Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο ποιητής που τον έλεγαν Κ.

Posted by sarant στο 16 Δεκεμβρίου, 2012


karthaios

Ο ποιητής που τον έλεγαν Κ.

Θα μπορούσα να το βάλω και για κουίζ αλλά δεν θα άντεχε για πολύ, οπότε ας το παρουσιάσω ευθέως: ποιος ήταν ο ποιητής που τον έλεγαν Κ; Βέβαια, λογοτεχνικοί ήρωες με όνομα Κ. υπάρχουν πολλοί, με πιο γνωστόν τον Κ. στον Πύργο του Κάφκα και τον Γιόζεφ Κ. στη Δίκη του Κάφκα πάλι (άλτερ έγκο του συγγραφέα υποθέτω), ενώ και ο Β. Βασιλικός, μετά το Ζ έβγαλε και το Κ, ίσως από τον Κοσκωτά (ή από το «κακέκτυπο»). Αλλά και τις μπρεχτικές Ιστορίες του κ. Κόινερ, μερικές φορές θα τις δούμε να γράφονται Ιστορίες του κ. Κ.

Όμως όλοι αυτοί είναι λογοτεχνικοί ήρωες, εγώ ζητάω λογοτέχνη, ποιητή συγκεκριμένα, που να λεγόταν Κ. Για να το πω αλλιώς, που το μικρό του όνομα να ήταν Κ. Όχι Κώστας, όχι Κυριάκος ή Κοσμάς, όχι Κλέαρχος, Κρίτωνας ή Καλλισθένης, αλλά σκέτο Κάπα. Θα μου πείτε, γίνεται αυτό; Μπορεί κανείς να βαφτιστεί ή να πάρει όνομα σκέτο Κ; Όχι. Αλλά μπορεί να το δώσει στον εαυτό του. Μπορεί δηλαδή να διαλέξει τέτοιο λογοτεχνικό ψευδώνυμο που να αποτελείται μόνο από το επώνυμο και το αρχικό γράμμα του μικρού του ονόματος.

Διάσημη τέτοια περίπτωση είναι ο Καραγάτσης· ο Δημήτρης Ροδόπουλος διάλεξε το λογοτεχνικό ψευδώνυμο Μ. Καραγάτσης, και έτσι υπέγραφε. Το Μ. δεν σήμαινε Μιχάλης, όπως πολλοί υπέθεσαν επειδή είδαν στον Μιχάλη Καραμάνο, τον συγγραφέα φίλο του Γιούγκερμαν το άλτερ έγκο του Καραγάτση. Είτε σήμαινε Μίτια (το ρώσικο Δημήτρης, λόγω της αγάπης προς τον Ντοστογιέφσκι), είτε ένα σκέτο Μι χωρίς εξήγηση. Σήμερα δεν νομίζω να βρεθεί έργο αναφοράς να αναφέρει Μιχάλη τον Καραγάτση.

Δυστυχώς όμως, τον ποιητή που λεγόταν Κ. βρίσκονται και σήμερα ακόμα αρκετές πηγές να τον βαφτίζουν Κώστα, ενώ Κώστας ούτε ονομάστηκε, ούτε διάλεξε να τον λένε. Εννοώ τον Κ. Καρθαίο (1878-1955), ποιητή, ονομαστό μεταφραστή, κορυφαίο στον αγώνα του δημοτικισμού. Ο Καρθαίος γεννήθηκε Κλέανδρος Λάκων, γιος του καθηγητή Πανεπιστημίου Βασ. Λάκωνα. Σπούδασε στην Ευελπίδων, βγήκε αξιωματικός του πυροβολικού και έκανε μεταπτυχιακά στα μαθηματικά. Πολέμησε στους βαλκανικούς πολέμους, και παράλληλα συμμετείχε στον Νουμά και στους γλωσσικούς αγώνες, ενώ, πράγμα όχι συνηθισμένο για αξιωματικό, δημοσίευε στον Νουμά αντιπολεμικά ποιήματα, που ακόμα διεθνιστικά θα μπορούσε να τα πει κανείς, πιστεύοντας ότι πρέπει να γράφεται πολεμική λογοτεχνία αλλά δεν είναι ανάγκη να είναι πολεμόχαρη.

Με τα πολιτικά του Καρθαίου δεν έχω βγάλει άκρη· ασφαλώς ήταν αντιβενιζελικός, και μάλιστα εξορίστηκε το 1917, αλλά δεν είμαι βέβαιος πως ήταν τυπικός βασιλόφρονας. Κατά καιρούς, πλησίαζε τους σοσιαλιστές, άλλωστε ανέλαβε αρχισυντάκτης στον Νουμά ακριβώς την περίοδο της πιο αριστερής στροφής του δημοτικιστικού αυτού εντύπου. Αλλά το θέμα δεν το έχω μελετήσει, οπότε ας το σταματήσουμε εδώ.

Κάτι άλλο που δεν ξέρω, είναι από πού εμπνεύστηκε ο Καρθαίος το ψευδώνυμό του, κι αν κάποιος από σας ξέρει κάτι τον παρακαλώ θερμά να μου το πει. Καρθαία ήταν μια από τις αρχαίες πόλεις της Κέας, της Τζιας παναπεί, και όταν το 1974 εξορίστηκαν οι πρωτοδικτάτορες στη Τζια έμεναν στο ξενοδοχείο Καρθαία. Ωστόσο, ο Καρθαίος δεν φαίνεται να είχε σχέση με το νησί (αλήθεια είναι ότι εξορίστηκε εκεί το 1917, αλλά είχε πάρει προ πολλού το ψευδώνυμό του). (Προσθήκη: Η απορία λύθηκε, χάρη στον φίλο του σχολίου 31: Ο πατέρας του Καρθαίου είχε γεννηθεί στη Τζια). Πάντως υπέγραφε πάντοτε Κ. Καρθαίος και σκέτο Καρθαίος, και ποτέ «Κώστας». Αν θέλουμε σώνει και καλά να του βρούμε μικρό όνομα για το «Κ.», αυτό δεν μπορεί να είναι άλλο από το Κλέανδρος, το πραγματικό του όνομα. Σε μερικά έργα ανθρώπων που τον ήξεραν, όπως στο Υπό εχεμύθειαν της Έλλης Αλεξίου (μια σπαρταριστή ανθολογία με ατάκες και κουτσομπολιά διανοουμένων μας) λημματογραφείται στο ευρετήριο ως Κλ. Καρθαίος, ενώ στα έγκυρα έργα αναφοράς (παλιές εγκυκλοπαίδειες, Πάπυρος, Παπυράκι, Λεξικό νεοελλ. λογοτεχνίας του Πατάκη κτλ.) παντού γράφεται «Κ. Καρθαίος», χωρίς να αναλύεται το Κ. και ασφαλώς χωρίς να αντιστοιχίζεται σε Κώστας. Και, ξαναλέω, κι ο ίδιος υπόγραφε «Κ. Καρθαίος» ή σκέτο «Καρθαίος», κι αν δεν με πιστεύετε δείτε τις 98 δημοσιεύσεις του Καρθαίου στον Νουμά (ή ίσως και σε άλλα έντυπα) για να πεισθείτε:

Τότε, πώς γεννήθηκε το «Κώστας»; Μα, είναι το κοινότερο όνομα που αρχίζει από Κ, οπότε δεν είναι παράλογο να το υποθέσει κανείς· αλλά βέβαια είναι εξοργιστικά επιπόλαιο να τον βαφτίσει Κώστα όταν είναι υπεύθυνος μιας ιστοσελίδας που θεωρείται (όχι πάντα δικαίως) έγκυρη. Εννοώ εδώ το ΕΚΕΒΙ, το οποίο ήρθε πρόσφατα στην επικαιρότητα όταν ο αρμόδιος υφυπουργός ζήτησε τις παραιτήσεις των μελών του ΔΣ επειδή στην επιτροπή αγοράς παιδικών βιβλίων για το πρόγραμμα Φιλαναγνωσία συμμετείχαν συγγραφείς που τα βιβλία τους προκρίθηκαν για αγορά. Μοιραία θα κάνω μια μικρή παρέκβαση για να πω ότι κακώς ήταν τέτοια η σύνθεση της επιτροπής, υπάρχει και η γυναίκα του Καίσαρα, όσο κι αν σε τέτοιες αποφάσεις πάντοτε κάποιοι θα βρεθούν να διαμαρτύρονται. Αλλά εγώ διαμαρτύρομαι για τον ιστότοπο του ΕΚΕΒΙ, που με το ζόρι βάφτισε Κώστα τον Καρθαίο και το σχετικό άρθρο είναι υπεύθυνο για την αναπαραγωγή αυτής της λαθεμένης πληροφορίας στο Διαδίκτυο, διότι αν γκουγκλίσετε Καρθαίος βγαίνει πρώτο-πρώτο το άρθρο του ΕΚΕΒΙ, σε σημείο που σκέφτομαι ύστερα από μερικές μέρες να αλλάξω τον τίτλο του άρθρου μου και να τον κάνω «Ο Καρθαίος δεν λεγόταν Κώστας» ώστε να βγει κι αυτό στον αφρό της αναζήτησης.

Να πω με την ευκαιρία ότι στις σελίδες του ΕΚΕΒΙ, που τη χρησιμότητά τους δεν την παραγνωρίζω, θάλλουν οι μαργαρίτες και ευδοκιμούν οι καραβίδες, όπως ίσως θυμάστε από ένα παλιότερο άρθρο για τον Λαπαθιώτη που εκθέτει τα απανωτά λάθη (καραβίδες στην ορολογία του ιστολογίου) που κάνουν άχρηστο το βιογραφικό του Λαπαθιώτη στο ΕΚΕΒΙ. Το αντίστοιχο βιογραφικό του Καρθαίου δεν είδα να έχει τόσο πολλά λάθη (αν και βέβαια δεν εμφανίστηκε στα γράμματα το 1917 αλλά πολύ νωρίτερα) αλλά το λάθος στο όνομα δεν είναι και αμελητέο. Θα δείτε επίσης ότι στη βιβλιογραφία του ΕΚΕΒΙ παρατίθενται κι άλλες πηγές που αναφέρουν τον Καρθαίο ως Κώστα, αλλά δεν είμαι και τόσο βέβαιος, δεν μπόρεσα να κάνω αυτοψία. Για μία πηγή που μπόρεσα να κάνω αυτοψία, είδα ότι το «Κώστας» είναι ερμηνεία του συντάκτη του ΕΚΕΒΙ· αναφέρει: Νέα Εστία73, 15/3/1963, αρ.857, σ.388-399 (Δημοσίευση των ομιλιών στην Εταιρεία Ελλήνων Λογοτεχνών προς τιμήν του Κώστα Καρθαίου) αλλά αν πάτε στο αντίστοιχο τεύχος της Νέας Εστίας θα δείτε «προς τιμήν του Κ. Καρθαίου».

Εκτός του ότι δεν τον λέγαν Κώστα, για τον Καρθαίο αξίζει επίσης να πούμε ότι ήταν γερός μεταφραστής. Μετέφρασε Σέξπιρ (σικ) αλλά και Θερβάντες· η μετάφρασή του στον Δον Κιχώτη θεωρείται κλασική. Δεν την έχω πρόχειρη τώρα που γράφω για να παραθέσω, αλλά έχει πολύ ενδιαφέρον. Και διάβασα με κατάπληξη στα Φιλολογικά Πορτρέτα του Ταγκόπουλου πως ο Καρθαίος ξεκίνησε να μεταφράζει τον Δον Κιχώτη χωρίς να ξέρει ισπανικά ή μάλλον άρχισε ταυτόχρονα να μαθαίνει ισπανικά από μια μέθοδο. Ήξερε βέβαια γαλλικά, αγγλικά και ιταλικά και είχε και γαλλικές μεταφράσεις του Κιχώτη, αλλά κάποτε που είχα κάνει αντιπαραβολή της μετάφρασης την είχα βρει πολύ πιστή, αδύνατο να το υποθέσω. Επίσης μετέφρασε για το θέατρο, και ανέλαβε και διευθυντής του Εθνικού Θεάτρου το 1935, όπως και του (προοδευτικού) περιοδικού Νεοελληνικά Γράμματα τον καιρό του Μεταξά.

Ο Καρθαίος ήταν επίσης και μαχόμενος δημοτικιστής, και ήταν και αρκετά κανονιστικός· αυτός έπλασε τον όρο «μεχριτισμός», που σημαίνει την κακή χρήση του «μέχρι». Κατά τον Καρθαίο, το μέχρι δεν είναι της δημοτικής και δεν πρέπει να χρησιμοποιείται, κάτι που μπορεί να ίσχυε τότε που το έγραφε, όχι όμως σήμερα. Τα διδάγματα του Καρθαίου τα ακολούθησε και ο Κοτζιούλας (μαθητής του σε πολλά), ο οποίος επίσης έχει γράψει εναντίον του «μέχρι», και κατά πάσα πιθανότητα δεν έχει ποτέ χρησιμοποιήσει στο έργο του τη λέξη μέχρι (το έψαξα). Οι σημερινοί νεοκαθαρευουσιάνοι χρησιμοποιούν επίσης τον όρο μεχριτισμός σαν ένα από τα υποτιθέμενα αμαρτήματα της δημοτικής, αλλά κάπως διαφορετικά: λένε ότι το μέχρι συντάσσεται μόνο με γενική και ότι είναι μεχριτισμός να το συντάσσεις με αιτιατική -αλλά ο απλός κόσμος ξέρει πότε να πει «μέχρι σκασμού, μέχρι αηδίας, μέχρι τελικής πτώσεως» και πότε να πει «μέχρι το λιμάνι, μέχρι την Ομόνοια, μέχρι τις 2 το πρωί».

Από τα ποιήματα του Καρθαίου, γνωστό είναι το «Βάλτε να πιούμε», που το μελοποίησαν τα Διάφανα Κρίνα.

Εμένα μου αρέσει και ο Χειμώνας, που δεν έχει μελοποιηθεί. Και μια και δεν υπάρχει στο Διαδίκτυο, ένα από τα αντιπολεμικά ή φιλειρηνικά ή διεθνιστικά ποιήματα του Καρθαίου που δημοσιεύτηκε στον Νουμά στις 16 Ιανουαρίου 1921, ενώ δηλαδή ο Καρθαίος υπηρετούσε με το βαθμό του συνταγματάρχη και η Ελλάδα βρισκόταν σε πόλεμο στη Μικρασία.

Για την πατρίδα

Στον κάμπο όπου βροντούσε το κανόνι
μια πράσινη γαλήνη τώρα απλώνει
Με μύρια ολόχαρα άνθια κεντημένη·
εκεί που πολεμούσαν σα λιοντάρια
του οχτρού και τα δικά μας παλικάρια
τίποτα πια από την έχθρητα δε μένει:
Αδερφωμένοι
κοιμούνται οι μαχητές οι τιμημένοι,
Για μια πατρίδα!

Για μια πατρίδα! Νιώθω να πλακώνει
το στήθος μου μια μπόρα που ζυγώνει
που θάρθει κι ό,τι βρει θα το σαρώσει.
Γιά άκου μακριά! κάπου βροντολογάει,
μια φωνή στον αέρα τριγυρνάει,
τους λαούς στο ποδάρι να σηκώσει:
Αδερφωμένοι
Στ’ άρματα οι μαχητές οι τιμημένοι,
για την Πατρίδα!

Για την Πατρίδα, κι αχ! για μια Πατρίδα
τσακίστε τη χρυσή την αλυσίδα!
Σαν ένας σηκωθείτε, σκλαβωμένοι!
Τ’ άρματα ακόμα μια φορά ας ζωστούμε,
και πάλι, αδέρφια, στη φωτιά ας λουστούμε!
Σαλπίστε, να τραντάξει η οικουμένη:
Αδερφωμένοι
Κινούν οι μαχητές οι τιμημένοι
Για ΜΙΑ Πατρίδα!

Όμως ο Καρθαίος έγραψε και πολλά γλωσσικά κείμενα, τα οποία, παρά τη διαφωνία μου πιο πάνω για το μέχρι, διατηρούν αρκετήν από την αξία τους. Με την ευκαιρία, θα κλείσω το άρθρο αναδημοσιεύοντας από τη Λεξιλογία ένα άρθρο του Καρθαίου, δημοσιευμένο το 1946 στη Νέα Εστία, που το πληκτρολόγησε και το παρουσίασε ο φίλος Earion και μου έδωσε την ιδέα για το δικό μου άρθρο. Συν τοις άλλοις θα προσέξετε τον αΐλαντο, όπως το λέει ο Καρθαίος το δέντρο αυτό, που σήμερα το λέμε συχνότερα αΐλανθο, όπως στο ποίημα του Ελύτη στα Ρω του έρωτα. Είναι όμως χωροκατακτητικό είδος (ο αΐλανθος, όχι ο Ελύτης), δηλαδή εκτοπίζει τα ντόπια, κι έτσι κάποιος με μια δόση υπερβολής έγραψε ότι σε πενήντα χρόνια η Ελλάδα θα είναι ένα απέραντο δάσος από αΐλανθους. Τους γράφουμε και αείλανθους, παρετυμολογικά.

Η ΔΥΝΑΜΗ ΤΗΣ ΛΕΞΗΣ

Εδώ και κάμποσον καιρό είχα πάει στο θέατρο όπου παίζονταν πάλι η «Τρισεύγενη» του Παλαμά. Το έργο, με όλη την ποίησή-του και το ανθρώπινο περιεχόμενό-του, δεν μπόρεσε ποτέ να μου γεμίσει την καρδιά. Η φοβερή σύγκρουση που γίνεται ανάμεσα στο δυνατό ανυπόταχτο άτομο και τη στενή κοινωνία οπου αυτό ζεί, είναι κάτι που είτανε πολί της μόδας τον καιρό που γράφτηκε το έργο. Μα όλο αυτό το δράμα, μίγμα ρουμελιώτικου ρεαλισμού και ιψενικής ιδεολογίας, γίνεται, για μένα, τόσο σχηματικά και στατικά, ώστε δέ μου δίνει το αίστημα της αληθινής ζωής. Και ο τρόπος που μας δίνεται όλη η ιστορία, με τα συμβολικά πρόσωπα που τη δημιουργούνε, είναι τέτοιος που δέ με πείθει. Την τελευταία φορά μάλιστα η ηρωίδα μου φάνηκε σαν ένα κακότροπο γλωσσούδικο και κάπως ανόητο πλάσμα, που δέν κέρδισε τη συμπάθειά-μου, ούτε τη συμπόνια-μου.

Και όμως (τούτο είναι το ζήτημα που έχω σήμερα στο νού-μου) αυτό το έργο έχει πάντα για μένα κάποια ανεξήγητη μαγεία που το ξεχωρίζει από πολλά άλλα της νεοελληνικής δραματικής τέχνης. Αυτό, χωρίς άλλο, οφείλεται στον ποιητικό-του λόγο και στην υποβολή που εξασκεί απάνω-μας το όνομα του ποιητή που το έγραψε. Έτσι, φεύγοντας απο την παράσταση που είδα τελευταία, καθώς προσπαθούσα να συνταιριάξω τη διπλή-μου εντύπωση, συλλογιζόμουν πόσο μεγάλη δύναμη έχει στην τέχνη η λέξη και το όνομα. Και τότε στοχάστηκα πως ένα μεγάλο μέρος απο τη μαγική δύναμη που έχει, για μένα τουλάχιστο, η «Τρισεύγενη» του Παλαμά, οφείλεται απλούστατα στο όνομα της ηρωίδας. Συλλογίστηκα πως άν αυτή ονομαζόταν αντί Τρισεύγενη, να πούμε, Μαριώρα ή Σταμάτα, ένα μεγάλο μέρος απο τη μαγεία του έργου θα είχε χαθεί.

Δίνοντας συνέχεια σ’ αυτόν το στοχασμό συλλογίστηκα πως και ένα άλλο θεατρικό έργο, η «Στέλλα Βιολάντη» του Ξενόπουλου, δέ θα είχε σήμερα ένα αρκετό μέρος απο τη δόξα-του, άν η ηρωίδα-του ονομαζόταν, άς πούμε, Μαριάνθη Παπακυριακοπούλου.

Συχνά, την άνοιξη, συνηθίζω σεργιανίζοντας στον Εθνικό Κήπο να περνώ από ένα δρομάκο, ανάμεσα στις κουτσουπιές (αλλιώς, μαμακουλιές, άγριες ξυλοκερατιές) όταν είναι στην δόξα των λουλουδιών-τους. Έτσι, μια φορά, γράφοντας κάποιο τραγούδι, θέλησα να δώσω την άνοιξη παίρνοντας για σύμβολο τα τριανταφυλλιά νέφαλα που είχαν αυτά τα ανθισμένα αγριόδεντρα εκείνη την εποχή. Μα η λέξη «κουτσουπιά» είταν αδύνατο να ταιριάξη στο στίχο-μου. «Λουλούδιασαν οι κουτσουπιές», είπα. Αδύνατο. Η λέξη «μαμακουλιές δέν είτανε καλύτερη. Ούτε μπορούσα να μεταχειριστώ τα ονόματα της βοτανικής, που δεν είναι γνωστά και δέν είναι ωραιότερα (Κερκίς η κερατοειδής). Λοιπόν τις κουτσουπιές τις έκανα στο στίχο-μου κερασιές, ενώ στη φαντασία-μου είχα τις κουτσουπιές. Δεν ξέρω αν έκανα καλά, μα η συνείδησή-μου ενοχλήθηκε κάπως γι’ αυτή την ανειλικρίνεια.

Ας φανταστούμε κόμη πως ο Μαλακάσης τη λυρική-του συλλογή που της είχε δώσει τον τίτλο «Ασφόδελοι», την ονόμαζε «Σφερδούκλια» ή «Σπερδούκλες», όπως είναι τα κοινά ονόματα αυτού του λουλουδιού. Θα είτανε μεγάλη ζημιά. Εδώ η αρχαία λέξη είναι ασύγκριτα πιο όμορφη απο την κοινή. Μα δεν πρέπει να βιαστούμε απ’ αυτό το παράδειγμα, και από άλλα που θα μπορούσε κανείς να φέρει, και να βγάλουμε λαθεμένα συμπεράσματα, ευνοϊκά για την αρχαϊκή ονομασία. Γιατί ποιός θα υποστηρίξει πως είναι ωραιότερα τα ονόματα «αλουσία» από τη «λουίζα», «αμάρακον» ή «σάμψυχον» από τη μαντζουράνα, «ίασμος» από το γιασεμί, «ώκιμον» από το βασιλικό, «υσνέα» από το νεραϊδόχορτο; Η μαγεία της λέξης δεν έχει τίποτε να κάνει με την αντίθεση καθαρεύουσα ή δημοτική.

Ένα απο τα πιό κοινά δέντρα στην Ελλάδα είναι το γνωστό με το όνομα «βρωμοκαριά» (βρωμοκαρυά) ή «βρωμοκαρυδιά». Είναι ένα δέντρο που φυτρώνει εύκολα και αυξαίνει γρήγορα, κοινότατο στην Ελλάδα, και που το ανάστημά-του φτάνει κάπου ώς τα είκοσι μέτρα. Όποιος θελήσει να το μνημονεύσει με το κοινό-του όνομα σ’ ένα λογοτεχνικό κείμενο θα βρεθεί σε δύσκολη θέση. Μα στη βοτανική το βρίσκουμε μ’ ένα πολύ ωραίο όνομα. Λέγεται «αΐλαντος». Αΐλαντος (aylanto) είναι το όνομα που έχει στον τόπο της καταγωγής-του, στα νησιά του Ειρηνικού που τα λένε Μολούκες, και πάει να πεί «δέντρο του ουρανού». Εδώ λοιπόν δεν έχουμε να διαλέξουμε ανάμεσα στην αρχαία και τη νέα ονομασία, παρά ανάμεσα στην κοινή και σ’ εκείνη που έχει το δέντρο στην απόμακρη πατρίδα-του. Από παντού μπορούμε να πάρουμε τη λέξη που μας κάνει. Μα σ’ αυτό χρειάζεται προσοχή και φρονιμάδα, γιατί αλλιώς φτάνουμε σε γελοία αποτελέσματα: σαν αυτά που απαντούμε καμιά φορά σε νεοελληνικά κείμενα.

Όπως κι’ άν είναι είμαστε αναγκασμένοι να ομολογήσουμε πως πολί μεγάλη είναι η δύναμη που έχει το όνομα, η λέξη, στην τέχνη και, γενικότερα στην ψυχική-μας ζωή. Μολοντούτο υπάρχει και η γνώμη πως εκείνο που έχει σημασία στην τέχνη του λόγου είναι το νόημα, η «ουσία» όπως λένε, οι ιδέες· και πως όλα τα άλλα είναι φιλολογία και ωραιοπάθεια. Η γνώμη αυτή μου θυμίζει εκείνους που υποστηρίζουν πως «λύχνου σβεσθέντος πάσα γυνή ομοία». Είναι κι’ αυτό μιά ιδέα. Όμως όσοι το πιστεύουν, ποτέ δέ θα νιώσουν για ποιό λόγο «παιδεύεται» (έτσι φαντάζονται!) ο ποιητής για να δώσει με ρυθμούς, με ήχους, με μεταφορές και εικόνες εκείνο που θα μπορούσε, όπως αυτοί νομίζουν, να το πεί ντόμπρα με τον τρόπο που μιλεί όλος ο κόσμος. Και ούτε θα νιώσουν πως ο ποιητής δεν «παιδεύεται» περισσότερο απο το μουσικό που εκφράζεται με τα σχήματα και με τα χρώματα, και ούτε απο τον άξιο πεζογράφο που ξέρει τη σημασία που έχουν οι λέξεις και ο ρυθμός και όλη η μορφή στον πεζό λόγο.

Έτσι χωρίζοντας τα αξεχώριστα σε ουσία και μορφή, και φροντίζοντας για την ουσία των πραγμάτων τούτου του κόσμου, και παρεξηγόντας μαζί την ιδέα της τέχνης και του δημοτικισμού, νομιίζουμε, καμιά φορά, πως μπορούμε να μεταχειριστούμε χωρίς διάκριση λέξεις που, άν έχουν την ίδια σημασία , δέν έχουν όμως το ίδιο νόημα: όπως είναι π.χ. οι λέξεις «πρόσωπο», «ειδή», «όψη», «μούτρο» κτλ. κτλ. Θα μπορούσε κανείς να φέρει απο το γραφτό μας λόγο πολλά παραδείγματα που απεικονίζουν αυτή την κατάχρηση.

Η σπουδαιότητα και η μαγική δύναμη που έχει η λέξη στην τέχνη του λόγου (μα και στην τέχνη της ζωής!) είναι κάτι που ποτέ δεν μπορεί κανείς να το προσέξει όσο πρέπει.

Κ. Καρθαίος, Νέα Εστία 461-462 (Σεπ.-Οκτ. 1946), σσ. 976-77.

85 Σχόλια προς “Ο ποιητής που τον έλεγαν Κ.”

  1. Reblogged this on ΤΟ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙ.

  2. Panagiotis said

    Πολύ ωραίο κείμενο!

  3. munich said

    ευχαριστώ για την ανάρτηση. γνώριζα τον Καρθαίο μόνο από τνν πολύ καλή μετάφραση του Δον Κιχώτη στην κλασική έκδοση της Εστίας. Από,τι θυμάμαι, δεν ολοκλήρωσε ο ίδιος τη μετάφραση επείδή τον πρόλαβε ο θάνατος, αλλά μια μαθήτριά του , της οποίας το όνομα μου διαφεύγει δυστυχώς, στο ίδιο ύφος με αυτό του Καρθαίου.
    Τι κρίμα που είχα δανειστεί αυτό το βιβλίο! ακόμα πιο κρίμα που το επέστρεψα στον ιδιοκτήτη του, που δεν το εκτίμησε ποτέ (ούτε το βιβλίο, ούτε ότι το επέστρεψα)

  4. spiral architect said

    @2: … και εξαιρετικό το «Για την Πατρίδα».
    Καλημέρα σας. 🙂

  5. Καλημέρα. Επιστρέφω (το απολωλός πρόβατο) μετά ένα μήνα που απαιτούσε απόλυτη πνευματική προσήλωση σε συγκεκριμένο σκοπό. Αφού έκοψα ένα μήνα το Νικοδόμημα, είναι σίγουρο πως μπορώ να κόψω (έστω για ένα μήνα) και το κάπνισμα.
    Νίκο, πρώτη μου δουλειά αύριο, είναι να πάω να αγοράσω τον «Βενετσιάνικο καθρέφτη». Μπράβο που φροντίζεις να εκδοθεί το έργο του πατέρα σου.
    Το σημερινό άρθρο είναι εξαιρετικό. Συμφωνώ απόλυτα με την ανάλυση του Κ. Καρθαίου για την «Τρισεύγενη». Αυτό το έργο το λάτρευε ο μεγάλος του θεάτρου μας Θάνος Κωτσόπουλος. Μου το είχε διδάξει αλλά ποτέ δεν μπόρεσα να κατανοήσω το πάθος του γι’ αυτό το έργο.

    Το λογοτεχνικό ήθος του Κ. Καρθαίου αποτυπώνεται θαυμάσια στο: «…Λοιπόν τις κουτσουπιές τις έκανα στο στίχο-μου κερασιές, ενώ στη φαντασία-μου είχα τις κουτσουπιές. Δεν ξέρω αν έκανα καλά, μα η συνείδησή-μου ενοχλήθηκε κάπως γι’ αυτή την ανειλικρίνεια».

    Το ποίημά του «Για την πατρίδα» εξαιρετικό (και διεθνιστικό), αποκτά μεγαλύτερη αξία αν λάβουμε υπ’ όψη το πολιτικό κλίμα του 1921.

  6. sarant said

    Σας ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3: Δεν την ήξερα αυτή τη λεπτομέρεια της μετάφρασης.

    5: Καλώς επανήλθες, Ορεσίβιε, το ήξερα ότι έχεις άλλα ψάρια στο τηγάνι!

  7. Διόρθωσε το «πολί της μόδας».
    Καραδοκούν οι λαθροθήρες 🙂

  8. Λάθος μου… Είναι η ορθογραφία του πρωτότυπου

  9. munich said

    δεν θυμάμαι αν ήταν όντως μαθήτριά του ή κάτι άλλο. πάντως έγραφε ότι προσπαθούσε να ακολουθήσει το ύφος του, με επιτυχία προσθέτω εγώ. Νομίζω ότι ο Καρθαίος το πρώτο βιβλίο το ολοκλήρωσε σίγουρα και το δημοσίευσε και στο Νουμά.

  10. Γς said

    στίχο-μου, φαντασία-μου, λυρική-του.

    Είχα δεκαετίες να δω κείμενο με κτητικές αντωνυμίες ενωμένες με παύλες με το ουσιαστικό.
    Νόμιζα ότι ήταν απλώς μια πρόσκαιρη επινόηση μερικών (όπως ο Μαρωνίτης) στην μετα-μονοτονική εποχή.

  11. oikodomos said

    Καλημέρα!
    Είχα γνωρίσει τον Καρθαίο στη «ΧΑΜΗΛΗ ΦΩΝΗ» του Αναγνωστάκη, όπου το όνομά του αναγράφεται «Κ». Υπέθεσα πως σημαίνει «Κώστας». Κάνοντας μια έρευνα στην ιστογειτονιά, βγαίνοντας από τη γνωστή ιστοσελίδα νόμισα πως το είχα επιβεβαιώσει. Παρασυρμένος και… μετανιωμένος το διορθώνω. Σ’ ευχαριστώ. Καλή δύναμη!

    ΥΓ. Το «Τούτος ο χειμώνας…» σπαραχτικό.

  12. munich said

    αυτή η έκδοση του Δον Κιχώτη με στοιχείωνει. Θα με ευχαριστούσε πάρα πολύ να μου την έκανε κάποιος δώρο τις γιορτές.
    (Το γράφω εδώ γιατί το ιστολογίο παρακολουθείται και από το έτερον ήμισυ ;-))))
    Ή αυτ΄π ή μια καινούργια φωτογραφική μηχανή κάνον…

  13. Aγαπητέ Νοικοκύρη
    Πολύ σπουδαία και ωραία όλα αυτά που είπες για έναν μεγάλο εργάτη της τέχνης. Αλλά εργάτη και τίποτα παραπάνω. Έχω διαβάσει μεταφράσεις του Καρθαίου ρωσικού έργου μέσω γερμανικής κι έφριξα. Κάποτε νοσήλευσα κάποιον εντελώς φουκαρά που είχε μεταφράσει ολόκληρον τον Χικμέτ, από το πρωτότυπο, και γι’ αυτό πίστευε πως ήταν ανώτερος από τον Ρίτσο. Αν είχαμε τη δική του μετάφραση, δε θα υπήρχε ποτέ το τραγούδι ‘Γιατί πέθανε ο Μπενερτζή’. Ήταν μεταφράσεις ‘σωστές’ αλλά δεν ήταν ποίηση. το ίδιο και με τον Καρθαίο.
    Είναι σωστό να τον θυμόμαστε, δεν κάνουμε περισσότερα κι εμείς (για μένα μιλάω, που λέει και η Αντιγόνη) αλλά… εντάξει. Ούτε είναι δυνατό να επαινούμε κάποιον που ‘μεταφράζει Δον Κιχώτη πριν μάθει ισπανικά’.Ας είναι! Πάω να πιω ξιδι.

  14. munich said

    ένα τραγούδι που μου αρέσει και τιτλοφορείται «για την πατρίδα»

  15. GoGo said

    Δυστυχώς, το ίδιο λάθος με το ΕΚΕΒΙ έχει κάνει και η Εθνική Βιβλιοθήκη. Επίσης, αν αναζητήσει κανείς εγγραφές σε πολλές βιβλιοθήκες του εξωτερικού μέσω του Worldcat, θα τον συναντήσει και ως Κλέανδρο, αλλά και Κλέων (!) (πέρα από τα Κώστας, Κ. και Κλ.).

  16. Αντιφασίστας said

    Καλημέρα σε όλες και σε όλους! 🙂
    Πολύ ωραίο και το δικό σου κείμενο, Νικοκύρη, και του Κ.Καρθαίου. Να πω την αλήθεια, κι εγώ για Κώστα τον είχα. Τον ξέρω από τις ανθολογίες και από από τη μετάφραση του Δον Κιχώτη. Η συνεργάτριά του στη μετάφραση του β’ τόμου είναι η Ιουλία Ιατρίδη. Δεν ξέρω ισπανικά, αλλά η μετάφραση του Καρθαίου γλωσσικά μού φάνηκε καλή.
    »Από παντού μπορούμε να πάρουμε τη λέξη που μας κάνει. Μα σ’ αυτό χρειάζεται προσοχή και φρονιμάδα, γιατί αλλιώς φτάνουμε σε γελοία αποτελέσματα: σαν αυτά που απαντούμε καμιά φορά σε νεοελληνικά κείμενα.» Να μια ωραία γλωσσική παρακαταθήκη!

  17. Gpoint said

    #13
    οι μεταφράσεις- εφ’ όσον δεν περιέχουν τεχνικά λάθη- έχουν μια εγγενή αδυναμία στο να χαρακτηρισθούν καλές, εξαιρετικές, κ.λ.π. Ο μόνος αρμόδιος να κρίνει αν αποδόθηκε σωστα σε μιαν άλλη γλώσσα το νόημα των λόγων του είναι ο δημιουργός, ο οποίος όμως αν γνώριζε την άλλη γλώσσα θα έγραφε σ’ αυτήν και δεν θα υπήρχε η ανάγκη της μετάφρασης.
    Απο κει και πέρα,,,de gustibus (et coloribus)…
    Στην μέχρι τώρα (εξήντα και βάλε) ζωή μου δεν μου έτυχε ν’ ακούσω το «Γιατί πέθανε ο Μπενερτζή»-λόγω τιμής- δεν το βρήκα και στο γιουτούμπι, οπότε δεν καταλαβαίνω τι θα χάναμε χωρίς την μετάφραση του Ρίτσου

  18. s0phia said

    Πολύ ωραίο το άρθρο, οπως συνήθως! Δεν τον γνώριζα τον κύριο Κ. αλλά θυμαμαι πολύ καλα την Ρένα Καρθαίου απο τα παιδικά μου βιβλία. Η Βικιπαιδεία λέει οτι ήταν κόρη του, αλλά δεν ειναι λιγο περιεργο να εχει κρατήσει για επίθετό της το ψευδώνυμο του πατέρα της;

  19. ππαν said

    Πολύ ωραία ανάρτηση! Κι εγώ τίποτε δεν ήξερα για το Κ. κι όχι Κώστας.

  20. Βασίλης Ορφανός said

    Στο Ηράκλειο τη «βρωμοκαρυδιά» τη λέμε καραγάτσι (από το τουρκ. kokar ağaç ‘βρωμόδεντρο’), παρ’ όλα τα λατινικά μεγαλεία της (ailanthus altissima). Καραγάτσι λένε αλλού τη φτελιά (από το τουρκ. kara ağaç ‘μαύρο δέντρο’, γιατί έχει σκούρο ξύλο).

  21. Αντιφασίστας said

    Δεν ήταν μόνο μαχόμενος δημοτικιστής αλλά και θιασώτης του λατινικού αλφαβήτου ο Κ.Καρθαίος. Πώς τον κρατάγανε στον στρατό, απορώ!
    http://www.tovima.gr/opinions/article/?aid=114039

  22. nikiplos said

    καλησπέρα… μεχρι που διάβασα αυτό το άρθρο, ήμουν σίγουρος πως τον Καραγάτση τον λένε Μανώλη… Η βικιπαίδεια τον λέει σωστά Μ.
    Τον Καρθαίο, τον ήξερα ελάχιστα ή και καθόλου… ίσως εκ μνήμης να ανασύρω τη Ρένα Καρθαίου την οποία γνώριζα από τα παιδικά βιβλία… Η Βικιπαίδεια αναφέρει πως ήταν κόρη του…

  23. […] https://sarantakos.wordpress.com/2012/12/16/kkarthaios/ […]

  24. Herko said

    «Ο Καρθαίος που είταν πρώτος στο γλωσσικόν αγώνα στάθηκε στη μέση του κοινωνικού αγώνα. Πεσσιμιστής, και καρτερικός» (Κ. Βάρναλης)

  25. Earion said

    Νίκο, συγχαρητήρια για άλλη μια φορά. Πλούσιο και θεμελιωμένο και το σημερινό. Αυτό το κάππα έχει μπερδέψει πολλούς, όπως φαίνεται, μεταξύ αυτών και τον συντάκτη της σελίδας στη
    Biblionet.

    Για τους φίλους που εντόπισαν ορθογραφικές ιδιορρυθμίες στο κείμενο του Καρθαίου σημειώνω ότι έτσι ακριβώς είναι στο πρωτότυπο και έτσι τα μετέφερα, μεταξύ αυτών και το «αλουσία», λόγια ονομασία για τη «λουίζα», για το οποίο σωστά μου έκαναν παρατήρηση ότι έχει διαλυτικά στο ύψιλον. Πάντως το γραφτό του Καρθαίου, θαρραλέα μονοτονικό και με συνδετικά στις κτητικές αντωνυμίες, δείχνει άνθρωπο με δύναμη στις πεποιθήσεις του (μην ξεχνάμε και τη χρονολογία). Πιάνομαι από το τελευταίο για να πω ότι προτάσεις για καθιέρωση μονοτονικής γραφής υπήρχαν και συζητιόνταν ακόμα και στα πιο δύσκολα χρόνια, για παράδειγμα, στα χρόνια της Κατοχής. Θέλω να πω η Δίκη των τόνων του Κακριδή δεν ήταν μοναχικό φαινόμενο. Ίσως ν’ άξιζε να συγκεντρωθεί κάποια στιγμή το σχετικό υλικό.

    Τέλος για τον αΐλαντο, που εμένα μου αρέσει να τον λέω αείλανθο παρετυμολογώντας, και για βρομοκαρυδιές και τα λοιπά, σας παραπέμπω σε μια συζήτηση που κάναμε στη Λεξιλογία, με γουστόζικη κατάληξη.

  26. Herko said

    3. Για τη μετάφραση του «Δον Κιχώτη» λέει πάλι ο Βάρναλης σε άλλο χρονογράφημά του αφιερωμένο σε αυτή τη μετάφραση:
    «Μεταφραστής ο κ. Κλ. Καρθαίος. Το όνομα του πιστού μου φίλου αποτελεί την πιο πειστική εγγύηση για τη σοβαρότητα της δουλειάς του.
    Είπα πως για πρώτη φορά το έργο του Θερβάντες μεταφράστηκε όπως το απαιτούσε η αξία του έργου. Μα δε δημοσιεύτηκε και για πρώτη φορά. Είχε πρωτοδημοσιευτή εδώ και πολλά χρόνια στο «Νουμά» τουΤαγκόπουλου και κατόπι βγήκε σε τόμο. Τώρα το έργο εξαντλημένο από καιρό, ξανατυπώθηκε από τον εκδότικο οίκο «Αετός»».
    Η έκδοση του «Αετου» είναι το 1944 όπως την καταγράφει η Εθνικη΄βιβλιοθήκη αλλά μάλλον είναι στα τέλη του 1943. Είχε προηγηθεί και μία άλλη έκδοση στα 1920 από τον Χ. Γανιάρη στα 1920

  27. Γς (10), και ο Κακριδής έτσι έγραφε τα εγκλιτικά. Στη Δίκη των Τόνων είχε μάλιστα ακουστεί ότι και στις λεπτομέρειές του [αυτήν συγκεκριμένα] το σύστημά του είναι δανεισμένο από των Μπολσεβίκων. — Εγώ προσωπικά το βρίσκω λογικότερο από το επίσημο, που μας αναγκάζει να βάζουμε τόνο εκεί που κατ’εξοχήν δεν προφέρεται, στους αδύνατους δηλαδή τύπους των προσωπικών αντωνυμιών . Αλλά ας μην ανοίξουμε τώρα αυτή την κουβέντα…

    Απεναντίας, με κάνει να απορώ το «πολί» του Καρθαίου, για μια λέξη ίδια από τον Όμηρο μέχρι σήμερα και που δεν έχει ενταχθεί σε κάποιο άλλο γραμματικό παράδειγμα (όπως το ‘βράδυ’, που θα καταλάβαινα να το γράψει κάποιος ‘βράδι’ κατ’αναλογία με τις χιλιάδες ουδέτερα σε -ι).

  28. Γς said

    20:
    Από την περιγραφή σου νομίζω ότι αναφέρεσαι σε ένα άλλο φυτό τον αζώγυρο (Ανάργυρις η δύσοσμος)
    «Μέσα στα ξύλα της φωτιάς που θα κάψουν τον Ιούδα πρέπει να είναι πάντα κι ένα κλαδί αζώγυρος».

    Αυτό που λέει ο ποιητής είναι το «Δέντρο του Ιούδα», που συναντάται στις παραδόσεις μας κλπ κλπ. Τρίχες:
    Το λένε ‘Δέντρο της Ιουδαίας’ οι Γάλλοι και πέρασε στ αγγλικά ως ‘Δέντρο του Ιούδα.’ Από κει αρχίσαμε να το λέμε και μεις και να πλάθουμε τα δήθεν λαογραφικά μας.

    Κερκίς η κερατοειδής. Κερκίς διότι έχει υπέροχο ξύλο για επεξεργασία κατάλληλο για κατασκευή κερκίδων (σαΐτες της υφαντικής).

    Πάντως έχει
    ωραία άνθη
    και δικαίως ο ποιητής την παρομοίαζε με την κερασιά

  29. sarant said

    Σας ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια, μερικά από τα οποία είναι πολύ ουσιαστικά!

    10: Το ενωτικό στις κτητικές αντωνυμίες είναι παλιά πρόταση, ήδη ο Γιανίδης την είχε κάνει προπολεμικά. Τότε που το συζητούσαν, εννοώ το 1980, η αρχική ιδέα ήταν να καθιερωθεί το ενωτικό αλλά την τελευταία στιγμή άλλαξαν γνώμη, ίσως κακώς.

    15: Αυτό δεν το ήξερα για την ΕΒΕ.

    18: Κόρη του ήταν, πέθανε πριν από 6-7 χρόνια. Δεν ξέρω αν πήρε και επίσημα το ψευδώνυμο του πατέρα της ή αν το είχε, και αυτή, για ψευδώνυμο.

    20: Ωραίο παράδειγμα, πώς η αποκοπή συλλαβής δημιουργεί ομόηχο.

  30. sarant said

    27: Και ο Ψυχάρης έγραφε «πολί» και πάω στοίχημα πως κάπου θα λέει για ποιον λόγο προτίμησε αυτή την ορθογραφία.

  31. αλζ said

    Για να λείψει η απορία για το ψευδώνυμο του Καρθαίου, σας ενημερώνω ότι στην Καρθαία της Τζιάς (Κέας) ήταν γεννημένος ο πατέρας του, ο πανεπ. καθηγητής Βασίλειος Λάκων (1830-1900).
    Με την ευκαιρία, Κλέωνα τον αναφέρει στην «Ιστορία» του (με πολλά εισαγωγικά) ο Γιάνης Κορδάτος.

  32. sarant said

    31: Τόσο απλό ήταν λοιπόν, σ’ ευχαριστώ πολύ!

  33. Βασίλης Ορφανός said

    28:
    Ξέρω τον αζώγυρο (στις 25 του Μάρτη στα χωριά μας οι νοικοκυρές σκούπιζαν το (χωμάτινο) δάπεδο του σπιτιού τους με σκούπα από φρέσκα κλαδιά από αυτόν το θάμνο για να μην πιάνει μαμούνια – φαίνεται ότι το δύσοσμο υγρό των φύλλων του είναι εντομοαπωθητικό). Το καραγάτσι γίνεται πανύψηλο δέντρο – αυτή τη στιγμή βλέπω από το παράθυρό μου μια μεγάλη συστάδα στο απεναντινό οικόπεδο.

  34. spiral architect said

    Το ξύλο από το δέντρο καραγάτσι, ή φτελιά ήταν ξύλο επιπλοποιίας και απ’ αυτό κατασκευαζόντουσαν μπουφέδες και μπαούλα.
    (από λεγόμενα του πατέρα μου – ξυλουργός)
    Καπλαμάς καραγάτσι ισόβενο

  35. άλλος said

    Η γιαγιά μου, ονόμαζε το δέντρο αυτό, τον αείλανθο, τουρκόδεντρο, γιατί φύτρωνε στις αυλές των τούρκικων σπιτιών. Πιθανώς στο χωριό της, τη Χωριστή Δράμας, να υπαινίσσονταν με αυτή την ονομασία, ότι οι Τούρκοι, δε φρόντιζαν ιδιαίτερα τους κήπους των σπιτιών τους. Πάντως, είναι δέντρο που κυριαρχεί σε εγκαταλελειμμένους κήπους και κατοικίες, ίσως εις βάρος άλλων φυτών που χρειάζονται κάποια περιποίηση.

  36. άλλος said

    Συμπλήρωμα στο προηγούμενο: η ίδια, όταν τη ρώτησα, γιατί το λένε έτσι το δέντρο, μου απάντησε ότι φυτρώνει στα τουρκόσπιτα. Τα εθνικιστικά στερεότυπα δυστυχώς ξεπηδούν κι από τις πιο απλές λέξεις…

  37. Αντιφασίστας said

    Αείλανθο ακούμε κι αείλανθο δε βλέπουμε! 😉
    http://edafologion.blogspot.gr/2011/07/blog-post.html

  38. Γς said

    Νομίζω ότι δεν έχει γίνει σαφές ότι ο ποιητής αναφέρεται σε δυό διαφορετικά δέντρα.

    Την όμορφη Κουτσουπιά (Cercis siliquastrum) το λεγόμενο Δέντρο του Ιούδα, που την έκανε στο στίχο του κερασιά (#20)

    και την βρωμοκαρυδιά (Ailanthus altissima) Αείλανθος, που ασχολείται κατόιπιν (#35)

  39. «… που το μικρό του όνομα να ήταν … σκέτο Κάπα.»

    Περίπτωση τέτοιου ονόματος ήταν το γνωστό πολυκατάστημα Κάπα Μαρούσης, αν και το Κάπα δεν ήταν σκέτο – προερχόταν από το Κωνσταντίνος.

  40. sarant said

    Eυχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    39: Ίσως ο Κ. Μαρούσης να πήρε και τον Καρθαίο στο λαιμό του 🙂

  41. Αλλάζοντας, προσωρινά, πεδίο, να αναφέρω τον διεθνή θρίαμβο του κάππα σε δραστηριότητες όπως, μεταξύ πολλών άλλων, κατασκευή χαρτιού και εξόρυξη υδρογονανθράκων.

  42. τρία κάππα κάκιστα:Κρῆτες, Καππαδόκες, Κίλικες, λέει τὸ γνωμικό.

    θυμᾶμαι στὸ δημοτικὸ ἕνα μάθημα ἀπὸ κείμενο τοῦ Τριβιζᾶ: τὸ μεγάλο κάππα καὶ το μικρὸ κάππα ἀπὸ τὴν Καππαδοκία.

    Γερμανικὰ δὲν ξέρω, ἀλλὰ τὸ ἔργο τοῦ Κάφκα Das Schloss, δὲν ἔχει ἀποδοθῆ στὰ ἑλληνικὰ ὡς «ὁ Πύργος;»;

  43. Καρθαίος, σκέτο, αναφέρεται και από τον Ψαθά στο σκετσάκι «Αθέμιτη Κριτική» από το έργο «Η Θέμις έχει κέφια» (σελίδα 25).

  44. Επιτρέψτε μου να κάνω δύο υποθέσεις σχετικά για την επιλογή του γράμματος Κ από τον ποιητή, ως μικρό όνομα στο ψευδώνυμο Καρθαίος:
    1. Πριν από πολλά χρόνια είχα διαβάσει την εξής παρατήρηση της Αγκάθα Κρίστι, όπως την ανέπτυξε σε ένα μυθιστόρημά της. Υποσυνείδητα, επιλέγει κανείς ένα ψευδώνυμο που αρχίζει με το πρώτο γράμμα του πραγματικού του ονόματος (εν προκειμένω, Κλέανδρος).
    2. Η επανάληψη των πρώτων γραμμάτων του μικρού ονόματος στο επίθετο προσδίδει ευφωνία και το κάνει πιο ευκολομνημόνευτο (π.χ. Λάκης Λαζόπουλος, Βασίλης Βασιλικός, Βάσος Βαρίκας, Σιμόν Σινιορέ). Το ίδιο επιτυγχάνεται με την επανάληψη του πρώτου γράμματος, αν είναι σύμφωνο (Πέτρος Πικρός, Μπριζίτ Μπαρντό κλπ). Αυτό εξηγεί γιατί οι δημιουργοί χάρτινων ηρώων τους βαφτίζουν με ονόματα πού αρχίζουν από το ίδιο γράμμα: Μίκι Μάους, Ντόναλντ Ντακ, Μπάρνυ Μπέαρ, Λούκι Λουκ, Τεν Τεν, κλπ. Εν προκειμένω, η επιλογή του γράμματος Κ από τον ποιητή ίσως να οφείλεται στο γεγονός ότι αυτό είναι το πρώτο γράμμα του επιλεγέντος επιθέτου (Καρθαίος).

  45. τυφλόμυγα said

    Συνάντησα την κόρη του Καραγάτση σε εκδήλωση για τον πατέρα της στην Καλλιθέα πριν τέσσερα χρόνια περίπου. Την ρώτησα για το Μ. Απάντησε αυτό που αναφέρεται στη τρίτη παράγραφο του σημερινού άρθρου -είπε για το Μίτια. Μου προκάλεσε μεγάλη εντύπωση η συνέχεια. Είπε ότι αυτή είναι η πιο πιθανή εκδοχή σχετικά με το Μ. στην υπογραφή του πατέρα της και ότι κανείς δε μπορεί να είναι σίγουρος.

    Πολύ ωραίο άρθρο και το σημερινό.

  46. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    42: Έχεις δίκιο!

    43: Βέβαια, σκέτο. Το έχω ανεβάσει στις σελίδες μου αυτό το ευθυμογράφημα, αλλά ακόμα δεν έχω αξιωθεί να βρω ρεπορτάζ από το πραγματικό γεγονός, τη δίκη.

  47. 44,
    Για τον Μίκι Μάους να επισημάνουμε και την ουσιαστική συνεισφορά της κας. Ντίσνεϋ στην επιλογή του πασίγνωστου ονόματος.

  48. ππαν said

    42: ωραίο το γνωμικό! Δεν συμφωνώ, αλλά είναι γουστόζικο!

  49. Κα, το όνομα του ήρωα-ποιητή στο «Χιόνι» του Ορχάν Παμούκ.

  50. ππαν said

    Στη Γαλλία κάνει καριέρα ο τραγουδιστής και συνθέτης Μ, έτσι σκέτο, ούτε τελεία δεν έχει. Είναι εγγονός της γαλλολιβανέζας ποιήτριας Αντρέ Σεντίντ.

  51. Κι εγώ Κάππα Καρθαίο τον ήξερα. Και είναι όντως απαράδεκτη η επιπολαιότητα ιστότοπων όπως το ΕΚΕΒΙ και το Βιβλιονέτ να τον γράφουν Κώστα χωρίς καμία προηγούμενη έρευνα. Ευτυχώς που γύρω από του Μι του Καραγάτση έχει γίνει τόσος ντόρος και μάλλον δεν κινδυνεύουμε να τον δούμε Μιχάλη.

    @12 Άμα είναι Νίκον θα πεις όι; 😉

    Νίκο γιατί Σέξπιρ και σικ αλλά Δον Κιχώτης; Στο πρωτότυπο έχει ένα καραμπινάτο όμικρον και αν δεν με απατά η μνήμη μου ο Θερβάντες το έγραψε μετά τους ελληνιστικούς χρόνους.

  52. Να την πω την αμαρτία μου κι εγώ Κώστα νόμιζα ότι τον λέγανε!

  53. 44: Μίκι Μάους, Ντόναλντ Ντακ, Μπάρνυ Μπέαρ, Λούκι Λουκ, Τεν Τεν,

    Κοίτα να δεις που δεν το είχα σκεφτεί! Ολιβ Οιλ (του Ποπάυ), Μίνι Μάους, Νταίζυ Ντακ, Gastone Ganter (πως γράφεται) κλπ;

  54. sarant said

    51: Δον Κιχώτης διότι είναι εξελληνισμένο. Αν το πούμε Κιχότε δεν θα γράψουμε ωμέγα. Αν είχαμε διαλέξει να λέμε Σαιξπήρος, θα το γράφαμε έτσι, με αι και η, όπως το έγραψαν οι πρώτοι που το μεταγράψανε. Υπάρχει λογική στη μεταγραφή, αν και όσο περνάει ο καιρός κάποια εξελληνισμένα απλοποιούνται: Ρωσία (αντί Ρωσσία, αλλά όχι ακόμα Ροσία), Λισαβόνα, Σκανδιναβία, [σφύριγμα αδιάφορο] Βαβαρία.

  55. @54 Γράφεις και Αλφρέντ ντε Μισέ (χωρίς ειδική παραπομπή ότι δεν πρόκειται για τον διάδοχο γνωστής κλωστοϋφαντουργίας;) ή Σατομπριάν ή Πολ Βαλερί ;
    Γράφεις Γκι ντε Μοπασάν; Γράφεις Γκέτε;

    Εμένα, όσο και να σφυρίζεις αδιάφορα, μου φαίνεται ότι ο κανόνας έχει ξαπλώσει στο κρεββάτι του Προκρούστη και διαλέγει ο καθένας ανάλογα με το νούμερό του. Το παραθυράκι του παραθυρακίου.

  56. sarant said

    54: Ναι, όλα αυτά γράφονται έτσι. Αν γράψεις Σατωβριάνδος (όπως στην οδό) θα το γράψεις με ωμέγα. Αν συμφωνήσουμε το γαλλικό u να το μεταγράφουμε υ, θα γράψω Ντε Μυσέ, αλλά αν γράψω και Βαλερύ καταλαβαίνεις ότι παραπλανιέται ο αναγνώστης.

    Δεδομένου ότι όλα γράφονται απλά, δεν υπάρχει κανένας Προκρούστης. Αντίθετα, αλακάρτ και υποκειμενική είναι η προσπάθεια αντιστρεψιμότητας, διότι ο ίδιος φθόγγος αποδίδεται π.χ. η στο Ζήμενς και ι στον Νίτσε. Ή, το ίδιο γράμμα αποδίδει άλλον φθόγγο στον Musset και άλλον στον Valery.

    Μ’ άλλα λόγια: Η αντιστρεψιμότητα είναι μια φενάκη – Εμπρός απλά να γράφουμε το κάθε ονοματάκι.

  57. Απ’ όλα να ξέρεις με τσάκισε ο Γκέτε. Αλλά νομίζω ότι μου αποδίδεις λάθος κίνητρο. Δεν με ενδιαφέρει καθόλου η αντιστρεψιμότητα, ξέρω πολύ καλά πως κανείς δεν πρόκειται να γράψει σωστά τον Baudelaire στα γαλλικά αν το διαβάσει Μπωντλαίρ. (Αν και ίσως βοηθήσει). Αυτό που δεν καταλαβαίνω, και επειδή δεν το καταλαβαίνω θα μου κάθεται πάντα στο λαιμό, είναι το γιατί θα πρέπει τόσα και τόσα καθιερωμένα ονόματα που έτσι έχουν μεταγραφεί να τ’ αλλάξουμε ξαφνικά στ’ όνομα της απλογραφής. Έμαθα τον Μπωντλαίρ πριν μάθω γαλλικά και δεν αναρωτήθηκα γιατί γράφεται έτσι, απλώς το έμαθα. Το ότι όταν μεταγράφηκαν έτσι μεταγράφηκαν για να εξυπηρετήσουν την αντιστρεψιμότητα δεν σημαίνει ότι αν τα απλογράψεις σήμερα υπηρετείς την ορθογραφική ισορροπία. Απλόγραψε τον Στόλεσεν* που μέχρι χτες δεν τον ήξερε κανείς. Τους έρμους Μπωντλαίρ και Γκαίτε για χάρη των οποίων έχουν χυθεί τόνοι μελάνης γιατί να τους αλλάξεις και να χαλάσεις και τη ιστορική συνέχεια στη βιβλιογραφία;

    *γκρίζα διαφήμιση.

  58. @17Gpoint. Καλά, είδες ότι πήγα και ήπια ξίδι. Αλλά το γιατί πέθανε ο Μπενερτζή είναι από τα γνωστότερα τραγούδια της γενιάς μας (60+, -70) είναι αυτό που λέει (κατά Ρίτσον) ε, το λοιπόν ό,τι και να είναι τ’ άστρα, εγώ τη γλώσσαμου τους βγάζω. Για μένα το εκπληκτικό είναι ένας άνθρπος που τον μποδίζουν να βαδίζει… Το τραγουδούσε η Δημητιάδη, ελπίζω να μην την ξέχασες κι αυτή.
    Εγώ είμαι της Ε. Αρβανιτάκη.

  59. Gpoint said

    O.K., κατάλαβα, αγνοούσα τον τίτλο
    Για την Αρβνιτάκη…τι να πω, μ’ εκνευρίζει που σε κάθε της τραγούδι προσπαθεί να αποδείξει πως έχει φωνή και πολλά τα σκοτώνει με λάθος απόδοση.
    Συμφωνώ μαζί της μόνο στα τρία τελευταία γράμματα.
    Εγω είμαι της Φ.Νταντωνάκη

  60. ππαν said

    Η Αρβανιτάκη υπήρξε πολύ πολύ φάλτσα. Την συζήτηση για την φαλτσαδούρα τη έχουμε ξανακάνει. Πολλοί τραγουδιστές είναι φάλτσο και ταυτόχρονα πολύ καλοί τραγουδιστές γιατί η φωνή τους έχει κάτι το μοναδικό (Μητροπάνος) άλλοι και άλλες (Ελενίτσα!) είναι απλώς εκνευριστικοί-ές. Η Αρβανιτάκη, κατά την γνώμη και το αυτί μου, και κάτι ιδιαίτερο είχε πάντα και έχει δουλέψει πάρα πολύ από τότε που ήταν φάλτσα : έχει πλεον διορθωθεί.

  61. ππαν said

    Μούφυγε ένα ι, δεν ήθελα να γράψω βέβαια πως πολλοί τραγουδιστές είναι φάλτσo!

  62. «Δεν θα παντρευτώ την Κ. αν δεν μου αποκαλύψει και τα υπόλοιπα γράμματα του ονόματός της…»
    Woody Allen

  63. ππαν said

    🙂

  64. Ηλεφούφουτος said

    Κι αν σου πω ότι ούτε που με είχε απασχολήσει ποτέ το μικρό όνομα του Καρθαίου!

    Εντύπωσή μου ή δεν αναφέρθηκε η Άννα Κ*** (ή απλώς «Κ***») του ομότιτλου ποιήματος του Πούσκιν;
    (μελοποίηση του Γκλίνκα σε ρομάντσα http://www.youtube.com/watch?v=3S4lTee7p74 )

    Πολύ γέλασα με την κουτσουπιά, γιατί μου θύμισε τη δική μου αντίδραση, όταν πρωτοάκουσα το όνομα του δέντρου από φίλο μου ενθουσιώδη βιολόγο· είχα πει κάτι σαν «φαντάσου ποιήμα, με στίχο «κι είχε πλεγμένα στα μαλλιά της άνθη κουτσουπιάς»» (κατά το φίλο μου το δέντρο είχε τη μοναδικότητα να χαρακτηρίζεται για το φαινόμενο της κορμανθίας).
    Πώς λέμε «κι είπα του πόνου το ποτό με την τσανάκα/ στην Καλαμπάκα, στην Καλαμπάκα»; Αυτό.

    Με το μακαρίτη ένιωσα σύμπνοια και σε ένα άλλο του: εκεί που εξηγεί τι τον ενόχλησε στην «Τρισεύγενη» του Παλαμά. Έτσ έτσ έτσ’, όπως τα λέει.

  65. ππαν said

    Ο ρουμελιώτικος ρεαλισμός σου μίλησε; 🙂

  66. Ηλεφούφουτος said

    Προ παντός!

  67. Ηλεφούφουτος said

    Παρόραμα: «κι ήπια του πόνου το ποτό …» φυσικά.

  68. ππαν said

    Έπρεπε να τονίσω το «σού»!

    Μια βοήθεια όποιος μπορεί, αφού η ανάρτηση ακουμπάει και τον δημοτικισμό: τι ξέρουμε για το θέμα που δημιούργήθηκε στην αρχή του 20ού με αφορμή το «Του Κρούμμου το ποτήρι»: , εικάζω ότι πρόκειται για το διήγημα της Αλεξάνδρας Παπαδοπούλου και ξαναεικάζω ότι το σκάνδαλο ήταν η γλώσσα του.

  69. Ηλεφούφουτος said

    Έγινε τέτοιο πράμα;
    Εγώ το μόνο σχετικό από αυτήν πάνω κάτω την εποχή που ξέρω είναι ότι είχε βγει στη Βουλγαρία ένα καραπατριωτικό τραγούδι σουξέ με αυτό το θέμα. Ακριβή χρονολογία δεν ξέρω (ούτε και φθηνή άλλωστε – άτιμο μονοτονικό) αλλά ήταν κάπου στο πικ του εθνικισμού.

  70. ππαν said

    Ναι, ούτε κι εγώ το ξαναπέτυχα. Υποθέτω ότι αναφέρεται στη Α.Π. Τώρα που έψαξα βρίσκω και στον Αρχαιολόγο του Καρκαβίτσα αυτό: «Του Κρούμου το ποτήρι και του Σαράφωφ οι μαχαιριές πρέπουν καλήτερ’ από τούτο στη σοφία σας» αλλά μου φαίνεται απίθανο να πρόκειται περί αυτού

  71. sarant said

    68: Δεν το έχω συναντήσει το ποτήρι του Κρούμου ή το σχετικό σκάνδαλο. Κρανίο ήταν;

  72. ππαν said

    Ναι, μωρέ η γνωστή ιστορία, δεν την έμαθες στο σχολείο εσύ; Η Αλεξάνδρα Παπαδοπουλου έγραψε ένα από τα πολύ πατριωτικά της κείμενα, σε στλ «Παιδί μου, μην πιστεύεις ποτέ του Βούλγαρους, δεν κάνουν πόλεμο για την δόξα ή για την πατρίδα αλλά για να βλέπουν το αίμα να κυλάει και να γδύνουν τους νεκρούς» σε δημοτική, που το δημοσίευσε ο Δροσίνης στη Εθνική Αγωγή.

  73. sarant said

    Κι έγινε σκάνδαλο για γλωσσικούς λόγους; Δεν το είχα πάρει είδηση.

  74. ππαν said

    Δεν ξέρω αν έγινε, γι αυτό το ψάχνω, αναφέρθηκε το κείμενο στην διάρκεια της διαμάχης στα 1908 -η πέτρα του σκανδάλου ήταν το «Τώρα που θα φύγω και θα πάω στα ξένα»- και αναρωτιέμαι αν έχει πέσει κανείς σε κάτι σχετικό.
    Ας βάλω και την μετάφραση του ποιήματος του Δροσίνη για να γελάσουμε:
    Νυν, ότε φευξούμαι κ΄εν τη γη τη ξένη
    Ζήσωμεν επ΄έτη παγκεχωρισμένοι
    Έασον λαβείν με παρά σού μικρόν τι
    Κυανή πατρίς μου υπερφιλημένη
    έασον λαβείν με, ως περίαπτόν τι,
    Κατά πάσης λύπης, βάσκανον κακών,
    Βάσκανον των νόσων, βάσκανον θανάτου,
    Χουν ολίγο μόνον, χουν Ελληνικόν.

  75. Μαρία said

    72 Η εθνική αγωγή απο τον Ιούνιο του 1899 μέχρι το Φλεβάρη του 1900 είναι ψηφιοποιημένη. Γιά δώσε παραπομπή για τον Κρούμο.

  76. ππαν said

    Ναι το έχω βρει στην Εθνική αγωγή, 1ο τεύχος του τρίτου τόμου, Ιανουάριος 1900. Αυτά που λέω έγιναν, αν έγιναν, το 1908, με την αναδημοσίευση του κειμένου σε ένα βιβλιο Νεοελληνικών ΑΝγνωσμάτων (του Κακλαμάνου, που προκάλεσε σκάνδαλο, παραίτηση Μιστριώτη κλπ). Ο Τόγιας γράφει για άλλα κείμενα αλλά όχι για την Παπαδοπούλου. Μήπως έχεις την σειρά αυτή του Κακλαμάνου;

  77. cronopiusa said

    gerontakos Ο ποιητής που τον έλεγαν Κ.

    biblionet Cervantes Saavedra, Miguel de, 1547-1616

  78. Γιάννης Χαραλαμπίδης said

    Καλημέρα σας, αναφέρετε τις 98 δημοσιεύσεις του Καρθαίου στον Νουμά, όμως ο σύνδεσμος δεν λειτουργεί, μήπως ξέρετε πού μπορώ να τις ψάξω συγκενρωμένες, γιατί το γκούγκλισμα δεν απέδωσε.

  79. Γιάννης Ιατρού said

    78: Καλημέρα:
    Το περιεχόμενο του συνδέσμου που δεν υπάρχει πλέον υπάρχει μεν καταγεγραμμένο στο archive.org toy 2013 (θα το βρείτε εδώ:
    αλλά δεν θα σας βοηθήσει γιατί και οι σύνδεσμοι που περιέχει, δεν λειτουργούν κι αυτοί πλέον, αλλά 🙂

    Τον Νουμά, με τα έργα του Κ. Καρθαίου, στα οποία παραπέμπει ο χαμένος σύνδεσμος θα τα βρείτε στην βιβλιοθήκη «Κοσμόπολις» του Παν. Πατρών, εδώ: http://kosmopolis.lis.upatras.gr/index.php/noumas
    βάζοντας ως όρο αναζήτησης (στο παραθυράκι στη δεξιά στήλη: Περιεχόμενα Περιοδικού/αναζήτηση) το λήμμα «Καρθαίος» 🙂
    π.χ.

  80. sarant said

    79 A μπράβο.

    Τι κακό κι αυτό με τους συνδέσμους που χάνονται…

  81. Γιάννης Ιατρού said

    80: Ε, έχουμε και την σωζόμενη «βιβλιοθήκη της Αλεξάνδρειας» 🙂
    Επίκαιρος ο (το ;;) Νουμάς, μιας κι αναφέρεσαι σ΄ αυτό(ν) και στο σημερινό σου (31/10/2018) επετειακό άρθρο https://sarantakos.wordpress.com/2018/10/31/lapathiotis-12/ (σχετικά με το αντιπολεμικό ποίημα του Λαπαθιώτη, “Stabat mater dolorosa”)

  82. Γιάννης Ιατρού said

    Για τον αλίανθο, βρωμοκαρυδιά κλπ. (μετά τις περιπέτειες που πέρασα μέχρι να τον εξολοθρεύσω τελείως από το δικό μου οικόπεδο) έχω συγκεντρώσει σχετικό υλικό (του καθ. Φασσέα και άλλων) σε ένα πιντιέφι (μαζί με τρόπους καταπολέμησης κλπ., στις σελ, 10-11 με δικές μου φωτό), εδώ

  83. sarant said

    82 Αΐλανθος 🙂

  84. ΓιώργοςΜ said

    82 Φοβάμαι χαμένη μάχη. Επειδή λεξιλογούμε, στο χωριό το ήξερα «βρωμοκλάρι» (ή μάλλον «βρωμοκλάρ'» 🙂 ) και είχε από τότε (35 χρόνια πίσω) καλύψει ρεματιές, ακαλλιέργητα τμήματα οικοπέδων κλπ. Βρωμοκαρυδιά το άκουσα να αποκαλείται τα τελευταία 10-15 χρόνια, που χρειάστηκε να το αναφέρω σε συζήτηση.

  85. Γιάννης Ιατρού said

    82: Ναι 🙂 🙂 , αυτός!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: