Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο άγνωστος Βάρναλης, του Ηρακλή Κακαβάνη

Posted by sarant στο 16 Σεπτεμβρίου, 2012


Τις Κυριακές συνήθως βάζουμε λογοτεχνικά θέματα και σήμερα θα σας παρουσιάσω ένα βιβλίο που κυκλοφόρησε πρόσφατα σχετικά με τον μεγάλο μας ποιητή Κώστα Βάρναλη, με τον οποίο έχει κι άλλες φορές ασχοληθεί το ιστολόγιο. Πρόκειται για το βιβλίο «Ο άγνωστος Βάρναλης και 19 αδημοσίευτα ποιήματά του», του Ηρακλή Κακαβάνη, δημοσιογράφου, που κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες από τις εκδόσεις «Εντός».

Δεν θα είμαι αμερόληπτος, αφενός επειδή το βιβλίο το έχω διαβάσει (αν θυμηθούμε το αστείο με τον κριτικό εφημερίδας που έγραψε κριτική χωρίς να έχει διαβάσει το βιβλίο, εντελώς αμερόληπτα όπως είπε μετά) και αφετέρου επειδή ο Ηρακλής είναι φίλος μου. Πάντως, πρόκειται για ένα πολύ χρήσιμο βιβλίο, που καλύπτει πολλά κενά της βαρναλικής βιβλιογραφίας και που (ελπίζω τουλάχιστον ότι) θα βοηθήσει όσους θελήσουν να ασχοληθούν στο μέλλον με το έργο του Βάρναλη.

Ο τίτλος είναι ίσως λιγάκι εντυπωσιοθηρικός, αλλά έχει μεγάλη δόση αλήθειας, αφού τα στοιχεία και τα κείμενα που παραθέτει ο Κακαβάνης δεν είναι γνωστά στο ευρύτερο κοινό. Κάποια από αυτά υπάρχουν σε εξαντλημένα περιοδικά, άλλα σε δυσεύρετες εφημερίδες και άλλα βλέπουν για πρώτη φορά το φως της δημοσιότητας, καθώς είναι παρμένα από το αρχείο Βάρναλη.

Ο Κακαβάνης έχει την καλή ιδέα να ξεκινήσει το βιβλίο του με ένα αυτοβιογραφικό κείμενο του Βάρναλη και μετά με μια εξιστόρηση της ζωής και του έργου του χρόνο με το χρόνο, που τη διακόπτει πού και πού για να παραθέσει ποιήματα ή αυτοβιογραφικά αποσπάσματα. Ακολουθεί η ενότητα «Όταν ήμουν άρρωστος» (ποιήματα που γράφτηκαν στο νοσοκομείο), μια μεγάλη ενότητα για τον δημοτικιστή Βάρναλη και τις διώξεις του, όπου με ενδιέφεραν πολύ τα Μαρασλειακά, διότι την ίδια εποχή διάβαζα και το σχετικό βιβλίο της Ρεπούση που σχεδόν αποσιωπά το ρόλο του Βάρναλη επειδή δεν ταιριάζει στο σχήμα που θέλει να προβάλει -αλλά για το θέμα αυτό θέλω να γράψω ειδικό άρθρο. Άλλα κεφάλαια του βιβλίου αφορούν φιλολογικούς διαξιφισμούς του Βάρναλη, π.χ. με τον Ξενόπουλο, τον Παλαμά ή τον Δελμούζο, την κατάθεσή του στη δίκη Λουντέμη και, τέλος, τα ξαναδουλεμένα και τα άγνωστα ποιήματα από το αρχείο του ποιητή.

Όσο κι αν φαίνεται περίεργο, το ποιητικό έργο του Βάρναλη δεν έχει συγκεντρωθεί, δεν έχουμε τα Άπαντά του. Φταίει λίγο σ’ αυτό κι ο ίδιος, διότι φάνηκε πολύ αυστηρός με τα νεανικά του ποιήματα, και στις συγκεντρωτικές εκδόσεις της ωριμότητάς του τα άφησε σε μεγάλο ποσοστό απέξω, όπως απέξω άφησε και πολλά επικαιρικά ποιήματα όπως και άλλα που τα θεώρησε πολύ αιχμηρά, σαν τον θαυμάσιο Εξαγνισμό που το έχουμε γνωρίσει στο ιστολόγιο (ο Κακαβάνης παρουσιάζει αρκετές παραλλαγές του ποιήματος). Το βιβλίο του Κακαβάνη ασφαλώς θα βοηθήσει το έργο της συγκέντρωσης των απάντων του Βάρναλη, μια και δίνει πολλές πληροφορίες για γνωστά και άγνωστα ποιήματα.

Στο ιστολόγιο έχουμε παρουσιάσει μερικά βαρναλικά θέματα που θα τα βρείτε και στο βιβλίο, όπως είναι η Προσευχή του ταπεινού (όπου ο Βάρναλης παρωδεί ένα ποίημα του Παπαντωνίου, που παρώδησε και ο παππούς μου, ο Άχθος Αρούρης) ή, πιο πρόσφατα, το χρονογράφημα Καταλοιποθήραι, όπου ο Βάρναλης διαφωνεί με την τάση των φιλολόγων, που από τότε υπήρχε (μην ξεχνάμε ότι το γράφει πριν από 70 χρόνια), να σκαλίζουν τα χαρτιά που άφησαν οι λογοτέχνες που δεν ζουν πια. Άραγε πώς θα στεκόταν ο Βάρναλης απέναντι στη δημοσίευση ποιημάτων από το αρχείο του, που ο ίδιος δεν θέλησε να εκδώσει; Ο Κακαβάνης προσεγγίζει το θέμα με πολλή προσοχή και σεβασμό και δίνει πειστική νομίζω απάντηση σ’ αυτό το ερώτημα.

Για να σας δώσω μιαν ακόμα γεύση από το βιβλίο, διάλεξα ένα από τα άγνωστα ποιήματα του Βάρναλη. Ένα άτιτλο ποίημα, στο οποίο η Θεανώ Μιχαηλίδου, η επιμελήτρια του αρχείου Βάρναλη, έχει δώσει τον τίτλο «Το ‘Όχι’ του λαού». Όπως θα δείτε και στο χειρόγραφο που παραθέτω (δεν είναι καλή η φωτογραφία γιατί φαίνεται η αναλαμπή του φλας, αν κάποιος μπορεί να τη σουλουπώσει…ευχαριστώ τον φίλο Πάνο που κάπως σουλούπωσε τη φωτογραφία, και τον φίλο pros που έδωσε εδώ μια πιο βαριά εκδοχή της) στο κάτω μέρος του βιβλίου υπάρχει η ένδειξη ΟΧΙ!, προφανώς από το χέρι του ποιητή. Είναι άραγε αναφορά του τίτλου ή (το πιθανότερο) απορριπτική ετυμηγορία σχετικά με τη δημοσίευση του ποιήματος;

Μεταγράφω τους στίχους:

Ποιος είναι κείνος ο λαός, που λέει στους ξένους «όχι»
και που κρατάει κατάκορφα της λεφτεριάς τη λόχη
κι όντας οι λίγοι αφέντες του, που τον διαφεντεύγουν
τον παρατάν μεσοστρατίς και ασκώνονται και φεύγουν;

Ποιος είναι κείνος ο λαός, που στάθηκε λιοντάρι,
όντας του πέσανε μαζί δυο κολοσσοί κουρσάροι
κι από τα ξένα οι αφέντες του, αντί να τον βοηθήσουν,
τα φκιάνανε με τον Οχτρό για να ξαναγυρίσουν.

Ποιος είναι κείνος ο λαός, που πάντα προδομένος
πολέμαγεν αβόηθητος, ξυπόλυτος, δεμένος
και θάμπωνε τον ουρανό, τη γη και τα πελάη
κι ο πιο μεγάλος φάνταζε μικρός σ’ αφτόνε πλάι;

Ποιος είναι κείνος ο λαός, που με καρδιά τσελίκι
πολέμαγε για λεφτεριά και πέθαινε για νίκη
μα τούχωναν μπαμπέσικα, τη μαχαιριά στην πλάτη
του ξένου η αρπάχτρα κάκητα, του ντόπιου η δόλια απάτη;

Όλ’ οι λαοί κι όλοι μικροί μεγάλοι κάθε τόπου
που αγωνιστήκανε να σώσουν την τιμή τ’ ανθρώπου
μα πιότερο ο ελληνικός, ο πρώτος μες τους πρώτους
πρώτος μέσα στους νικητές και μες τους αλυτρώτους

Μερικοί τύποι λέξεων είναι ασυνήθιστοι, ας πούμε ασκώνονται αντί για σηκώνονται και διαφεντεύγουν αντί για διαφεντεύουν.

Επίσης, το τσελίκι είναι λέξη που έχει αρχίσει να ξεχνιέται, τουρκικό δάνειο, που σημαίνει «ατσάλι». Η φράση «καρδιά τσελίκι» ή «στην καρδιά τσελίκι» υπάρχει και σε δημοτικά.

Advertisements

39 Σχόλια to “Ο άγνωστος Βάρναλης, του Ηρακλή Κακαβάνη”

  1. Alexis said

    Καλημέρα.
    Επειδή είμαι λάτρης του παραδοσιακού στίχου, και ειδικά του δεκαπεντασύλλαβου, βρήκα το ποίημα εξαιρετικό!
    Ποιός ήταν άραγε ο λόγος που ο ποιητής το κράτησε μακρυά από τη δημοσιότητα;
    Ένα μετρικό ψεγάδι που υπάρχει στην τελευταία στροφή θα μπορούσε πολύ εύκολα να διορθωθεί, δεν αποτελεί αυτό λόγο απόρριψης.
    Πιθανόν να είχε ενστάσεις στη γενικότερη δομή και στο περιεχόμενο…
    Ξέρουμε πότε γράφτηκε;

  2. pros said

    [quote](δεν είναι καλή η φωτογραφία γιατί φαίνεται η αναλαμπή του φλας, αν κάποιος μπορεί να τη σουλουπώσει…)[/quote]
    http://ubuntuone.com/2sUEOdGIJYWWKLLg8CmJhW

  3. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Ασκώνονται, πελάη, σ’ αφτόνε … λέξεις που υπάρχουν ακόμα στον προφορικό λόγο και ο Βάρναλης τις μετάφερε άφοβα στο χαρτί.
    Δεν βλέπω τον τίτλο εντυπωσιοθηρικό (τη στιγμή που παραθέτει αδημοσίευτα ποιήματα) αν και θαρρώ ότι θα του έπρεπε το: «Ο άγνωστος Βάρναλης σε 19 αδημοσίευτα ποιήματά του».
    Θα ήθελε να διαβάζουμε και να συζητάμε τα αδημοσίευτά του; Μάλλον όχι, όσο καλά και να το τεκμηριώνει ο συγγραφέας του βιβλίου. 🙄

  4. christos said

    Καλημέρα σε όλους και όλες.

    «…του ξένου η αρπάχτρα κάκητα, του ντόπιου η δόλια απάτη;», «…οι αφέντες του, αντί να τον βοηθήσουν,τα φκιάνανε με τον Οχτρό για να ξαναγυρίσουν» τι μου θυμίζει….τι μου θυμίζει; Σαν να μην πέθανε ποτέ, σαν να είναι ολοζώντανος και να έγραψε το ποίημα χθές το βράδυ!

    Νίκο εχθές δεν σου ευχήθηκα για την επιτυχία της σελίδας, και εις ανώτερα λοιπόν.

  5. ππαν said

    4:Αν έγραφε το ποίημα χτες βράδυ θα μιλούσε για λαϊκούς αγώνες πιστεύεις; Πως ο ελληνικός λαός είναι «πρώτος μες τους πρώτους πρώτος μέσα στους νικητές και μες τους αλυτρώτους»;

    Πολύ ωραίο φαίνεται το βιβλίο!

  6. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  7. ππαν said

    Αντίθετα, και συγνώμη για την ψηλοκρεμαστή αλλαγή παιχνιδιού, με το βιβλίο (κανονικά θα έπρεπε να χρησιμοποιούμε άλλη λέξη, πχ βυβλίο για να μην υπάρχει μπέρδεμα με τα κανονικά) του Λοβέρδου για τη νεότερη ελληνική ιστορία που ξεφύλλισα όταν ήμουν στην Ελλάδα και δεν πίστευα στα μάτια μου… Όχι απλώς στο γόνατο, δεν υπάρχουν λόγια, είδα πως γράφτηκε κάτι στον Ροΐδη, πίστευα πως είχα απλώς ονειρευτεί την υπάρξή του. ΑΠΙΣΤΕΥΤΟ.

  8. Ππαν, για την ακρίβεια: αναδημοσίευση από την Αυγή.

  9. ππαν said

    Ναι, Δύτη, ευχαριστώ!

  10. gbaloglou said

    Άγνωστη για μένα η «κάκητα» = «κακία» (κατά το «μάνητα» = «μανία»), με διαδικτυακή αναζήτηση την ξαναβρίσκω στον Βάρναλη («κι αν η μαύρη σου κάκητα δίψαε το κρίμα», από την «Μάνα του Χριστού»), αλλά και στην «Ιστορία της Ρωμιοσύνης» του Εφταλιώτη:

    «Μετά ένα χρόνο περίπου αποδείχτηκε πως είταν αθώος ο Βελισάριος και πείστηκε ο Ιουστινιανός, Του ξανάδωσε ταξιώματά του, προσκύνησε το βασιλέα του ο Βελισάριος χωρίς θυμό, χωρίς κάκητα καμιά και με τη συνηθισμένη του αφοσίωση,»

  11. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    1: Γράφτηκε ασφαλώς μετά τον πόλεμο, θα έλεγα και μετά το 1950, αλλά δεν μπορώ να υποθέσω για ποιο λόγο έμεινε έξω από τις συλλογές του.

    2: Ευχαριστώ!

    7-8: Απίστευτο, τέλεια προχειρότητα!

  12. spiral architect said

    @7-8: Εκεί που κρεμούσαν οι καπεταναίοι τ’ άρματα, κρεμούν οι γύφτοι τα νταούλια 😛

  13. panavros said

    5. Θεωρείς οτι δεν είναι λαικός αγώνας η προσπάθεια του λαού να επιβιώσει; Για εμένα και νικητές είμαστε που καταφέρνουμε να επιβιώνουμε αλλά και αλύτρωτοι αφού ακόμα δεν έχουμε απαλλαγεί απο τα «δεσμά» των ξένων.

  14. #12
    Την έχω ακούσει και σαν «κει π’ κρέμαγαν οι κλέφτες τ’ άρματα, κρεμάν οι γύφτοι τ’ άργανα». Η λέξη «άργανα» είναι προφανώς η λέξη όργανα με αφομοίωση του πρώτου ‘α’ (ο-α-α>α-α-α). Ταιριάζουν ωραία και τα άρματα-άργανα.
    Για το Λοβέρδο, τι να πω; Μέχρι και τα άργανα των γύφτων έχουν κάποια χρησιμότητα, άρα μάλλον και η παροιμία αυτή πολύ του πάει…

  15. spiral architect said

    @14: … τα άργανα των γύφτων έχουν κάποια χρησιμότητα, άρα μάλλον και η παροιμία αυτή πολύ του πάει…
    Δεν έχεις κι άδικο, ειδικά όταν αναφερόμαστε σε «πανεπιστημιακό». 😦

  16. gpoint said

    Πάντως το ποίημα τραγουδιέται σ’αυτόν τον ρυθμό

  17. Herko said

    1. Μάλλον πρέπει να δούμε συνολικά το ζήτημα τι δημοσιεύει, πότε το δημοσιεύει. Αυτό είναι και το κεντρικό ζήτημα στη μελέτη του Βαρναλικού έργου. Είναι πολλά τα ποιήματα που αφήνει εκτός συλλογής, και πάρα πολλά αυτά που ενσωμάτωσε σε κάποια συλλογή αφού πρώτα τα ξαναδούλεψε.
    Γιατί γράφει, πότε γράφει; Γιατί κάποια από τα ποιήματά του ενώ τα δημοσίευσε στον καιρό τους, αργότερα δεν τα συμπεριέλαβε στις συλλογές ποιημάτων που εξέδωσε; Γιατί ξαναδουλεύει τα ποιήματά του; Είναι ερωτήματα που προσπαθεί να απαντήσει το βιβλίο, χωρίς να διεκδικεί την οριστική απάντηση. Είναι όμως η πρώτη φορά που μπαίνουν προς συζήτηση. Τα γραπτά του κείμενα στον Τύπο και οι δημοσιεύσεις ποιημάτων του σε διάφορα έντυπα μας βοηθούν να δώσουμε κάποιες απαντήσεις.
    2. Υπάρχει μια υποψία πως το συγκεκριμένο ποίημα δημοσιεύτηκε στη Βουλγαρία.

  18. spiral architect said

    17: […] Γιατί γράφει, πότε γράφει; Γιατί κάποια από τα ποιήματά του ενώ τα δημοσίευσε στον καιρό τους, αργότερα δεν τα συμπεριέλαβε στις συλλογές ποιημάτων που εξέδωσε; Γιατί ξαναδουλεύει τα ποιήματά του; […]
    Μήπως είσαι ο συγγραφέας; Πες μας κι άλλα; Τι πιστεύεις;

  19. Herko said

    18. Αξία έχει η ίδια η συζήτηση που βοηθά και εμάς που συμμετέχουμε να κατανοήσουμε καλύτερα κάποια πράγματα αλλά και τους αναγνώστες των σχολίων.
    Θεωρώ το ερώτημα στο 1 και τις επισημάνσεις στο 3, στο 4, στο 10 κλπ πολύ ενδιαφέρουσες. Βοηθούν στο να δοθεί μια απάντηση στο Γιατί.

    Εγώ θα πρόσθετα το εξής απόσπασμα από το βιβλίο:

    «…Ο Βάρναλης δεν είναι ένας συνηθισμένος ποιητής. Καταρχήν, δεν είναι µόνο ποιητής. Πάνω απ’ όλα είναι διανοητής. Η δημοσίευση ποιημάτων δεν ήταν αυτοσκοπός για κείνον. Το πολύπλευρο ταλέντο του και η μεγάλη μόρφωσή του του έδωσαν τη δυνατότητα να έχει πολλά εκφραστικά μέσα πέραν της ποίησης. (…) Έγραφε για να εκφραστεί. Και σε ό,τι αφορά ειδικά την ποίηση, ο Βάρναλης δεν έγραφε µε σκοπό να δημοσιεύσει, όπως και κανένας ποιητής και γενικά καλλιτέχνης δεν καταφεύγει στην τέχνη του µε αυτοσκοπό τη δημοσίευση• αυτή έρχεται μετά…»

  20. Το βιβλίο εξαιρετικά χρησιμο, όπως κάθε σοβαρή μελέτη που φέρνει νέα στοιχεία στο κοινο. Δεν ξέρω την ημερομηνία συγγραφής και εν μπορώ να μιλήσω με βεβαιότητα, αλλά υποθέτω αν είναι από τα τελευταία, ο ποιητής μάλλον αισθανόταν πως δεν δικαιωνόταν αισθητικά. Πραγματι το ποίημα είναι πολύ- πολύ ενδιαφέρον, όχι όμως για το ποιητικό του αποτέλεσμα, αλλά επειδή μας αφήνει να κοιτάξουμε στο εργαστήρι του δημιουργού και να δούμε τι ο ίδιος απορρίπτει.

  21. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Ο Άγνωστος Βάρναλης, πρόκειται για εξαιρετικό βιβλίο νομίζω.

    Για το ‘Όχι του Λαού’ πιθανολογώ ότι το απέρριψε γιατί αυτό το ‘ποιος είναι κείνος ο λαος….’ μοιάζει (ή εἰναι) κοινότοπο. Μπορεί να είναι κατάλληλο για μια εμπρηστική απαγγελία αλλά όχι για μια συλλογή. Μοιάζει λίγο με γυμνασιακό γύμνασμα. Είναι λίγο ‘εθνεγερτήριο’ και ο Βάρναλης τ’ απεχθανόταν αυτά. Εντούτοις θα δει κανείς ότι πριν προσδιορίσει τον ‘ελληνικό’ αναφέρεται ‘σε όλου του κόσμου τους μικρούς’.

    Μπήκε άλλο ένα ερώτημα, για πολλοστή φορά. Δικαιούμαστε να χώνουμε τη μύτη μας στα κατάλοιπα των ποιητών ή γενικά των Τεχνιτών και να βλέπουμε αυτά που ο ίδιος δεν προόριζε για το κοινό;

    Εδώ φυσικά η απάντηση είναι προσωπική. Η δική μου είναι ΝΑΙ για μια σειρά από πολύ συγκεκριμένους λόγους που θα τους συνόψιζα στη φράση: Ο δημιουργός λειτουργεί με το σύνολο της προσωπικότητάς του, και ακολούθως αυτολογοκρίνεται για διάφορους λόγους. Τα ‘άγνωστα έργα’ αποκαλύπτουν πτυχές της προσωπικότητας του δημιουργού που ο ίδιος θα ήθελε ν’ αποκρύψει. Αυτή όμως δεν είναι τίμια θέση απέναντι σε μια κοινωνία ενδιαφερομένων, ιδίως μετά από το θάνατό του. Η θέση αυτή δεν διαφοροποιείται από το γεγονός ότι ο δημιουργός απεσιώπησε κάποιο τμήμα του έργου του επειδή φοβήθηκε ή ήθελε ν’ αποφύγει διώξεις, ή για ν’ αποκρίψει κάποια ιδιότητα που θα τον στιγμάτιζε κ.ο.κ. Μετά από μερικά χρόνια οι δημιουργοί πρέπει ν’ αποκαλύπτονται εντελώς.

    Αυτό βεβαίως δε μειώνει την αξία του έργου τους. Η αξία των έργων δεν είναι μέσοι όροι.

    Και αυτό βεβαίως δε σημαίνει ότι πρέπει να μαζεύουμε ό,τι βρέθηκε στα χαρτιά του, σκόρπιες φράσεις ή αποσπασματικές ιδέες και να βγαίνουν σε βιβλίο, όπως επαισχύντως έκαναν με τον Ελύτη. Μιλάμε για έργο, όχι για σημειώσεις και λογαριασμούς της ΔΕΗ

  22. cronopiusa said

    Να είσαστε πάντα καλά κύριε Σαραντάκο,

    με συγκινήσατε βαθειά με την ζαχαρένια ελικιά του Κώστα Μπουμπού όταν ιστολογήσατε «Το κουλούρι» και σήμερα με“Το ‘Όχι’ του λαού” 30 χρόνια μετά τη σφαγή στη Σάμπρα και Σατίλα
    με κάνατε να κλάψω

    Ποιος είναι κείνος ο λαός, που πάντα προδομένος
    πολέμαγεν αβόηθητος, ξυπόλυτος, δεμένος
    και θάμπωνε τον ουρανό, τη γη και τα πελάη
    κι ο πιο μεγάλος φάνταζε μικρός σ’ αφτόνε πλάι;

    Ποιος είναι κείνος ο λαός, που με καρδιά τσελίκι
    πολέμαγε για λεφτεριά και πέθαινε για νίκη
    μα τούχωναν μπαμπέσικα, τη μαχαιριά στην πλάτη
    του ξένου η αρπάχτρα κάκητα, του ντόπιου η δόλια απάτη;

  23. Αρκεσινεύς said

    1.για το τσιλίκι: http://www.slang.gr/lemma/show/tsiliki_tseliki_17189
    2. διαφεντεύγουν: Στην Αμοργιανή ντοπολαλιά το ευφωνικό γ συνηθίζεται ανάμεσα σε φωνήεντα, κυρίως στις καταλήξεις ρ. σε -εύω: χορεύγω, αλωνεύγω (Σε άλλες περιπτώσεις βέβαια αποβάλλεται:απόεμα, βορτΰρης).
    3.Το ΟΧΙ πιστεύω πως δηλώνει την πρόθεση, τη θέση του ποιητή να μη δημοσιευτεί το ποίημα. Ίσως και ο ίδιος να μην έμεινε ικανοποιημένος γι’ αυτό που έγραψε. Νίκο, έγραψες για. ‘ετυμηγορία’. Βαριά λέξη, γιατί δεν το έσκισε;
    4. Επίκαιρο το ποίημα, γι’ αυτό άλλωστε και επιλέχτηκε.
    5.Το ποίημα δε διακρίνεται για ποιητικές δάφνες, σίγουρα αποτέλεσμα μιας στιγμής με συναισθηματική φόρτιση.
    6. Συχωρήστε με, αλλά σκέφτηκα το: Γη η ΕΛΛΗΝΙΣ του Άγγελου Βλάχου.

  24. Herko said

    Στο Συμπόσιο του Κομμουνιστικού Κόμματος για τον Βάρναλη (Απρίλης 2001) είπε ο Βούλγαρος Λ. Ελενκοβ, εκπρόσωπος του ΚΚΒ και της Ενωσης Βουλγάρων συγγραφέων:
    Ή εκείνον το στοίχο αφιερωμένο στο λαϊκό ΟΧΙ, στο τελεσίγραφο του Μουσολίνι, την 28η Οκτώβρη 1940 (και πάλι σ’ ελεύθερη μετάφραση): «Αυτός είναι ο λαός μας και μόλις το όνομά του πεις/ άξαφνα βλέπεις τον ουρανό με δάφνες στολισμένο./ Πρώτος μεταξύ των νικητών/ κι ακόμη πρώτος μεταξύ των σκλαβωμένων.»

    Μήπως αυτό είναι η μετάφραση της τελευταίας στροφής του ποιήματος:
    Όλ’ οι λαοί κι όλοι μικροί μεγάλοι κάθε τόπου
    που αγωνιστήκανε να σώσουν την τιμή τ’ ανθρώπου
    μα πιότερο ο ελληνικός, ο πρώτος μες τους πρώτους
    πρώτος μέσα στους νικητές και μες τους αλυτρώτους

    Τα στοιχεία είναι από την έκδοση (Σύγχρονη Εποχή) των υλικών του Συμποσίου.

  25. Herko said

    Απρίλης 2011

  26. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    23: Η ετυμηγορία, βαριά λέξη ίσως, αφορούσε, πιστεύω, το αν θα δημοσιευτεί ή όχι π.χ. σε μια συλλογή. Ίσως να ήθελε να το ξαναδεί;

  27. Αρκεσινεύς said

    Επειδή νομίζω πως μαγάρισα το ποίημα συγκρίνοντάς το με αυτό του πατροδολογά Βλάχου

    Η ΑΛΗΘΙΝΗ ΕΛΛΑΔΑ του Βάρναλη

    -Ξένε, σε πληγώνει το μεγάλο φως ,
    οι σοφοί προγόν᾿, οι στίχοι της Σαπφώς,
    πατριδολογάδες ρήτορες γαλιάντροι,
    στρατηγοί αλογάδες και Μεγαλεξάντροι;

    -Μάιδε αρχοντολόγια, «λέφτερα’ και «θεία»
    και παπαδοσόγια με Ψευτοπυθία,
    μάιδε κι’ οι θεοί σου με τα παιδικά τους,
    οι Εφιάλτες γιοι σου, π’ όλα ναι δικά τους.

    Ο λαός σου μόνον, πάντα μαχητής,
    πρόγονος προγόνων και τόνε πατείς.
    Τούτος είν΄ Ελλάδες σ΄όλους τους αιώνες,
    τούτος Ιλιάδες,τούτος Θερμοπούλες.

    Θύτες σου και δούλοι πάντα θέμελό σου
    με το μεροδούλι σταίνουν το είδωλό σου.
    Κι όταν σε λερώνουν ξέν΄ή ντόπιοι θύτες
    ποιος σε λεφτερώνει δούλοι σου και θύτες.

    Βλέπε και το ΧΡΥΣΗ ΠΑΤΡΙΔΑ.

    Ξύπνα, λαέ, κι όλοι οι λαοί μετά σου
    να καθαρίσεις τα καθάρματά σου!
    Τότε μονάχα θα ναι αληθινά
    κατάχρυσα ήλιος, θάλασσα, βουνά!

  28. ππαν said

    Να πω, με κίνδυνο να με μαλώσει πάλι ο Κιντ, πως αυτή η στροφή προς τον ήρωα-λαό, που αντικαθιστά τους ήρωες-ήρωες, καληώρα τον Μεγαλέξαντρο, δεν είναι μόνο ένδειξη της μαρξιστικής στροφής του Βάρναλη, δεν ξέρω δηλαδή και πότε γράφτηκε. Ταιριάζει έτσι κι αλλιώς με την εξέλιξη του εθνικισμού, και την γενίκευσή του. Από κι κι οι παρελάσεις, τα μνημεία του άγνωστου στρατιώτη κλπ κλπ. Ο Βάρναλης δεν είναι βέβαια παράδειγμα εθνικιστή, αλλά ο εθνικισμός δεν είναι μόνο η ιδεολογία των εθνικιστών, είναι τρόπος να αντιλαμβάνεσαι τον κόσμο΄.

    Περιμένω πάντως το άρθρο του Δεσπότη για Μαρασλειακά-Ρεπούση κλπ

  29. Φειδίας εποίη. Έτσι υπέγραφαν στην αρχαιότητα οι γλύπτες. Όχι, Φειδίας εποίησεν. Ο παρατατικός διαρκείας φανερώνει ότι απαιτήθηκε χρόνος δουλειάς, ώσπου να θεωρήσει ο καλλιτέχνης ότι το έργο του βρήκε την αισθητική του ολοκλήρωση και τότε και μόνο τότε το υπογράφει. Άλλα έργα που ξεκίνησε δεν ολοκληρώθηκαν ποτέ αισθητικά και γι’ αυτό τα έσπασε εκνευρισμένος ή τα πέταξε σε κάποια γωνιά του εργαστηρίου του, μήπως κάποια στιγμή του έρθει η έμπνευση, ξεπεράσει τις δυσκολίες και το ολοκληρώσει. Αν ο γλύπτης πεθάνει, έχουμε δικαίωμα να τα πάρουμε εμείς από το εργαστήρι και να τα εκθέσουμε και να τα κρίνουμε σαν ολοκληρωμένα;
    Το ίδιο συμβαίνει και με ένα ποίημα. Γράφεται και ξαναγράφεται. Αν ο ποιητής θεωρήσει ότι βρήκε ποιητικές λύσεις σε όλα τα εμπόδια που ορθώθηκαν, τότε λέει πως το ποίημα είναι ολοκληρωμένο και το υπογράφει. Αν δε βρει τις λύσεις το θεωρεί ανολοκλήρωτο και το σκίζει, το καίει ή το αφήνει στην άκρη για να το ξαναπιάσει κάποια στιγμή μπας και το ολοκληρώσει.
    Έχουμε εμείς δικαίωμα να το δημοσιεύουμε μετά το θάνατό του; Δύσκολη απάντηση. Προσωπική μου άποψη είναι ναι, αλλά δεν έχουμε δικαίωμα να το κρίνουμε σαν ολοκληρωμένο, τη στιγμή που ο ίδιος ο δημιουργός του το θεωρούσε μισοτελειωμένο.
    Σχετικά με το ποίημα του μεγάλου ποιητή μας Κ. Βάρναλη, συμφωνώ με το σχόλιο 20 της Αγγελικής Κώττη.
    Και μόνο για το στίχο «που αγωνιστήκανε να σώσουν την τιμή τ’ ανθρώπου…» ο οποίος κατά τη γνώμη μου είναι κοινότοπος, ο Βάρναλης και μόνο γι’ αυτόν δεν θα συμφωνούσε να δημοσιευτεί το ποίημα.

  30. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    28: Θέλει δουλίτσα, είναι και μεγάλο το βιβλίο, πρεπει να μπούνε τα κρύα πρώτα.

  31. panavros said

    «Ο λαός σου μόνον, πάντα μαχητής,…Τούτος είν΄ Ελλάδες σ΄όλους τους αιώνες…» αυτή είναι μεγάλη κουβέντα. Αν λοιπόν λέει κάποιος οτι αγαπάει την Ελλάδα θα πρέπει οπωσδήποτε να δείχνει και μάλιστα έμπρακτα την αγάπη του στο λαό της αφού αυτός είναι η Ελλάδα, όπως λέει και ο ποιητής. Να λοιπόν ένας ωραίος τρόπος να κρίνουμε ποιός αγαπάει και ποιός όχι αυτή τη χώρα.

  32. Κατερίνα Περρωτή said

    Καταρχήν, συγχαρητήρια Νίκο για τις επισκέψεις στο μπλογκ!!!

    Εύχομαι να γίνουν αν-υπολόγιστες!!!

    Το ποίημα δε μου αρέσει και τόσο γιατί ξεχωρίζει λαούς.

    (μου άρεσε όμως ένα ποίημα του νεαρου Β. που είχες αναρτήσει πριν μερικές βδομάδες)

    Όπως και να’χει, το βιβλίο φαίνεται ενδιαφέρον και θα το έχουμε στο νου μας – όταν θα έχουμε και χρήματα!

  33. Κατερίνα Περρωτή said

    ΥΓ.
    Του ξέφυγε λίγο το μέτρο στην τελευταία στροφή …!!!!

    (Για να βρω και κάτι άλλο δλδ!!!)

  34. Το τσιγκάνικο. Ένα ερωτικό του δάσκαλου:

    Βάρα γερὰ τὸν νταγερέ, πιωμένε μου λεβέντη!
    Κορδέλλα κόκκινη κρεμῶ στὸν ἄγριο ἐσὲ ζουρνᾶ σου!
    Φλουρὶ κολλῶ στὸ στῆθος σου, ξυπόλυτη χορεύτρα!
    στρογγυλοπαίζει σου ἡ κοιλιὰ κι ὁ κόρφος σου πετάει
    τὰ μπρούνζινα γιορτάνια σου καὶ τὰ χοντροβραχιόλια.

    Παίζει τὸ μαῦρο μάτι σου, μαργιόλικο, μεγάλο,
    καὶ φέρνει ὁ λάγνος σου χορὸς τὴν πεθυμιὰ τῆς νύχτας!..

    Κρασὶ ἂς μὴ παύσουν τ᾿ ἄταχτα μουστάκια μας νὰ στάζουν!..
    Ἒ σύ, πατέρα! Ἡ κόρη σου ῾πόψε τὸ παθαμύθι
    θὰ μοῦ εἴπει τὸ τσιγγάνικο πά᾿ στὸ προσκεφαλό μου!

  35. sarant said

    34: Ορεσίβιε, κι αυτό αδημοσίευτο σε βιβλίο πρέπει να είναι -αν δεν κάνω λάθος, είναι από τα ποιήματα της Ηγησώς (1907-8).

  36. Νικοκύρη, σπάνια κάνεις λάθος, για να μην ποτέ. Ναι δημοσιεύτηκε στο τεύχος 9 της Ηγησώς, το Γενάρη του 1908.

    Στο ίδιο τεύχος και το:

    Τη νύχτα το νταϊλίκι μου το διαλαλεί η κουμπούρα
    και τ’ αμαξιού το καμουτσί το ντέρτι κελαϊδάει
    τραγούδια που ξεθύμαναν στων δρόμων τα κανάλια
    βραχνά σου λέει η παρέα μου σε παράταιρη κιθάρα
    και συ κολλάς στην αγκαλιά της μάνας σου σα φίδι.
    Κακός δεν είμαι: η αγάπη σου με χάλασε.
    Η δουλιά μου – έρεψε κ’ η κατάντια μου χνώτο έγινε ταβέρνας.

    Θα μπορούσαν κάλλιστα κάποια ποιήματά του, να ενταχθούν σε μια συλλογή με το γενικό τίτλο «Τα ρεμπέτικα ποιήματα του Κώστα Βάρναλη»

  37. sarant said

    Είναι το ίδιο που λέει στον τελευταίο στίχο
    «κι όλοι με λένε σεβνταλή, κι αφού το λένε θάμαι»;

  38. Α, και μου έλειπε ο στίχος!
    Ο τίτλος το ποιήματος είναι «Ρωμαίικο» κι ο Μ.Μ. Παπαϊωάννου το χαρακτηρίζει βλάμικο…

  39. Herko said

    36. Η συνέχεια
    Στο σπίτι μας μαύρα φτερά τον ήλιο αποσκεπάζουν
    και μήνες δεν ακούστηκε λόγος μου στο τραπέζι
    Κ’ η μάνα μου όλο ξορκισμούς για την κακιά ώρα κάνει
    Που η απονιά σου στο αίμα μου μπόλιασε τη χολή μου
    Αν ήξερα, ωιμέ, γράμματα, θερμό ένα ραβασάκι
    Θα σ’ έκαμνε να μπιστευτής σε τέτοιο παλικάρι

    (Είναι από το ποίημα Ρωμαίικο – Ηγησώ αρ. 9 Γενάρης 1908)

    37. “κι όλοι με λένε σεβνταλή, κι αφού το λένε θάμαι”;
    Είναι το 5ο ποίημα από το Τραγούδι Ηγησώ αρ. 10 Φλεβάρης 1908. Πιθανά να εχει γραφτεί κάποια χρόνια νωρίτερα

    Τα ποιήματα του περιοδικού Ηγησω θεωρούνται γνωστά. Αλλωστε υπάρχει η έκδοση του ΕΛΙΑ, όλα τα τεύχη του περιοδικού.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: