Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Το σονέτο και το χάδι

Posted by sarant στο 18 Δεκέμβριος, 2012


Η βδομάδα που άρχισε χτες χαρακτηρίζεται διαβολοβδομάδα από πολλούς ανθρώπους της πιάτσας του βιβλίου, μια και διαχρονικά αυτή τη βδομάδα γίνονται οι περισσότερες πωλήσεις στα βιβλιοπωλεία, δημοσιεύονται εορταστικά βιβλιολογικά αφιερώματα σε εφημερίδες και περιοδικά, γίνονται εκδηλώσεις, μ’ άλλα λόγια όλοι έχουν δουλειές με φούντες. Δυο ή τρεις φίλοι μού είπαν ότι δεν μπόρεσαν να έρθουν στη χτεσινή εκδήλωση για τον Βάρναλη (το άρθρο αυτό βέβαια το γράφω πριν από την εκδήλωση) επειδή συμμετείχαν σε άλλη ανάλογη ομιλία ή παρουσίαση. Κάθε μέρα έχει δυο-τρεις αξιόλογες εκδηλώσεις, και μία τέτοια γίνεται και σήμερα, που θα προσπαθήσω να πάω, και που μου έδωσε το έναυσμα για το σημερινό άρθρο.

Είχαμε γράψει πριν από λίγο καιρό για τον Λορέντζο Μαβίλη, τον ποιητή και σκακιστή που σκοτώθηκε πριν από εκατό χρόνια, μαχόμενος με τους ερυθροχίτωνες γαριβαλδινούς, εθελοντής στα 52 του, στον Δρίσκο, στους βαλκανικούς πολέμους. Ο Μαβίλης είναι ο κατεξοχήν Έλληνας σονετογράφος, όσο κι αν σονέτα είχαν γραφτεί (όχι πολλά) και πριν απ’ αυτόν, και φυσικά συνέχισαν να γράφονται μετά. Όμως αυτός καλλιέργησε με πολλή τέχνη και σχεδόν αποκλειστικά το δεκατετράστιχο ποίημα, αυτός το καθιέρωσε, δίνοντας ποιήματα που ακόμα και σήμερα είναι πολύ γνωστά, όπως τη Λήθη, την Ελιά, την Καλλιπάτειρα κι έτσι δεν είναι λάθος να πούμε ότι ο Μαβίλης είσαξε (σικ) το σονέτο στην ελληνική ποίηση.

Στη μνήμη του Μαβίλη, η ποιητική ομάδα «Με τα λόγια [γίνεται]», κάλεσε τους σημερινούς ποιητές να γράψουν ένα σύγχρονο σονέτο, και από τις 42 συμμετοχές επιλέχθηκαν οι 17 (δεν ξέρω αν αυτός ο αριθμός έχει κάποιον συμβολισμό). Σήμερα το βράδυ λοιπόν, στις 8 μ.μ., στο θέατρο της Ελληνοαμερικανικής Ένωσης (Μασσαλίας 22), οι 17 ποιητές θα διαβάσουν το σονέτο που έγραψαν και μαζί από ένα σονέτο του Μαβίλη ο καθένας -αν και θα πρέπει να συνεννοηθούν για να μην έχουμε επαναλήψεις. Οι ποιητές είναι: Γιούλη Βολανάκη, Άννα Γρίβα, Γιάννης Ευθυμιάδης, Λένα Καλλέργη, Σοφία Κολοτούρου, Κώστας Κουτσουρέλης, Αλέξιος Μάινας, Στέργιος Μήτας, Νέδα Μονκ, Σπυρίδων Πεντεφούντης, Σάκης Σερέφας, Δανάη Σιώζιου, Δημήτρης Ε. Σολδάτος, Αλέκος Φλωράκης, Άντεια Φραντζή, Μιχαήλ Χατζηγεωργίου, και Αντώνης Ψάλτης. Θα προσπαθήσω να πάω, μου αρέσουν τα σονέτα.

Και με την ευκαιρία, ας λεξιλογήσω για το σονέτο.

Και για να ξεκινήσω από το πιο επουσιώδες, την ορθογραφία: πώς θα το γράψουμε; Σονέτο βέβαια, λέω εγώ, αλλά οι αντίπαλοι της απλογράφησης των δάνειων λέξεων ίσως έχουν διαφωνίες. Αφού «σονέττο» το έγραφαν οι παλιοί, θα πουν, επειδή γράφεται sonetto στα ιταλικά (όπου τα διπλά σύμφωνα προφέρονται). Δεν πείθομαι, όσο κι αν ο Ηλίας Λάγιος το έγραφε πράγματι «σονέττο» –ο ίδιος έγραφε και «μπουκέττο» άλλωστε:

Μα θα φκιαχτή το γαμημένο το σονέττο·
κι ανταμοιβή μου η αθανασία κι ένα μπουκέττο
ευώδεις κρίνοι, από τα χέρια της Καλής μου.

Ακριβώς η λέξη σονέτο δείχνει τα αδιέξοδα της άποψης που θέλει να γράφουμε τις δάνειες λέξεις «έτσι που να θυμίζουν την ξένη λέξη από την οποία προέρχονται». Διότι, το σονέτο, αν θεωρήσεις ότι το πήραμε από τα ιταλικά θα το γράψεις «σονέττο», αν πάλι κρίνεις ότι το πήραμε από τα γαλλικά (sonnet) θα το γράψεις «σοννέτο», ενώ αν, όπως είναι και το πιθανότερο, το πήραμε από τα βενετικά, που δεν έχουν διπλά σύμφωνα (soneto) θα το γράψεις «σονέτο». Πρέπει δηλαδή να ξέρουμε όλες τις γλώσσες της Μεσογείου για να γράψουμε τη δική μας, όπερ άτοπο, γι’ αυτό και πολύ σωστά είπαμε, εδώ και τριανταπέντε χρόνια, να γράφουμε όσο το δυνατόν απλούστερα τις δάνειες λέξεις. Λοιπόν σονέτο, κι ο Μαβίλης άλλωστε έτσι το έγραφε συνήθως.

Δάνειο, είπαμε, από τα ιταλικά (ή τα βενετικά), αλλά στα λεξικά βρίσκω ότι δεν είναι ιταλική η αρχή της λέξης, αλλά ανάγεται στο προβηγκιανό sonet, που είναι υποκοριστικό του son, το οποίο βέβαια σήμαινε και σημαίνει «ήχος», αλλά είχε και την ειδικότερη σημασία της ωδής, του τραγουδιού. Αρχικά δηλαδή το σονέτο σήμαινε «τραγουδάκι» και το sonet ήταν είδος τραγουδιού και μετά έφτασε να σημαίνει το σύντομο λυρικό ποίημα. Ο Πετράρχης  Jacopo da Lentini τον 13ο αιώνα τυποποίησε το σονέτο στη 14στιχη μορφή που ξέρουμε (2 τετράστιχα και 2 τρίστιχα), αν και το αγγλικό (σεξπιρικό) σονέτο διαφέρει αφού έχει τρία τετράστιχα και ένα καταληκτικό δίστιχο. Βλέπουμε πάντως πόσο στενά συγγενεύει το ποίημα και το τραγούδι, κάτι που το ήξεραν οι παλιότεροι ποιητές (οι προπολεμικοί, ας πούμε) και πολύ συχνά έλεγαν «τα τραγούδια μου» αντί για «τα ποιήματά μου». Σήμερα, που δεν διαβάζουμε αυτό που γράφουμε και που ζούμε στο βασίλειο της χασμωδίας (ας πούμε, γράφουμε και λέμε «δύο ιουνίου» σαν να νιαουρίζουν οι γάτες του Ροσίνι), τα ποιήματα δεν τα λέμε τραγούδια.

Τραγουδάκι το σονέτο, μελωδία, από ένα υποκοριστικό του ήχου, σαν να λέμε «ηχάκι». Ηχάκι βέβαια δεν λέμε, αλλά λέμε χάδι, και το χάδι είναι το ελληνικό αντίστοιχο του σονέτου, αν το πάμε ετυμολογικά. Εξηγούμαι.

Η λέξη χάδι της νεοελληνικής γλώσσας ετυμολογείται από το μεσαιωνικό «ηχάδιον», που σήμαινε αρχικά «μελωδία, τραγούδι», και που είναι βέβαια υποκοριστικό της λ. ήχος. Ηχάδιον και ηχάδιν και χάδιν, ενώ από τη συνεκφορά των λέξεων «το ηχάδι» προήλθε, με ημιφωνοποίηση (tojxaδi) και μετάθεση του ημιφώνου ο τύπος «χάιδι» που μπορεί να έχει υποχωρήσει σήμερα αλλά μας άφησε το ρήμα, χαϊδεύω.

Αυτό το ηχάδι, οι Βυζαντινοί, επειδή δεν είχαν διαβάσει Σαββόπουλο που επιμένει ότι το η προφέρεται διαφορετικά από το ι, το έγραφαν και ιχάδιν ή ιχάδιον. Και όχι όποιοι κι όποιοι Βυζαντινοί, παρά κοτζάμ αυτοκράτορας Πορφυρογέννητος, στο βιβλίο του «Περί τελετών» λέει, για μια τελετή στον Ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης: Καὶ μετὰ ταῦτα λέγουσιν οἱ κράκται ἰχάδιον· «Ἀνανά.» Ὁ λαός· «Ὅλος ὁ πόθος ὁ τῶν Ῥωμαίων.» Οἱ κράκται· «Νανά.» Ὁ λαός· «Εἰς ὑμᾶς ὁρᾶται, τοὺς εὐεργέτας.» Οἱ κράκται· «Νανά.» Εδώ δηλαδή το ιχάδιον θα πρέπει να ήταν κάτι σαν ψαλμωδία, σαν ρυθμικό σύνθημα που το τραγουδούσαν πολλοί μαζί ειδικά επιφορτισμένοι, οι «κράκται» και συνδιαλέγονταν με τον λαό στις κερκίδες του Ιπποδρόμου.

Αλλού, το ηχάδιν είναι τραγουδάκι, και από το ρυθμικό νανούρισμα των μανάδων και το κανάκεμα των παιδιών με ηχάδια σιγά σιγά η λέξη έφτασε να σημαίνει όχι πια τη μελωδία αλλά το απαλό μητρικό άγγιγμα, τη θωπεία, και τελικά ό,τι λέμε σήμερα χάδι.

Οπότε το χάδι, που γεννήθηκε από το υποκοριστικό της λέξης «ήχος», είναι, ετυμολογικά μιλώντας, τριτοξάδερφο του σονέτου, που γεννήθηκε από το υποκοριστικό της αντίστοιχης λατινικής λέξης son. Και σήμερα το βράδυ στην εκδήλωση θα ακουστούν σονέτα και χάδια.

Advertisements

81 Σχόλια to “Το σονέτο και το χάδι”

  1. Νέο Kid Infantile said

    To βιβλίο με τα σονέτα για ΠΟΛΛΕΣ-ΠΟΛΛΕΣ ζωές Cent mille milliards de poèmes
    του Raymond Queneau
    Il y a donc 1014 soit 100 000 000 000 000 poèmes potentiels. Queneau ajoute : « En comptant 45s pour lire un sonnet et 15s pour changer les volets à 8 heures par jour, 200 jours par an, on a pour plus d’un million de siècles de lecture, et en lisant toute la journée 365 jours par an, pour 190 258 751 années plus quelques plombes et broquilles (sans tenir compte des années bissextiles et autres détails) »

    Στο αποκάτω λίκνο το οριζινέλ και μια απόδοση στα αγγλικά για την Ππαν που δεν κατέχει καλά τα γαλλικά. (να τα διαβάσεις ΟΛΑ, ε;)

    http://www.bevrowe.info/Poems/Copy%20of%20QueneauRandom.htm

  2. Gpoint said

    Ωραίο άρθρο!

    Μια που αναφέρθηκε ο Σαββόπουλος και με με ανάμειξη του Ντύλαν…

    «τα νέα που σας έφερα σας χάιδεψαν τ΄ αυτιά »

    την σχέση τους με την αλήθεια, βέβαια , δεν την συζητώ.

  3. Γς said

    >ο Μαβίλης είσαξε (σικ) το σονέτο στην ελληνική ποίηση.

    έμπασε; (σικ, οσί)

  4. Γς said

    Δεν είναι η πρώτη φορά που γκουγκλίζοντας για κάτι πέφτω πάνω σου.
    Ετσι και τώρα θέλοντας να πω κάτι για τα σονέτα του Κανελλόπουλου έπεσα πάνω στο Μποστ και στα ωραία σχόλια σου:
    Ο σκληρός αγών δια των Μάρκων

    Επανέρχομαι με τα σονέτα του Παναγιώτη Κανελλόπουλου υπό μάλης. Όπως τον ήθελε ο Φωκίων Δημιτριάδης.

  5. spiral architect said

    @3: Γιατί βρε μαλλιαροί, το «εισήγαγε», δεν σας αρέσει;
    Ακούς εκεί «είσαξε» και «έμπασε», θα μπουκάρουν οσονούπω και οι πολυτονικοί και θα γίνει τση …,)

  6. Μπουκανιέρος said

    «Ο Πετράρχης τυποποίησε το σονέτο στη 14στιχη μορφή που ξέρουμε (2 τετράστιχα και 2 τρίστιχα)»

    Καλά ρε συ, ο Δάντης μπρίκια κολλούσε; Και τόσοι άλλοι πριν το Δάντη;
    Γενικά, η επινόηση του σονέτου (ή η τυποποίηση που λες) χρεώνεται στον Jacopo da Lentini.

    (Μήπως θάπρεπε να διαβάζεις τα βιβλία εκείνου του φίλου σου;)

  7. ππαν said

    Πολύ ενδιαφέρον!

  8. ππαν said

    Γμτ, πώς γίνεται να μην μπαίνει το βίντεο; Τόξερα και το ξέχασα 😦

  9. ππαν said

    1: Γαλλικά βέβαια δεν ξέρω ούτε το ένα δέκατο από όσα ξέρεις, αλλά τη διαφορά ανάμεσα sτο οριζινέλ και το οριζινάλ κάπου την έχει πάρει το μάτι μου

  10. Νέο Kid Στο Block said

    9. 😆

  11. Εμένα μ’ άρεσαν οι ανανάδες των Βυζαντινών.

  12. Ήταν στραβό το σονέτο και το (ε)ίσαξε ο Μαβίλης
    🙂

  13. Γς said

    >το ηχάδιν είναι τραγουδάκι, […] ρυθμικό νανούρισμα των μανάδων και το κανάκεμα των παιδιών με ηχάδια

    Το T ama lo δεν σημαίνει τίποτα. Είναι σε μια φανταστική γλώσσα.

    Εγώ θέλω να σημαίνει ‘ηχάδιν’

  14. Ντρέπομαι που θα το πω αλλά απ’αυτό εδώ το ιστολόγιο έμαθα τι είναι το σονέτο. Πιο πριν νόμιζα ότι είναι έτσι γενικά κι αόριστα ένα είδος τραγουδιού! (φατσούλα που κοκκινίζει πώς βάζουμε; )

    Πολύ θέλω να έρθω απόψε. Αν το ήξερα νωρίτερα μπορεί να κατέθετα και συμμετοχή! 😀
    Και χθες ήθελα να έρθω αλλά δυστυχώς στο σπίτι μου έφτασα κατα τις 9… Αν σήμερα είναι λίγο καλύτερα τα πράγματα, θα είμαι εκεί!

  15. Απρόβλεπτη ετυμολογία, πολύ σημαντική ανάρτηση

  16. Γς said

    11:
    > Εμένα μ’ άρεσαν οι ανανάδες των Βυζαντινών.

    Εμένα πάλι, οι ανανάδες της Βραζιλίας

  17. Οπότε το μάλωμα «κοιμήσου, που ζητάς της μάνας σου τα χάδια!» τελικά σημαίνει «της μάνας σου τα νανουρίσματα».
    Εντυπωσιάστηκα!

  18. Και η Πολωνίς Ewa Sonett γράφεται με δύο t. Αν και ο δίδυμος πληθωρισμός εύκολα εξηγείται στην περίπτωσή της.

  19. ‘Αμα στέλνεις λινξ στους φίλους σου, τα κάνεις μανδάρα! Τέλος πάντων, αυτό ήθελα να βάλω για την κυρία Σόνεττ

  20. Γς said

    18, 19:
    Ετσι μπράβο!
    Αυτά τα δύο λεπτά μεταξύ των δύο αναρτήσεων μου φάνηκαν αιώνας

  21. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    #18, 19, 20
    Και ξαφνικά το μπλόγκ παίρνει αναπάντεχη στροφή… 🙂

  22. Γς said

    21:
    κι ακόμη περισσότερο:

    Η φίλη μας η Γιάννα τώρα:
    Όλα στραβά. Το ποτάμι που περνάει μπροστά από το σπίτι μου αυτή τη στιγμή δε μεταφέρει τα πτώματα των εχθρών μου, αλλά πλαστικές σακούλες, σερβιέτες, κουτάκια αναψυκτικών, μπουκάλια νερού, σάπιες πατάτες, λογής-λογής μουνουχόξυλα*.

    * Τζοβαΐρια, τσάντζαλα μάντζαλα, σιανάφαρα, τσιμπράγκαλα κλπ. Αχ, ο πλούτος της ελληνικής γλώσσας.

  23. Γς said

    Αντε τρεις μέρες μείνανε.

    BTW Θυμάται κανένας άλλος δεινόσαυρος τους Χιλιαστές; Πού στο διάβολο είναι αυτά τα χίλια χρόνια χρυσής εποχής; Αν δεν τα δούμε, δεν έχει καταστροφή του κόσμου. Λυπάμαι, Μάγιας.
    [Από τη φίλη μας η Γιάννα τώρα]

  24. Γς said

    22,23:
    Ωχ, ο λίκνος της Γιάννας Αναστοπούλου (της Κουρούνα) είναι Γιάννα αυτός!

  25. munich said

    Ενδιαφέρουσα γ ετυμολογία του χαδιού, δεν το φανταζόμουν. Όσο για το Σαββόπουλο τόση πια βαρύτητα στις γλωσσικές του αερολογίες, τί να πω, καθείς με τις εμμονές του

  26. spiral architect said

    Χμμ, σονέτο …
    Χτες βράδυ γυρίζοντας σπίτι απ’ την εκδήλωση για το βιβλίο του Κακαβάνη, περπατώντας στη βροχή, μου’ρθε στο νου το παιδικό ποίημα του Στέλιου Σπεράντσα:

    Στὴ γωνιά μας κόκκινο
    τ᾿ ἀναμμένο τζάκι.
    Τοῦφες χιόνι πέφτουνε
    στὸ παραθυράκι.

    Ὅλο ἀπόψε ξάγρυπνο
    μένει τὸ χωριό,
    καὶ κτυπᾶ Χριστούγεννα
    τὸ καμπαναριό.

    Ἔλα, Ἐσὺ ποὺ Ἀρχάγγελοι
    σ᾿ ἀνυμνοῦνε ἀπόψε,
    πάρε ἀπὸ τὴν πίττα μας,
    ποὺ εὐωδιᾶ καὶ κόψε.

    Ἔλα, κι ἡ γωνίτσα μας
    καρτερεῖ νὰ ῾ρθεῖς.
    Σοὔστρωσα, Χριστούλη μου,
    γιὰ νὰ ζεσταθεῖς..

    Καπνίστηκα κανονικά λέμε … 🙄

  27. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα σχόλια, έλειπα μερικές ώρες, να με συμπαθάτε!

    6: Έχει δίκιο εκείνος ο φίλος μου, να το διορθώσω λοιπόν! (Παρόλ’ αυτά. κάπου το διάβασα)

  28. Γς said

    26:
    Τελικά ό,τι θέλεις βρίσκεις στο Γιούτιουμπ.
    Ακόμη και το μελοποιημένο παιδικό ποίημα του Στέλιου Σπεράντσα.

  29. LandS said

    18,19,20,22,23
    Διακρίνω κάποιο τρέμουλο στη πληκτρολόγηση;

  30. @19: Βρε Σκύλε! Θα με καταστρέψεις! Προειδοποιεί ο κόσμος για τέτοιους λίκνους! Μερικοί ανοίγουμε το μπλόγκι απ’τη δουλειά μας!!! 😀

  31. Γς said

    Ασε πολοί δεν το καταλαβαίνουν.
    Μην κοιτάς εσύ, που είσαι ειδικός.
    Στο τρέμουλο.

  32. Γς said

    31 για 29

  33. munich said

    @30 σε ποιούς λίκνους αναφέρεστε? σε εκείνον που παραπέμπει στο λεφτ.τζιαρ ή σε εκείνον που παραπέμπει στα πληθωρικά σονέττα?

  34. Νέο Kid Στο Block said

    Kαλά λέει ο Στελής ρε συ Σκύλε! 😆

    Το φοβερότερο είναι οτι ανάμεσα στα χυμώδη κάλλη της Σονέτ ξεμυτάει (ή μάλλον ξεμουστακώνει) κι ένας Χάινριχ Ζάιντελ (Heinrich Seidel) σονετίστας βερολινέζος και διάσημος για δύο πράγματα. Το εντυπωσιακό (για την εποχή του) άνοιγμα (spannweite) των 62 μέτρων («καθαρό» άνοιγμα=χωρίς ενδιάμεσες στηρίξεις/κολώνες) που πετυχε στην οροφή του Ανχάλτερ Μπάαν(χ)οφ στο Βερολίνο. Στον γερμανόφωνο τεχνικό κόσμο οι τοξωτές οροφές έκτοτε καλούνται και Seidel.
    To δεύτερο είναι η φράση του «Dem Ingenieur ist nichts zu schwer» = Για έναν Μηχανικό, τίποτε δεν είναι ΠΟΛΥ (=too, trop,κλπ) δύσκολο.
    ΥΓ. Η σχολιάστρια Ππαν παρακαλείτε να αγνοήσει το δεύτερο, ή τέλος πάντων αν δεν κρατιέται και το διαβάσει, ας πιει ξιδάκι.

  35. ππαν said

    Το «παρακαλείτε» επιτρέπεται να το θίξω πίνοντας απλώς καφέ;

  36. ππαν said

    Να επαναληφθεί η εκδήλωση με την συμετοχή του Στέλιου!

  37. Νέο Kid Στο Block said

    35. Όσο σε καταπιέζει αυτή η ορθογραφική κανονιστικότητα και τυπολατρεία, οι ορίζοντές σου θα είναι θαμποί! (πςςς!! 😆 )

  38. ππαν said

    Αυτό ξαναπέστο, σα να μου φαίνεται ότι απέκτησα αστιγματισμό και τα βλέπω όλα θολά.

  39. @33: Σε αυτόν που αν τον πατήσεις, η οθόνη γεμίζει σονέττα… 🙂

    Με ενέπνευσε πάντως η κυρία: 😀 😀

    Ένα σονέττο για την Σονέττ:

    Στ’αλήθεια δύσκολο να σε κοιτούν στα μάτια
    έχει πιο κάτω θησαυρούς κρυμμένους
    από αυτούς που ξεκινάν πολέμους
    και κάνουν άνδρες δυνατούς κομμάτια

    Λεν πως το μέγεθος δεν έχει σημασία
    μα όσοι το λένε μάλλον δεν σε είδαν
    την τύχη αυτήν τη σπάνια δεν την είχαν
    που δίνει νόημα στη ζωή κι ουσία

    Δυο στήθη από αγγέλους σμηλευμένα
    τ’ όνειρο κάθε έφηβου αγοριού
    μα και του άντρα κάθε ηλικίας

    Τα μάτια μου είν’ ακόμα μαγεμένα
    από την θέα του τέλειου κορμιού
    που κι Άγιο θα’στελνε στον δρόμο της Κακίας.

  40. munich said

    πωπω παιδιά δεν έχω τί να γκουγκλίσω! πετάω σε λιγότερο από 24 ώρες για Ελλάντα και δεν μπρορώ να δουλέψω καθόλου! έχω σερφάρει σε ιστοτόπους απίστευτης ανοησίας και ε΄χω διαβάσει και όλα τα αθλητικά σε τρεις χώρες, τα σελεμπριτις νιουζ, συμβουλές χορτοφαγίας και δε συμμαζεύεται
    και τώρα σπαμάρω στου Σαραντάκου, συγχωρέστε με…

  41. munich said

    Γεια σου στελάρα με τα σονέτα σου! με επεισες, καταβάσω ρολά και πάω να χτυπήσω κανα δυο-τρεις -τέσσερις ζεστές καϊπιρίνιες. Αντιό αμίγκος

  42. Νέο Kid Στο Block said

    39. Bravissimo! Sonettisimo!! Stelarissimo!!! 🙂

  43. Καλαχώρας Λεώνικος said

    πάντως το εισήγαγε είναι καλύτερο από το είσαξε (sic). Ή έχεις το θάρρος να το γράφεις και να σε βρίζω (που λέει ο λόγος) ή δεν το έχεις. Είναι κάτι σαν την μανία των εισαγωγικών. Με αγάπη το γράφω… Αγαπητός ο Νίκος, αγαπητωτέρα η γλώσσα.

    son στην langue d’ Oc / Occitain σημαίνει ήχος και μελωδία (μελωδική γραμμή, l’ air, aria, hava) διότι γράφονταν διάφοροι στίχοι που τραγουδιούνταν σ’ ένα son. Οι γαλλοι και οι ιταλοί ασφαλώς πήραν τα sonnet / sonetto τους από το προβηγκιανό, αλλά όχι κι εμείς. Είναι καταφανέστατα ιταλικό δάνειο διότι όλη εκείνη η γενιά του 18ου αι, ήταν κατ’ εξοχήν ιταλοτραφής. Τώρα η βενετσιάνικη προέλευση μού φαίνεται πολύ ψαγμένη.

    σονέττο και μπουκέττο δε θα το έγραφα ούτ’ εγώ.

    Γιατί “δύο ιουνίου” είναι σαν να νιαουρίζουν οι γάτες του Ροσινίου!!!; Εγώ το λέω μια χαρά. Γι’ αυτό κάποτε βάζαμε ψιλή. Έχει glottal stop ή shevah indogermanicum. Μη σας τρομάζει η χασμωδία, αρκεί να ξέρετε τη γλώσσα και να έχετε καλή άρθρωση. [Όλο μπηχτές είμαι σήμερα. Ήμουν κι εχτές]

    Όλα σωστά για το ηχάδι… ΑΛΛΑ. Τα ‘ανανά’ κλπ δεν είναι τυχαία. Είναι το προκαταρτικό ενήχημα της πεντατονικής κλίμακας ΝΑΙ – ΝΑΙ – ΑΝΑΝΕΣ – ΑΝΑΝΕΣ – ΝΑΝΑ (ο τόνος στην πρώτη συλλαβή) με τις οποίες γινόταν η εισαγωγή στον κατάλληλο ήχο. Και σήμερα πολλοί ψάλτες κάνουν ένα προανάκρουσμα για να βρουν τον [βυζαντινό] ήχο. Το ‘ν’ μάλιστα γραφόταν μ’ ένα παράξενο σύμβολο, σαν κεφαλαίο S ανάποδα αλλά πολύ πιο ανοιχτό. Ο Πορφυρογέννητος βέβαια δε φανταζόταν ότι θα υπήρχε κάποτε έστω και ένας έλληνας που να μην τα ξέρει αυτά.

    @4 Γς απίθανος!

    @13 Γς (με σένα τά ’βαλα σήμερα;) Το ‘t’ ama lo’ είναι υπέροχο. Δεν είναι ‘φανταστική’ η γλώσσα• απλώς δε χρειάζεται σημειωτική σύνδεση• ο ήχος του αρκεί. Είσαι υπέροχος κι εσύ που τα βρίσκεις.

    @18,19 Σκύλε, πείστηκα και με τα δυο. Φυσικά μπορεί κανείς να υποστηρίξει και την εξής άποψη. Ένας δράστης πολλαπλής δολοφονίας σήμερα, πιθανώς σκοτώνει τρεις τέσσερεις μελλοντικούς. Γιά σκέψου ΤΟ!!!!! Αμερική γαρ.

  44. Γς said

    4:

    Τον ήρωα τον γνωρίζεις απ΄ την πτώση
    και τον δειλό απ΄τ΄ανεβάσματα που δεν τού αξίζει.
    Του πρώτου τ΄όνομα το ψιθυρίζει
    στ΄αφτιά του λαού ένας άγνωστος με πλούσια γνώση.
    Τ΄όνομα του άλλου το σαλπίζει
    και με τα τύμπανα το διαφημίζει
    στην αγορά ο εσμός των εργολάβων.

    Παναγιώτης Κανελλόπουλος.

    Υπήρξε ο μοναδικός βουλευτής της Ν.Δ. που το 1982, όταν ψηφιζόταν νομοσχέδιο για την αναγνώριση της Εθνικής Αντίστασης, περιλαμβανομένων σε αυτή οργανώσεων όπως το Ε.Α.Μ. – Ε.Λ.Α.Σ., παρέμεινε στη αίθουσα του Κοινοβουλίου και ψήφισε υπέρ της κύρωσής του, αποδεικνύοντας έτσι τη διάθεσή του για εθνική συμφιλίωση και επούλωση των διχαστικών τραυμάτων του παρελθόντος.

    Στις 27 Σεπτεμβρίου 1967 μοίρασε στους ξένους ανταποκριτές δήλωσή του ενάντια στη δικτατορία, που αναμεταδόθηκε από ξένους ραδιοσταθμούς, με αποτέλεσμα δύο μέρες αργότερα να τεθεί σε κατ’ οίκον περιορισμό.

    Ηταν γραμμένη στη γραφομηχανή του Γουσού, με τα χεράκια του.

  45. τυφλόμυγα said

    Αλλού, το ηχάδιν είναι τραγουδάκι, και από το ρυθμικό νανούρισμα των μανάδων και το κανάκεμα των παιδιών με ηχάδια σιγά σιγά η λέξη έφτασε να σημαίνει όχι πια τη μελωδία αλλά το απαλό μητρικό άγγιγμα, τη θωπεία, και τελικά ό,τι λέμε σήμερα χάδι.

    Κρύβει τόση τρυφερότητα αυτή η παράγραφος! Αναδεικνύει τη μαγεία της εξέλιξης της γλώσσας, το μαγικό ταξίδι των λέξεων, από που ξεκινάνε, που και πως καταλήγουν. 🙂

    Ένα τραγούδι, χιλιάδες παιδικές αναμνήσεις (@26) στο σπίτι, στο σχολείο, σε γιορτές… Μπαίνω ν’ ακούσω το τραγούδι από το γιουτιούμπ και προσγειώνομαι απότομα στη δραματική πραγματικότητα. 😦 Αμάν ρε Αρχιτέκτονα, κόντεψες να με σκοτώσεις.

    Munich, καλώς να ορίσεις. Αύριο τέτοια ώρα να σχολιάζεις από Ελλάδα. 🙂

  46. Γς said

    43:

    >Το ‘t’ ama lo’ είναι υπέροχο. Δεν είναι ‘φανταστική’ η γλώσσα• απλώς δε χρειάζεται σημειωτική σύνδεση• ο ήχος του αρκεί. Είσαι υπέροχος κι εσύ που τα βρίσκεις.

    Είναι το χάδι, το κανάκεμα που κάνει η μάνα τους στα τρία χαμένα αγγελούδια μας

  47. 46> στα τρία χαμένα αγγελούδια μας

    Ουχ; Εννοείς…;

  48. 19,
    Η Πολωνίς κα. Σώνετ συστήνεται ως Pole, Dancer μήπως;

  49. Γς said

    47:
    >στα τρία χαμένα αγγελούδια μας

    Ουχ; Εννοείς…;

    Αυτά, ναι.

  50. 39,42
    Indeed, a Stellar performance!

  51. Αντιφασίστας said

    44: Ο νέος Παρθενώνας κατά Παναγιώτην Κανελλόπουλον:
    http://www.google.gr/search?q=%CE%BC%CE%B1%CE%BA%CF%81%CE%BF%CE%BD%CE%B7%CF%83%CE%BF%CF%82&hl=el&tbo=u&tbm=isch&source=univ&sa=X&ei=d4TQUKGYGsLNhAfas4DABA&sqi=2&ved=0CEQQsAQ&biw=1241&bih=584

  52. ‘…της χασμωδίας “δύο ιουνίου” ‘

    Κοίτα, η συγκεκριμένη ημερομηνία είναι καθιερωμένη προ πολλού, και πρέπει να αντιμετωπίζεται με τον δέοντα σεβασμό. 🙂

  53. Αντιφασίστας said

    Μπράβο, Μιχάλη, να έχεις την πράσινη ευχή μου! 😉

  54. Γς said

    51:
    Ναι. Και τον καιρό του εμφυλίου πολέμου, υποδεχόμενος τον αμερικανό στρατηγό Τζέιμς Βαν Φλιτ, του είπε, παρουσιάζοντας το στρατιωτικό άγημα: «Στρατηγέ, ιδού ο στρατός σας». Σόου γουάτ;

  55. Σόου, αγαπητέ, ο Παναγιωτάκης του προπολεμικού 1%, που αξιοποίησε τον πόλεμο για να αναρριχηθεί στην εξουσία, τοποθετούσε εαυτόν στο ίδιο πολιτειακό σχήμα με τον Βαν Φλήτ. Εκείνο των ΗΠΑ.

  56. Αντιφασίστας said

    Σόου, αγαπητέ Γς, πολύ στην παρελθοντολατρία το έχουμε ρίξει, τη μια με τον έντιμο Πλαστήρα, την άλλη με τον συμφιλιωτικό Παναγιωτάκη και δουλειά έτσι δεν γίνεται.

  57. #26 πώ πώ ποῦ τὸ θυμήθηκες αὐτό!!!!

  58. ἂν τὸ «εἰσαγάγω» θυμίζει τὸν Ἀγὰγ τί νὰ ποῦμε γιὰ τὸ «εἰσαξε» ποὺ θυμίζει «λύσσαξε»;

  59. ππαν said

    Κυρίως θυμίζει «ίσαξε», το υπονόησε κι ο Αλλού. Ας αφήσουμε τον Νικοκύρη να συνεχίσει την σταυροφορία του υπέρ των αναλογικών τύπων, , μπορεί να δικαιωθεί και να λέμε «ήμουν κι εγώ εκεί!» όταν ξεκίνησε!

  60. Gpoint said

    # 44
    Γου σου, η γραφομηχανή ήταν Olympia :

  61. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    36: Νόμος του Μπούμερανγκ;

    44: Σοβαρά; το 1967;

    Για τον Στέλιο, ισχύει το σχ. 50!

  62. Γς said

    55:

    Εχει κάνει την αυτοκριτική του και έχει αποδοκιμάσει αυτούς τους χαρακτηρισμούς.
    Αλλά τι έπρεπε να κάνει;
    Να βάλει πλάτη στους ανόητους που αιματοκύλησαν την Ελλάδα και κατάστρεψαν το πατριωτικό κίνημα επειδή έτσι την είδαν παρόλο που ο πατερούλης Στάλιν τους είχε πουλήσει κανονικά;
    Δεν ήταν αυτός που το 1936 συγκροτεί πολιτικό σχηματισμό με την ονομασία «Εθνικόν Ενωτικόν Κόμμα» με διακηρυγμένο στόχο την υπέρβαση του Διχασμού μεταξύ Βενιζελικών και Αντιβενιζελικών;
    Πουκατά τη διάρκεια της Μεταξικής δικτατορίας συλλαμβάνεται και εξορίζεται στην Κύθνο, τη Θάσο και την Κάρυστο;
    Που στην Κατοχή συνέβαλε στην ίδρυση της αντιστασιακή οργάνωσης ΠΕΑΝ;
    Που καταζητούμενος από τους Γερμανούς θα διαφύγει με καΐκι από τη Ραφήνα και διαμέσου Τουρκίας θα βρεθεί στο Κάιρο;
    Δεν ήταν αυτός, που όντας πρωθυπουργός είχε συνεννοηθεί με το Γερο-Παπανδρέου για τη διεξαγωγή εκλογών το Μάιο του 1967, μπας και προλάβουν τη Χούντα;

  63. Αντιφασίστας said

    Αφού μιλάμε για αμφιλεγόμενους Κανελλόπουλους, ας θυμηθούμε και μια μη αμφιλεγόμενη Κανελλοπούλου, που οι δολοφόνοι της έμειναν ατιμώρητοι:
    http://eleutheriako.blogspot.gr/2012/11/16111980.html

  64. Γς said

    61:
    >Σοβαρά; το 1967;

    Ναι το 1967. Όταν εσύ
    Μάθαινες το ένα κι ένα κάνουν δύο στην πρώτη τάξη κάποιου δημοτικού στο Φάληρο 😉

  65. sarant said

    Όχι στην πρώτη.

  66. Γς said

    60:
    Underwood

    65:
    Αντε στην δεύτερη. Δεν σε κόβω για πάρα πάνω.

  67. #59 φυσικὰ καὶ θὰ λέω «ἤμουν κι ἐγὼ ἐκεῖ». ἀκόμη κι ἂν οἱ τύποι περάσουν θὰ καταγραφῇ τὸ γεγονὸς ὅτι κάποιοι ἀντιστάθηκαν.

  68. Gpoint said

    # 66
    Ε, δεν είναι και ψημάρι ο νικοδεσποτης

  69. panavros said

    Σχετικά με τις δάνειες λέξεις όπως το γράσσο ή γράσο, το σονέττο ή σονέτο κτλ μία σκέψη θα μπορούσε να είναι οτι η ορθογραφία, με βάση το πώς είναι γραμμένη η λέξη στη γλώσσα απο την οποία τη δανειστήκαμε, κατοχυρώνει την προέλευση του δανείου για τη γλώσσα μας. Με τη λογική αυτή το σονέττο εφόσον τελικά δεν το έχουμε δανειστεί απο τα ιταλικά είναι λάθος, το τρένο αφού τελικά το πήραμε απο τους ιταλούς γράφεται με ε, αν το είχαμε πάρει απευθείας απο τους γάλλους ή τους άγγλους τότε θα ήταν σωστό με αι. Επειδή λοιπόν έχουμε τόσα πολλά δάνεια στη νέα ελληνική καλό θα ήταν και μέσα απο την ορθογραφία να γνωρίζουμε απο που τα πήραμε.

  70. neraktia said

    Καλησπέρα με κάτι ….σύντομο!

    Shall I compare thee to a summer’s day?
    Thou art more lovely and more temperate.
    Rough winds do shake the darling buds of May,
    And summer’s lease hath all too short a date.
    ……
    So long as men can breathe or eyes can see,
    So long lives this, and this gives life to thee.

  71. MelidonisM said

    από γουγλοβιβλίσματα

    ..την αίσθησιν αν έκρυψεν, επαίδευσεν η χάρις·
    τα ερωτικά στρατεύματα ποτέ ου δούλευσέν τα·
    και άλλες εις τας χείρας των μετά ηχάδιν ξένον, κρατούν τον μεγαλώτερον τον πρώτον των Ερώτων. Ιδών πάντα ο Βέλθανδρος απ’ άκρων έως άκρων…
    ….
    …Il est présenté par les Kraktes ou solistes des partis de Byzance, aux arrêts de la procession impériale qui va, les jours de fêtes religieuses du Palais Sacré à l’Eglise…
    …auf jede Partei nur ein Kraktes trifft…

    + Κύπριος κράκτης αμπόρντο
    με απήχημα ανανές διασκευάζων το Τσούλες της Βίσση

  72. nestanaios said

    Εγώ νομίζω πως το χάδι είναι από το χάδος. Αφαιρούμε τις πτωτικές καταλήξεις και έχουμε το θέμα «χαδ» και το ετυμολογούμε•
    Χ = χωρικό (δασύς χώρος• κακός χώρος· χάος, χάρος, χασάπης).
    Α = υλικά πράγματα. (δασέα, κακά.• (δασέα δασέων ηγούνται)).
    Δ = μεταφορικό.( Μεσαίο. Μεταξύ καλού και κακού).
    Και έχουμε την μεταφορά δασέων σωμάτων ( κακών σωμάτων) σε χώρο δασύ και συνεκδοχικά μπορούμε να έχουμε πάρα πολλά . Έχει κάποια λογική αν λέγαμε πως ΧΑΔΙ = αποποίηση κακών .

    Θυμάμαι, πριν χρόνια, στα σφαγεία της Κατούνας οι εργαζόμενοι έλεγαν χαϊδεψέτο και εννοούσαν σφάξτο. Χαϊδεύω = αφαιρώ το κεφάλι. Αυτό πρέπει να είναι Ομηρικό•
    τρὶς μὲν ἔπειτ’ ἤϋσεν ὅσον κεφαλὴ χάδε φωτός,
    τρὶς δ’ ἄϊεν ἰάχοντος ἄρηι φίλος Μενέλαος.

    οὐδὲ γὰρ οὐδ’ εὐρύς περ ἐὼν ἐδυνήσατο πάσας
    αἰγιαλὸς νῆας χαδέειν, στείνοντο δὲ λαοί•

  73. ΧΕΤ said

  74. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    70: Να ένα σεξπιρικό σονέτο με το δίστιχο στο τέλος!

  75. ππαν said

    Να και το τραγούδι για το 70

  76. neraktia said

    75. Ευχαριστώ!!! Δεν το γνώριζα!

  77. Ἀγγλικοῦ στὺλ σονέττα ἔγραψε ὁ Ἐφταλιώτης, τὰ «Ἁγάπης Λόγια», μὲ ἕνα δεκατρισύλλαβο διαφορετικὸ ἀπὸ τὸν πολυλαϊκό, μὲ σταθερὴ τομὴ στὴν ὄγδοη συλλαβή. τὸ πρῶτο -ὀκατσύλλαβο ἡμιστίχιο- εἶναι ἢ ὀξύτονο ἢ προπαραοξύτονο. προσωπικῶς βρίσκω τὸ μέτρο αὐτὸ πολὺ γοητευτικό.

  78. neraktia said

    77. δώστε παράδειγμα…

  79. Γς said

    77:
    «Βροτός γαρ γεννητός γυναικός ολιγόβιος και πλήρης οργής ή ώσπερ άνθος ανθιίσαν, εξέπεσεν, απέδρα ώσπερ σκιά και ου μη στη» Ψαλμός αβγ.1234/Αμήν

    Η ομορφιά κι ο θάνατος

    «Να σε συγκρίνω με μια μέρα θερινή;
    Εσύ υπερέχεις σε απαλότητα και χάρη∙
    λυγίζει αέρας τα τριαντάφυλλα του Μάη
    και δεν κρατούν τα καλοκαίρια μας πολύ.»

    [Μετάφραση: Στυλιανός Αλεξίου]

    Μου αρέσει περισσότερο από του Ρώμα και τόσων άλλων:

    Shall I compare thee
    Να πω πως είσαι, πως μοιάζεις, να σε συγκρίνω, να πω πως είσαι ταίρι;
    to a summer’s day?
    Μέρας καλοκαιριάτικης , θέρους πρωινό, με καλοκαιριά, με καλοκαιριού ημέρα, θερινή,

    Thou art more lovely
    Ότι είσαι, υπερέχεις, ξεπερνάς;
    and more temperate
    Το γλυκυτερο, πιο ωραία, πιο γλυκιά, πιο όμορφη, πιο γαληνεμένη

    Rough winds do shake
    Άγριοι βοριάδες δέρνουνε , λυγίζει αέρας, σείονται από τον αγέρα, ανέμοι σα θεριά, καίει μια ριπή, τ’ αγέρι θα τους πάρει.
    the darling buds of May
    του Μάη τα μπουμπούκια, τα τριαντάφυλλα του Μάη, Μπουμπούκια του Μάη, Τ’ άνθια του Μάη, Τα αβρά του Μάη μπουμπούκια, μαγιανθούς

    And summer’s lease hath all
    Το θέρος , τα καλοκαίρια μας, το καλοκαίρι, καλοκαιριού το φάσμα, ο πάγκαλος καιρός
    too short a date
    γρήγορα πεθαίνει, δεν κρατούν πολύ, μια τόσο σύντομη ζωή, μικρή διορία

  80. Γς said

    79 ήταν για 70

    70:
    >Καλησπέρα με κάτι ….σύντομο!
    Το πιάσαμε:
    And summer’s lease hath all too short a date

  81. sarant said

    77-78:

    Αγάπης λόγια

    Σα μου μηνάς πως σε λυπούν τα βάσανά μου
    πως έρχετ’ ως τα σπλάχνα σου ετούτ’ η φλόγα,
    τα μάτια μου δακρύζουνε και η καρδιά μου
    πονεί σαν πρωτοβύζαχτης μανούλας ρώγα.

    Όχι, δε θα σου λέγω πλιο πως απεθαίνω,
    του όρνιου ο ίσκιος ο ψυχρός δε θα περνάει
    πάνω από τέτοιο μέτωπο χαριτωμένο,
    που ‘πλάστη ν’ ακτινοβολεί και να γελάει.

    Δεν θα σου λέγω πως πονώ, θα λέγω «ελπίζω»,
    απ’ το μικρό μου κι έρημο αυτό καντήλι
    θα στέρνω λίγο φως χωρίς να σου θυμίζω
    πως λάδι δε μου μένει πλιο μηδέ φιτίλι.

    Αχ μη μου λες πως σε γελώ –γελώ τον πόνο
    για να μην έρθει και διπλό μας φέρει φόνο.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: