Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο αυτηγός άνοιξε ένα ταριχηρό

Posted by sarant στο 22 Οκτώβριος, 2012


Πάω στοίχημα, έχετε άγνωστες λέξεις στον τίτλο. Κι εγώ είχα. Αν δοκιμάσετε το γκουγκλ, η πρώτη από αυτές δεν γκουγκλίζεται καθόλου, και πολύ λογικό άλλωστε (αν και σε λίγο θα αρχίσει να γκουγκλίζεται εξαιτίας αυτού του άρθρου που διαβάζετε), ενώ η δεύτερη υπήρχε στα αρχαία ελληνικά.

Το τι υποτίθεται πως σημαίνουν οι λέξεις «αυτηγός» και «ταριχηρό» θα το δούμε παρακάτω, αλλά προσπαθήστε να μαντέψετε.

Οι δυο αυτές περίεργες ή ανύπαρκτες λέξεις, μαζί με μία ακόμα, προτάθηκαν πριν από 90 περίπου χρόνια από τον θεμελιωτή της ελληνικής γλωσσολογίας, τον Γ. Χατζιδάκι, σε ένα άρθρο του, για να αντικαταστήσουν ισάριθμες ξένες λέξεις. Κανείς από τους χατζηδακικούς νεολογισμούς δεν έπιασε, μάλιστα κατά πάσα πιθανότητα ούτε καν δοκιμάστηκε, αλλά το ενδιαφέρον είναι ότι και οι τρεις «εξοβελιστέες» ξένες λέξεις δεν είχαν κοινή μοίρα.

Το άρθρο του Χατζιδάκι δημοσιεύτηκε στο «Ημερολόγιο της Μεγάλης Ελλάδος» του 1923 και μου το έστειλε μια καλή φίλη του ιστολογίου. Διατηρώ την ορθογραφία του, πλην μονοτονικού. Η καθαρεύουσα θα μας δυσκολέψει λίγο, σε ένα σημείο γίνεται και αρχαία. Για παράδειγμα, το «ή» στην πρώτη κιόλας πρόταση του άρθρου δεν έχει τη γνωστή μας διαζευκτική σημασία αλλά συγκριτική (χρησιμότερες από).

ΓΛΩΣΣΟΠΛΑΣΤΙΚΑ

Επειδή φρονώ ότι αι ελληνικαί λέξεις είναι ημίν χρησιμώτεραι ή αι ξέναι (τα κατά τη γνώμην μου ελαττώματα αυτών εξέθηκα εν τη προς τον Krumbacher Απαντήσει σ. 563 κ.εξ,), τολμώ να προτείνω τας ακολουθους ελληνικάς αντί των ξένων.

Και πρώτον περί της λέξεως σωφέρ. Μετά των αυτοκινήτων εγνώσθη παρ’ ημίν και η λέξις αύτη και σήμερον είναι εν κοινή χρήσει. Επειδή δε έχει όλα τα κακά των ξένων λέξεων (ούτε η προφορά αυτής είναι ορθή, ούτε παράγωγα εξ αυτής δύνανται να σχηματισθούν ούτε κλίσιν επιδέχεται, αλλ’  άκλιτος ως σφην εμπαγείς εις ξένον σώμα φέρεται), θα ήτο, νομίζω, ευχής έργον, αν αντ’ αυτής εισήγετο εις τον καθημερινόν Τύπον και ούτω βαθμηδόν εις κοινήν χρήσιν λέξις ελληνική, ήτις δεν θα είχε τα ειρημένα ελαττώματα.

Ταύτη λέξις εκφραστική θα ήτο βέβαια η λέξις αυτοκινητηγός, αλλ’ ως υπερβαλλόντως μακρά δεν θα είχεν ελπίδας επιτυχίας. Αλλ’ αν αύτη εκρίνετο ακατάλληλος, το εξ αυτής κατά βραχυλογίαν δυνάμενον να προέλθη αυτηγός κρίνω πολύ κατάλληλον. Ονόματα εις -ηγός είναι έκπαλαι και σήμερον πολλά εν χρήσει οδηγός, φορτηγός, σιτηγός, αρχηγός, στρατηγός κλπ. Ότι δε τοιαύται παραλείψεις κατά την σύνθεσιν πολυσυλλάβων λέξεων και επομένως δυσχρήστων συνέβαινον και συμβαίνουν πάντοτε χάριν ευκολίας της προφοράς και χρήσεως, αρκούσι να δείξωσιν εις όλους ολίγα τινά παρατιθέμενα παραδείγματα. Ούτω ο Όμηρος είπε ποταμός αργυροδίνης επί του ποταμού του δινούντος ουχί άργυρον αλλ’ αργυρά νάματα, ύδατα· ομοίως είπε κυνέη, κόρυς ιπποδάσεια επί της διά τριχών ουράς ίππου δασείας κυνέης. Γνωστόν είναι και το όνομα Σελίνικος επί του κατά τας εορτάς εν Νεμέα νικώντος και στεφανουμένου σελίνω· πρβλ. έτι την λέξιν ισημερία αντί ισημερονυκτία και το ημέτερον χειρόχτι αντί χειρόρτι και τούτο αντί χειραρτάριον. Από της λέξεως αυτηγός δυνάμεθα να πλάσωμεν και ρήμα αυτηγώ (λ.χ. δεν ήτο κατάλληλος να αυτηγή ως έπρεπε) και το όνομα αυτηγία και αυτηγικά δυστυχήματα, και το αυτοστάσιον κατά το βουστάσιον, ιπποστάσιον και ούτω φύγωμεν το ξένον γκαράζ, κλπ.

Επειδή η συσκευή και η διατήρησις καρπών, λαχάνων κ.τ.τ. έλαβε κατά τα τελευταία έτη παρ’ ημίν ανάπτυξιν και οσημέραι επιδίδει, ονομάζονται δε τα τοιαύτα διά ξένης λέξεως κονσέρβες, καλόν φαίνεταί μοι να εισαχθή αντί αυτής η λέξις ταριχηρά, ότε έχομεν και το όνομα ταριχεία, και το ρήμα ταριχεύω ή συνταριχεύω. Το ταριχηρά δύναται να παραβληθή προς το γνωστόν σιτηρά.

Ίσως θα ήτο καλόν να εισαχθή και αντί του ξένου σουφφραζέτα η λέξις ψηφομανής, ότε θα είχομεν και το όνομα ψηφομανία, και το ρήμα ψηφομανώ και το επίθετον ψηφομανικά κτλ.

Αυτό ήταν το άρθρο του Χατζιδάκι γραμμένο πριν από 89 χρόνια. Η γλώσσα του είναι περίεργη και δύσκολο να την παρακολουθήσει κανείς, αλλά την ίδια εντύπωση έκανε και τότε. Πρότεινε λοιπόν ο Χατζιδάκις να μη λένε σωφέρ αλλά αυτηγός, όχι κονσέρβες αλλά ταριχηρά, όχι σουφραζέτα αλλά ψηφομανής, επειδή δεν ανεχόταν τις ξένες λέξεις, έστω και αν είχαν συμμορφωθεί στο ελληνικό τυπικό (όπως εδώ η κονσέρβα) και μπορούσαν να κλίνονται. Τις θεωρούσε μάλιστα σφήνα μπηγμένη στο σώμα της γλώσσας, κατά την παραστατική παρομοίωσή του.

Με τη γλώσσα, συμβαίνει κάτι αντιφατικό: ενώ είναι το κατεξοχήν έλλογο όργανο επικοινωνίας, ως προς την ερμηνεία της είναι άλογο -δεν μπορούμε να εξηγήσουμε για ποιο λόγο ο τάδε τύπος επικράτησε και ο τάδε εξαφανίστηκε, για ποιο λόγο καθιερώθηκε ένας νεολογισμός και όχι ένας άλλος. Γι’ αυτό κάθε πρόβλεψη είναι παρακινδυνευμένη στο θέμα της γλώσσας (όλες οι προβλέψεις σε όλους τους τομείς, θα έλεγε κάποιος). Θα αδικούσαμε τον Χατζιδάκι αν τον επικρίναμε επειδή δεν πρόβλεψε ότι το «σωφέρ» θα αντικατασταθεί από το απλούστατο  «οδηγός» και δεν το πρότεινε αντί για το αναίτια μπερδεμένο «αυτηγός». Σήμερα το «οδηγός» μας φαίνεται απολύτως φυσικό, σαν να υπήρχε πάντα στη γλώσσα με αυτή τη σημασία, φαίνεται όμως πως πριν από 90 χρόνια, ή, για να το πω αλλιώς, τότε που ο παππούς μου ήταν εικοσάχρονος, η σημασία αυτή δεν υπήρχε.

Αν βρει κανείς να διαβάσει άρθρα παλαιών λογίων, γραμμένα στα τέλη του 19ου αιώνα, θα δει πολλές φορές να αποκρούονται νεολογισμοί που σήμερα έχουν απολύτως καθιερωθεί. Τα επιχειρήματα των λογίων αυτών πολλές φορές φαίνονται πειστικά. Για παράδειγμα, ο Ισιδωρίδης Σκυλίτσης, ο άνθρωπος που μας χάρισε τον Γιάννη Αγιάννη και τον Γαβριά, θεωρούσε «παράκρουση» τη λέξη «απαρτία» με τη σημασία του ελάχιστου αριθμού βουλευτών προκειμένου να μπορεί να συνεδριάσει νόμιμα η Βουλή, διότι στα αρχαία απαρτία ήταν όλα μαζί τα σύνεργα ενός τεχνίτη (θα το σχολιάσουμε κάποτε αυτό το άρθρο). Ή, όταν το 1888 προτάθηκε η λέξη «γόητρο», ο Ζηκίδης τη θεώρησε αποτυχημένη επειδή δείχνει να παράγεται από το ρήμα «γοώ» (θρηνώ). Όμως, η γλώσσα είναι πράγμα κομμουνιστικό, ανήκει εξίσου σε όλους, κι έτσι επικράτησε το δήθεν λανθασμένο γόητρο και η δήθεν λανθασμένη απαρτία, και τώρα μας φαίνονται ελαφρώς κωμικές -ή πάντως εκτός τόπου και χρόνου- οι αντιρρήσεις.

Αλλά ας επιστρέψουμε στο άρθρο του Χατζιδάκι, να κάνουμε κάποιες σκέψεις γενικότερες. Για παράδειγμα, προσέξτε ότι ο Χατζιδάκις απορρίπτει το «αυτοκινητηγός» επειδή τη βρίσκει πολύ μεγάλη κι έτσι θεωρεί ότι δεν θα έχει ελπίδες επιτυχίας, κάτι που είναι θέμα κοινής λογικής. Οι οροδότες της εποχής μας δυστυχώς δεν πήραν υπόψη τους τη σοφή αυτή συμβουλή κι έτσι έπλασαν όρους-μακρινάρια που φυσικά δεν είχαν καμιά ελπίδα να καθιερωθούν: τηλεομοιότυπο, εφτά συλλαβές και μερικές από τις χειρότερες χασμωδίες της γλώσσας. Μέχρι να το προφέρεις, το φαξ έχει φύγει -πού πας Καραμητροχατζητριανταφυλλόπουλε;

Προσέξτε επίσης ότι ο Χατζιδάκις τάσσεται υπέρ της συντόμευσης των πολυσύλλαβων σύνθετων λέξεων για διευκόλυνση της προφοράς και της χρήσης. Εδώ πρέπει να πω ότι δεν κατανοώ καλά τα παραδείγματα που φέρνει από τον Όμηρο, αλλά το γενικό πνεύμα το καταλαβαίνουμε: και οι αρχαίοι έκοβαν συλλαβές (το θέμα της απλολογίας αξίζει χωριστό άρθρο) αλλά ενώ δεχόμαστε τον αμφορέα αντί του αμφιφορέα, μας ενοχλεί ο αθλίατρος αντί του αθλητίατρου (είπαμε, θα το συζητήσουμε σε άλλο άρθρο). Ο ιατρός φυσικής αποκατάστασης, πάντως, λέγεται φυσίατρος χωρίς αντιρρήσεις ετυμολογικού χαρακτήρα.

Γιατί όμως ο Χατζιδάκις απέρριψε τον όρο «οδηγός» για την απόδοση του chauffeur; Δεν είναι βέβαια εδώ για να τον ρωτήσουμε, αλλά υποθέτω ότι δεν του φάνηκε αρκετά περιγραφικός. «Τι οδηγεί ο οδηγός;» μπορεί να σκέφτηκε -αυτοκίνητο και όχι τραμ ή ατμομηχανή ή άμαξα, αυτό δεν δηλώνεται, πρέπει να προσδιοριστεί. Δυστυχώς, η αγωνία του προσδιορισμού μας κάνει πολλές φορές, όταν οροδοτούμε, να απορρίπτουμε όρους επειδή βρίσκουμε πως δεν καλύπτουν όλες τις πτυχές του πράγματος που θέλουμε να δηλώσουμε. Μα, με μια λέξη δεν μπορείς να τα πεις όλα! Μοιραία, θα καλύψεις μία μόνο όψη του πράγματος -την πιο σημαντική, αν είναι πετυχημένη η επιλογή σου. Άλλωστε, και η γαλλική λέξη chauffeur, τι δηλώνει τάχα; Αν την εξετάσουμε προσεκτικά, θα δούμε ότι είναι εντελώς «ακατάλληλη» για τον οδηγό του αυτοκινήτου, επειδή στην πραγματικότητα σημαίνει «θερμαστής», αφού αρχικά χρησιμοποιήθηκε για τον οδηγό ατμομηχανής (μηχανοδηγό) που είχε ένα καζάνι και το τροφοδοτούσε με κάρβουνο, και μόνο μετά πέρασε στα αυτοκίνητα!

Η ένσταση του Χατζιδάκι για τις ξένες λέξεις, ότι δεν μπορούν να σχηματίσουν παράγωγα, ισχύει μόνο ενμέρει, και μόνο για τη λόγια γλώσσα. Ο σοφέρ, που έγινε και σοφέρης (με τον πληθυντικό: οι σοφεραίοι, για τους επαγγελματίες οδηγούς λεωφορείων) έδωσε το ρήμα σοφάρω (αντί για σοφεράρω, με απλολογία), απ’ όπου και το σοφάρισμα, ενώ επίσης φτιάχτηκε η σοφερίνα της ταινίας, και το σοφεράκι, και η σοφεράντζα. Η λαϊκή γλώσσα δεν έχει πρόβλημα να ενσωματώνει τις ξένες λέξεις, ενώ η λόγια έχει χάσει αυτό το χάρισμα εδώ και μερικούς αιώνες (οι βυζαντινοί μπορούσαν να ενσωματώνουν λατινογενείς νεολογισμούς, εμείς πρέπει να κάνουμε μεταφραστικά δάνεια -να άλλο ένα θέμα για άρθρο).  Ο σοφέρ ωστόσο έμεινε στη σφαίρα της λαϊκής γλώσσας -και όταν εκδημοκρατίστηκε η οδήγηση και έπαψε να αφορά κυρίως κάποιους επαγγελματίες, τότε επικράτησε ο οδηγός.

Η κονσέρβα, πάλι, από την αρχή ενσωματώθηκε εύκολα στη γλώσσα και έφτιαξε ένα σωρό παράγωγα και σύνθετα, το κονσερβοποιείο και την κονσερβοποιία, το κονσερβάρω αλλά και κονσερβοποιώ, την κονσερβοποίηση αλλά και το κονσερβοκούτι. Απέκτησε και μεταφορική σημασία, κι έτσι λέμε ότι η συναυλία θα μεταδοθεί κονσέρβα (δηλ. όχι σε απευθείας μετάδοση αλλά μαγνητοσκοπημένη). Θα ήταν κωμικό να βάλουμε σήμερα θέμα αντικατάστασης της κονσέρβας, όπως ανεδαφικό ήταν και το 1923, διότι πρόκειται για όρο καθημερινής κατανάλωσης, που βρίσκεται στα χέρια της ιδιωτικής πρωτοβουλίας.

Η τρίτη ξένη λέξη που ενοχλούσε τον Χατζιδάκι, η σουφραζέτα, δεν ακούγεται πια στις μέρες μας, παρά μόνο όταν θέλουμε να αναφερθούμε στις φεμινίστριες των αρχών του 20ού αιώνα. Μετά τον πρώτο παγκόσμιο πόλεμο είχε τεθεί το ζήτημα της γυναικείας ψήφου και για την Ελλάδα, αλλά η λέξη είχε έρθει από νωρίτερα, όταν στην Αγγλία το δικαίωμα της ψήφου (suffrage) έγινε η βασική διεκδίκηση των φεμινιστριών. Ο ελληνικός τύπος της εποχής φόρτωνε όλου του κόσμου τις εξαλλοσύνες στις σουφραζέτες, κι έτσι ο όρος απέκτησε μειωτική χροιά, είναι και το όνομα κάπως κωμικό στα ελληνικά αφού μοιάζει με τη σούφρα και το σουφρώνω (άλλη ετυμολογική αρχή έχουν πάντως, να θέμα για άλλο άρθρο), αλλά όπως είπα και αυτό το θέμα το έλυσε η ζωή: οι σουφραζέτες έπαψαν να ακούγονται (αν και ακόμα υπάρχουν στα λεξικά με τη σωστή ένδειξη «παρωχημένος»), ήρθαν οι φεμινίστριες που επίσης είναι ξένος όρος αλλά δεν είδα να διαμαρτυρήθηκε κανείς επίγονος του Χατζιδάκι, αν και μπορεί στα άδυτα της Ακαδημίας Αθηνών, εκεί που βγάζουν ένα δελτίο νεολογισμών κάθε πενταετία και που δεν το βλέπει ανθρώπου μάτι, αφού στο Διαδίκτυο δεν βγαίνει και για να το αγοράσεις πρέπει να βάλεις μέσον, εκεί μπορεί να έχει προταθεί κάποιος «ελληνικός» όρος εργαστηρίου και για τη φεμινίστρια, που θα τον ανακαλύψουν οι αρχαιολόγοι ύστερα από μερικούς αιώνες.

Προσέξτε πάντως ότι ο υπερσυντηρητικός Χατζιδάκις προτείνει για τις σουφραζέτες τον όρο «ψηφομανής», όπως λέμε ναρκομανής, τοξικομανής, κτλ. λες και η ψήφος για τις γυναικες είναι κάποιο είδος διαστροφής! Μπορεί να ήταν άξιος γλωσσολόγος αλλά ήταν και βαθύτατα συντηρητικός, γλωσσικά και πολιτικά (είχε κατηγορήσει τα Ψηλά βουνά του Παπαντωνίου ότι διαφημίζουν τον σοβιετικό τρόπο ζωής!)  και αυτό έχει επηρεάσει, ως και σήμερα, την κατεύθυνση που πήρε η γλωσσολογία στο πανεπιστήμιο της Αθήνας. Αλλά κι αυτό είναι θέμα για μελλοντικό άρθρο, μια φράση που την έχω γράψει ίσαμε πέντε φορές σήμερα…

Advertisements

148 Σχόλια to “Ο αυτηγός άνοιξε ένα ταριχηρό”

  1. spiral architect said

    Καλημέρα και καλή βδομάδα. 🙂

    […] στα αρχαία απαρτία ήταν όλα μαζί τα σύνεργα ενός τεχνίτη […]

    Η λέξη απαρτία με την τεχνική της έννοια συνεχίζει και υφίσταται. Ηλεκτρολογικό παράδειγμα:
    Ηλεκτρολογικό Υλικό :: Υλικα στηριξης & Συνδέσεων :: Ακροκιβώτια Μέσης-Χαμηλής τάσεως :: ΑΠΑΡΤΙΑ ΤΕΡΜΑΤ.& ΓΕΙΩΣ.ΟΠΛΙΣΜΩΝ ΣΥΡΜΑΤΩΝ ΔΙΑΜ.50-86mm ΠΑΝ.ΣΥΡΜ.Ο (50101090101020)
    (το κυρίως υλικό + τα μικροϋλικά συναρμολόγησής του αποκαλείται απαρτία)

  2. Με σώζεις! Από καιρό έψαχνα την ελληνική απόδοση της κονσέρβας και δεν την έβρισκα! Σοβαρά. 🙂

  3. @1 μήπως καμιά φορά συγχέονται τα απάρτια με την απαρτία;

  4. LandS said

    Συγνώμη, στην εποχή του Γ.Χ. πιάνα δεν είχανε; Μόνο κλειδοκύμβαλα;
    Πάντως είσαι λιγάκι άδικος μαζί του Νικοκύρη. Λέει «αλλ’ άκλιτος ως σφην εμπαγείς εις ξένον σώμα φέρεται» για το σωφέρ, και όχι για όλες τις ξένες λέξεις.

    Όχι μόνο οι προτάσεις του για τους νεολογισμούς δεν έπιασαν αλλά πολλές λέξεις από το κείμενο του έχουν πάψει να χρησιμοποιούνται, αν τις χρησιμοποιούσε και κανένας άλλος δηλαδή!

  5. Γς said

    >Ίσως θα ήτο καλόν να εισαχθή και αντί του ξένου σουφφραζέτα η λέξις ψηφομανής
    .
    Αυτό το ψηφομανής σαν ασθενής ακούγεται και δύσκολα παραπέμπει στον αγώνα των γυναικών για δικαίωμα ψήφου τότε.
    Καλή ώρα όπως η νυημφομανής (nymphomane): Ορος που δημιουργήθηκε παλαιότερα. Τότε που δε μπορούσαν να δεχτούν ότι μια γυναίκα χαίρεται τον έρωτα και μπορεί να τον επιζητάει κιόλας!

  6. spiral architect said

    @3: Θανάση, στον τομέα μου, όχι.
    Όταν ένας ηλεκτρολόγος λέει «απαρτία ακροκιβωτίων πλήρης» εννοεί τρία ακροκιβώτια (ένα για την κάθε φάση) συν τα μικροϋλικά τους.
    Έτσι γράφουν τα εγχειρίδια (ακόμα και πολυτονικά handbooks της δεκαετίας του ’50) έτσι τα ξέρω εδώ και μερικές δεκαετίες.
    Τα απάρτια (που ο ορθογράφος μού την κοκκινίζει σαν λάθος) την άκουσα από εσένα και την βρήκα εδώ:
    … Εγκαθίστανται οι νέες βάσεις που θα μπούν τα απάρτια του συστήματος MOLF όσο και τα παραμένοντα απάρτια, καθώς το άρμα διατηρεί και το παλιότερο σύστημα ελέγχου πυρός που μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περίπτωση ανάγκης …

  7. tamistas said

    Η κατανάλωσις ταριχηρών ενδέχεται να προκαλέση γαμαβιταμίνωσιν.

  8. Γς said

    5:
    Ψηφομανίας διάγνωση.

    «…Ορισμένα τινά Ελληνικά θήλεα ζητούν να δοθή ψήφος εις τας γυναίκας. Σχετικώς με το ίδιον τούτο θέμα διαπρεπέστατος επιστήμων είχεν άλλοτε αναπτύξει από του βήματος της Βουλής το επιστημονικώς πασίγνωστον, άλλως τε, γεγονός ότι παν θήλυ διατελεί εις ανισόρροπον και έξαλλον πνευματικήν κατάστασιν ωρισμένας ημέρας εκάστου μηνός… Νεώτεραι και ακριβέστεραι έρευναι καταδείκνυσιν ότι ου μόνον ωρισμένας ημέρας, αλλά δι’ όλου του μηνός τελούσιν άπαντα τα θήλεα εις πνευματικήν και συναισθηματικήν ανισορροπίαν, τινά δε μετρίαν, τα πλείστα δε σφοδροτάτην και ακατάσχετον, άτε και παντοιοτρόπως εκδηλουμένων και κλιμακουμένων συν τω χρόνω… Επειδή εν τούτοις αι ημέραι αύται, δεν συμπίπτουν ως προς όλα τα θήλεα, είναι αδύνατον να ευρεθή ημέρα πνευματικής ισορροπίας και ψυχικής γαλήνης όλων των θηλέων, ώστε την ευτυχή εκείνην ημέραν να ορίζονται αι εκάστοτε εκλογαί. Η γυναικεία συνεπώς ψήφος είναι πράγμα επικίνδυνον, άρα αποκρουστέον».

    (Εφημερίδα «Νέα Ημέρα», 20 Μαρτίου 1928)

  9. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    8: Το απόσπασμα είναι αυθεντικό, κάποτε θα παρουσιάσουμε το άρθρο (άλλη μια υπόσχεση…).

    4: Δεν τον αδικώ και τόσο, διότι λέει ότι ο σωφέρ έχει όλα τα κακά των ξένων λέξεων. Θα έπρεπε και ο ίδιος να διαφοροποιήσει τις άκλιτες από τις κλινόμενες, αλλά θαρρώ πως δεν ήθελε γιατί τις ήθελε όλες εξοβελιστέες.

    Εκτός από τις ιδιότροπες λέξεις, χρησιμοποιούσε και τύπους λέξεων κατά τρόπο διαφορετικόν από τον πολύ κόσμο, π.χ. ερασίτεχνος αντί ερασιτέχνης.

  10. LandS said

    #8 Έτσι δεν λένε μερικοί σήμερα ότι ο ρατσισμός είναι έμφυτος στον άνθρωπο;

  11. με το αυτηγός ο Χατζιδάκις αυτοπυροβολείται κιόλας: στην προσπάθειά του να παρουσιάσει τη λέξη πιο κομψή και μικρή την καταστρέφει ολοσχερώς, μια και η λέξη αυτοκίνητο είναι σύνθετη και το πρωτο συνθετικό δεν έχει καμιά σχεση με το πράγμα αυτοκίνητο, ώστε να στο καλεί στη μνήμη: είναι ένα κοινότατο (από τα πιο κοινά στην ελληνική γλώσσα) πρώτο συνθετικό που δηλώνει ότι κάνει γίνεται από μόνο του, χωρίς βοήθεια ή παρέμβαση άλλου.

  12. Μπετατζής said

    Ο χυλός που έχω για μυαλό έχει καταχωρίσει κάπου ότι η λέξη σωφέρ συνδέεται και με τους ληστές που καίγανε τα πόδια των νοικοκυραίων στο τζάκι για να τους αποκαλύψουνε πού έχουν κρυμμένο το μπεζαχτά. Κάπου κάτι λέει ο Πετρόπουλος. Αν λέω μπούρδα συγχωρήστε με, είπαμε, χυλός.

  13. cronopiusa said

    5
    8

    Feminist Emily Davison killed, 1913 Derby race

  14. Alexis said

    Δηλαδή αν είχε επικρατήσει η πρόταση Χατζιδάκι θα λέγαμε ότι «οι κομμουνιστοσυμμορίται έσφαζαν τον κόσμο με τα ταριχηροκυτία»;

  15. Redalen said

    Στο κτήριο της Φιλοσοφικής, με εμμονή δεν αναγραφόταν (ως πρόσφατα) σε καμμία κοινόχρηστη πινακίδα, πληροφορία σε άλλη γλώσσα πλην της ελληνικής…Έτσι, ήταν συνηθισμένη κατάσταση οι ξένοι φοιτητές-επισκέπτες με τα σακίδια στην πλάτη να ρωτάνε όποιον εύρισκαν, που είναι το W.C….

  16. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    15: Αυτό δεν το ήξερα!

  17. gpoint said

    #7
    απογαμαβηταμίνωση εννοείς…
    αλλά έχεις μείνει στις βηταμίνες ; προχώρα! γαμαμίνες, δελταμίνες κ.λ.π.

  18. 12 ναι, το είχε γράψει σε μια από τις επιφυλλίδες που έστελνε στην Ελευθεροτυπία. Μου φαίνεται αναδημοσιεύτηκε και στο τελευταίο του, το «Καπανταήδες και μαχαιροβγάλτες».

  19. Και να: http://fr.wikipedia.org/wiki/Chauffeurs

  20. ππαν said

    Η σύνδεση της κονσέρβας με την ταρίχευση μόνο εμένα μου κόβει την όρεξη;

  21. Ο αυτηγός πάντως είναι ωραία λέξη. Να βρούμε κάπου να τον αξιοποιήσουμε.

  22. gpoint said

    #8
    Γουστάρω…
    αλλά και τα άρρενα ( όλα και όχι …τινά Ελληνικά ) είδαμε πως ψηφίζουν…

  23. bernardina said

    To σχόλιο #11 με πρόλαβε.
    Η λέξη αυτηγός είναι αποτυχημένη γιατί δεν σημαίνει απολύτως τίποτα, εφόσον απουσιάζει το δεύτερο συνθετικό της λέξης αυτοκίνητο. Τι είναι ο αυτηγός; Αυτός που ηγείται ενός αυτού; 😯

  24. Μπετατζής said

    Ευχαριστώ Δύτη, κρατάει φαίνεται ακόμα το ρημάδι (το μυαλό) 🙂

  25. @22, αυτός που οδηγεί τον εαυτό του, εγώ έτσι την καταλαβαίνω. Έτσι και νόημα έχει και κάπου θα είναι χρήσιμη.

  26. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα

    20: Ακριβώς!
    Λένε κι οι άλλοι για καμένα πόδια στο τζάκι, φρίκη σκέτη 🙂

  27. munich said

    @15
    δεν θέλω τώρα να κάνω τώρα το δικηγόρο της φιλοσοφικής αλλά έχω πάει σε πάμπολλα πανεπιστήμια της Ευρώπης και το βε σε είναι ίσως το μόνο διεθνές σύμβολο που βλέπεις σε πινακίδες, ή απλά έχουν τα εικονόδια άντρας, γυναίκα και ανάπηρος (στα ανακαινισμένα). Τι να λέμε για τους αυτοκινητόδρομους! ευτυχώς που έχουμε το τζι πι ες που λένε και στα ελληνικά!

  28. Γς said

    20:
    Κι εμένα το αυγοτάραχο και το έχω ρίξει στο χαβιάρι…

  29. Γς said

    23, 5:
    ψηφομανής: ασθενής (ψηφομσνία),
    αυτηγός: ασθενής (αυτοάνοσος),
    νυμφομανής: νυμφομανία (ιάσιμος, πληροφορίες εντός)

  30. LandS said

    #23 Αποτυχημένο είναι επειδή δεν υιοθετήθηκε και όχι για λάθος έννοια. Και χωρίς να νοιώθει κάποιος δέος για τον Γ.Χ. το επιχείρημα ότι το αυτοκινητοδηγός είναι μακρινάρι (άλλος θα έλεγε είναι υπερβολή η σύνθεση τριών λέξεων σε μία) στέκει μια χαρά. Τα παραδείγματα από τα αρχαία είναι και αυτά εύγλωττα. Φαίνεται, άλλοι εδώ ξέρουν περισσότερα, ότι ο Γ. Χατζηδάκις αποδεχόταν τη χρήση της λέξης περισσότερο από την ιστορική της έννοια (αρκεί να ήταν ελληνική, βεβαίως βεβαίως! )

    Δεν ξέρω αν έξω η λέξη auto είχε επικρατήσει για το automobile ενενήντα χρόνια πριν. Αν ναι, είναι άλλο ένα επιχείρημα ότι αυτηγός πάει με τα αυτοκίνητα και όχι με τον εαυτό του.
    Σημειωτέον η λέξη auto μπορούσε να είχε χρησιμοποιηθεί ως σύντμηση ή ως πρώτο συνθετικό πάρα πολλών άλλων λέξεων που δεν έχουν να κάνουν με το αυτοκίνητο.. http://www.morewords.com/starts-with/auto/

  31. sarant said

    30: Πρόσεξε όμως ότι δεν είπε «αυτοκινητοδηγός» αλλά «αυτοκινητηγός» έστω και για να το απορρίψει. Μάλλον απέφυγε το «αυτοκινητοδηγός» επειδή το θεωρούσε λαθεμένο (διότι ο οδηγός έπαιρνε δασεία), αλλά δεν του πήγαινε κιόλας να γράψει… αυτοκινηθοδηγός!

  32. Γς said

    15:
    >Στο κτήριο της Φιλοσοφικής, με εμμονή δεν αναγραφόταν […] που είναι το W.C….
    Και στη δική μας σχολή. Πήγα μια μέρα για τσίσα μου αλλά επειδή έλειπε η πόρτα, μπήκα σε μια καμπίνα όπου πίσω από την πόρτα ήταν γραμμένο αρχαιοπρεπώς με κεφαλαία μπλέ:

    Το Υπουργείον Εθνικής Παιδείας και Θρησκευμάτων σας εύχεται καλό @έσιμο!

    Εχουμε ασχοληθεί με πανεπιστημιακά γκράφιτι ;

  33. 30

    Δεν ξέρω αν έξω η λέξη auto είχε επικρατήσει για το automobile ενενήντα χρόνια πριν.

    μ’ αρέσει ν’ ανεβαίνω στο ωτό (1926)

  34. Καλαχώρας Λεώνικος said

    Ο Χατζηδάκις (έτσι το γράφει) ΔΕΝ ήταν γλωσσολόγος ο άνθρωπος. Φιλόλογος ήταν κι έκανε συναισθηματική γλωσσολογία. σαν τον Πλάτωνα περίπου, απλώς είχε περισσότερες πληροφορίες. Αναφέρεται ως γλωσσολόγος επειδή προσπάθησε ν’ ασχοληθεί με την ετυμολογία. Αλλά Γλωσσολογία δεν είναι μόνο Ετυμολογία

    Τα κείμενά του είναι ιδιότυπα όπως του Κοραή, αλλά σε άλλο επίπεδο, και ήταν τόσο στρυφνός που δεν υπήρχε περίπτωση μιά του πρόταση να υιοθετηθεί. Το ότι πρότεινε το αυτηγός αντί του οδηγός το θεωρώ ‘τυφλότητα’ γιατί δεν μπορούσε να δει πιο πέρα. Δεν ήταν από τους γλωσσολόγους που διαισθάνονται τις ‘μυστικές ροές’ και τις ‘συγκεκαλυμμένες δομές’. Απόδειξη τα ατυχή παραδείγματα που έφερε. Σωστά δεν τα κατάλαβατε. Δεν λένε αυτό που ήθελε να πει, ήταν άσχετα.

    Όσο για τον σωφέρ και το τζάκι…. μόνο για καλαμπούρι βασταει

  35. Απ’ τον τίτλο, περίμενα να διαβάσω για φύρερ κι επίδοξους φυρερίσκους, αλλά έπεσα έξω…

    Τηλεσκοπική κατασκευή θέλησε ο Χ., αλλά δεν μας έπεισε με τα παραδείγματα. Και μείναμε με τον διαποδιαμορφωτή -άσχετο…

  36. Γς said

    31:
    Αυτοκίνητο, Automobile. Παραλίγο να λεγόταν Autocinema, όπως με το Cinéma(tographe), όπου οι γάλλοι μπέρδεψαν την κίνηση με το κίνημα.

  37. Γς said

    34:
    >Το ότι πρότεινε το αυτηγός αντί του οδηγός το θεωρώ ‘τυφλότητα’ γιατί δεν μπορούσε να δει πιο πέρα.
    Να εικάσω ότι ούτε για δίπλωμα οδηγήσεως ήταν ικανός;

  38. gpoint said

    #34
    Πάντως μεταξύ μας αυτό το γλωσσολόγος θυμίζει ειδικότητα παραπλήσια του ω-ρι-λα….ποιές μυστικές ροές και συγκεκαλυμμένες δομές !

  39. samsoonah said

    Προτείνω το ξενόφερτο ‘φεμινιστρια’ ν’ αντικατασταθεί από το ‘τελειομανής’…σύμφωνοι, αυτό τιμά το γράμμα και όχι το πνεύμα της πρότασης Χατζιδάκι αλλα σίγουρα το π(Π)νεύμα του δεν θα ήθελε σε καμια περίπτωση να είμαστε…τελειομανείς:-)

  40. Nicolas said

    Και γι΄ αυτό όταν τέλειωσαν τα κάρβουνα κάναμε τον chauffeur conducteur και γέμισαν οι δρόμοι από τέτοιους (con-ducteurs).

    Κι εμένα μου είχε προτείνει κάτι χρόνια πριν ένα κουμάσι από τους ΜΟΤΟπλάστες μια πολυ-πολυσύλλαβη, αλλά τελικά (φατσούλα με κόρδωμα) ο δικός μου νεολογισμός επικράτησε και η δικιά του είναι κρυμμένη στα κιτάπια τους περιμένοντας την επικρότηση με το ποντίκι.

    @5 Με πρόλαβες, Μπαρμπαγιάννη με τις στάμνες, αλλά κι εμένα εκεί πήγε η σκέψη μου (ποιος είπε η σκέψη σου η διεστραμμένη; με τον κηδεμόνα του!). Όπως έλεγε η άλλη στο ανέκδοτο:
    — Να μου το γράψεις, γιατρέ, ότι είναι αρρώστια, γιατί ο άντρας μου π… νταρντάνα με ανεβάζει, νταρντάνα με κατεβάζει.

    @19 Δύτη, τώρα τους λένε τροϊκανούς! μόνο που τα τζάκια είναι στην Ελβετία και δεν μπορούν να πάνε μέχρι εκεί να τους πάρουν το χρήμα.

  41. «Ο αυτηγός άνοιξε ένα ταριχηρό»
    H πρώτη μου εντύπωση ήταν ότι επρόκειτο για κάποιο λογοπαίγνιο της εποχής της εφηβείας μου («τηγανητάκια πατατά, μεταφορούνται εκτελαί, γλώσσεψα την μπέρδα μου» κλπ) που προσπάθησα να το αποκρυπτογραφήσω…

  42. Ναυτίλος said

    Οι απλοί άνθρωποι μιλάνε άνετα για ταξιά, τρακτέρια και πενάλτια, όπως μιλούσαν παλιότερα για τον ρέφερη, τον γνωστό μας διαιτητή. Αν τους μιμούμασταν κι εμείς οι τύποις μορφωμένοι, πολλά γλωσσικά προβλήματα θα είχαν λυθεί. Και μια που ανέφερα τα πενάλτια, θυμήθηκα και τους γελοίους νεολογισμούς που πρότεινε η Ακαδημία Αθηνών προς αντικατάσταση των ξενόγλωσσων αθλητικών όρων. Το πέναλτι=βολή ενδεκαμέτρου, το κόρνερ=γωνιαίο λάκτισμα, το γκολ=τέρμα κ.α. Φαντάζεστε να μπαίνει γκολ και όσοι πανηγυρίζουν να φωνάζουν »τέρμαααααααα!»; Μα πού ζουν αυτοί οι άνθρωποι;

  43. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    41: Το πρώτο από τα λογοπαίγνια το είχα διαβάσει πιτσιρικάς στον Παπάκια, που ήταν η ελληνική διασκευή του Μικρού Νικόλα στη Διάπλαση!

  44. cronopiusa said

    Εγώ είμαι η νέα γυναίκα – Σωτηρία Ιατρίδου

    Who were the Suffragettes?

    Νίνου-Βαλεντίνα

  45. freierdenker said

    Μερικές φορές ξένες λέξεις δεν αντικαθίστανται εντελώς από ελληνικές αλλά παραγκωνίζονται, περιορίζεται δηλαδή η χρήση τους σε κάτι πιο μερικό. Το ίδιο συμβαίνει με πολλές ξένες λέξεις με ελληνική ρίζα που στην γλώσσα τους έχουν πολύ πιο μερικό νόημα από τις αντίστοιχες ελληνικές.

    Η λέξη σοφέρ (νομίζω) χρησιμοποιείται πλέον κυρίως για εππαγγελματίες οδηγούς λιμουζίνας, είτε νοικιασμένης είτε VIP (μπορεί να ψάξει κάποιος στο διαδίκτυο για σοφέρ).

  46. sarant said

    45β: Πολύ εύστοχο!

  47. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  48. Immortalité said

    @20 Κι εμένα. Εντελώς όμως.

    @42 Έχω την εντύπωση πως ποτέ το πέναλτι δεν έγινε πέναλτια. Θα πάνε στα πέναλτι λέει όλος ο κόσμος. Επίσης η λέξη «τέρμα» για το το γκολ, υπάρχει μια χαρά. Τώρα για το αν θα ήταν γελοίο να φωνάζει ο κόσμος «τέρμααααα!» τι να πω. Εξίσου γελοίο με τους Γάλλους που φωνάζουν «buuuuuuuuuut» που παναπεί στόχος (μεταξύ άλλων) και με τον λοιπό πλανήτη που φωνάζει «goaaaaaaal» που επίσης σημαίνει στόχος.

    Καλά το ταριχηρό είναι αισχρό (κάνει και ρίμα 🙂 ) μόνο και μόνο από άποψη συνειρμού με τις μούμιες (μπλιαχ!) και τα ζώα τρόπαια στα κυνηγετικά σαλόνια, αλλά και ο αυτηγός δεν πάει πίσω. Εντελώς αδιαφανής λέξη.

  49. Γς said

    44:
    Μαρίκα Νίνου.
    O Γς στο νηπιαγωγείο.
    Πανόρμου και Κατίνας Παξινού (Δερβενίων τότε) στο Βύρωνα ήταν το σπίτι του Πουλή. Εχει κατεδαφισθεί. Είναι σήμερα παιδική χαρά. Απέναντι το σπίτι του άσημου τότε Γιώργου Φούντα. Πιο πέρα το δικό μου. Δεν ξέρω αν γίνεται μνεία γι αυτό το σπίτι. Νομίζω ότι ο Νταλάρας, που ερχόταν εκεί,- πολύ αργότερα βέβαια- κάτι έχει πει. Θυμάμαι αρκετούς να πέρασαν από εκεί. Η αιτία; Το μπουζούκι που παιζόταν εκεί. Από μεράκι. Από απλούς, γνήσιους φτωχομεροκαματιάρηδες. Τέλος πάντων. Κάποτε πρέπει να γραφτεί κάτι γι αυτό το σπίτι.
    Ο Γς λοιπόν, που έμενε 20 μέτρα πιο πέρα συχνά πήγαινε και τους άκουγε να παίζουν μπουζουκάκι. –Γιαννάκη σου αρέσει; Θέλεις να μάθεις; Σιγά μην με άφηνε η κυρα Νίτσα, με τους «αλήτες».
    Γιατί τα λέω όλα αυτά; Γιατί η Cronopiusa με την Βαλεντίνα της Μαρίκας Νίνου μου θύμισε ένα μεσημέρι του 49-50 που μπρος τα μάτια μου έπαιξε το εξής: Στο γραμμόφωνο (εκείνο με το χωνί ξέρετε) είχε μπει ο νέος δίσκος, τι δίσκος; Πλάκα λέγαμε τότε. Είχαν βάλει την τελευταία πλάκα της Νίνου Τα μάτια που αγαπώ του Τσιτσάνη.
    Το παίζανε ξανά και ξανά μέχρι να το μάθουν στο μπουζούκι. Ο Γς εκεί, άκουγε. Μέχρι που ξαφνικά μπαίνει μέσα ο (ονόματα δεν λέω , πιθανόν να ζέε ακόμα) και αδειάζει το περίστροφό του απάνω τους. Θεέ μου! Τι ήταν αυτό; Το μόνο που θυμάμαι είναι η παντόφλα της μάνας μου που ήρθε να με μαζέψει και έναν τραυματισμένο που σφάδαζε δίπλα μου.
    Ωραία χρόνια…

  50. Ναυτίλος said

    42. Προφανώς δεν συχνάζετε σε γήπεδα και σε καφενεία. Αλλιώς θα ξέρατε ότι τα πενάλτια συνηθίζονται και δεν τα έβγαλα απ’ το μυαλό μου. Όσο για το αν είναι γελοία η ιαχή »τέρμααααααα!» και όλα όσα κωμικοτραγικά παρόμοια έχει αποδελτιώσει ο Γιάννης Χάρης, τι να πω; Ας κρίνουν οι φίλαθλοι συν-σχολιαστές.

  51. Ναυτίλος said

    Συγγνώμη ή συγνώμη: όχι 42 αλλά 48.

  52. Μαρία said

    48 Τα πενάλτια (όχι πέναλτια) μέχρι κι εγώ τα ξέρω που είμαι πανάσχετη απο αθλητικά.
    Ένα δείγμα:
    Βαριόμουν για 80 λεπτά, ενθουσιασμός στα τελευταία 10’, στην παράταση και στα πενάλτια.
    http://www.lifo.gr/team/hipsteria/30731

    Να συμπληρώσω και τα μακιγιάζια.

    Το γωνιαίο λάκτισμα κι άλλα τραγελαφικά είχαν καθιερωθεί στις αναμεταδόσεις ματς την περίοδο της χούντας.

  53. Immortalité said

    @50 Μπορεί να μη συχνάζω σε καφενεία και στα γήπεδα να έχω πάει μετρημένες φορές αλλά ποτέ δεν είπα ότι το βγάλατε από το μυαλό σας. Όταν λέω ότι το πέναλτι δεν έγινε ποτέ πέναλτια εννοώ ότι η μορφή αυτή δεν έτυχε ευρείας αποδοχής. Καμία αθλητική εφημερίδα δεν έχει γράψει πήγαν στα πέναλτια. Και τόσες Αθλητικές Κυριακές, δεν άκουσα κανένα παίχτη να το λέει. Εκτός αν όλοι ακολουθούν γλωσσική οδηγία. Το ότι δεν συχνάζει πάντως κανείς σε καφενεία δεν τον κάνει και άμπαλο.

    @52 Να υποθέσω ότι και τα μακιγιάζια είναι ευρείας αποδοχής και το λέει όλος ο κόσμος απλά δεν συχνάζω σε καλλυντικουδερί και δεν το ξέρω, έτσι;

  54. sarant said

    Λέμε και τέρμα, αλλά πότε; Σε τυποποιημένες φράσεις, όπως «διαφορά τερμάτων». Ωστόσο τώρα τελευταία ακούω εκφωνητές να το χρησιμοποιούν και σε περιγραφές, σαν συνώνυμο του γκολ, όχι συχνά πάντως. Εννοείται ότι χρησιμοποιείται, και σωστά, ως απόδοση του γκολποστ.

    Από την άλλη, προτάσεις όπως «τερματίας = γκολτζής» ευτυχώς έχουν βρει την… αποδοχή που τους αξίζει.

  55. Immortalité said

    @54 Νίκο είναι πιο συχνό απ’ ότι φαντάζεσαι, τουλάχιστον στις αθλητικές. Δεν μιλάω για την μετάδοση αγώνων. Ένα σκέτο «τέρματα» να βάλεις στον γούγλη και θα δεις.

  56. Όσον αφορά τον αυτοκινητηγό, νομίζω πως ξεχάστηκε το ζήτημα της μορφής Χατζιδάκι — δηλαδή, το γεγονός ότι ο άνθρωπος είχε κόλλημα. Δε θα έγραφε οδηγός ούτε καν ως μέρος της λέξης, επειδή ο οδηγός είναι αυτός που άγει επί της οδού, δηλαδή αυτός που περπατάει μαζί μας ή δείχνει τα μονοπάτια που πρέπει να πάρουμε προκειμένου να φτάσουμε εκεί που θέλουμε ή να δούμε κάτι (εξού και η φράση «τουριστικός οδηγός» και άλλα) στην παλαιότερη έννοια του όρου, που προφανώς καθόταν πολύ καλύτερα στον ίδιο. Αντ’ αυτού, λοιπόν, προτιμά την καταληκτική μορφή -ηγός και κόβει το δεύτερο συνθετικό (τυπικότατος) στο ταυ, οπότε αυτο-κινητ-ηγός. Τώρα, βέβαια, μήπως έπρεπε να το γράψει αυτοκινηθηγός; Φαντάζομαι, όπως λέει και ο αγαπητός Νικοκύρης πάνω-κάτω στο 31., ότι θα έβγαλε καντίλες.

    Για τα πέναλτυ/πέναλτι, πλάκα έχει τ’ ότι επικρατεί και άλλη μορφή, κυρίως φωνητική και όχι γραπτή: μπέναλτυ/μπέναλτι. (Όπως βόμβα > μπόμπα, κουβάς > γκουβάς κ.ά.)

  57. Ναυτίλος said

    53. Γηπεδόφατσες σαν τον Αλέφαντο τα πενάλτια (πιο σωστά: μπενάλτια) τα έχουν ψωμοτύρι. Σ’ αυτόν, άλλωστε, χρωστάμε και τον εξελληνισμό του τσάμπιονς λιγκ σε τσαμπιολί. Περίπου, όμως, το ίδιο πράγμα λέμε. Μήπως τελικά ο γλωσσικός μιμουαπτισμός των μορφωμένων εμποδίζει την ένταξη στο κλιτικό σύστημα της ελληνικής λέξεων όπως το ταξί και το τρακτέρ;

  58. Ηλεφούφουτος said

    48 Καλά, και γιατί δεν σου κόβει την όρεξη στο αβγο-τάραχο; Πάει το μυαλό σου σε αβγά που πάθανε ταραχή;
    Κι ο παστουρμάς, αν το καλοσκεφτείς, μούμια είναι.
    Επίσης, ο συνειρμός λειτουργεί και αντίστροφα, αν πιστέψουμε την ιστορία για τη μούμια του Ραμσή Β’, ότι σε μία μεταφορά της, κατόπιν πολλής σκέψης του αμήχανου τελώνη που δεν ήξερε σε ποια κατηγορία κατατάσσονται οι μουμιοποιημένοι βασιλιάδες, εκτελωνίστηκε ως παστό ψάρι.

    Για τα μακρυνάρια, θυμάμαι φίλη που μόλις είχε γυρίσει από μεταπτυχιακά στην Αγγλία και βρήκε μια νέα πραγματικότητα στην Ελλάδα, τα καρτοτηλέφωνα. Όποτε όμως εξέφραζε την απορία της γιατί να τα λέμε έτσι και όχι όπως τα είχε μάθει στην Αγγλία (καρτόφωνα-cardphones), η απάντηση ήταν «μα δε μιλάει η κάρτα».
    Από την άλλη, βλέπω ότι ο όρος «ομοφοβία» (=ο φόβος του όμοιου, με την ίδια λογική) καθιερώθηκε χωρίς ανταγωνισμό από κάτι «σωστότερο».

  59. Μαρία said

    53 Πενάλτια είπαμε, μη παρατονίζεις.

    Ο Ναυτίλος δεν αναφέρεται σ’ όλο τον κόσμο στο σχόλιό του αλλά στους απλούς ανθρώπους που η γλώσσα τους δεν ανέχεται αναφομοίωτα δάνεια. Έτσι και τα μακιγιάζια, κατά τα μπαγκάζια, είναι της λαϊκής γλώσσας.

  60. Γς said

    Πέναλτυ; τι πέναλτυ; Μπέναλτυ!
    Οπως ΜΠάοκ!

  61. sarant said

    56: Όχι, το -ηγός (από το άγω) δεν είχε δασεία. Πχ ναυπηγός.

    58: Καθιερώθηκε *παρά* τις ενστάσεις ότι υπάρχουν και σωστότερα. Δες κείμενα της ΕΕ, όπου παίζουν και μακρινάρια. Και:
    http://lexilogia.gr/forum/showthread.php?1059

  62. Immortalité said

    @57 Ο ίδιος μιμουαπτισμός που εμποδίζει και τα ασανσέρ και τα σεσουάρ (αν και αυτό έγινε πιστολάκι) και τις μιζανπλί και τα αμορτισέρ και τα αμπραγιάζ και τα καπώ και τα πορτμπαγκάζ και λοιπά συναφή για να μην γράψω ένα κατεβατό; Αν μετράει η γνώμη μου, δεν νομίζω ότι πρόκειται περί μιμουαπτισμού γιατί οι περισσότερες από τις λέξεις αυτές είναι στην κατηγορία των λαϊκών και θα είχαν αλλάξει.
    Ο Αλέφαντος είναι κατηγορία από μόνος του αλλά και πάλι τυχαίο είναι που το τσιαμπιολί πέρασε και τα πενάλτια, όχι;

    @53 Καλά δεν πρόκειται να τα ξαναπώ οπότε δεν τα ξαναπαρατονίσω κιόλας. Εκτός από το ότι με κάνετε να νοιώθω Μαρία Αντουανέτα το λιγότερο, πες μου γιατί τα μπαγκάζια τα ξέρει όλος ο ντουνιάς και τα μακιγιάζια όχι. Περισσότερος λαός ταξιδεύει απ’ ότι βάφεται;

  63. Immortalité said

    @58 Και όμως, το πιστεύεις ή όχι, στην αρχή πίστευα ότι είναι αυγά χτυπητά. Όταν έμαθα περί τίνος πρόκειται η πρώτη εντύπωση ήταν πιο ισχυρή. Αλλά όσο να πεις, άλλο το αυγοτάραχο που ζήτημα να το φας μερικές φορές στη ζωή σου (εκτός αν είσαι Μεσολογγίτης ) και άλλο η κονσέρβα που είναι στην ημερησία διάταξη.

  64. Ηλεφούφουτος said

    63 Το πιστεύω! Αφού κι εγώ αυτό φανταζόμουνα 🙂
    Από τότε που το δοκίμασα όμως, το κυνηγάω και θα τό τρωγα ακόμα κι αν το λέγανε «Πάγκαλο» ή, ξερωγώ, «σκαταμπλιάχ».

    Όσο για το άλλο, «μπέναλτι» και «μπέναλντι» το είχα πρωτομάθει (σαν ιμάμ μπαϊλντί μοιάζει γραμμένο).
    Επειδή θυμάμαι και ενικό «πενάλτι» να υποθέσω ότι σχηματίστηκε υποχωρητικά από τον συζητούμενο πληθυντικό;

  65. freierdenker said

    46, παρόμοια πορεία είχε η λέξη chauffeur στα Αγγλικά.

    Definition of chauffeur
    noun
    a person employed to drive a private or hired car:
    a chauffeur-driven limousine

    Origin:
    late 19th century (in the general sense ‘motorist’): from French, literally ‘stoker’ (by association with steam engines), from chauffer ‘to heat’

  66. Γς said

    63, 58, 48:
    Αυγοτάραχο.
    Εγώ το επισήμανα
    Ξανά
    και ξανά κι ούτε μια μνεία. Κλαψ κλαψ

  67. πολὺ φιλότιμη ἡ προσπάθεια τοῦ Χατζηδάκι, τὸ γεγονὸς ὅτι οἱ τύποι δὲν ἐπικράτησαν καὶ φαίνονται σὲ μερικοὺς ἀστεῖοι δὲν τὸν μειώνει σὲ τίποτε. δὲν θὰ μᾶς φαίνονταιν καθόλου ἀστεῖοι ἂν ἐπικρατοῦσσν.

  68. πάντως ὁ πρῶτος ποὺ εἶχε λιμουζίνα μὲ σωφὲρ ἦταν ὁ Δαυΐδ: (Α’ Παραλειπ. 15,28)

    καὶ πᾶς Ἰσραὴλ ἀνάγοντες τὴν κιβωτὸν διαθήκης Κυρίου ἐν σημασίᾳ καὶ ἐν φωνῇ σωφὲρ καὶ ἐν σάλπιγξι καὶ ἐν κυμβάλοις, ἀναφωνοῦντες ἐν νάβλαις καὶ ἐν κινύραις 😛

  69. samsoonah said

    @67 Καταλαβαίνω το πνεύμα του σχολίου σου αλλα δεν θα έπρεπε να εξαιρέσεις το άκρως σεξιστικό ‘ψηφομανης’ από την «φιλότιμη προσπάθεια»; Δες το σχόλιο μου 39 για ένα φεμινιστικό λογοπαίγνιο πάνω στο συγκεκριμένο νεολογισμό.

  70. Μαρία said

    62 Γιατί στην προσαρμογή ενός δανείου παίζει ρόλο μεταξύ άλλων και η παλαιότητα αλλά κι ο φορέας του δανεισμού (λαϊκός ή λόγιος).
    Την σύγχρονη τάση να μένουν τα δάνεια μορφολογικά αναφομοίωτα την έχουμε ξανασυζητήσει. Αυτό που δεν κατάλαβα είναι γιατί ανατριχιάζεις, όταν ακούς ασανσέρια, πενάλτια κλπ. Επίσης στη λαϊκή γλώσσα κι όχι μόνο το πορτμπαγκάζ λέγεται φορτμπαγκάζ.

  71. dzach said

    @48: Τα πενάλτια είναι λέξη που χρησιμοποιούνταν τη δεκαετία του ’60. Θυμάμαι επίσης το «εντς, πενάλτ, σουτ, γκόλ» που έλεγαν κάποιοι μικροί μπαλαδόροι στη Μακεδονία και το συνόδευαν με κίνηση των γοφών αριστερά, δεξιά, πίσω, μπρος, απελευθερώνοντας άφθονη λιβιδική ενέργεια πάνω στη στη λέξη «γκόλ».

    @42: Το «γωνιαίο λάκτισμα» το έχω ακούσει κι αυτό, μάλλον στο ραδιόφωνο, την εποχή του Γιούτσου, Σιδέρη, Λινοξυλάκη, Λουκανίδη κλπ. Το «εναρκτήριο λάκτισμα» λέγεται και σήμερα χωρίς πρόβλημα, ‘οπως και το «σκληρόν προς κέντρα λακτίζειν», που κάποιοι ερμηνεύουν «είναι δύσκολο να σουτάρεις στη σέντρα» :-).

  72. Immortalité said

    @64 Το πρόβλημα είναι ότι δεν βρίσκεται εύκολα το άτιμο. 🙂
    Πάντως με το/τα πέναλτι θα με τρελάνετε. Πάντα έτσι δεν ήταν στον ενικό; Πέτσινο πέναλτι, έχασε το πέναλτι, πάμε στα πέναλτι, ακόμα ψάχνουμε την μπάλα από το πέναλτι του Ράμος κτλ κτλ;

    @70 Μου λες ότι το μπαγκάζ(ι)/μπαγκάζια είναι λαϊκό ενώ το μακιγιάζ λόγιο; Ότι το ασανσέρ και το αμπραγιάζ είναι σύγχρονα δάνεια και γιαυτό μένουν αναφομοίωτα; Δεν ανατριχιάζω όταν ακούω ασανσέρια γιατί πολύ απλά δεν τα ακούω. Αυτό προσπαθώ να πω τόση ώρα και δεν συνεννοούμαστε. Τα ταξιά τα ακούω, τα τρακτέρια ενίοτε, τα μπαγκάζια εννοείται, τα πενάλτια και τα μακιγιάζια όχι. Και αν εγώ δεν είμαι ντε λα γκραν αριστροκρασί, μήπως, λέω μήπως, δεν είναι και τόσο πια διαδεδομένα στη «λαϊκή» γλώσσα;

  73. #69 ὄχι, διότι ὁ ὅρος «σουφφραζέτα» ἔτσι κι ἀλλιῶς συνδέεται μὲ σεξιστικὲς συνδηλώσεις. σκοπὸς τοῦ Χατζηδάκι δὲν ἦταν ν’ ἀπαλείψῃ τὸν σεξισμό, ἀλλὰ ν’ἀντικαταστήσῃ τὶς ξένες λέξεις μὲ ἑλληνικοὺς νεολογισμούς.

  74. Μαρία said

    72 Μπέρδεμα. Για να χαρακτηρίσεις ένα δάνειο λαϊκό ή λόγιο, πρέπει να εντοπίσεις τον φορέα του δανεισμού. Γι’ αυτό εγώ μίλησα για λαϊκή γλώσσα. Των γαλλικών λέξεων μπαγκάζ/μακιγιάζ δεν νομίζω οτι ο φορέας είναι λαϊκός. Σημασία έχει οτι όταν αυτές περνούσαν σ’ όλα τα κοινωνικά στρώματα, αφομοιώνονταν και μορφολογικά ( είναι η περίπτωση του μπαγκάζ). Την τάση αυτή την έχουν κρατήσει ακόμα κάποιοι παλιοί λαϊκοί*, ενώ οι υπόλοιποι και με το βομβαρδισμό απο τηλεοράσεις κλπ προτιμούν το αναφομοίωτο.

    *ηλικιωμένοι και αναλφάβητοι

  75. bernardina said

    Dzach, #71α Εγώ το θυμάμαι πάσα, σέντρα, σουτ, γκολ (τα υπόλοιπα όπως τα περιγράφεις) 😆

  76. π2 said

    Μ’ άρεσε Νίκο, που επισήμανες κι εσύ το πρώτο που σκέφτηκα όταν διάβαζα το απόσπασμα του ΓΧ, το ότι δηλαδή ακόμη κι ο υπερσυντηρητικός Χατζιδάκις τηρούσε το κριτήριο της απλότητας και της ευχρηστίας, σε αντίθεση με πολλούς σύγχρονους ορολόγους.

    Είναι κρίμα να παραβλέπουμε το τεράστιο έργο που είχαν μπροστά τους οι λόγιοι του νέου ελληνισμού. Παρά την καθαρεύουσα, την πρωτοκαθεδρία της αρχαίας κατά την επιλογή ενός όρου και τις άλλες αγκυλώσεις τους, ο αναστοχασμός της γλώσσας στον οποίο τους υποχρέωνε αυτό που έβλεπαν ως ορολογικό καθήκον νομίζω πως απέβη χρήσιμος τελικά για τη γλώσσα μακροπρόθεσμα.

  77. Immortalité said

    Τώρα μπορεί και να είναι άσχετο, αλλά ειδικά για τα μπαγκάζ/μακιγιάζ νομίζω ρόλο έπαιξε και το τι περιγράφει το καθένα. Το μπακάζ ήταν κάτι απτό, ένα πράγμα, η αποσκευή που γύρευε πληθυντικό οπωσδήποτε. Το μακιγιάζ δεν είναι καν απτό, είναι μια διαδικασία η οποία δεν έχει ανάγκη πληθυντικού. Ούτε είναι μετρήσιμο (ένα μακιγιάζ) για να γίνει μακιγιάζι. Ακόμα και όταν χρησιμοποιούμε το ελληνικό αντίστοιχο, λέμε μια ώρα κάνεις να βαφτείς ή τόση ώρα βάψιμο, βαψίματα δε λέμε εκτός αν εννοούμε κανενός τοίχου. Γιατί λοιπόν να πούμε μακιγιάζια και σε ποιο συγκείμενο; Ο ατραντές που είναι μετρήσιμος και ήθελε πληθυντικό έγινε αντραντέδες. Στο σεσουάρ που υπήρχε ανάγκη πληθυντικού έγινε πιστολάκια. Τώρα δεν ξέρω αν η τηλεόραση βομβαρδίζει με καπώ, αμπραγιάζ, ασανσέρ και αμορτισέρ, αλλά αυτές τις λέξεις τις έμαθα στο δρόμο, στην οικογένεια, στις παρέες. Όπως και τα μπαγκάζια φυσικά.

  78. Immortalité said

    Το 77 στο 74 (αλά Ππαν)

  79. spyroszer said

    Σύζευξη ποδοσφαίρου και σουφραζετών:

    Μιλαν – Μπαρτσελόνα τσάμπιονς λιγκ 2011-2012. Οταν η Μίλαν μπλόκαρε την επιθετική μηχανή της Μπάρτσα
    Το Βήμα
    http://www.tovima.gr/sports/article/?aid=450866

    «Η πρωταθλήτρια Ιταλίας κατάφερε να περιορίσει τον κορυφαίο ποδοσφαιριστή του πλανήτη Λιονέλ Μέσι χρησιμοποιώντας κάθε μέσο που είχε στη διάθεσή της. Οι παίκτες της ιταλικής ομάδας τον μάρκαραν στενά, τον τράβηξαν, του έκαναν φάουλ, «έπεφταν στα πόδια του σαν σουφραζέτες» όπως έγραψε η αγγλική εφημερίδα Telegraph, ενώ του έκαναν τάκλιν σαν να εξαρτώταν η ζωή τους από την επιτυχία της προσπάθειάς τους».

    Telegraph
    http://www.telegraph.co.uk/sport/football/competitions/champions-league/9171823/Lionel-Messi-serves-up-magic-for-Barcelona-but-AC-Milan-pull-off-top-trick-in-Champions-League-0-0-draw.html

    «They hoicked him down by fair means and foul, they hurled their bodies in his path like suffragettes and they tackled him as if their lives depended on it».

    Μήπως οι σουφραζέτες γίνουν το αντίθετο απ’ τις πριμαντόνες και τις μπαλαρίνες, που είχε πει κάποτε ο Πρόεδρας Νικόλας Πατέρας;

  80. 72,
    Μα το πέναλτι κλίνεται !

  81. Immortalité said

    @80 Μπράβο βρε Μιχάλη! «(«πενάλτι» τα λέγαμε πάντως παλιά οι απαίδευτοι)» Εμά! Με σκάσανε τόση ώρα! 😀

  82. Ναυτίλος said

    Μήπως πρέπει να ξαναδιαβάσουμε τον διάλογο του ποιητή με τον σοφολογιότατο;

  83. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    71: Τι είναι το «εντς»;

    79: Αμυδρά θυμάμαι ότι οι σουφραζέτες χρησιμοποιούσαν και κάποιες ακτιβιστικές μεθόδους, αλλά τι ακριβώς θα σε γελάσω. Πάντως μου κάνει εντύπωση που διατηρείται η έκφραση ενώ έχει κλείσει αιώνας από τότε που εμφανίστηκαν.

  84. Immortalité said

    Να τον διαβάσουμε, εγώ πάντως τον Σοφολογιότατο δεν τον κάνω.

  85. Γς said

    80, 81:
    το πέναλτι
    του πεναλτιού
    ω πέναλτι!

  86. Γς said

    83:
    71:
    Εντς=αριστερά
    Πενάλτ=δεξιά
    Σουτ=πίσω
    Γκολ=μπρος

    Λιβιδική=libido

    Παίξτε μπάλα ρε!

  87. freierdenker said

    71, Σέντρα σημαίνει δυο διαφορετικά πράγματα. Το κέντρο το γηπέδου (centre), π.χ. γκολ από την σέντρα, το έστειλε στην σέντρα, αλλά και αυτό που στα αγγλικά λέγεται cross (π.χ. κατά το σέντρα-σουτ ή το σέντρα, κεφαλιά και γκολ). Πως επικράτησε ο δεύτερος όρος και γιατί (αφού σέντρα σημαίνει και κάτι άλλο) δεν το γνωρίζω.

  88. dzach said

    @83: Το «εντς» ήταν το «hands», δηλ. «χέρι».

  89. sarant said

    87: Οι γάλλοι όμως τη σέντρα (cross) τη λένε centre.

    88: Α, μάλιστα ευχαριστώ!

  90. panavros said

    34. Ο Χατζιδάκις στην εγκυκλοπαίδεια «Πυρσός, τομ. 10» παρουσιάζεται ως γλωσσολόγος με σπουδές στη Γερμανία. Δεν ξέρω περισσότερα αλλά ίσως τελικά να σπούδασε γλωσσολογία εκεί για να το λέει η εγκυκλοπαίδεια.

    Ο εσωτερικός δανεισμός που φαίνεται να προτιμά ο Χατζιδάκις έχει θεωρηθεί προτιμότερος απο τον εξωτερικό επίσης απο Ψυχάρη καιΤριανταφυλλίδη αν δεν κάνω λάθος.

    Για το εάν επικρατεί ο σωφέρ ή ο αυτηγός ο λαός αποφασίζει όπως λέει και ο Νίκος, όμως ο λαός επηρεάζεται απο το πολιτισμικό πλαίσιο μέσα στο οποίο ζεί, το οποίο πόσο σίγουροι είμαστε οτι διαμορφώνεται αυθόρμητα απο το λαό και μόνο; Μετά απο αυτόν τον προβληματισμό λοιπόν θα έλεγα πως αν ο Χατζιδάκις είχε υιοθετηθεί απο την εμπορική λογοτεχνία της εποχής του δεν αποκλείεται σήμερα να λέγαμε και αυτηγός παράλληλα με το σωφέρ.

    Αν τελικά ο λαός αποφασίζει για τη γλώσσα βάσει ενός πολιτισμικού μοντέλου επειδή η χώρα που το εκπροσωπει υπερτερεί σε τέχνες και επιστήμες, χωρίς να υπάρχει προσπάθεια (και με τη βοήθεια της εσωτερικής πολιτισμικής δραστηριότητας μιάς χώρας) αφομοίοσης της γνώσης αυτής στην γλωσσική πραγματικότητα της κάθε χώρας, ίσως αυτό να οδηγεί σε λαουςομοιόμορφους με περιορισμένη διαφορετικότητα και αυτό δεν ξέρω τελικά αν είναι καλό ή τι εξυπηρετεί. Ας σκεφτούμε λοιπόν πως το γεγονός οτι η γλώσσα είναι πράγματι κομουνιστική μπορεί να εμπεριέχει και παγίδες.

    Ο Χατζιδάκις μπορεί να χαρακτιρίζεται συντηριτικός για τις θέσεις του, πολλοί να διαφωνούν με τις επιλογές του και όλα αυτά να είναι πολύ λογικά. Το να τον κατηγορούμε για τυφλότητα μετά απο τέτοιο έργο όμως ίσως είναι υπερβολή. Άλλωστε και ο Νίκος υπέθεσε για τον Χατζιδάκι οτι μπορεί να θεώρησε πως η λέξη οδηγός δεν αποδιδει με ακρίβεια τον σωφέρ.

  91. Η ημιπαράγραφος που αναφέρεται στην Ακαδημία, νομίζω είναι εμπνευσμένη! Πολύ γέλιο! Και μέσα σε αυτό το κλίμα ευφορίας, με αφορμή το κλείσιμο του άρθρου («Αλλά κι αυτό είναι θέμα για μελλοντικό άρθρο, μια φράση που την έχω γράψει ίσαμε πέντε φορές σήμερα…») κάθισα και έκανα μια μικρή έρευνα, γκουγκλιζοντας στο sarantakos.wordpress.com τις εξής φράσεις (ακριβείς φράσεις, με εισαγωγικά, όχι απλώς όλες οι λέξεις). Τα αποτελέσματα:
    «χωριστό άρθρο»: Ο μεγάλος νικητής, με 89 εμφανίσεις (39 εκ των οποίων ήταν το πιο ειδικό «αξίζει χωριστό άρθρο»).
    «θέμα για άλλο άρθρο»: Δεύτερη θέση, με 39 επίσης εμφανίσεις.
    «θέμα για άρθρο»: Τρίτο, με 10 εμφανίσεις.
    Και ισοβαθμούν στην τέταρτη θέση με 8 εμφανίσεις το καθένα τα «μελλοντικό άρθρο», και «θα τα δούμε σε κάποιο άλλο άρθρο».
    Περιέργως το «θα το δούμε σε κάποιο άλλο άρθρο» (ενικός) δεν έχει καμμία εμφάνιση.

    Νίκο, ελπίζω να μην το πάρεις στραβά 😀

  92. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Πολὺ ἐνδιαφέρον ἄρθρο. Βέβαια στὰ σημερινὰ γαλλικὰ chauffeur εἶναι ὁ ἐπαγγελματίας ὁδηγὸς (ταξιτζής, ὁδηγὸς κάποιου πλούσιου κλπ) ἐνῶ ὁ ὁδηγὸς τοῦ δικοῦ του αὐτοκινήτου λέγεται conducteur. Πολλοὶ ἐπαγγελματίες ὁδηγοί, καὶ αὐτὸ ἀφορᾶ κυρίως ταξιτζήδες, ποὺ ἔρχονται νὰ συμπληρώσουν κάρτα γιὰ νὰ δώσουν αἷμα γράφουν ὡς ἐπάγγελμα «αὐτοκινητιστής». Ἀντιθέτως οἱ ὁδηγοὶ φορτηγοῦ προτιμοῦν τὸ «ὁδηγός».

    Θὰ ἤθελα ὅμως νὰ πῶ ὅτι ἐμένα ποὺ δὲν πρόλαβα καθόλου τὴ διδασκαλία τῆς καθαρεύουσας στὰ σχολικά μου χρόνια, δὲ μὲ δυσκόλεψε καθόλου τὸ κείμενο τοῦ Χατζηδάκη. Ἡ καθαρεύουσα στὴν ἀνάγνωση μοῦ εἶναι τὸ ἴδιο οἰκεία μὲ τὴ δημοτική. Ἂν κάτι μὲ δυσκολεύει στὴν καθαρεύουσα εἶναι τὸ μονοτονικὸ. Ἐδῶ θὰ ἤθελα νὰ πῶ κάτι. Εἶναι σωστὴ ἡ χρήση τοῦ μονοτονικοῦ στὴν καθαρεύουσα; Φυσικά, γιὰ νὰ μῆν παρεξηγηθῶ, ὁ καθένας στὰ προσωπικά του κείμενα κάνει ὅτι θέλει κι αὺτὸ εἶναι ἀδιαμφισβήτητο δικαίωμα. Ἐγὼ ἀναφέρομαι μόνο στὸ ἂν εἶναι σωστό. Δὲν εἶναι γιὰ ἕναν ἁπλὸ λόγο. Ὅταν ἐφαρμόστηκε μὲ νόμο τὸ μονοτονικό, ἡ καθαρεύουσα εἶχε πρὸ ἐτῶν καταργηθεῖ. Δὲν ἦταν γλῶσσα τοῦ κράτους ἄσχετα ἂν τὸ Σύνταγμα καὶ πολλοὶ νόμοι δὲν εἶχαν ἀκόμα μεταφραστεῖ. Σιγὰ σιγὰ μεταφράστηκαν καὶ δὲν θὰ ὑπῆρχε λόγος νὰ μεταφραστοῦν ἂν ἡ καθαρεύουσα ἦταν ἐπίσημη γλῶσσα. Κανένας λοιπὸν δὲν ἔχει δικαίωμα νὰ ἐπέμβη σὲ μία γλῶσσα ποὺ δὲν εἶναι ἐπίσημη. Τὸ μονοτονικὸ θεσπίστηκε ἀποκλειστικὰ στὴν ἐπίσημη γλῶσσα καὶ δὲν θὰ μποροῦσε νὰ γίνη ἀλλιῶς. Ὅπως δὲν θὰ μποροῦσε νὰ θεσπίση ἡ ἑλληνικὴ βουλὴ ὀρθογραφικὲς άλλαγὲς στὴν ἀγγλικὴ ἢ στὴ γαλλικὴ ἢ στὴν τουρκικὴ ἢ δὲν ξέρω σὲ ποιὰ ἄλλη γλῶσσα. Ἡ ἀμερικανικὴ ἀγγλικὴ ἔχει κάποιες ὀρθογραφικὲς παραλλαγὲς σὲ σχέση μὲ τὴ βρετανικὴ ἀλλὰ ἐκεὶ εἶναι ἐπίσημη. Ὅλα κι ὅλα. Ἐφ’ὅσον ἡ καθαρεύουσα τὴν ἐποχὴ ποὺ θεσπίστηκε τὸ μονοτονικὸ δὲν ἦταν ἐπίσημη γλῶσσα, παραμένει μιὰ γλῶσσα ἱστορικὴ μὲ τὴν γραμματική, τὸ συντακτικὸ καὶ τὴν ὀρθογραφία ποὺ εἶχε ὅταν ἦταν ἐν ζωῇ. Ἂν ἔχετε προσέξη ἐγὼ χρησιμοποιῶ τὸ -η καὶ τὸ -ω τῆς ὑποτακτικῆς ποὺ ἴσχυε τὰ δύο πρῶτα χρόνια ποὺ πῆγα σχολεῖο. Προσέξτε ὅμως ἂν χρειαστῆ νὰ γράψω κάπου σὲ μονοτονικό, δὲν τὸ κάνω. Γιατὶ τὸ μονοτονικὸ θεσπίστηκε σὲ μία γλῶσσα ποὺ ἤδη τὰ εἶχε καταργήσει. Θὰ ἤμουν γελοῖος νὰ γράφω μὲ -η ἢ -ω ὑποτακτικῆς ἢ νὰ βάζω ὑπογεγραμμένες σὲ μονοτονικό. Τὸ ἴδιο γελοῖο εἶναι νὰ γράφει κανεὶς καθαρεύουσα μὲ μονοτονικό. Καὶ βέβαια ὁ μόνος τρόπος νὰ προωθήση κανεὶς αὐτὰ τὰ ἐγχειρήματα εἶναι μὲ τὸ νὰ τὰ μοιράζη τζάμπα μὲ τὶς ἐφημερίδες. Γιατὶ λεφτὰ γιὰ τέτοια βιβλία κανεὶς δὲν δίνει.

  93. #92 Ο αυτοκινητιστής είναι ιδιοκτήτης· ο οδηγός, υπάλληλος.

  94. ππαν said

    Λϊγο άδικος ο Λεώνικος για τον Χατζιδάκι. Και γενικά νομίζω ότι είναι αδικημένος, φταίει βέβαια κι αυτός. Πάντως κι ο Χατζιδάκις και οι αντίπαλοί του έκαναν λάθη όταν προσπαθούσαν να προβλέψουν την εξέλιξη της γλώσσας, λογικό είναι. Διάβαζα προχτές την απάντησή του στους Επόπτες Δημοτικής Εκπαιδεύσεως, παναπεί τους Δημοτικιστές τότε, και είναι ενδιαφέροντα αυτά που λέει.

  95. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ἂν λέγαμε «θὰ ἀκούσουμε τὴν ἐκπομπὴ σὲ ταριχηρὸ» ἀντὶ σὲ «κονσέρβα» δὲ μοῦ ἀκούγεται ἄσχημο 🙂

  96. Κυριάκος said

    95: Όλα είναι θέμα συνήθειας. Μικροί (σε ένα χωριό των Σερρών) λέγαμε «στυλωτήρα» το σταντ (ή στέκα) του ποδηλάτου. Γιατί δεν επικράτησε αυτή η τόσο σαφής και ομαλή ελληνική λέξη; Είπα προχθές στην κόρη μου «βάλε το στυλωτήρα» και δέχτηκα από γύρω ειρωνικά σχόλια.
    -Και πώς να πω ρε παιδιά το στυλωτήρα;
    -Σταντ ρε άσχετε!

  97. Ναυτίλος said

    Είναι πράγματι αξιοπερίεργο ότι λέμε μια χαρά »του Μαρόκου» και του »Πεκίνου» αλλά με τίποτα »του Όσλου»,»του Τόκιου» ή του » Μονακού». Λέμε »του παζαριού» και του »ρουσφετιού» αλλά θα γελάσουμε (κι εγώ μαζί) αν ακούσουμε »του πεναλτιού» ή »του τσουναμιού». Ίσως γι’ αυτό αγαπάμε τη γλώσσα και τις λέξεις, γιατί είναι θηλυκά ατίθασα και απρόβλεπτα. Σκέτες σουφραζέτες!

  98. sarant said

    91: Τόσες φορές έχω υποσχεθεί άλλο άρθρο; Ούτε πολιτικός….

    92: Ενδιαφέροντα αυτά που λες, αλλά δεν ξέρω αν συμφωνώ, ούτε αν τα τηρείς κι εσύ -πιο κάτω λες «θα ακούσουμε» που κι αυτό υποτακτική έπρεπε να είναι, άρα «θα ακούσωμε», όχι;

    96: Το ποδαράκι είναι ο στυλωτήρας ή σταντ; Εμένα αν μου λέγανε σταντ θα σκεφτόμουν το περίπτερο εμπορικής έκθεσης 🙂

    97: Ακριβώς!

  99. 96 ὡραία λέξι! ἐμεῖς τὸ λέγαμε στηρικτῆρι ἢ πόδι. στὰντ πρώτη φορὰ τὸ ἀκούω, ἐλπίζω καὶ τελευταία.

  100. πάντως βλέπω στὸ ΛΣ, λέει σὲ ἀπόσπασμα τοῦ Σοφοκλεόυς ἀπαντᾷ καὶ ὀ συντετμημένος τύπος ταρχηρός.

  101. Immortalité said

    @96 Ε, όχι και σταντ η στέκα! Σαν ποδηλάτισσα συναναστρεφόμενη με ποδηλάτες και ποδηλατάδες, σταντ δεν το έχει πει ποτέ κανείς 🙂 Ο στηλωτήρας όμως είναι πολύ ωραίος!

    @97 Έτσι! 🙂

  102. Raptakis Dimitrios said

    Τον στυλωτήρα τον λέμε και νυχάκι, σωστά;

  103. ππαν said

    Ποδαράκι, πόδι ήταν το δικό μας!

  104. σὰν ποδηλάτισσα κι ὲγὼ
    καὶ ποδηλάτου αὐτηγὸς
    εἶπα νὰ φάω ταριχηρὸ
    ὅπως τὸ εἶπε κι ὁ ὑπουργός*

    * μαζὶ τὰ φάγαμε τὰ ταριχηρὰ

  105. #102 ἐγὼ νυχάκι ξέρω ἕνα ζυμαρικό.

  106. Immortalité said

    @105 Νυχάκι είναι μια ποικιλία ρυζιού όχι ζυμαρικό 🙂

  107. sarant said

    Τελικά με την Ππαν συχνάζαμε στα ίδια μέρη όπως φαίνεται (εγώ παλιότερα) αφού έχουμε τον ίδιον όρο για τον στυλωτήρα.

  108. ππαν said

    105: Το ρύζι δεν είναι ζυμαρικό 🙂

  109. ππαν said

    107: Λες να είναι τοπικός φαληριώτικος ο όρος; 🙂

  110. ἄ ῥύζι εἶναι; ἐγὼ νόμιζα ὅτι εἶναι κριθαράκι!

  111. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    98. Τὸ «νὰ ἀκούσουμε» δὲν εἶναι λάθος στὴ δημοτική

  112. ἄντε ῥέ, εἶπα κι ἐγὼ τόσο λάθος νὰ θυμᾶμαι! http://www.chefonair.gr/recipes.asp?id=376&c=3&s=10

  113. Επί χούντας (που οι αγώνες μεταδίδονταν από το ραδιόφωνο, με χορηγία από τα ξυραφάκια Σίλβερ Άστορ ανοξείδωτα), οι δημοσιογράφοι είχαν λάβει οδηγία να μη χρησιμοποιούν κανένα ξένο ποδοσφαιρικό όρο. Στην αρχή το είχαν τηρήσει και γενικά δεν μπορούσες να καταλάβεις τι λέγανε. Η μπάλα έγινε σφαίρα.Το σουτ, έγινε λάκτισμα. Το αράουτ, έγινε πλάγια έξω. Το φάουλ έγινε παράβασις. Το πέναλτι, εσχάτη των ποινών. Το γκολ, έγινε ένα ξενέρωτο μακρινάρι: «Η σφαίρα καταλήγει στο βάθος της εστίας…». Κι ο αφρικανός Ντε Μέλο του Παναθηναϊκού, Δέμελος…
    Οι φίλαθλοι εξακολουθούσαν «τα πάντα όλα» να τα λένε όπως τους ταίριαζε…
    Όσο για τις ξένες λέξεις (ποιες κλίνονται κλπ), το τρακτέρ στα χωριά της ορεινής Πελοποννήσου, ειπώθηκε από την πρώτη στιγμή τραχτέρι. Ήταν μάρκας Χάνομακ. Όταν ήρθε και το Μπελαρούς, είπαμε: Ωρέ, γιόμισε τραχτέρια το χωριό.
    Ασανσέρ δεν είχαμε.
    Και η γιαγιά μου όταν ήθελε να μακιγιαριστεί – πριν πάει στο χωράφι – θυμάμαι που έλεγε: Φωνάξτε το σοφέρ να με πάει στην ψιμυθιολόγο!.
    Καληνύχτα…

  114. Μαρία said

    113
    Ήταν μάρκας Χάνομακ
    Γι’ αυτό κι ο θειος μου αποκαλούσε το τρεκτέρ του χανουμάκι.

    Προ μακιζιάζ μιλούσαν για φτιασίδια.

  115. Immortalité said

    @112 Κορνήλιε, το κριθαράκι είναι ψιλό, μέτριο και χοντρό και το νυχάκι είναι ρύζι που κάνει για ριζότο και όχι για πιλάφι, σούπα ή γεμιστά. Κρατάει λίγο στο ψήσιμο και δεν χυλώνει. Αν, τώρα αυτή στη συνταγή είναι το κριθαράκι νυχάκι επειδή μοιάζει με το ρύζι είναι επιεικώς άσχετη. Έχεις δει εσύ κριθαράκι άλλο σχήμα;

  116. sarant said

    109: Μπορεί 🙂

    114: Χανουμάκι, τι ωραίο!

    111: Ναι, αλλά νόμιζα πως εσύ λες ότι γράφεις καθαρεύουσα.

  117. http://www.athinorama.gr/umami/umamipedia/?id=55

  118. Μαρία said

    117 Κι εγώ το νυχάκι το ξέρω μόνο για το ρύζι. Ίσως γιατί η μίσκο το πολύ ψιλό κριθαράκι το λέει ρυζάκι.
    http://www.misko.gr/category/products/zymarika/classic-schemes/psila-zymarika-gia-soupes/

  119. ππαν said

    Είναι άσχετοι. Τα «κινέζικα ντάμπλινγκς» και τα ιταλικά ραβιόλι να μην τα σχολιάσω διότι είναι αργά και θα εκνευριστώ. Νυχάκι ζυμαρικό ΔΕΝ υπάρχει.

  120. #119, καλά, καλά, ἂν εἶναι νὰ ἐκνευριστῇς καὶ γι’αὐτὸ δὲν ὑπάρχει. ἔτσι κι ἀλλιῶς δὲν ἔχω καὶ τέτοια γνῶσι τοῦ θέματος.

  121. ππαν said

    Τα ραβιόλι με εκνευρίζουν, όπως και τα μπρόκολι κλπ. Βερμιτσέλες ο φιδές φαντάζομαι, εκτός αν είναι τα μαλλιά αγγέλου. Γράφουν για πράγματα γνωστά και πασίγνωστα, μόνο που οι ίδιοι δεν τα γνωρίζουν γιατί είναι απλώς άσχετοι.

  122. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    116. Εἶπα πὼς ὅταν γράφω σὲ μονοτονικό, σπάνια πιά, δὲ χρησιμοποιῶ -η ή -ω στὴν ὑποτακτικὴ γιατὶ ὅταν θεσπίστηκε τὸ μονοτονικὸ αὐτὴ ἦταν ἤδη ἀπὸ τὸ 1976 ἡ ἐπίσημη ὀρθογραφία. Στὸ πολυτονικὸ δικαιοῦμαι νὰ τὰ χρησιμοποιῶ, ἂν θέλω, γιατὶ ὑπῆρξε ἱστορικὰ ἡ ὀρθογραφία αὐτὴ στὸ πολυτονικό.Ὄχι μόνο στὴν καθαρεύουσα ἀλλὰ καὶ στὴ δημοτική. Ὅταν πῆγα στὴ γ’δημοτικοῦ μᾶς τὰ κατάργησαν

  123. Alexis said

    Καλημέρα.
    #113, Ορεσίβιε αυτά που λες με ταξιδεύουν πολύ πίσω, στην παιδική μου ηλικία, όταν με ένα τρανζιστοράκι στο αυτί ξάπλωνα για ν’ ακούσω τα παιχνίδια, μετά το μεσημεριανό φαγητό της Κυριακής…
    Ναι, έτσι είναι όπως τα λες, δεν ήταν απλά προσπάθεια εξελληνισμού των ποδοσφαιρικών όρων αλλά και «καθαρισμού» συγχρόνως από τη «βάρβαρη» δημοτική -εξού και το «λακτίζει» αντί του «κλωτσάει». Κάποιος εκφωνητής (δε θυμάμαι το όνομά του) έλεγε συχνά τη φράση «λακτίζει την σφαίρα» προκαλώντας άφθονο γέλιο στις παρέες.
    Και φυσικά τότε έπρεπε να προσέχεις πολύ τι λες, και σε ποιές παρέες, γιατί δεν αργούσες να χαρακτηριστιστείς «αντικαθεστωτικός».
    Μία παρατήρηση μόνο: ο Ντε Μέλο ήταν Βραζιλιάνος, απ’ όσο θυμάμαι, και δεν τον είχα ακούσει ποτέ ως …Δέμελο ή έστω Δε Μέλο!

  124. π2 said

    98, 99, 101: Ε όχι και πρώτη φορά τ’ ακούτε το σταντ, συχνότατο είναι πολλά χρόνια τώρα. Πόδι και ποδαράκι λέγονται επίσης. Το στηριχτήρι του Κορνήλιου δεν το έχω ξανακούσει. Ο στυλωτήρας είναι ωραίος όρος, πράγματι, και ταιριάζει και με τον λασπωτήρα, που ήδη χρησιμοποιείται.

  125. sarant said

    123: Ξεχνάς ότι είχε έρθει ως Έλληνας ομογενής, διότι τότε δεν μπορούσαν να έρθουν ξένοι. Είχε γίνει πολύ γέλιο τότε, διότι ήταν μαύρος.

    124: Εμείς δεν έχουμε γιους, ούτε είμαστε άγρια νιάτα πλέον, φευ…

    122: Εντάξει.

  126. Alexis said

    #125, Δεν το ήξερα ότι είχε έρθει ως ομογενής. Τώρα το βλέπω στη Βικιπαίδεια, και επίσης ότι αυτοκτόνησε το 2001.
    Κρίμα…

  127. Γς said

    91:
    Πω, πω. Κατά συρροή που λένε.
    92:
    >ποὺ ἔρχονται νὰ συμπληρώσουν κάρτα γιὰ νὰ δώσουν αἷμα γράφουν ὡς ἐπάγγελμα «αὐτοκινητιστής». Ἀντιθέτως οἱ ὁδηγοὶ φορτηγοῦ προτιμοῦν τὸ «ὁδηγός».
    Κι εγώ που νόμιζα ότι δήλωναν ανάλογα με την ομάδα αόματος και το ρέζους.
    Ή ανάλογα του αν είναι ιδιοκτήτης ή όχι του επαγγελματποὺ ἔρχονται νὰ συμπληρώσουν κάρτα γιὰ νὰ δώσουν αἷμα γράφουν ὡς ἐπάγγελμα «αὐτοκινητιστής». Ἀντιθέτως οἱ ὁδηγοὶ φορτηγοῦ προτιμοῦν τὸ «ὁδηγός».ικού οχήματος οου οδηγούν (#93).
    95
    >«θὰ ἀκούσουμε τὴν ἐκπομπὴ σὲ ταριχηρὸ»
    Ω, Mummy! Μισιρλού!

    97:
    Ίσως γι’ αυτό αγαπάμε τη γλώσσα και τις λέξεις, γιατί είναι θηλυκά ατίθασα και απρόβλεπτα. Σκέτες σουφραζέτες!
    98: >97: Ακριβώς!
    Αβάντα στη γλώσσα ή τις σουφραζέτες;
    191: >@97 Έτσι!
    Στις σουφραζέτες.
    107:
    Να και κριτήριο συναγελασμού το ποδαράκι του ποδηλάτου (και ποιος τους ακούει τώρα).
    Μποντζόρρνο α τούτι

  128. sarant said

    126: Ωχ, κι εγω από σένα το έμαθα για την αυτοκτονία 😦

  129. gpoint said

    # 113
    οταν ήρθε ο Ντε Μέλλο ο Δεληκάρης έπαιζε ακόμα στον Ολυμπιακό εξ ου και το διστιχο των πράσινων ρουλαλάδων

    Ο Δεληκάρης ζήτησε μια σοκολάτα Μέλο
    και ο Δομάζος τούδωσε τον π@#τσο του Ντεμέλλο

    Ρούλαλα ρούλαλα ρουλαρουλαλά

    Τώρα πια οι βάζελοιχάσανε και την τελευταία παρηγοριά τους, το μπασκετάκι…

  130. Ηλεφούφουτος said

    Πόδι το ήξερα για ποδήλατο και σταντ (ελληνιστί νυχάκι) για μηχανάκι.
    Μου κάνει εντύπωση που ξενίζει όσους ξενίζει το σταντ, γιατί στο δρόμο είναι συνηθισμένο επιφώνημα σε κάποιον μηχανάκια που έχει ξεχάσει να το σπρώξει προς τα πίσω «το στααααντ»! Εμένα αυτή η υπόμνηση ίσως και να μου έχει σώσει τη ζωή πλειστάκις και να μην το ξέρω. Να πέρασε από την ορολογία τηςμηχανής στην ορολογία του ποδηλάτου;

    Ιμορ πώς ζητάς ρύζι νυχάκι στα γαλλικά (και πώς καρολίνα);

    92, «ἡ καθαρεύουσα … παραμένει μιὰ γλῶσσα ἱστορικὴ μὲ τὴν γραμματική, τὸ συντακτικὸ …ποὺ εἶχε ὅταν ἦταν ἐν ζωῇ

    που ΔΕΝ είχε, για την ακρίβεια.
    Η μόνη επίσημη γραμματική που απέκτησε ήταν αυτή του Τζαρτζάνου, η οποία δεν εφαρμοζόταν από κανέναν.

  131. Immortalité said

    @130 Ηλεφού αυτό είναι ένα θέμα καθώς δεν έχουν τις ίδιες κατηγοριοποιήσεις με μας. Το ρύζι τους το χωρίζουν σε στρογγυλό και μακρύκοκκο με ενδιάμεσες κατηγορίες. Με το μάτι βγάζεις άκρη.

    @121 Ευτυχώς που δε διάβασες τον τελευταίο Γαστρονόμο να φας στη μάπα ένα τσικάλι ραβιόλι και μια Λιόν στο καπάκι να μην ξέρεις από που σου ‘ρθε…

  132. Raptakis Dimitrios said

    Μια που πιάσαμε τα ρυζομακάρονα,πέραν του νυχακίου, θυμάμαι που στο ναυτικό λέγαμε το κοφτό μακαρονάκι «σορτσάκι»..

    Πάντως, η καθαρεύουσα του Χατζιδάκι δεν είναι άσχημη..Με άρεζε κι η αρσενική εκδοχή της σφήνας: «σφην εμπαγείς..»

  133. Ηλεφούφουτος said

    131.Immortalité είπε
    @130 Ηλεφού αυτό είναι ένα θέμα

    Αν είναι λέει!
    Έλεγα μήπως είχες βρει κανένα κόλπο πέρα από το υποδεκάμετρο.

  134. Ναυτίλος said

    Μια και περί ελληνοποιήσεων ο λόγος, ο πατέρας μου, σατιρίζοντας την ακλόνητη πεποίθηση των συμπατριωτών του περί μανιάτικης καταγωγής μεγάλων ανδρών (π.χ. Βενιζέλος, Βοναπάρτης), έλεγε ότι και ο Χάρι Τρούμαν ήταν Μανιάτης και λεγόταν Χαρίλαος Τρουμανάκος. Εγώ το έδεσα κόμπο και, ευκαιρίας δοθείσης, το ξεφούρνισα στο σχολείο προκαλώντας την καγκελοποίηση της δασκάλας μου.
    Πάντως, για να αποκαταστήσουμε την ιστορική αλήθεια, ο μακαρίτης ο Αρακέν Ντεμέλο Δέμελος δεν έγινε ποτέ. Αντιθέτως, θυμάμαι κάτι πούρους Γάλλους και Λατινοαμερικάνους να παίζουν στο ελληνικό πρωτάθλημα με τα ονόματα Τριαντάφυλλος, Αργυρούδης, Νικολάου, Κοντογεωργάκης, Γκλασμάνης κλπ. Ο καημένος ο Παναθηνα’ι’κός ακολούθησε, εκών άκων, με τον Μπουμπλή, τον Μπιστάκη και τον Αργυρόπουλο.

  135. Immortalité said

    @133 Το μόνο κόλπο είναι η δοκιμή. Εκτός από το να κουβαλάς ρύζι από την Ελλάδα…
    Άσε σε πολλά τρόφιμα την είχα πατήσει. Και με το αλεύρι τα ίδια. Δεν έχουν (είχαν, τώρα δεν ξέρω) σκληρό – μαλακό, δεν ήξερα τι είναι το σαραζέν, κριθαράκι νομίζω ακόμα δεν έχουν (πρέπει να πας σε Έλληνα μπακάλη),
    άστα ένα δράμα 🙂

  136. sarant said

    134: Το Δέμελος το λέγαμε για πλάκα, νομίζω.

  137. Ναυτίλος said

    134: Ναι, όπως εμείς οι Παναθηνα’ι’κοί, ειρωνευόμενοι τη φόρα που είχε πάρει ο μακαρίτης ο Γουλανδρής, λέγαμε ότι επίκειται η μεταγραφή του Πελέ-κη στον Ολυμπιακό.

  138. gpoint said

    # 132
    Αυτός ο Μπισάκης ήταναπό άλλο πλνήτη παίκτης. κρίμα που φοβήθηκε την πλαστοπροσωπία κι έφυγε μετά από λίγα παιχνίδια. Λέγανε πως ήταν ο Αλφάρο της εθνικής Αργεντινής

  139. Ναυτίλος said

    Ναι, ήταν παιχταράς με τρομερό σουτ και όντως λεγόταν Αλφάρο. Η κομπίνα άξιζε τον κόπο για τόσο ποιοτικούς παίκτες.

  140. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    127. Τὴν ὁμάδα αἵματος καὶ τὸ Rhesus. εἶναι δουλειὰ δικῆς μας νὰ τὴν ταυτοποιήσουμε. Ἂν ἐπαναπαυόμασταν στὸ τὶ μᾶς λέει ὁ καθένας οἱ θάνατοι ἀπὸ μετάγγιση θὰ ἦταν καθημερινὸ φαινόμενο. Σήμερα μάλιστα ἦλθε ἕνας φαντάρος κι ἔγραφε τὸ καρτελάκι του πὼς ἦταν 0(-) καὶ ἦταν Β(+). Μᾶς ἐνδιαφέρει ὅμως καὶ τὸ ἐπάγγελμα, πρῶτον γιατὶ ὅπως στὴν περίπτωση τῶν ὁδηγῶν ὀφείλουμε νὰ τοὺς ἐπισημάνουμε πὼς δὲν πρέπει νὰ φύγουν γιὰ μεγάλο ταξίδι μετὰ τὴν αἱμοδοσία, ὅσο καὶ γιὰ νὰ ρωτήσουμε τυχὸν ἀσθένεις ποὺ εἶναι ἰδιαίτερα συχνὲς σὲ κάποιες ἐπαγγελματικὲς κατηγορίες. (π.χ μελιταῖος σὲ βοσκοὺς τυροκόμους κλπ)

  141. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    113. Στὴν Ἑλλάδα ἔχουμε τὴν τάση νὰ κοροϊδεύομε κάθε προσπάθεια ἀπόδοσης τῶν ξένων ὅρων καὶ τὸ θεωροῦμε γελοῖο. Ὅμως σὲ ἄλλες χῶρες αὐτὸ εἶναι αὐτονόητο καὶ δὲν θεωρεῖται γελοῖο. Στὴν Ἰταλία π.χ τὸ corner λέγεται calcio d’angolo ἢ σκέτο angolo. Τὸ γωνιακὸ λάκτισμα πέφτει λίγο μεγάλο ἀλλὰ ποιός ἀπαγορεύει τὴν ἔκπτωση τοῦ ούσιαστικοῦ κσὶ τὴ μετατροπή του σὲ γωνιακὸ κατὰ τὸ πλάγιο. Τὸ offside τὸ λένε fuorigioco, τὸ φάουλ, fallo ἢ punizione, τὸ πέναλτυ calcio di rigore ἢ σκέτο rigore κοκ. Τὸ γκὸλ λέγεται rete (δίχτυ) ἀλλὰ ἐντάξει ὅταν τὸ φωνάζουν τὸ φωνάζουν γκόλ. Ἡ μπάλα λέγεται pallone ἀλλὰ πολλοὶ ἐκφωνητὲς ἐναλλάσουν κατὰ τὴ διάρκεια τῆς περιγραφῆς τὴ λέξη pallone μὲ τὴν ἑλληνικὴ λέξη sfera. Δὲν εἶναι ὁ κανόνας, ἀλλὰ στὴ διάρκεια ἑνὸς ἀγώνα ὑπάρχουν ἐκφωνητὲς ποὺ θὰ προφέρουν τὴ λέξη sfera 5-6 φορὲς κατὰ μέσον ὅρο. Ὑπάρχουν καὶ κάποιοι ποὺ δὲν τὴ χρησιμοποιοῦν. Κι ἐρωτῶ καὶ θέλω μιὰ ἀπάντηση σοβαρὴ κι ὄχι παιδαριώδη. Γιατί ὁ Ἰταλὸς ὅταν λέει sfera δὲν εἶναι γελοῖος καὶ ὁ Ἕλληνας ὅταν λέει «σφαίρα» εἶναι; Μήπως ἁπλὰ ὁ Ἕλληνας περιφρονεῖ τὴ γλῶσσα του γιατὶ δὲν τὴ θεωρεῖ καὶ τόσο «in»;
    Ἐγὼ δὲν πρόλαβα περιγραφὲς ἐπὶ χούντας. Οἱ περιγραφὲς ὅμως τῆς μεταπολίτευσης ὡς τὸ 88 περίπου ἦταν πολὺ πιὸ ἀκριβεῖς ἀπὸ τὶς σημερινὲς καὶ θυμᾶμαι πὼς στὴν ἀθλητικὴ κυριακὴ ἔβλεπα τὶς φάσεις καὶ ἦταν ὅπως τὶς εἶχα φανταστεῖ ἀπὸ τὴν περιγραφὴ τοῦ ραδιοφώνου. Σήμερα δὲν ἰσχύει αὐτό. Ὑπῆρχαν ἐπίσης ἐκφράσεις πολὺ πιὸ σωστές. Ἔλεγε π.χ ὁ ἐκφωνητὴς «βγαίνει στὴν ἀντεπίθεση». Σήμερα ἡ λέξη ἀντεπίθεση ἔχει ἐκλείψει κι ἀντικατασταθεῖ ἀπὸ τὴν «κόντρα». Κόντρα ὅμως λέμε καὶ ὅταν ἡ μπάλα προσκρούει σὲ κάποιο πόδι ἢ σῶμα ὁπότε χάνεται ἡ ἀκρίβεια στὴν ἔκφραση. Καὶ ἀπὸ πότε ἡ ἀντεπίθεση λέγεται κόντρα;Ἐγὼ ἤξερα τὶς κόντρες μὲ τὰ μηχανάκια. Ἄλλο παράδειγμα. Ἔλεγε ὁ ἐκφωνητὴς «ὁ παίκτης προωθεῖται». Τώρα λέει «κάνει κίνηση». Δὲν ὑπάρχει πιὸ βλακώδης ἔκφραση. Τί κίνηση κάνει; Μέσα σ’ἕνα γήπεδο ὅλοι κινοῦνται. Προωθεῖται γιὰ νὰ τοῦ πετάξει ὁ ἄλλος τὴν μπάλα νὰ βάλη γκόλ.

  142. Ναυτίλος said

    141.Όχι όλες τις προσπάθειες. Μόνο αυτές που είναι ολοφάνερα δύσχρηστες και κακόγουστες, άρα θνησιγενείς. Δεν είναι δυνατόν ο σκόρερ να αντικατασταθεί από τον τερματία, ο γκολκίπερ, όμως, έγινε τερματοφύλακας και ο ρέφερι διαιτητής. Όσο για τα ελληνικά αρκετών αθλητικογράφων…τι να πούμε; Όταν, για λόγο που αγνοώ, ο αμυντικός παίκτης αποκαλείται αμυντικογενής και το επιθετικό παιχνίδι επιθετικογενές, κάθε σχόλιο περιττεύει.

  143. 121,
    «Καιρός φέρνει τα μπρόκολα,
    Καιρός τα παραπούλια»

  144. nestanaios said

    Ο τάδε τύπος επικράτησε διότι υπήρξε ευσυνθεσία. Ο τάδε τύπος εξαφανίστηκε διότι υπήρξε κακοσυνθεσία. Δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η σύνθεση προηγείται της σημασίας. Πρώτα συνθέτουμε και ύστερα ονοματίζουμε.

  145. Γς said

    143: Που κολλάει αυτό;

  146. marulaki said

    Σημειώνω σχετικά με τα προαναφερθέντα (χωρίς αριθμούς σχολίων, συχωράτε με): Στέκα και για το μηχανάκι και για το ποδήλατο. Στο αυτοκίνητο που λέει και ο Ηλεφού ακούγεται και το ‘τη στέκαααααααααααα…!’ σε διερχόμενα αγουροξυπνημένα μηχανάκια. Ωραίος ο στυλωτήρας, χάλια το σταντ, συγγνώμη κιόλας. Κι εμένα έκθεση μου θυμίζει, στην καλύτερη σούπερ μάρκετ.

    Επίσης: Κρίθαράκι;;; Μανέστρα!!! Είναι η μαμά Μακεδόνα και μας το έχει μάθει έτσι. Χρειαζόμαστε μεταφραστή εδώ στην Κρήτη για να πούμε ότι φάγαμε κοτόπουλο με μανέστρα για μεσημέρι.

    Ιμμόρ, το τσικάλι με τα ραβιόλι έγραψε! 😉

    Αυτό με το ‘γωνιακό σουτ’ νομίζω κάπου το έχω ακούσει. Πρέπει να ψιλολέγεται.

  147. freierdenker said

    144, ίσως να μην καταλαβαίνω ακριβώς το σχόλιο, αλλά εγώ σκεφτόμουν αντίστροφα (όχι κατ’ ανάγκη και αντίθετα). Δηλαδή επειδή η γλώσσα πρωταρχικά είναι όργανο επικοινωνίας, το καταρχήν πρόβλημα με εκφράσεις όπως τερματίας, η σφαίρα, τα σφαιρίδια του πινγκ-πονγκ, είναι οτι κάποιοι μπορεί και να μην καταλάβουν τι εννοείς.

  148. nestanaios said

    147: Τα συνάγοντα την λέξη στοιχεία οφείλουν να είναι φίλα προσκείμενα προς την αποδίδουσα σημασία. Κριτής είναι ο άνθρωπος και εισαγγελέας ο χρόνος. Η λέξη διαιρείται σε συλλαβές και η συλλαβή διαιρείται σε στοιχεία. Τα στοιχεία απεικονίζονται με γράμματα για την γραπτή γλώσσα και με ήχους για την προφορική γλώσσα. Η διαδικασία λέγεται τμήση και η καλώς γενομένη τμήση λέγεται εύτμησις και το ρήμα ευτμώ.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: