Αλυκές Α.Ε.”
    Το αλάτι σήμερα φορολογείται με 9% επί της τιμής του» (http://chemistry2011-a.blogspot.gr/2011/04/blog-post_7620.html).
    Ενδιαφέρουσα είναι η λέξη «αλατιάτικο» που φέρνει στο νου και άλλες λέξεις σε –άτικο, όχι τυχαία όπως μαρτυρά άλλο απόσπασμα:
    «[…] Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, της Εκδοτικής Αθηνών […], διαβάζουμε (τόμος Ι): » Οι έκτακτοι φόροι και αγγαρείες που επιβάλλονταν για τις ανάγκες των διοικητικών οργάνων, για την επισκευή των οχυρωματικών έργων, για τη συντήρηση των οδών και των γεφυρών, για την εξάρτυση του στρατού και του στόλου, για τις έκτακτες ανάγκες των εκστρατειών κλπ. έτειναν με την πάροδο του χρόνου να γίνονται καταπιεστικότεροι και επαχθέστεροι από τους τακτικούς φόρους. Στρατιές φοροεισπρακτόρων, ζαμπίτηδων, ταγσηλδάρηδων, καδήδων, σερέτ-δαβάδων, βεκίληδων, δραγουμάνων, μαμούρηδων και πουμπασίρηδων, απομυζούσαν τους φτωχούς ραγιάδες απαιτώντας διάφορα πρόστιμα, όπως το «φονικό» και το «κερατιάτικο» και έκτακτες εισφορές, όπως το «αλατιάτικο», «γρασιδιάτικο», «πανιάτικο» […] (http://stavento8.blogspot.gr/2010_04_01_archive.html)
    «Κατά το 17ο και το 18ο αιώνα έπαιζε σημαντικό ρόλο το αλάτι, τόσο ως μέσο κονσερβοποίησης τροφίμων, όσο και για χρήση του στην υαλουργία, κεραμοποιία, σαπωνοποιία κ.ο.κ. Στη διάρκεια τριών αιώνων, από το 15ο στο 18ο, αυξήθηκε η τιμή του αλατιού στο εξαπλάσιο της αρχικής. Δίπλα στην προφανέστατη αυτή σημασία του αλατιού ως υλικού παραγωγής, ήταν και η σημασία του για τα φορολογικά έσοδα, δεδομένου ότι παραδοσιακά υπήρχε φόρος άλατος στην Ευρώπη. Υπολογίζεται ότι τα έσοδα των Βαυαρών ευγενών προέρχονταν κατά το ένα τρίτο από τη φορολογία του αλατιού». (http://sfrang.com/historia/selida421.htm)
    Και μια δική μου συνεισφορά:
    Η φιλοδοξία είναι στον άνθρωπο ό,τι το αλάτι στο φαγητό. Αν βάλεις πολύ, δεν τρώγεται.

  37. JS said

    31, 33:
    Πενταήμερη στου Ορεσιβίου!

  38. blauwriter said

    34: Μια φίλη έλεγε πως η λέξη θάλασσα είναι ηχομιμητική. Φανταστείτε έλεγε πώς κάνει το νερό όταν σκάει σε μια αμμουδερή παραλία, «θα» είναι το σκάσιμο του κύματος, «λα», όταν μπαίνει στη στεριά (ανεβαίνει προς τα μέσα και σε βρέχει), «σσα) είναι όταν κατεβαίνει παρασύροντας την άμμο (Η προσέγγισή της δεν διεκδικεί δάφνες επιστημονικότητας).
    «Σσσς
    Γέρασα με τα θα και τα λα των κυμάτων
    Ψήθηκα στη σιωπή»

  39. alex said

    χωρίς να παίρνω κι όρκο, νομίζω ότι στη Βαβυλωνία του Βυζάντιου υπάρχει η έκφραση «να σ’ αλατίσω να μη βρωμίσεις» που λέει ο Ανατολίτης στο Λογιότατο

  40. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα!

    39: Πράγματι υπάρχει η φράση, αλλά δεν είμαι απόλυτα βέβαιος για τη σημασία. Ειρωνικό μάλλον: είσαι (τάχα) τόσο πολύτιμος που θα σε αλατίσω για να διατηρηθείς. Αλλά δεν είμαι σίγουρος.

  41. και πίτσα ασαλάμιστη και ατύρωτη,
    δλδ νηστίσιμη)
    22 κουραμπιές αλμυρός κατά
    μπουγάτσα αλμυρή

    Γερόντων παίρνε συμβουλή
    κι αθρώπω περασμένω,
    απού ‘χουνε πολύ ψωμί
    κι αλάτσι φαωμένο

  42. Δίχως αλάτσι το φαΐ άνοστο και κακό ‘ναι,
    και δίχως γλέντι η ζωή σωστό μηδενικό ‘ναι.

  43. @37. Καλώς να κοπιάσετε!

  44. LandS said

    #38
    Είπαμε τα ελληνικά είναι η μόνη νοηματική γλώσσα.
    Πάει λίγο κόντρα με το #35…

  45. alexisphoto said

    καλησπέρα σας,
    για να συμπληρώσουμε τα «αλατικά» :
    Ένα από τα φαινόμενα θορύβου στις ψηφιακές εικόνες, εμφανίζεται με ασπρόμαυρα στίγματα.
    Για προφανείς λόγους ο θόρυβος αυτός ονομάζεται «Salt and pepper noise» .
    Ευχαριστώ

  46. Alexis said

    #18, Τυφλόμυγα, η εκπομπή «Το αλάτι της γης» είναι στην ΕΤ1, την επιμελείται και την παρουσιάζει ο μουσικολόγος Λάμπρος Λιάβας και είναι εξαιρετική!

  47. Κατερίνα Περρωτή said

    …»μα δε λέει ούτε μια αλατισμένη κουβέντα!» Εκφραση της μάνας μου για κάποιον που εκφράζεται με αγένεια, χοντροκοπιά… κλπ.

    31. Όλα κι όλα!!! Ο καγιανάς και το παστό ειναι «προστατευόμενες ονομασίες προέλευσης» …Μεσσηνίας!!!

  48. ppan said

    Να πούμε και για την μάχη Αναλάτου αλλά κυρίως για το διεθνές μοτίβο στα λαϊκά παραμύθια για την «αγάπη σαν αλάτι», που δίνει και τον Βασιλιά Ληρ, όχι;

  49. «Εμείς είμαστε ο αφέντης λαός
    εμείς είμαστε του κόσμου το φως
    εμείς είμαστε τ’ αλάτι της γης,
    όπως είπε και ο Χριστός»
    κι όπως έγραψε η Σώτια Τσώτου στο τραγούδι «Αφέντης Λαός» (μουσική Απ. Καλδάρας, τραγούδι Δ. Μητροπάνος, Χριστιάνα)

  50. blauwriter said

    44: Αν εννοείτε ότι γίνεται με νοήματα, συμφωνώ. [νοηματικός: 2. Που γίνεται με νοήματα ΙΙ, με τυποποιημένες κινήσεις: Η νοηματική γλώσσα των κωφών / Λεξικό της κοινής νεοελληνικής –ceci n’est pas du grec]
    Να προσθέσω για το αλάτι ένα χωρίο από το βιβλίο «Τι είπε ο Αϊνστάιν στο μάγειρά του» (Wolke, R., εκδ. Παπασωτηρίου, Αθήνα: 2003), στο οποίο, ολόκληρο το δεύτερο κεφάλαιο είναι αφιερωμένο στο αλάτι:
    «Η παλιά πλάνη του μύλου» είναι ο τίτλος του χωρίου, και ξεκινάει με το ερώτημα: «Γιατί υποτίθεται ότι το φρεσκοκομμένο αλάτι είναι καλύτερο από το ήδη κονιορτοποιημένο;» και απαντά ο συγγραφέας:
    «Είναι καλύτερο για όσους πουλούν εκείνους τους περίτεχνους μύλους αλατιού και συνδυασμούς από τρίφτη αλατιού και πιπεριού στα λεγόμενα καταστήματα πολυτελούς διατροφής. Φαίνεται να επικρατεί η ιδέα ότι αφού το φρεσκοκομμένο πιπέρι είναι καλύτερο από το ήδη τριμμένο και συσκευασμένο, γιατί να μην συμβαίνει το ίδιο και με το αλάτι;
    Αυτό είναι πλάνη. Αντίθετα με το πιπέρι, το αλάτι δεν περιέχει πτητικά αρωματικά έλαια που αποδεσμεύονται με το τρίψιμο. Το αλάτι είναι αποκλειστικά συμπαγές χλωριούχο νάτριο, οπότε ένα μικρό κομμάτι του κι ένα μεγάλο είναι απολύτως όμοια σε όλα εκτός από το μέγεθος και το σχήμα. Το καλό με το μύλο του αλατιού είναι ότι εναποθέτει στο φαγητό σας χοντροκομμένους κόκκους αντί μικροσκοπικούς, και έτσι δίνει μια έκρηξη αλμυρής γεύσης με τη μάσηση. Αλλά δεν έχει καμία σημασία το πόσο «φρεσκοκομμένοι» είναι. (σελ 59)
    Και ένα ακόμα: «Τα μαύρα και κόκκινα αλάτια από τη Χαβάη οφείλουν το χρώμα τους στη σκόπιμη προσθήκη κονιοποιημένης λάβας και κόκκινου ψημένου αργίλου» (σελ. 50)

  51. LandS said

    @50

    Καλά να πάθω που δεν βάζω φατσούλες!

  52. ppan said

    Πάντως εγώ αυτό το ηχομιμητικό της θάλασσας είμαι σίγουρη ότι το έχω κάπου ακούσει, ως σοβαρό ή μάλλον «σοβαρό»

  53. Κατερίνα Περρωτή said

    Αυτό τον καιρό στα πέριξ της Καρδαμύλης μαζεύουν θαλασσινό αλάτι. Κάθε οικογένεια έχει το «χωράφι» της στο γιαλό!
    Όλοι γνωρίζουν ποια βράχια ανήκουν σε ποια οικογένεια!
    Αδιανόητο να μπει κανείς στα …χωράφια του άλλου!
    Ο χαμός γίνεται για τα βράχια που ανήκουν σε οικογένειες που λείπουν χρόοονια και δεν τους λείπει ούτε το χωριό, ούτε τ’ αλάτι!
    Τότε, οι υπόλοιποι είναι σε ..επαγρύπνηση! Όποιος μπει πρώτος το κατοχύρωσε! Για τούτη τη χρονιά μόνο!

  54. blauwriter said

    Θυμήθηκα ένα παραμύθι (το έχω δει σε κινηματογραφική μεταφορά), όπου ο Βασιλιάς ρωτάει τις κόρες του «πόσο πολύ τον αγαπάνε;» και όλες λένε «σαν τη ζάχαρη» εκτός από μία, τη μικρότερη που λέει «σαν τ’ αλάτι».
    Έψαξα και βρήκα μια απόδοση του παραμυθιού στα ελληνικά εδώ http://paramythimythiko.pblogs.gr/pages/2.html και εδώ μπορείτε να δείτε την προέλευσή του και άλλα για το αλάτι http://www.pitt.edu/~dash/salt.html#meier (φαίνεται να απαντάται τόσο στην Ινδία όσο και στη Γερμανία).
    Και ένα ανέκδοτο που πιθανώς το γνωρίζετε:
    Μπαίνει Αθηναίος σε ταβέρνα σ’ ένα χωριό ψηλά στον Ψηλορείτη και ρωτάει: «Από θαλασσινά τι έχετε;» και απαντά ο ταβερνιάρης «Αράτσι».
    Αντίστοιχο μου συνέβη πριν χρόνια στην Αίγινα, όπου ρωτάω, στο τέλος του φαγητού, τον πιτσιρίκο σερβιτόρο: «Από γλυκό τι έχετε;» και μου απαντάει «ζάχαρη».

  55. Alfred E. Newman said

    Κινt όταν σε στείλαμε στη Κύπρο περιμέναμε να μας ενημερώνεις για τις Σαλίνες και την σημαντική ιστορία και σημασία τους.
    Φαίνεται όμως ότι εσύ μόνο για τη Λεμεσό νοιάζεσαι (και τις κόρες σου φυσικά) 😆

  56. Κατά σύμπτωση (;) το βιβλίο που πουλούσε το έθνος την Κυριακή ήταν το «άλας της γης» της Ισμήνης Καπανταη

  57. blauwriter said

    52: Για να εντοπίσετε την προέλευση (προσωπικά δεν τη γνωρίζω), η ίδια φίλη έλεγε πως η λέξη «Ίππος – ΙΠΠΟS» μιμείται την όψη του αλόγου: Το «Ι» είναι το κεφάλι και ο λαιμός, τα δύο «π» είναι ο κορμός με τα τέσσερα πόδια, το «ο» τα οπίσθια και το «ς» η ουρά (κάπου μεταξύ των ιδεογραμμάτων και των λέξεων, όπως τις γνωρίζουμε).

  58. Α, και μια θαυμάσια παραλια της Θάσου με αρχαιολογικό χώρο λέγεται Αλυκ’η.

  59. ppan said

    A εντάξει, είναι τζιροπουλικιά λοιπόν!

  60. Νατάσσα said

    Τον έκανε τ’ αλατιού λέμε και για γενναίο ξυλοφόρτωμα -από πού προέρχεται;
    Επίσης και το δίκαννο γεμισμένο με χοντρό αλάτι για… ήπιες παρεμβάσεις!

  61. Νατάσσα said

    Συγνώμη, Νίκο, η ζέστη του καλοκαιριού γαρ… Φατσούλα κατακόκκινη από ντροπή!

  62. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για όλα τα νεότερα σχόλια, ήταν εξαιρετικά!

    56: Σύμπτωση, δεν το ήξερα.

    60: Κάτι λέω στο άρθρο για το «τον έκανε τ’αλατιού» αλλά δεν είμαι βέβαιος.

    54: Αράτσι, με ρο; Και ωραίος ο αιγινήτης!

    50: Έτσι!

  63. sarant said

    61: Συμπέσαμε, οπότε η φατσούλα είναι δική μου. 🙂

  64. Στα μέρη μας Πρέβεζα, Επτάνησα, Αδριατική, το εμπόριο ήταν ελεύθερο επί Ενετών με μοναδική εξαίρεση το αλάτι, που έπρεπε να δηλωθεί και να φορολογηθεί, αλλιώς βύθιζαν το πλοίο που το μετέφερε.

    Γιάννης

  65. Και το λευκαδίτικο επώνυμο Σολδάτος είναι (μισθολογικά) αλατισμένο, αν δεν κάνω λάθος.

    Γιάννης

  66. vikar said

    27: Όχι μόνο στην κύπρο. Και στα δυτικά παραθεσσαλονίκια ακούγεται απ’ τους ντόπιους.

  67. Δεν ξέρω αν αναφέρθηκε και του André Gide ο τίτλος «Le sel de la terre».

    Γιάννης

  68. Και οι μοναχοί του Μονάχου (εξού και το τοποωνύμιο) έχουν κάποια σχέση με τον επιβαλλόμενο στο αλάτι φόρο.

    Γιάννης

  69. sarant said

    65: Δεν ειναι από τα σόλδια ο Σολδάτος; solidus τελικά;

  70. Μαρίνα said

    Να θυμηθούμε και το παιδικό παιχνίδι:αλάτι ψιλό,αλάτι χοντρό,έχασα τη μάνα μου και πάω να τη βρώ.

  71. blauwriter said

    60: στην προτελευταία παράγραφο του άρθρου.
    51: νερό και αλάτι

  72. JS said

    60: Το αναφέρει ο Νικοκύρης στο κείμενο.

    38, 44, 52, 59:
    Με προβληματίσατε και προσπάθησα να ακούσω τι λέει το κύμα σε ένα παλιό μου βιντεάκι .
    Ναι μιλάει, αλλά δεν λέει Θα-λα-σσα ακριβώς. Μην μου πείτε ότι δεν ακούτε τι λέει;

  73. JS said

    69:
    Εγω νόμιζα ότι είναι από το soldat, soldato

  74. sarant said

    73: ο οποίος ανάγεται στο νόμισμα, το solidus

  75. Και το ιστολόγιό σου, Νικοκύρη, είναι το αλάτι της ελληνικής μπλογκόσφαιρας! 🙂

  76. cronopiusa said

    Με το Λεξικό των Χαζάρων του Milorad Pavić και τους κυνηγούς ονείρων απ το Alicudi e Filicudi του συμπλέγματος των Αιολιδών νήσων

    στη HUALAGUEÑA salerosa

    συγνώμη, τη Malaguena Salerosa

    κι από εκεί με τον Antonio Banderas στο México

    στα γενέθλια κάποιας Sandra
    con SALero y SALada

    Να είστε καλά μας ταξιδέψατε

  77. – H Σμυρνιά η γιαγιά μου έλεγε: «Κάθομαι συλλογίζομαι / μια συλλογή μεγάλη / πώς νά ΄ναι η θάλασσα αρμυρή / κι ανάλατο το ψάρι;»

    -Την αλυκή και την αλισάχνη (τι ωραία λέξη!) τις είπαμε;

    -Οι παλαιστές σούμο, πριν τον αγώνα, σκορπούν αλάτι γύρω από την παλαίστρα για εξαγνισμό.

  78. sarant said

    75: Ευχαριστώ!

    76: Εσύ μας ταξίδεψες 😉

  79. Νέο Kid Στο Block said

    Να και ο γνωστός Παυλάρας Νερούδας με την ωδή στο αλάτι. 🙂
    Aφιερούται εξαιρετικώς στον κύριο Νέανδρο! 😆 «This salt in the salt cellar I once saw in the salt mines»

    Oda a la sal

    Esta sal
    del salero
    yo la vi en los salares,
    sé que
    no van a creerme,
    pero canta,
    canta la sal, la piel
    de los salares,
    canta
    con una boca ahogada
    por la tierra.
    Me estremecí en aquellas
    soledades
    cuando escuché
    la voz
    de la sal
    en el desierto.
    Cerca de Antofagasta
    toda
    la pampa salitrosa
    suena:
    es una
    voz
    quebrada,
    un lastimero
    canto.
    Luego en sus cavidades
    la sal gema, montaña
    de una luz enterrada,
    catedral transparente,
    cristal del mar, olvido
    de las olas.
    Y luego en cada mesa
    de este mundo,
    sal,
    tu substancia
    ágil
    espolvoreando
    la luz vital
    sobre
    los alimentos.
    Preservadora
    de las antiguas
    bodegas del navío,
    descubridora
    fuiste
    en el océano,
    materia
    adelantada
    en los desconocidos entreabiertos
    senderos de la espuma
    polvo del mar, la lengua
    de ti recibe un beso
    de la noche marina:
    el gusto funde en cada
    sazonado manjar tu oceanía
    y así la mínima,
    la minúscula
    ola del salero
    nos enseña
    no sólo su doméstica blancura,
    sino el sabor central del infinito.

  80. Σολδάτος =?= Μισθοφόρος.
    Άρα, η ίδια σημασία αλλά από άλλη ρίζα; Σε λατινογενές υπόστρωμα έχει σχέση και π.χ. με το γαλλικό sou (δεκάρα);

    Γιάννης

  81. @47. Και η Μεσσηνία λοιπόν στην καγιανοπαρέα…

  82. sarant said

    80: από soldatus υστερολατινικό, το οποίο από solidus. Ναι, από εκεί και τα sou.

  83. Μαρία said

    80
    http://www.cnrtl.fr/definition/solde

  84. Κατερίνα Περρωτή said

    80. Έχει σχέση μάλλον me νόμισμα της εποχής του Μεγάλου (?) Κωνσταντίνου. Μπορεί να κάνω λάθος…

    81. Λείπει ο Μάρτης απ’τη Σαρακοστή?!!!
    Νομίζω και …»δίπλα» υπάρχει παρόμοια λιχουδιά: Μενεμέν !

  85. gpoint said

    #22
    Λάθος!!
    ποτέ αλάτι στην σαλάτα ντομάτα, στο μαρούλι, στο λάχανο !
    τρεις φορές αν δοκιμάσεις ανάλατη την σαλάτα, δεν ξαναβάζεις ποτέ !

    Σαλέ, πουαβρέ που λεν κι οι σσεφ !

  86. gpoint said

    Κι ένα «αλμυρό» κουίζ :
    Ποιούς από το πλήρωμα του πλοίου συνέλαβαν οι αμερικάνικες αρχές σαν ΄ύποπτους για τρομοκρατικές ενέργειες ;

  87. Alfred E. Newman said

    ¡Gracias!

  88. Κατερίνα Περρωτή said

    86. Τους…λοσΤΡΟΜΟΥΣ???

  89. skol said

    Αληθεύει ότι η Θεσσαλία ετυμολογείται από το «θέσις αλός»;
    (ξέρω ότι η πηγή μου δεν χαίρει μεγάλης εκτίμησης στο παρόν ιστολόγιο. :-))

    Ενδιαφέρον επίσης είναι ότι η σλάβικη ονομασία(Σολούν) της Θεσσαλονίκης φαίνεται ότι δεν ετυμολογείται από την ελληνική ονομασία, αλλά κατευθείαν από το αλάτι.

  90. Raptakis Dimitrios said

    Το ανωγειανό αλάτσι προφέρεται κατά τον γνωστό τρόπου που έχει υποδείξει ο Κοντοσόπουλος: με την γλώσσα κολλημένη στον ουρανίσκο, οπότε πλησιάζει στο ρω. Ακούστε λίγο παλαιϊκό Ξυλούρη και θα καταλάβετε.

  91. Raptakis Dimitrios said

    Επίσης, μαντινάδα για τη γνωστή επαρχία Μονοφατσίου:
    Βούργια, ψωμί, νερό, τυρί, κρύο, Βορριάς κι αλάτσι
    είναι η κτηνοτροφική ζωή στο Μονοφάτσι…

    ΥΓ: Η βούργια είναι το γυλιό του βοσκού…

  92. Κατερίνα Περρωτή said

    @ 86. Το ξανασκέφτηκα … Τους Los Tromus?

  93. sarant said

    89: Η πηγή σου είναι για τα πανηγύρια, διότι προϋποθέτει προκατακλυσμιαίους Έλληνες και άλλα τέτοια φοβερά.

    Βέβαια, είναι πιο συναρπαστικό αυτό που λέει η Τζιροπούλου, από αυτό που γράφει το λεξικό, ότι είναι άγνωστη η ετυμολογία και μάλλον είναι προελληνικό το τοπωνύμιο. Πάντως, υπάρχει και παραλλαγή Πετθαλία, που δεν ξέρω πώς βολεύεται με την θέσιν αλός.

  94. Immortalité said

    Τι νόστιμη ανάρτηση! Είναι βέβαια μια ολιά τσιμπημένη στο αλάτι αλλά χαλάλι! 😉

    Πριν βγουν τα γεωπονικά δηλητήρια, το αλάτι χρησιμοποιούνταν και για να «κάψουν» τις ρίζες φυτών (συνήθως δέντρων και χοντρόκορμων βάτων) που δεν ήθελαν να ξαναβλαστήσουν. Είναι γνωστό ότι σε γη που έχει πέσει αλάτι δεν φυτρώνει τίποτα. Τέτοια ζημιά έπαθε και η περιοχή γύρω από τη λίμνη Αράλη, η οποία αποστραγγίστηκε σταδιακά με αποτέλεσμα (μεταξύ άλλων) να υποβαθμιστεί τραγικά η γονιμότητα των καλλιεργήσιμων εδαφών ακόμα και σε μεγάλη απόσταση. Ακόμα θυμάμαι τις φωτογραφίες από ένα παλιό Γαιόραμα. Θλίψη…

    Ας αλλάξουμε κλίμα, όντως το αλάτσι οι Ανωγιανοί το προφέρουν με μια ιδέα ρ μέσα αλλά σε καμία περίπτωση δεν λένε αράτσι.

    @54 Μήπως το παραμύθι που θυμάσαι είναι η ιστορία του Βασιλιά Ληρ; 😉

    @31 Ορεσίβιε καγιανά τρώμε κι εδώ 🙂 Χωρίς παστό χοιρινό απαραίτητα αλλά με με όλα τα υπόλοιπα και τον κάνουμε και καυτερό. Η διαφορά από τη στραπατσάδα, που και η γιαγιά μου την έλεγε το φαΐ της ανάγκης, είναι πως στον καγιανά τα αυγά είναι ολόκληρα μάτια ενώ στη στραπατσάδα χτυπημένα. Στην εκδρομή να με λογαριάζετε κι εμένα. 🙂

  95. cronopiusa said

    Salinas de Interior Prado del Rey. Cádiz

    Parque Natural Bahía de Cádiz. Paisaje cambiante al ritmo de las mareas.

    Pueblos de la Tierra Mía(Alegrías) – Camarón de la Isla

  96. sarant said

    91: Η βούργια υπάρχει και στην Κύπρο, που βέβαια τη λένε βούρκα.
    Και προέρχεται από την ίδια λατινικη λέξη από την οποία βγαίνει και το μπάτζετ!

  97. sarant said

    89β: Αυτό του Μαλιγκούδη, βέβαια, είναι σοβαρό άρθρο. Και λέει και για το Ζιτούνι (τη Λαμία).

  98. Προσγολίτης said

    Στο χωριό μου λένε «αρμυρόοο, τραπέτσι!», για το πάρα πολύ αλμυρό.

  99. Μαρία said

    98 Εμείς το στραπέτσι το έχουμε για τα πολύ ξινά.
    https://sarantakos.wordpress.com/2012/01/18/lexihan-sxolia/

  100. panayacht said

    Η άποψη του Παράκελσου για το αλάτι:

    Paracelsus believed in the Greek concept of the four elements, but he also introduced the idea that, on another level, the cosmos is fashioned from three spiritual substances: the tria prima of mercury, sulfur, and salt. These substances were not the simple substances we recognise today, but were rather broad principles that gave every object both its inner essence and outward form. Mercury represented the transformative agent (fusibility and volatility); sulfur represented the binding agent between substance and transformation (flammability); and salt represented the solidifying/substantiating agent (fixity and noncombustibility). For example, when a piece of wood is burnt, the products reflect its constitution: smoke reflects mercury, flame reflects sulfur, and ash reflects salt.[5]

    The tria prima also defined the human identity. Sulfur embodied the soul, (the emotions and desires); salt represented the body; mercury epitomised the spirit (imagination, moral judgment, and the higher mental faculties). By understanding the chemical nature of the tria prima, a physician could discover the means of curing disease.

    Από εδώ: http://en.wikipedia.org/wiki/Paracelsus

    Είπαμε για τα αλίπαστα; Που ίσως θα μπορούσε να χρησιμεύσει (όπως στον Ψηλορείτη και στην Αίγινα) σαν απάντηση στο «Θα ΄ήθελα μια πάστα, τι έχετε;»

  101. 99,98
    κρ. δραπέτσι (ξινό, ξίδι)

  102. blauwriter said

    94: Είναι σχετικό, όπως αναφέρει και ο ppan [48] σχετικά με το μοτίβο της «αγάπης σαν αλάτι» (love like salt) που εμφανίζεται διεθνώς (βλ. http://www.pitt.edu/~dash/salt.html).
    Θα προσπαθήσω να θυμηθώ περισσότερα για την ταινία.

  103. @ 31, 81 Αγαπητέ Ορεσίβιε μάλλον πρέπει να αποδεχτούμε ότι το περίφημο “χαντάκι” μπορεί να ένωσε δύο κόλπους, αλλά δεν κατάφερε να χωρίσει δύο στεριές. Ο καγιανάς είναι τυπικός δυτικομακεδονίτικος μεζές. Σε βαθμό που το μεγάλο παράπονο του Ατατούρκ ήταν ότι στην Πόλη δεν μπορούσαν να του τηγανίσουν τα αυγά “όπως στη Θεσσαλονίκη”. Η διαφορά ήταν ότι στη Μακεδονία αντί για φέτα έβαζαν συχνά μπάτζιο, ένα ιδιαίτερα αλμυρό τυρί που το αλεύρωναν πριν το τηγανίσουν. Το αλεύρι αυτό χύλωνε το μείγμα και το έκανε διαφορετικό από τη στραπατσάδα.

    Να μην ξεχάσουμε και τα πανέμορφα αρμυρίκια (http://el.wikipedia.org/wiki/%CE%91%CE%BB%CE%BC%CF%85%CF%81%CE%AF%CE%BA%CE%B9) που στη Λέσβο τα λένε αλγκίνια

  104. bernardina said

    Η αλήθεια είναι ότι ορισμένα σχόλια πρέπει να τα προσλαμβάνει κανείς cum grano salis λόγω των πηγών τους 😆

  105. Νέο Kid Στο Block said

    Η Ρούμελη διαμαρτύρεται έντονα ! Έχουμε και μείς τον καγιανά μας πατριώτες!
    Αλα στραπατσάδα στυλ (χωρίς παστά κι άλλα διακοσμητικά ,αλλά κατά βάση περιττά στοιχεία) και με μπόλικο αλατοπίπερο βέβαια!
    Τώρα σκέπτομαι ότι από κείνη την παλιά χαζοταινιούλα (αλλά μακράν καλύτερη τολμώ να πω από πολλές «σοβαρές» σημερινές αηδίες..) που η Τζούλια Ρόμπερτς είναι η νύφη που αφήνει σύξυλους τους γαμπρούς στην εκκλησία ,με το μπου…κέτο στο χέρι και που το κάθε θύμα είχε την δική του εκδοχή για το πώς η Τζούλια «wants her eggs», έλειπε ένας πατριώτης γαμπρός να πει «Καγιανά βρε !» 🙂

  106. demeterx said

    Θυμάμαι κάτι από τα λιανοτράγουδα του Ρίτσου

    Λιγνά κορίτσια στο γιαλό μαζεύουνε τ’ αλάτι
    σκυφτά πολύ, πικρά πολύ -το πέλαο δεν το βλέπουν

    Κ’ ένα πανί, λευκό πανί, τους γνέφει στο γαλάζιο
    κι απ’ το που δεν το αγνάντεψαν μαυρίζει απ’ τον καημό του

    και το αγαπημενο τραγουδι με τη Μίνα και τον Τσελεντάνο Αcqua e sale

    Καλώς σας βρίσκω 🙂

  107. cchris74 said

    85. Ppan σίγουρα δεν ισχύει το ίδιο με τις τηγανητές πατάτες!! δεν τρώγονται με τίποτα δίχως αλατάκι.

    Η μητέρα μου συνήθίζε να λέει πως αν σου δώσει κανείς μαχαίρι θα γίνει τσακωμός και αλάτι χωρισμός! Τώρα βέβαια δεν ξέρω αν το πίστευε η αν απλά είχε βρεί μια καλή δικαιολογία να αποφεύγει καταστάσεις όπως: «μαμμά πιάνεις το αλάτι;» :). Πάντως ακόμα και σήμερα -στη γυναίκα μου ή σε εμένα- δεν μας δίνει στο χέρι αλάτι ή μαχαίρι αλλά τα αφήνει δίπλα για να τα πιάσουμε μόνοι μας όποτε τύχει.

  108. ppan said

    Α δεν είμαι εγώ ου είπα πως δεν αλατίζω την σαλάτα! Κατά σύμπτωση δεν μου αρέσουν καθόλου οι πατάτες τηγανητές. Αυτό με το αλάτι που δεν δίνουν νομίζω ότι είναι διεθνές χούι, Στην Γαλλία πχ το έχουνε.

  109. Κατερίνα Περρωτή said

    (Συγνώμη,

    Δεν μπορώ να ακούσω από το γιουτιούμπ!

    Τικάρω στα βιντεάκια που βάζουν εδώ τα παιδιά και ..τίποτα!

    Βλέπω μια χαρά, αλλά χωρίς ήχο!

    Έχει κανείς κάποια ιδέα για το τι μπορεί να συμβαίνει?

    Αν χάλασα την ατμόσφαιρα, ξεχάστε το! )

  110. Νέο Kid Στο Block said

    109. Τα mute είναι σίγουρα απενεργοποιημένα; (και στο γιουτιούμπ και στον υπολογιστή σου)

  111. Κατερίνα Περρωτή said

    110. Ακούω μια χαρα ό,τι εχω κατεβάσει! Ό,τι έχω στα αρχεία μου.
    Όταν, όμως.μπαίνω στο γιου.. δεν ακούω τιποτα!
    Η εικόνα όμως «τρεχει» κανονικά!
    Ευχαριστώ

  112. @ 37, 84, 94, 103, 105. Χαίρομαι γιατί φτιάξαμε ωραίο παρεάκι .. για καγιανά. Εμμέσως έχει δηλώσει συμμετοχή κι ο Νικοκύρης. (Για την εκδρομή δηλώστε άμεσα συμμετοχή, γιατί θα τηρηθεί σειρά προτεραιότητας…)

  113. Κατερίνα Περρωτή said

    112. Ήρθα!

  114. Νέο Kid Στο Block said

    112. Τώρα μεταξύ μας, καλός κι άγιος και παραδοσιακός ο καγιανάς, αλλά μόνο μ’αυτόν θα τη βγάλουμε;:-)
    Βάλε κατιτίς έξτρα στο πακέτο, γιατί με την κρίση, οι ταξιδιωτικές προσφορές είναι πολλές!
    Βέβαια για μένα ,μετράνε και τα φρονήματά σου τα πράσινα, και θα σε προτιμήσω! 😆

    YΓ. Προς αποφυγή παρεξηγήσεων από τρίτους, να πώ οτι ΔΕΝ είμαι πασοκτζής!

  115. Κατερίνα Περρωτή said

    Εννοήσαμε…!!!

  116. Τηλεγραφητής said

    Ἀπαραίτητο στὴ Δυτικὴ Ἐκκλησία γιὰ τὴ βάπτισι (Accipe sal sapiéntiæ) , τὸν ἁγιασμὸ καὶ ἄλλα…
    Μὴν ξεχνᾶμε ἐπίσης καὶ τὴν μουμιοποίηση στὴν ἀρχαία Αἴγυπτο.

  117. @ 114. Θα φάμε, ό,τι φτώχεια έχουμε. Όταν υπάρχει καλή παρέα και ελιές με κρεμμύδι να τρως είναι νόστιμα. (Άσε που κάτι καλύτερο θα βρεθεί… Και το κρασί εγγυημένο!).

  118. Κατερίνα Περρωτή said

    Con pan y vino se anda el camino!

  119. Κατερίνα Περρωτή said

    Δεν είμαι τελείως σίγουρη οτι το εχω γράψει σωστα!
    Παντως, ο Κρίτωνας – δάσκαλός μου στα ισπανικά -αυτό μου είχε πει όταν ταξιδεύοντας με τη γυναίκα του, πήραν έναν πλάνητα εργάτη
    -σε οτοστοπ- και θέλησαν να του προσφέρουν κάτι…
    Αυτός είπε ευχαριστώντας τους…
    Con pan y vino se anda el camino!
    Τα είχε όλα!!!

  120. gpoint said

    #92
    Kατερίνα είσαι σωστή, η προ διώρου απάντησή μου χάθηκε πέραν του Υπερπέραν…
    #107
    τηγανιτές πατάτες ανάλατες με μπόλικο λεμόνι είναι καλύτερες.
    Γενικά το αλάτι και η ζάχαρη σκοτώνουν τις γεύσεις για όσους τις ψάχνουν. Υπάρχουν βέβαια και αυτοί που συνοδεύουν το αλάτι τους ή την ζάχαρή τους με κάτι φαγώσιμο…

  121. Κατερίνα Περρωτή said

    120. Βοήθησαν λίγο τα ξεχασμένα ισπανικά μου!!!
    (Κοίτα να δεις που κάτι έχω κρατήσει!!!)

    Λεμόνι παντού!!!

  122. sarant said

    Α, πολύ ωραία συζήτηση πιάσατε, δεν σας έλειψα βλέπω!

    106: Καλώς ήρθες!

  123. 1980silmarillion said

    106: Μια που έπιασες τα ιταλικά υπάρχει και το «Sapore di sale» του Gino Paoli

    Ακόμη υπάρχει και η ιταλική παροιμία «A ben condire l’insalata ci vuole un avaro per l’aceto, un giusto per il sale e uno strambo per l’olio», σε μετάφραση «Αν θέλεις μια σωστή γευστικά σαλάτα χρειάζεσαι έναν τσιγκούνη για το ξύδι, έναν δίκαιο για το αλάτι και έναν ιδιότροπο για το λάδι».

    Και τέλος, πέρα απο διάφορες εκφράσεις που είναι ίδιες, οι Ιταλοί έχουν και μια φράση την οποία, εγώ τουλάχιστον, δεν έχω ακούσει στα ελληνικά: «capelli sale e pepe» για τα γκριζαρισμένα μαλλιά

  124. Μαρία said

    123 Την ίδια έκφραση για τα μαλλιά έχουν κι οι Γάλλοι.

  125. cronopiusa said

    106 Θαλασσοπούλια οι δικοί μου συνειρμοί από την ανάρτηση σας,
    ¡gracias!

    Sapore di sale – Gino Paoli

    «Βαρκαρόλα» – Δημήτρης Λάγιος

    Lucio Dalla- Come è profondo il mare (1977)

    κι αντίστιξη ο ηδονικός Βάρναλης ν απαγγέλλει τη Θάλασσα

    http://www.avaaz.org/en/petition/SAVE_GREEK_WATER_FROM_PRIVATIZATION_SOSTE_TO_NERO_APO_TEN_IDIOTIKOPOIESE/?fwNUGcb&pv=8

  126. Κατερίνα Περρωτή said

    Aααχ δεν μπορώ ν’ ακούσω, cronopiusa !!!
    Κρίμα!

    (πρέπει να κάνω ολόκληρη διαδικασία…)

    Ευχαριστούμε!

    Σαν …απάντηση,

    κάτι για το μικρο Βάρναλη – μια σφιχτή αγκαλιά…!

  127. Νέο Kid Στο Block said

    Με αφορμή το ωραίο σχόλιο της Κατερίνας, να πούμε ότι οι Ισπανοί είναι κάπως μανιακοί με τις παροιμιακές εκφράσεις που περιέχουν ψωμί (pan).
    Quien con hambre se acuesta ,con pan suena: Το χουμε και μείς!= Ο νηστικός καρβέλια ονειρεύεται
    Agua fria y pan caliente, nunca hicieron buen vientre: Κρύο νερό και ζεστό ψωμί ποτέ δεν κάνανε καλή κοιλιά/στομάχι. Έχει την έννοια «Νερό και λάδι δεν σμίγουν»
    Pan tierno y leña verde, la casa pierde: Φρέσκο ψωμί και πράσινο(χλωρό) καυσόξυλο, το σπίτι χάνει (ζημιώνεται). Με την έννοια «Δε διορθώνεις τ’άδικο με άδικο»
    Con su pan se lo coma: Καλοφάγωτο με ψωμί . Με την έννοια «Καλή τύχη! (αλλά ειρωνικά, σκωπτικά) περισσότερο αντίστοιχο του «Ας πρόσεχε!» ή του «Καλά κρασιά!»

    Τώρα από το αλάτι ,πώς ξεστρατίσαμε στο ψωμί;
    Τεσπά, ο Νικόλας είναι παιδί με κατανόηση, οπότε «Αντε βρε, οξύ και βάση!» 🙂

  128. Κατερίνα Περρωτή said

    127. Δεν τα ήξερα…Ευχαριστώ!

    Caminante, no hay camino,
    se hace camino al andar!!

  129. cronopiusa said

    Kayıkçı

    Kırmızı gül Κατερίνα Kırmızı dudaklar Κατερίνα

  130. Κατερίνα Περρωτή said

    καλή μου, δως μου δυο … dakika

  131. Κατερίνα Περρωτή said

    «Εχασε το δρόμο του?»

    (φτηνές δικαιολογίες, bence!!!)

    Ταμαμ! Είμαστε ωραίοι και …υπεράνω!!!

    Ευχαριστώ κοριτσάκι για την έμορφη μουσική!!!!!!!!

  132. NM said

    Στην Περούτζα της Ούμπριας, «pane sciapo» που πα να πει «ανάλατο ψωμί» πρέπει να σε βλέπουν να κουβαλάς οι γειτόνοι σου σαν επιστρέφεις στο σπίτι με τα ψώνια της ημέρας. Αν θες να είναι φιλικοί μαζί σου και να σε νοιώθουν δικό τους άνθρωπο. Στα ψωμάδικα βρίσκεις και τα δυο είδη, αλλά οι γηγενείς, ορεινοί και ξεροκέφαλοι καταναλώνουν μόνο το ανάλατο, γιατί «το βαστάνε» ακόμα σε κάποιο Πάπα που κατέλαβε την πόλη τους στα χίλια πεντακόσια τόσο, όταν ηττήθηκαν στον «πόλεμο του αλατιού» και έχασαν την αυτονομία τους και τους επεβλήθη να πληρώνουν και φόρο στ’ αλάτι.

  133. Κατερίνα Περρωτή said

    Μπας και ήμουν απόλυτη?

    Κουβέντες της βραδιάς, κοριτσάκι! Μη δίνεις σημασία!!!

    Ευχαριστώ και πάλι για τις μουσικές σου!!

  134. Κατερίνα Περρωτή said

    Υπέροχο το τραγούδι… υπέροχο!

  135. Κατερίνα Περρωτή said

    Τώρα που δεν ακούει κανείς … για την Cronopiusa

  136. Pepe said

    Το αλάτι είναι το μοναδικό φαγώσιμο που δεν προέρχεται από ζωικό ή φυτικό οργανισμό.

    Επειδή κάποιος ανέφερε τις μούμιες, υπάρχει ή υπήρχε σε κάποια μακρινή χώρα ένα τάγμα φανατικών μοναχών που αυτομουμιοποιούνταν. Σ’ ένα απελπιστικά αργό ντοκιμαντέρ που δεν άντεξα να τω δω μέχρι τέλους, μας εξηγούσαν τη δίαιτά τους, η οποία, μέσα από διαδοχικά στάδια, αποσκοπούσε στο να αποστραγγίξει το σώμα από τα υγρά του, εκτός από τα μίνιμουμ απαραίτητα για να μείνει εν ζωή. Σημαντικό ρόλο έπαιζε όχι μόνο το αλάτι που έτρωγαν, αλλά και διάφορες άλλες ουσίες των τροφίμων που με κάποιον πολύ μελετημένο χημικά τρόπο αύξαναν το αλάτι του οργανισμού. Στο τέλος της ζωής του ο μοναχός είναι αλίπαστος. Μπαίνει στην κατακόμβη του, παραδίδει το πνεύμα, και μετά από αιώνες τον βρίσκουν κι είναι εκεί ανέπαφος (δηλαδή στα ίδια χάλια όπως λίγο πριν πεθάνει).

    Α, και οι γίδες που αρμυρίζουν (πίνουν θάλασσα) και είναι μετά νοστιμότερες!

  137. (Take this) with a grain of salt: Πολύ διαδεδομένη έκφραση στα αγγλικά για ρήση που δεν κυριολεκτεί ή που χρειάζεται προσπάθεια για να την πιστέψεις (καταπιείς).

  138. Το 137 επανάληψη του 104, τώρα το είδα…

  139. gpoint said

    #127
    Νεοπαλήκαρε, υπήρχε και μια σχετικά πρόσφατη νεοελληνική συνήθεια που ταιριάζει στην Pan tierno y leña verde, la casa pierde και ίσως δίνει μια άλλη διάσταση στην ερμηνεία της. Οι φτωχικέςπολυμελεις οικογένειες ζυμώνανε κάθε μέρα αλλά τρώγανε πάντοτε το χθεσινό ψωμί γιατί αν τρώγανε το φρέσκο θα θέλανε περισσότερο.
    Καλός είναι ο ίσιος δρόμος αλλά οι παράδρομοι είναι σαν το αλάτι, νοστιμίζουν την κουβέντα !

  140. sarant said

    Με το ψωμί έχουμε πολύ περισσότερες παροιμίες, υπάρχει και σχετικό άρθρο στο συρτάρι.

    132: Σωστοί οι Περουτζάνοι!

    136: Δεν το είχα σκεφτεί!

  141. cronopiusa said

    Fazil Say – Kiz Cocugu(Nazim Hikmet)

    Jose Cordoba el pan y la sal

    καλή σας μέρα

  142. 126 Εξεπλάγην ευχάριστα που άκουσα εδώ το κάποτε αγαπημένο μου τραγούδι. Μεθύσια με ρακή στη μέση της πλατείας Ταξίμ και αϊράνι για τον πονοκέφαλο.

    Φοβερή και η ιστορία με τους αλίπαστους μοναχούς (136).

  143. Οι αλίπαστοι πρέπει να είναι αυτοί: http://en.wikipedia.org/wiki/Sokushinbutsu

  144. Ηλεφούφουτος said

    Σήμερα μπήκα σε αυτό το άρθρο και θάμαξα.
    Είναι πολύ αργά για να βάλω ένα γλωσσολογικό κουίζ;
    Ποιο κοινό φαινόμενο βρίσκουν οι Έλληνες γλωσσολόγοι στη ζαβολιά και οι ρωμανιστές στη γαλλική salade;

  145. sarant said

    Την απάντηση δεν την ξέρω, αλλά σημειώνω ότι η ζαβολιά βγαίνει από τη διαβολιά.

  146. Ηλεφούφουτος said

    Ακόμα δεν κάνω κανένα σχόλιο. Πάω για καλοαλατισμένο φαγητό και ξανάρχομαι.

  147. JS said

    Και μερικές Αφρικάνικες παροιμίες για το αλάτι:
    -Τυχερός ο αετός που πιάνει ποντίκι που έφαγε αλάτι. (Ουγκάντα).
    -Το αλάτι δεν αλατίζει αλατισμένα (Κ. Αφρική).
    -Εδώ δεν έχουμε αλάτι για ένα κοτοπουλάκι και συ πας και σφάζεις τη κατσίκα; (Κογκό).
    -Άλλο το Obu (ορυκτό αλάτι) κι άλλο το iyo (θαλασσινό αλάτι). (Οι Γιορούμα στη Δ. Αφρική).
    -Το αλάτι δεν λέει ότι είναι αλμυρό. (Οι Τουαρέγκ στη Δ Αφρική).
    -Δεν φταίει η πρασινάδα (=πρόσθετα χόρτα για γεύση στο φαγητό), αλλα το αλάτι που δεν έχουμε. (Κογκό).
    -Δεν πάς στο Κράτσι με ένα μόνο σακί αλάτι. (Γκάνα, Κράτσι, καλή αγορά για τους αλατέμπορους).
    -Αν δεν σκαμπάζεις από μαγειρική, μη λες πόσο αλάτι να ρίξουμε. (Ν. Σουδάν).
    -Το ποντίκι που δοκίμασε αλάτι γλείφει και τις πέτρες (Σουδάν).

  148. Ηλεφούφουτος said

    144, αα βλέπω αθρόα η συμμετοχή στο κουίζ μου 😦

    Επειδή όμως τα οχυρά δεν παραδίνονται αλλα καταλαμβάνονται, δεν θα παραδώσω κι εγώ έτσι την απάντηση. Το πολύ πολύ να την ψιθυρίσω στο τέλος στο Νικοκύρη.

  149. Νέο Kid Στο Block said

    Kύριε Πρέκ..εεε.. μπαρντόν! κύριε Ηλεφού ήθελα να πώ, η μη αθρόα συμμετοχή νομίζω οτι οφείλεται στην δυσκολία του κουιζακίου σας! Δώστε και κανα χιντ!:-)

    (εγώ να φανταστεις ,δεν ξέρω καν τι είναι οι ρωμανιστές! 😳

  150. Ρουμλ. said

    -Στο τοπικό ιδίωμα (Ρουμλούκι ) το αλάτι το λέγαμε άλας.
    -Θεωρούνταν πολύτιμο. Για ώρες ανάγκης- φυγή στο βουνό- έπρεπε να πάρεις μαζί μια σακούλα με άλας.
    -Το μέρος όπου δίναμε άλας στα πρόβατα, πριν το μουρκάλο, το λέγαμε αλαταρι-ά,
    -Ένας Βόρειος- Σκανδιναβός- πήγε ως γαμήλιο δώρο σε γνωστό μου ζευγάρι αρκετά κιλά άλας!

  151. Ηλεφούφουτος said

    Ένα χιντ θα μπορούσε να είναι ότι αντί για το «ζαβολιά» θα μπορούσαμε να έχουμε το «τσουλάω» ή, για να μην το περιορίζουμε στα Ελληνικά, από τα Γερμανικά π.χ. το bekloppt.

    Ρωμανιστές, εννοώ τους γλωσσολόγους/φιλολόγους που ειδικεύονται στις λατινογενείς γλώσσες, γαλλ. romanistes ή ιταλ. romanisti.

  152. Ηλεφούφουτος said

    150, κι εγώ, όταν είχα μετακομίσει σε καινούργιο σπίτι, στο πάρτι που έκανα είχα δεχτεί από Φιλανδούς φίλους ένα πακέτο αλάτι. Ακόμα δεν έχω αποφασίσει ποια από τις δύο παραδόσεις θέλησαν να ακολουθήσουν, το έθιμο να δωρίζουν αλάτι για την καλή εγκατάσταση ή την προτεσταντική τσιγκουνιά.

  153. demeterx said

    123: viva Italia λοιπόν… Ωραίο αυτό για τα γκρίζα μαλλιά δεν το γνώριζα 🙂
    125: de nada 🙂
    το ιστολόγιο προκαλεί δημιουργικά ανασκάπτουμε και μαθαίνουμε (εγώ τουλαχιστον)…

  154. sarant said

    152: 😉

  155. JS said

    152:
    Κι εμείς δεχτήκαμε κάτι που έχει σχέση με το αλάτι σε μια περίπου ίδια περίπτωση: Μια ωραία πολύ κυριλέ κασετίνα που είχε μέσα μπισκότα. Μόνο που βρώμαγαν και ήταν τριπλ-αλμυρά. Τα πετάξαμε, αλλά κρατήσαμε τη μεταλλική «κασετίνα» με τις ωραίες γιαπωνέζικες ζουγραφιές της. Μερικές μέρες αργότερα ήρθε στο σπίτι η Μασάκο και μόλις την είδε άρχισε εκείνα τα γιαπωνέζικα «ααααα!», «οοοο!». Μας εξήγησε ότι είναι τα πιο ακριβά γλυκά, με βάση το …ψάρι!

  156. JS said

    150:

    >το λέγαμε αλατόρι

    Αλατόρι ή ταλατόρι θυμάμαι ήταν και ένα φαγητό (σκόρδο, γιαούρτι, πολύ αλάτι) που φέραν από κει πάνω στην Πίνδο οι παππούδες μου.

  157. sarant said

    Ευχαριστώ και για τα νεότερα!

    156: Μήπως λες το ταρατόρι; Αυτό είναι τούρκικο (tarator)

  158. 150, 152,
    Δεδομένου ότι το αλάτι χρησιμοποιείται τον χειμώνα στους δρόμους για να λιώνει το χιόνι, μήπως χρησιμοποιείται σαν δώρο – ειδικά σε άρτι μετακομίσαντες – «για να σπάσει ο πάγος»; 🙂

  159. JS said

    157:
    Εχεις δίκιο! Πάντα έχεις δίκιο. Κι αν καμιά φορά έχεις άδικο, δικαίως το έχεις 🙂
    Υποκλίνομαι.

  160. 146, Αυτό ήταν λίγο ζαβολιά, αλλά δικαιολογείται αν έφαγες salade. 🙂

  161. sarant said

    Ακόμα εκείνο το κουίζ (σχόλιο 144); Να το πάρει το ποτάμι; Ή να κάνουμε μια τελευταία προσπάθεια;

  162. Ηλεφούφουτος said

    E, κάντε μία προσπάθεια! Τι τελευταία; Ούτε πρώτη δεν κάνατε.
    Έτσι, για την τιμή των όπλων.

    Και για να δώσω κι άλλο χιντ, υπάρχει κάτι κοινό στους μηχανισμούς με τους οποίους σχηματίστηκαν αυτές οι λέξεις.

  163. sarant said

    Φοβάμαι μήπως δεν συμφωνήσουμε…. το διαβολιά έγινε ζαβολιά, το insalata έγινε salata…

  164. Ηλεφούφουτος said

    Το insalata που έγινε salata δεν αφορά το κουίζ. Στο salade της Γαλλικής αναφέρθηκα, που οι «ρωμανιστές» τού έχουν μια συμπαθεια.

  165. JS said

    164: ‘ντάξει, αλλά μην το ξανακάνεις!

  166. Ηλεφούφουτος said

    Λοιπόν, η απάντηση αύριο :green:

  167. sarant said

    Μπαγιατεύει το αλάτι; Αύριο η απάντηση!

  168. Σωτήρης said

    Δεν έχω την απάντηση στο κουίζ του Ηλεφούφουτου, έχω όμως να συνεισφέρω κάποιες σκέψεις για το πώς προέκυψε ίσως η φράση «τον έκανε του αλατιού». Καταρχάς, σημειώνω ότι υπάρχει και η φράση «παστώνω κάποιον στο ξύλο» (βλ. Λεξικό Δημητράκου στο λήμμα «παστώνω»), ενώ το ρήμα «αλατίζω» έχει και τη μεταφορική σημασία «δέρνω κάποιον αλύπητα» (βλ. Λεξικό της Πάπυρος Λαρούς Μπριτάνικα). Ενδέχεται όλες αυτές οι φράσεις να έχουν μεταφορική σημασία και να σημαίνουν «δέρνω κάποιον τόσο πολύ, ώστε να γίνει σαν παστωμένο κρέας» (πρβ. τον έκανε τελατίνι στο ξύλο = σαν κατεργασμένο δέρμα). Ενδέχεται όμως να υποκρύπτουν και μια πολύ κυριολεκτική σημασία, καθώς σε άλλη σελίδα του διαδικτύου (http://imerazante.gr/2011/06/27/28127) αφιερωμένη επίσης στο αλάτι, βρίσκω το εξής παράθεμα από έργο του ιστορικού Λεωνίδα Ζώη (δυστυχώς χωρίς παραπομπή): «Λέγεται ότι επί Προστασίας [Αγγλικής στα Ιόνια Νησιά] οι φαυλόβιοι και κακούργοι εδέροντο μέχρις αίματος, επιτιθεμένου άλατος επί των πληγών». Ίσως, λοιπόν, οι παραπάνω φράσεις παραπέμπουν σε αυτή τη συνηθισμένη παλιότερα τιμωρία και σημαίνουν ότι δέρνω κάποιον με παρόμοιο τρόπο. Σε αυτή την περίπτωση, φυσικά, το αλάτι δεν χρησιμοποιείται για αντισηπτικούς λόγους, όπως υποθέτει ο Ν. Πολίτης, αλλά για να επιτείνει τον πόνο.

  169. sarant said

    Δεν είναι απίθανο αυτό.

  170. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Το έργο του Ζώη είναι το Λεξικόν Ιστορικόν και Λαογραφικόν Ζακύνθου, το οποίο, άσπλαχνα, η Ανέμη δεν μας αφήνει να κατεβάσουμε… 😀

  171. Νόρμα Μαγρίζου said

    Καλησπέρα. Ενδιαφέρουσα δουλειά. Για τη φράση ‘τον έκανα τ’ αλατιού’ αντέγραψα αυτό:

    Για να παραμείνουμε στο εννοιακό πεδίο τού «ξυλοκοπήματος», η φράση τον έκανα του αλατιού «τον έδειρα» δεν ήταν εξ αρχής κακόσημη. Φαίνεται ότι αφετηρία της υπήρξε η συνήθεια να κοπανίζουν το μπαγιάτικο ή σκληρό κρέας (κυρίως στα στρατόπεδα του 19ου αιώνα), για να μαλακώσει, ώστε στη συνέχεια να αλατιστεί. Το κοπανισμένο κρέας ήταν πλέον του αλατιού, κατάλληλο για αλάτισμα. Αυτή η κοινή εικόνα προσέδιδε στον λόγο ευφυΐα και πρωτοτυπία, όταν μεταφερόταν στην απόδοση του ξυλοκοπήματος.

    Από το linguarium, αλλά δεν ξέρω πώς να παραπέμψω…

    Νόρμα Μαγρίζου
    Φιλόλογος

  172. sarant said

    Καλώς ήρθατε, αγαπητή!

    Απ’ όλες τις εκδοχές που έχω δει, η δική σας (δηλ. του Δόκτορα Μόσε) φαίνεται η πιο πειστική.

    Το άρθρο του για τη δείνωση αξίζει να διαβαστεί:
    http://linguarium.blogspot.com/2007/03/blog-post_30.html

  173. Σωτήρης said

    Καλημέρα.
    Κα Μαγρίζου, συμφωνώ κι εγώ με τον κ. Σαραντάκο ότι η πληροφορία που παραθέτετε κάνει πιθανότερη τη μεταφορική σημασία της φράσης. Αυτό ενισχύεται κι από την έκφραση «παστώνω κάποιον στο ξύλο».
    Κε Κοτορτσινέ ευχαριστώ για τη διευκρίνιση σχετικά με το έργο του Ζώη.
    Κε Σαραντάκο,θα ήθελα να σας ρωτήσω αν στις μέρες που μεσολάβησαν δόθηκε κάποια ερμηνεία για τη λέξη «πιμπιράμφον» που υπάρχει στο διήγημα του Παπαδιαμάντη που εντοπίσατε (συγχαρητήρια, εξαιρετικό εύρημα).

  174. Ηλεφούφουτος said

    Και η απάντηση που χρωστάω στο γλωσσολογικό κουίζ (144):

    Το κοινό που έχουν οι λέξεις salade στα Γαλλικά, ζαβολιά, τσουλάω κλπ. στα Ελληνικά ή bekloppt στα Γερμανικά είναι ότι παρ’ όλο που παράχθηκαν με μορφοφωνολογικούς μηχανισμούς ιδιώματος ή διαλέκτου, διαφορετικούς από τους μηχανισμούς της επίσημης γλώσσας, έχουν αποκτήσει «πανεθνική» εμβέλεια, έχουν ενταχθεί δηλαδή στο λεξιλόγιο της επίσημης γλώσσας χωρίς να γίνονται αντιληπτές ως ιδιωματικές/περιφερειακές και φυσικά χωρίς να στιγματίζονται γι αυτό.

    Το salade π.χ. προέρχεται όχι από τη λανγκ ντ’ όιλ, πάνω στην οποία βασίζεται η επίσημη Γαλλική όπως την ξέρουμε, αλλά από την Προβηγκιανή. Πρόκειται για μετοχή του ρήματος «αλατίζω» σχηματισμένη με βαση τα Γαλλικά του Νότου (στη λανγκ ντ’ όιλ θα ήταν salée): salada (στα σημερινά προβηγκιανά θα ήταν salado) και salade.
    Αντίστοιχα και το «ζαβολιά» δείχνει ιδιωματική τροπή του δια- σε ζα-, ενώ το τσουλάω βασίζεται σε ιδιώματα που ακολούθησαν την οδό του τσιτακισμού αλλά και της τροπής του μεσαιωνικού υ (προφ. ü) σε u αντί i, όπως στην επίσημη Ελληνική.
    Το γερμανικό bekloppt είναι τύπος των Plattdeutsch και όχι των Άνω Γερμανικών όπου θα έπρεπε να είναι beklopft (πβ. Appel – Apfel), το οποίο μάλιστα υπάρχει ως λέξη (όπως υπάρχει και σε μας η διαβολιά) αλλά με άλλη σημασία.

  175. sarant said

    Πολύ δύσκολο το κουίζ, βρε Ηλεφού -καταλληλότερο για μεταπτυχιακή τάξη γλωσσολόγων…

  176. ppan said

    Ναι βρε παιδί μου! Γιατί λανγκ ντ΄όιλ – γαλλικα του νότου κι όχι λανγκ ντ΄όιλ-λανγκ ντ΄οκ; Θέλω να πω μάλλον το αντίθετο, γαι την πρώτη δεν υπάρχει ελληνικός όρος;

  177. sarant said

    173: Ναι, υπάρχουν νεότερα για το πιμπιράμφον και αμέλησα να τα βάλω στο σχετικό άρθρο. Φαίνεται ότι πρόκειται για «τσιτσιράφων» ή «τσιτσιράφου». Τσιτσίραφος λεγόταν στη Σκιάθο ο μεζές που λέγεται Τσιτσίραβλα στο αντικρινό Πήλιο, βλαστάρια τριμιθιάς (αγριοφιστικιάς).

    Ο ΝΔΤριανταφυλλόπουλος που ξέρει όσο κανείς άλλος τον γραφικό χαρακτήρα του Παπαδιαμάντη, θεωρεί πολύ πιθανή «παλαιογραφικά» την εκδοχή αυτή. Το λάθος θα έγινε ήδη στην πρώτη δημοσίευση, στην εφημ. Αλήθεια.

  178. Ηλεφούφουτος said

    175, λες ε; Σκέφτηκα να έδινα κι άλλο χιντ, ότι πρέπει να το ψάξετε όχι στη φωνητική, μορφολογία και τα τοιαύτα αλλά στην κοινωνιογλωσσό, διαλεκτολογία αλλα φοβήθηκα ότι έτσι θα το πρόδινα.

    Ππαν «Γιατί λανγκ ντ΄όιλ – γαλλικα του νότου κι όχι λανγκ ντ΄όιλ-λανγκ ντ΄οκ;» για ποικιλία! Οι όροι πάντως αυτοί χρησιμοποιούνται διεθνώς, δεν νομίζω ότι το κενό είναι μοναχά της ελληνικής ορολογίας.

  179. Σωτήρης said

    177. Σας ευχαριστώ πολύ.

  180. JS said

    174:
    πολύ καλό το το γλωσσολογικό κουίζ.
    Επιτέλους κατάλαβα γιατί ο Πωλ Σεζάν παράτησε το Παρίσι και γύρισε στη Προβηγκία 

  181. Νέο Kid Στο Block said

    Aυτά είναι κουίζ κύριοι! Όχι τα ευκολάκια του Σαραντάκου. (εντάξει, το Παγκράτι ήταν μια άτυχη στιγμή των σχολιαστών 🙂 )
    Aπό την λύση του που έδωσε ο Ηλεφού και τα σχετικά σχόλια,κατάλαβα μόνο στο περίπου το «λανγκ ντ’ οκ» που είπε η Ππαν (κι αυτό επειδή ξέρω το «Παιή ντ’οκ» που γράφουν πάνω τα παλιόκρασα!)

  182. Ηλεφούφουτος said

    181 Να το πως αλλιώς δηλαδή;
    Το φαινόμενο είναι το εξής: Ενώ ο κανόνας στην επίσημη γλώσσα λέει Α και το ιδίωμα λεει Β, έχεις μία συγκεκριμένη λέξη να καθιερώνεται στην επίσημη γλώσσα με βάση το Β και όχι το Α.
    Ενώ π.χ. στην επίσημη γλώσσα προφέρεις δjα- και η προφορά ζα- είναι ιδιωματική, έχεις μία συγκεκριμένη λέξη, ζαβολιά, που καθιερώνεται στην επίσημη γλώσσα με την ιδιωματική προφορά της.

  183. JS said

    180-182:
    Μπερδεύτηκα πάλι. Με τον Σεζαν στη Πτοβηγκία.
    Πήγε ή δεν πήγε για να βάλει και λίγο σαλάτα σ’ εκείνο το τραπέζι του με τα κρεμμύδια και το Vin de Pays d’Oc ;

  184. Εμένα, πάντως, μού άρεσε το κουΐζ!
    Το είδα το προφανές πάτερν δύο-σύμφωνα-σε-ένα (διαβολιά–>ζαβολιά / δγ–>ζ, από τον Νικοκύρη, και beklopft–>bekloppt, από το Βιξιονάρι), αλλά το «τσουλάω» με μπέρδεψε – δεν είδα κάτι παρόμοιο.

    Επευκαιρία, Κέα-Τζιά δεν είναι παρόμοιο φαινόμενο (τσιτακισμού που έχει επικρατήσει: Στην Κέα –> Στην Κιά –> Στην Τζιά);

  185. Dr Moshe said

    Ευχαριστώ τους αγαπητούς φίλους για τις παραπομπές στο παλαιότερο αυτό κείμενό μου. Επειδή δεν είναι σωστό να καρπωθώ την ερμηνεία τής σημασιολογικής διαδρομής στη φράση «τον έκανα του αλατιού», θα ήθελα να αναφέρω ότι τη διατύπωσε ο Γ. Χατζιδάκις (Ακαδημεικά Αναγνώσματα, τόμ. Γ΄, Γενική Γλωσσική, σ. 251). Ας μου επιτραπεί εδώ να προσθέσω ότι η Γενική Γλωσσική είναι ένα από τα καλύτερα βιβλία τού Χατζιδάκι, γραμμένο με αρκετή για την εποχή του πρωτοτυπία και με πλούσιο υποστηρικτικό υλικό, και φανερώνει ότι, όταν ο μεγάλος γλωσσολόγος δεν άφηνε την κρίση του να θολώσει από προσωπική εμπάθεια ή αδικαιολόγητες εμμονές, μπορούσε να προσφέρει έργο αξιοσύστατο.

    Σε σχέση με την τροπή κυλώ > τσουλώ, που μνημονεύθηκε παραπάνω, ίσως είναι καλό να τονιστεί ότι η εξέλιξη του αρχ. -υ- στη Νέα Ελληνική αποτελεί αρκετά σύνθετο φαινόμενο, του οποίου οι παράμετροι δεν έχουν πλήρως αποσαφηνιστεί. Υπάρχουν δύο κύριες απόψεις, α) ότι πρόκειται για επιβίωση της αρχαίας προφοράς, και β) ότι πρόκειται για φωνηεντική τροπή επικαθορισμένη από τα γειτονικά σύμφωνα (εν προκειμένω, το κ-, π.χ. κινώ > κουνώ. Ας επισημανθεί επιπλέον ότι, επειδή ο τσιτακισμός (προστριβοποίηση) τελείται μόνο πριν από τα πρόσθια φωνήεντα ([e], [i], [y]), η σχετική χρονολόγηση των φαινομένων καθιστά το ζήτημα αρκετά περίπλοκο, η δε συμπεριφορά τού -υ- στις διαλέκτους και στα ιδιώματα ποικίλλει και αρκετά ερωτήματα μένουν αναπάντητα. Επειδή έχω γράψει πολλά για το ζήτημα κατά καιρούς, θα ήθελα απλώς να πω ότι έχω αρκετές επιφυλάξεις ως προς το αν στην περίπτωση του τσουλώ έχουμε διατήρηση αρχαιότερης προφοράς τού -υ-· κλίνω περισσότερο προς τη λύση τής αρθρωτικής τροπής. Όμως το ζήτημα υπερβαίνει την παρούσα συζήτηση. Ευχαριστώ.

  186. sarant said

    Ευχαριστούμε πολύ αγαπητέ!

  187. Pepe said

    184, Κέα – Τζια: Νομίζω ότι είναι αντιδάνειο, ότι δηλαδή το «Τζια» είναι εξελληνισμένη παραφθορά της εξιταλισμένης (εκβενετισμένης;) παραφθοράς του «Κέα».

  188. sarant said

    Το οποίο όμως Κέα λέει ο Μπαμπινιώτης είναι λατινογενές (από το Κέως βέβαια)

  189. jean said

    mas eipes ta panta gia to alati….. bla bla bla…. den mas eipes ti kanoume giana apovaloume to alati apo ton organismo… mia pliroforia poli poio xrisimi apo to katevato pou egrapses…

  190. Πέπε said

    > > …τότε λέμε ότι έχουμε φάει μαζί ψωμί κι αλάτι. […] Η ιδέα υπάρχει και σε άλλους λαούς, έστω κι αν οι δυτικοί προτιμούσαν περισσότερο να δηλώνουν το ομοτράπεζο με ψωμί και κρασί και να ορκίζονται super panem et vinum, στο ψωμί και στο κρασί δηλαδή

    Υπάρχει και στα γαλλικά η έκφραση;

    Υπάρχει μια ιστορία του Ιζνογκούντ, όπου ο χαλίφης έχει επίσημο προσκεκλημένο έναν γειτονικό σουλτάνο, και στην τελετή της υποδοχής τρώνε (κυριολεκτικά) ψωμί και αλάτι. Απ’ ό,τι θυμάμαι, αναφέρουν οι ίδιοι μέσα ότι είναι σύμβολο φιλοξενίας ή φιλίας, κάτι τέτοιο, αλλά χωρίς πολλές λεπτομέρειες, σαν να είναι κάτι εύκολα κατανοητό για τον Γάλλο αναγνώστη.

    Και μαζί δεύτερη απορία:

    Ο Ιζνογκούντ κάθε άλλο παρά εγκυκλοπαίδεια είναι, ωστόσο ο Γκοσινί ήταν ευρυμαθής άνθρωπος και κάθε τόσο σου πετάει και μερικές σοβαρές πληροφορίες, χωρίς να τις ξεχωρίζει ρητά από τις ασόβαρες. Οπότε, μήπως υπήρχε όντως σε κανέναν ανατολικό λαό τέτοιο έθιμο;

  191. sarant said

    190 Όχι στα γαλλικά. Ο Πολίτης στον Α τομο έχει όρκους/φράσεις με ψωμί και αλάτι από Αλβανούς, Τούρκους, Ρώσους και Γερμανούς.

  192. ΓιώργοςΜ said

    190 Δεν ξέρω αν βοηθάει, αλλά θυμάμαι ένα ρεπορτάζ, τον πρώτο καιρό του πολέμου στο Αφγανιστάν. Αναφερόταν στον ηθικό κώδικα των εκεί μαχητών, πως «απαγορεύεται να επιτεθεί κανείς στον εχθρό όταν τρώει ψωμί κι αλάτι». Δεν είναι δα κι εγκυκλοπαιδική αναφορά το ρεπορτάζ κάποιας εφημερίδας, αλλά ήταν σε ανύποπτο χρόνο και σε άσχετα συμφραζόμενα, οπότε υποθέτω πως δεν είναι ανακριβές.

  193. Πέπε said

    191, 192:

    Ευχαριστώ. Από τα δύο σχόλια, συνδυαστικά, προκύπτει ότι μάλλον θα υπάρχει κάποιο έθιμο.

    Λογικά, αν απαγορεύεται να χτυπάς τον εχθρό την ώρα που τρώει ψωμί κι αλάτι, θα πρέπει να υπάρχει κάποια πιθανότητα να τρώει όντως αυτό τον παράδοξο συνδυασμό. Διατροφικά δεν μπορώ να το φανταστώ. Εθιμικά μόνο, ίσως.

  194. ΓιώργοςΜ said

    193 Οποιοδήποτε αρχετυπικό γεύμα περιλαμβάνει ψωμί κι αλάτι. Δε γίνεται να κάτσεις σε τραπέζι και να μην έχει αυτά τα δύο. Συμβολικά λοιπόν, ψωμί κι αλάτι σημαίνει «τρώμε». Και η ώρα του φαγητού ιερή (άρα δεν κάνουμε επίθεση τότε) και η ιεροτελεστία (τρώω με κάποιον ισοδυναμεί με ανακωχή). Έτσι το ερμηνεύω εγώ τουλάχιστον.

  195. Κώστας said

    Αναφέρθηκε πιο πάνω το έθιμο όταν κάποιος μπαίνει στο καινούργιο του σπίτι, να του δωρίζουν αλάτι. Στη Γερμανία, πάντως, φέρνουν και ψωμί. Το ψωμί (βασικότατο τρόφιμο) και το αλάτι (κάποτε γνωστό με το προσωνύμιο «λευκός χρυσός») συμβολίζουν τη διάρκεια της σχέσης και τη συντροφικότητα (όταν πρόκειται για νεόνυμφους), την ευημερία και τη μόνιμη εγκατάσταση, ενώ κρατούν μακριά και το κακό. Χαρακτηριστικό είναι ένα ποίημα του Friedrich Rückkert (1788-1866) (μετάφραση-διασκευή δική μου):

    Για το καινούργιο σπίτι σας
    ευχόμαστε ευτυχία
    δυο δώρα έχουμε εδώ
    να μπείτε στην οικία.

    Να μην τελειώσει το ψωμί,
    τ’ αλάτι στο φαῒ σας
    όσον καιρό θα ζείτε εδώ
    και όμορφα μοιράζεστε
    με φίλους το ψωμί σας.

    Όσο αλάτι και ψωμί
    στο σπιτικό σας έχει
    καμιά ανάγκη και κακό
    δε θα σας κατατρέχει.

    Και το πρωτότυπο:

    Zum neuen Heime wünschen wir,
    daß ihr glücklich und zufrieden seid.
    Zu eurem Einzug haben hier
    zwei Gaben wir bereit:

    Das Brot, es gehe niemals aus,
    und Salz, das würze jeden Schmaus,
    solange ihr hier weilt
    und euer Brot mit guten Freunden teilt.

    Solange ihr habt Salz und Brot
    bleibt ferne von euch alle Not.

  196. sarant said

    194 Έτσι. Σε ένα άρθρο αφιερωμένο ειδικά σε αυτη την έκφραση θα λέγαμε πολύ περισσότερα.

  197. Κουνελόγατος said

    Το πόσο ιερή είναι η ώρα του φαγητού, μου το έλεγε ο πατέρας μου με τη φράση: ακόμη κι αν περάσει ο βασιλιάς, δε σηκωνόμαστε την ώρα που τρώμε (φαντάροι στο πολύ απώτερο παρελθόν).

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: