Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Μποστ για την 25η Μαρτίου

Posted by sarant στο 22 Μαρτίου, 2013


Κάθε χρόνο, όταν πλησιάζει η επέτειος του ιδρυτικού γεγονότος του νεοελληνικού κράτους, συνηθίζω ένα-δυο επετειακά δημοσιεύματα, και φέτος λογαριάζω κάτι να βάλω την Κυριακή, αν δεν προκύψει κάποιο τεχνικό πρόβλημα. Προς το παρόν, ας δούμε σήμερα ένα όχι πολύ γνωστό σκίτσο του Μποστ για την 25η Μαρτίου, που δημοσιεύτηκε πριν από 48 χρόνια και σχολιάζει την επικαιρότητα της εποχής του παρουσιάζοντας δυο απ’ τις πιο δημοφιλείς μορφές του 1821.

mpost25m

Το σκίτσο δημοσιεύτηκε στην Αυγή στις 25 Μαρτίου 1965, ανήμερα της εθνικής εορτής. Ο Μποστ παρουσιάζει τον Κολοκοτρώνη στον Παράδεισο να διαμαρτύρεται για τον θόρυβο και τους πυραύλους και να ρωτάει τον Αθανάσιο Διάκο για ποιο λόγο ακούγονται μοιρολόγια από την περιοχή της Λαμίας. Θυμίζω ότι στη χώρα υπάρχει κυβέρνηση Ένωσης Κέντρου, η επικαιρότητα (για μια ακόμα φορά) είναι στραμμένη στο Κυπριακό, καθώς και στα διαστημικά επιτεύγματα Σοβιετικών και Αμερικανών.

Ο Μποστ εδώ αναφέρεται πλαγίως σε ένα τραγικό γεγονός: την έκρηξη της νάρκης στον Γοργοπόταμο στις 29 Νοεμβρίου κατά τον εορτασμό της ανατίναξης της γέφυρας το 1942. Η έκρηξη εκείνη, που ακόμα δεν έχει διαλευκανθεί εντελώς, είχε 13 νεκρούς και 45 τραυματίες και σύμφωνα με το επίσημο πόρισμα οφειλόταν σε νάρκη ξεχασμένη από τον Εμφύλιο, αλλά υπάρχουν πολλές ενδείξεις ότι η νάρκη είχε τοποθετηθεί πρόσφατα. Το ειρωνικό είναι ότι, επειδή πριν από την έκρηξη είχαν συμβεί αντεγκλήσεις όταν απαγορεύτηκε η κατάθεση στεφανιών από τις αντιστασιακές οργανώσεις, οι δικαστικές αρχές άσκησαν δίωξη για εξύβριση σε επιφανείς αντιστασιακούς, οι οποίοι μάλιστα, όπως ο δήμαρχος Δάφνης Χρ. Μιχαλόπουλος, έμειναν προφυλακισμένοι επί μήνες. Η δίκη επρόκειτο να γίνει τον Μάιο του 1965 και σ’ αυτό αναφέρεται ο Μποστ με τα λόγια του Αθ. Διάκου, ιδίως με το εντυπωσιακό τελευταίο δίστιχο.

Κατά τα άλλα, υπάρχουν αναφορές στον πόλεμο του Βιετνάμ και στα αέρια που χρησιμοποιούσαν οι Αμερικανοί, αλλά και στους δοσάδες, επειδή εκείνες τις μέρες είχε απαγορευθεί η πώληση ορισμένων ειδών, π.χ. ραδιοφώνων, με δόσεις, που ήταν χαρακτηριστικό της εποχής. Αναφορά υπάρχει και στον σεισμό που είχε χτυπήσει, στις 10 Μαρτίου, τη Σκόπελο και την Αλόννησο. Οι πύραυλοι που ενοχλούν τον Κολοκοτρώνη είναι το σοβιετικό διαστημόπλοιο Βοσχόντ-2 και το αμερικανικό Tζέμινι, που με διαφορά λίγων ημερών είχαν κάνει εντυπωσιακές διαστημικές πτήσεις τις αμέσως προηγούμενες μέρες, ενώ η αναφορά στους πιλότους που κολυμπάνε εννοεί τον σοβιετικό κοσμοναύτη Αλεξέι Λεόνοφ, ο οποίος λίγες μέρες νωρίτερα είχε περπατήσει στο Διάστημα· στον τύπο της εποχής, είχε γραφτεί ότι «κολύμπησε στο κενό»

Ως προς το μποστικό ιδίωμα, θα ξεχωρίσουμε τους «Ιερεμίας» (δηλαδή τις ιερεμιάδες).

Ομολογώ ότι δεν έχω ξεδιαλύνει δύο υπαινιγμούς του άρθρου. Το «ανησυχών» του τίτλου, εφόσον μάλιστα είναι σε εισαγωγικά, δεν μπορεί να είναι τυχαίο. Ωστόσο, δεν βρήκα στον Τύπο της εποχής κάποια δημόσια έκφραση ανησυχίας π.χ. από τον («Γέρο») Γ. Παπανδρέου ή κάποιον άλλον πολιτικό ηγέτη. Ο δεύτερος υπαινιγμός αφορά το «γαστροραγιάδες», που βέβαια δεν μπήκε για να κάνει ρίμα με τους ραγιάδες. Υποθέτω, αλλά δεν το έχω ερευνήσει, ότι κάποιος προφυλακισμένος για τη δίκη του Γοργοπόταμου είχε παρουσιάσει γαστρορραγία.

 

 

61 Σχόλια προς “Ο Μποστ για την 25η Μαρτίου”

  1. Πού είναι και αυτό το κορίτσι η Ππαν που της αρέσει ο Μποστ να χαμογελάσει το χειλάκι της;

    Καλημέρα Νίκο και φχαριστούμε! 🙂

  2. IN said

    Το «ανησηχών» αναφέρεται προφανώς στις ανησυχίες της -τότε στην αντιπολίτευση- ΕΡΕ για αύξηση της «κομμουνιστικής δράσεως» επί των ημερών της κυβερνήσεως της Ενώσεως Κέντρου. Δείτε, λ.χ. την συμπολιτευόμενη «Ελευθερία» της 16ης Ιανουαρίου 1965 στο αρχείο ψηφιοποιημένων εφημερίδων της Εθνικής Βιβλιοθήκης:
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=64&pageid=39917&id=-1&s=0&STEMTYPE=0&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=ASJASVASPASbASdASfASXASlASVAScASNASa&CropPDF=0

    Η επικαιρότητα, εκείνη την εποχή, δεν ήταν στραμμένη (μόνον) στο Κυπριακό, αλλά και στις «ανησυχίες» της ΕΡΕ για τον κομμουνισμό, που είχαν ως αποτέλεσμα, ο Γ. Παπανδρέου να αποκαλύψει στη Βουλή, το Φεβρουάριο του 1965 αν δεν κάνω λάθος, το «σχέδιο Περικλής» και να προκληθεί νέα όξυνση με την ΕΡΕ που τον κατηγορούσε ότι συκοφαντεί αξιωματικούς κλπ. ενώ από την πλευρά της η κυβέρνηση διέτασε ανακρίσεις και, αργότερα, παρέπεμψε την υπόθεση στη Δικαιοσύνη. Στο Μάρτιο του 1965 χρονολογείται και η διακοπή των σχέσεων του Παπανδρέου με το βασιλιά Κωνσταντίνο Β’ . Νομίζω η τελευταία συνάντησή τους, πριν τη συνάντηση του Ιουλίου στην Κέρκυρα επ’ ευκαιρία των συγχαρητηρίων για την γέννηση της πριγκίπισσας Αλεξίας, ήταν κάπου στις αρχές Μαρτίου 1965. Έκτοτε και μέχρι τον Ιούλιο δεν ξανασυναντήθηκαν, κάτι που προκαλούσε απορίες στον τύπο, συμπολιτευόμενο και αντιπολιτευόμενο.

  3. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Καλημέρα παιδάκια.

    Το περπάτησε στο διάστημα είναι σωστό; πιο σωστό μου φαίνεται το κολύμπησε στο κενό.

  4. Γς said

    Καλημέρα
    Χρήστος Μιχαλόπουλος που καταδικάστηκε για τα γεγονότα του γοργοποτάμου. ήταν 35 χρόνια δήμαρχος Δάφνης. Αγαπητός και αγωνιστής.

    Αυτός ήταν που είχε γεμίσει τους δρόμους με τις τεράστιες πινακίδες

    «Δήμος Δάφνης – Αποπυρηνικοποιημένη Ζώνη»

    Αν είχε διώξει ή καταστρέψει όλες τις Ατομικές Βόμβες στο δήμο, θα σας γελάσω.
    Πάντως επί των ημερών του δεν έγινε καμία εγκατάσταση Πυρηνικών όπλων στο δήμο

  5. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    2: Μάλλον έτσι θα είναι

    4: Τριανταπέντε αλλά με την εφτάχρονη διακοπή της δικτατορίας, που τον έστειλε εξορία, νομίζω.

  6. Καλημέρα,

    Η δική μου άχρηστη παρατήρηση της ημέρας είναι ότι στην αέναη μάχη Βγιέ-νης – Βι-έ-νης, ο Μποστ ψηφίζει άσο: Βγιέτ-ναμ. Εκτός και αν είναι για να βγαίνει (και όχι βιαίνει) το μέτρο.

  7. Alexis said

    Καλημέρα.
    Εξαιρετικό το σκίτσο του Μποστ και απίστευτης ευρηματικότητας οι διάλογοι Κολοκοτρώνη-Διάκου! Είναι καταπληκτικό το πως καταφέρνει μέσα σε λίγους στίχους να κάνει αναφορά σε τόσα πολλά και διαφορετικά πράγματα της τότε επικαιρότητας.

    Από το λίνκ του σχολίου 2: «Ο ΟΥΪΝΣΤΟΝ ΤΣΩΡΤΣΙΛ ΠΑΛΑΙΕΙ ΜΕ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ». Τρόμαξα να καταλάβω ότι το «παλαίει» (έτσι όπως είναι γραμμένο με κεφαλαία σημαίνει «παλεύει». Καμιά φορά η καθαρεύουσα βγάζει γέλιο…

    #6, Κώστα, δισύλλαβο, ναι, το Βιετνάμ κατά Μποστ αλλά γιατί το τονίζεις στο ε; Κανονικά στο α τονίζεται (Βιετ-νάμ) και βγαίνει μια χαρά το μέτρο του 15σύλλαβου.

  8. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    @4: Χρήστος Μιχαλόπουλος στη Δάφνη και Νίκος Παξιμαδάς στην Πετρούπολη ήσαν οι δήμαρχοι-ακούνητοι βούδες του Λεκανοπεδίου προδικτατορικά και για πολλά χρόνια μεταδικτατορικά.

  9. #7γ: Δίκιο έχεις, βέβαια. Παρασύρθηκα από τη Βιένη, ή από τον συλλαβισμό.

  10. Alexis said

    #8, Αντίστοιχη περίπτωση, μεταδικτατορικά όμως, υπήρξε και ο Στέλιος Λογοθέτης, δήμαρχος επί 20 συναπτά έτη (1978-1998), 12 στη Νίκαια και 8 στον Πειραιά.

  11. Ηλεφούφουτος said

    Ιμόρ1 και το δικό μου μυαλό πήγε στην Ππαν, αλλά λόγω της διαφωνίας μας σχετικά με την αξία της «Χαμένης Άνοιξης» του Τσίρκα, που εμένα μου άρεσε πολύ και είναι και το μόνο λογοτεχνικό κείμενο που ξέρω να έχει τόσο εκτενείς αναφορές στα γεγονότα του σαμποτάζ στο Γοργοπόταμο.
    Μεταξύ άλλων έλεγε για ασυνήθιστη κινητικότητα στην περιοχή πριν τον εορτασμό με την τραγική κατάληξη, μέχρι που συλλαμβάνανε όποιον άσχετο πήγαινε να πλησιάσει.

    Και επειδή νομίζω πως κατά βάθος αυτοί που στήνουν τέτοιες σφαγές «χωρίς πολιτικά ελατήρια» δεν έχουν μεγάλη φαντασία, κάτι παράλληλο από τα πρώτα χρόνια όπου η ιταλική πολιτική ζωή βάδεζε στην εξομάλυνση: http://it.wikipedia.org/wiki/Portella_della_Ginestra

  12. Ηλεφούφουτος said

    11 διόρθωση: εκεί που λέω «σαμποτάζ στο Γοργοπόταμο» εννοούσα την έκρηξη της νάρκης το ’65.

  13. εξαιρετικός μποστ-όπως πάντα-΄. Για το «ανησηχών» με πρόλαβε ο Ιν.

    το γαστροραγιάδες εμένα μου φέρνει για μποστ-ική απόδοση του κοιλιόδουλοι αλλά δεν ξέρω ποιό προσωπο μπορεί να υπονοεί (σήμερα θα ταίριαζε στον «μαζί τα φάγαμε» και τον «βουπαίδα»)

  14. vioannis said

    Κυριακή, 29 Νοεμβρίου 1964 ήταν η έκρηξη της νάρκης στον Γοργοπόταμο

  15. Αρκεσινεύς said

    Στη σ. 3 γράφει για «το πρώτο βάδισμα του ανθρώπου στο κενό»

    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin.asp?c=64&dc=23&db=3&da=1965

  16. Ηλεφούφουτος said

    14 Ωχ, και τό ‘λεγα ότι πρέπει να είχε γίνει πιο πριν αλλά με μπέρδεψε η ημερομηνία δημοσίευσης του σκίτσου.

  17. 8. Κι ο Παναγιώτης Μακρής στην Καισαριανή, που πρωτοεκλέχθηκε δήμαρχος το 1964 – όπως κι ο Παξιμαδάς -, διαδεχόμενος τον Λεωνίδα Μανωλίδη που ήταν δήμαρχος από το 1951. Μετά τη χούντα ήταν δήμαρχος ως το 1990. Ανακηρύχθηκε από το Δημοτ. Συμβούλιο επίτιμος δήμαρχος

  18. LandS said

    #8 Και ο Μακρής της Καισαριανής από το 64 μέχρι το 90 που τον διαδέχτηκε ο Θανάσης Μπαρτσώκας.
    Η Εποχή Λεωνίδα Μανωλίδη (1951-1964), Παναγιώτη Μακρή (1964-1990) , Θανάση Μπαρτσώκα (1990-1998) , Γιώργου Κατημερτζή (1998-2002) , και πάλι Θανάσης (2002-2005) πρέπει να είναι το ρεκόρ αριστερών δημάρχων, και μάλιστα, μελών του ΚΚΕ (ο Θ.Μπ. ήταν ΚΚΕ όταν πρωτο-εκλέχτηκε) στην Ελλάδα. Ίσως, αν δεν υπάρχει κάτι τέτοιο στην Ιταλία, και για όλη τη Νότια Ευρώπη.

  19. spiral architect said

    @17, 18: Σωστά και αυτοί. 🙂

  20. Aλίκη Στούκα said

    Πώς σας ξέφυγαν!
    Δεν έχετε φωτοσόπι να ξεπαστρέψετε τους τόνους και τα πνεύματα; Αφού όπως γράφετε σας αρέσει ο Μπόστ, γιατί αφήσατε την ζωγραφιά του σκωληκόβρωτη ;

  21. Γς said

    20:
    Μέγας είσαι Κύριε!
    Να θίξουμε τους τόνους του Μποστ;

    Μα Μποστ είναι η καθαρεύουσα του.
    Η ορθογραφία του
    Οι τόνοι του, οι ψιλές και οι δασείες του τα σκουλικάκια του

    Τρελή είσαι άντρα μου;
    Ουπς, κυρία στούκα μου

  22. spiral architect said

    @20: Ξέρετε τι κουμάσι είναι αυτός ο Σαραντάκος; 😉
    Αν είχε το κατάλληλο λογισμικό θα απέκοπτε τα βρωμερά σκουληκάκια, θα διόρθωνε τα ορθογραφικά λάθη, θά’ βαζε γύρω-γύρω τους προσφιλείς σας μαιάνδρους και εν ολίγοις θα’ κανε τον Μποστ αγνώριστο.
    Καλά ξυπνητούρια! 😛

  23. Αντιφασίστας said

    Καλημέρα!
    Θαυμάσιος ο Μποστ και δουλειά της CIA, μάλλον, η έκρηξη στον Γοργοπόταμο:
    http://www.avgi.gr/ArticleActionshow.action?articleID=487996
    Ανάμεσα στους συλληφθέντες και καταδικασθέντες η Άννα Τεριακή-Σολωμού, αγωνίστρια της ΕΠΟΝ, που ταλαιπωρήθηκε αφόρητα από το μετεμφυλιακό κράτος. Εντυπωσιακή προσωπικότητα όταν τη γνώριζες από κοντά, μας έδωσε και ένα πολύ ωραίο αυτοβιογραφικό βιβλίο με τίτλο » Μια ζωή μέσα από καταιγίδες».

  24. Κυρία Στούκα τα έργα του Μποστ, δεν είναι μόνο κείμενα είναι και εικόνα και τα πνεύματα κι οι τόνοι έχουν κάτι από την αύρα του δημιουργού τους.

    Αντίθετα τα σκουληκάκια σε απλά κείμενα όπως τα σχόλια θυμίζουν χαμηλοκώλες που φοράνε σούπερμίνι…

  25. Από Μάρτη καλοκαίρι…

    λεσ και τόξερα πως θα ανέβαζε Μποστ ο Νικοκύρης

  26. @24Gp… το πολυτονικό όταν γράφουμε αρχαία εληνικά, ή και καθαρεύουσα για πλάκα, είναι πολύ ωραίο. Στη δημοτική είναι ανακόλουθο έως βλακώδες. Το κάθε τι στον τόπο του. Ο Μοστ χωρίς περισπωμένες θα ήταν φαλακρός – σπανός παπάς.

    Μην ανακατεύουμε τον Παξιμαδά και τον Μακρή με το απόβρασμα που ‘κατάφαγε’ τους δήμους και είχε την αναίδεια να προσπαθήσει δυο φορές ακόμα να έρθει στην Νίκαια. Απορούμε όλοι με το θράσος τους, το δικό τους και των οπαδων του. Καλύτερα να δω χρυσαυγἰτη παρά αυτόν.

  27. IN said

    23: Ευχαριστώ για την παραπομπή στο ενδιαφέρον ρεπορτάζ της Αυγής αλλά, συγγνώμη, από αυτά που γράφει, εσείς καταλάβατε ότι η έκρηξη στο Γοργοπόταμο το 1964 ήταν «δουλειά της CIA, μάλλον»; Γιατί εγώ άλλα καταλαβαίνω…

  28. @11 Ηλεφού ο κοινός παρανομαστής είναι πως αφορμές υπάρχουν. 🙂
    Και μένα μου αρέσει η Χαμένη Άνοιξη· τώρα που το σκέφτομαι η λογοτεχνία, και ειδικά ο Τσίρκας, λειτούργησε για μένα σαν πρόδρομος πολιτικοποίησης. Πρώτα τα διάβασα στη λογοτεχνία και μετά άρχισα το ιστορικοπολιτικό σκάλισμα…

  29. Αντιφασίστας said

    Και αυτό για την έκρηξη στον Γοργοπόταμο:
    http://www.freelancers.gr/portal/index.php?option=com_content&view=article&id=127:arxeio&catid=36:epikairothta&Itemid=56

  30. Silvechild said

    Έρχεται έκθεση Μποστ στο μουσείο Μπενάκη!
    http://www.benaki.gr/index.asp?lang=gr&id=202020001&sid=1302

  31. IN said

    29: Ενδιαφέρον, αλλά όλο το κομμάτι μετά τον τίτλο «Η άσκηση Ζευς κλπ.» μου φαίνεται εντελώς τραβηγμένο από τα μαλλία ενώ ο συντάκτης δεν δίνει καμία απολύτως πηγή πλην μίας παραπομπής σε ένα βιβλίο που έχει γράψει ο ίδιος. Εντύπωση προκαλούν και διάφορες σοφιστείες όπως λ.χ. «Η αμερικανική πρεσβεία διέψευσε κατηγορηματικά την ύπαρξη αυτού του εγγράφου, αλλά όχι και το περιεχόμενό του!» Δηλαδή τι πάει να πει αυτό; Όταν σου λένε (αλήθεια ή ψέμματα, άλλο θέμα) ότι ένα έγγραφο είναι πλαστό, τι να «διαψεύσουν το περιεχόμενό του»;

  32. IN said

    Τώρα που το σκέφτομαι, εκτός από την (μέχρι στιγμής) μυστηριώδη αναφορά σε «γαστροραγιάδες», έχει κανείς ιδέα τι εννοεί με την αναφορά σε «Δημάρχους»;

  33. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα σχόλια!

    20: Να σας πω, δεν έχω αντιληφθεί να κάνει ο Μποστ λογοπαίγνια με τον τονισμό, καθαρά διακοσμητικά τον χρησιμοποιεί.

    25: Πολύ καλό!

    28: Τι να κάνω, αν μας διαβάζει η ΠΠαν ας ξέρει πως περιμένουμε να γυρίσει!

    30: Α, είναι πολύ καλή έκθεση αυτή -έχω βάλει κι εγώ το χέρι μου 🙂

  34. Silvechild said

    33, τότε θα είναι νικοκυρεμένη!

  35. Aλίκη Στούκα said

    «Να σας πω, δεν έχω αντιληφθεί να κάνει ο Μποστ λογοπαίγνια με τον τονισμό, καθαρά διακοσμητικά τον χρησιμοποιεί.»

    ‘Εγραψε!

  36. @33 τέλος. Αμάν βρε παιδιά τι ημερομηνίες είναι αυτές που διαλέγετε! Όλα τα καλά τα χάνουμε 😦

  37. Περί δασείας said

    Αλήθεια, κυρία Στούκα, τον Charlton Heston τον δασύνετε; Το ρωτώ διότι, ως καλόπιστος άνθρωπος που είμαι, δεν μπορώ να διανοηθώ ότι του κουτσουρεύετε το όνομα στον προφορικό λόγο, οπότε γιατί να το κάνετε στον γραπτό, όταν μάλιστα κοτσάρετε τη δασεία εκεί που ΔΕΝ την προφέρετε; Εκτός, πια, αν το λέτε hεστιατόριο, ή, έστω, Fεστιατόριο, οπότε πάω πάσο.

  38. Αρκεσινεύς said

    > στον τύπο της εποχής, είχε γραφτεί ότι «κολύμπησε στο κενό»

    Διαβάζω στη «Μακεδονία» της 23-3-1965 «ο Ρώσος αστροναύτης ετόνισεν ότι ‘η αιώρησις εις το διάστημα ουδέν κοινόν σημείον έχει με την κολύμβησιν εντός του ύδατος’.
    Λίγο παρακάτω: ο Λεόνοφ χαρακτηρίζεται «ο κολυμβητής του διαστήματος’.

  39. Αρκεσινεύς said

    3. Η έξοδος από το διαστημόπλοιο ονομάζεται από τον τύπο των ημερών «περίπατος».

  40. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα! Επειδή τρέχω σήμερα, δεν μπόρεσα να παρακολουθήσω πολύ τη συζήτηση.

  41. Μιχαλιός said

    18, τέλος: Η Μπολώνια έβγαζε διαρκώς κομμουνιστή από το 1945 ως το 1999 (http://it.wikipedia.org/wiki/Sindaci_di_Bologna). Θα υπάρχουν σίγουρα και άλλες περιπτώσεις.

  42. Μπουκανιέρος said

    41 Το ατομικό ρεκόρ πάντως πρέπει να το έχει ο Aimé Césaire, δήμαρχος του Φορ-ντε-Φρανς από το 1945 ως το 2001, πρώτα με τους κομμουνιστές (PCF), μετά με το δικό του PPM.

  43. Πέπε said

    20 – 33 (σχετικά με το πολυτονικό του Μποστ).

    Ως προς την αρχή της συζήτησης, πραγματικά δεν την κατάλαβα. Πάντως παρατηρώ ότι στο συγκεκριμένο σκίτσο:

    α) Οι τόνοι γενικώς είναι σωστοί, δε συμμετέχουν δηλαδή στο παιχνίδι της ανορθογραφίας
    β) Εξαιρούνται όλες οι λέξεις που παίρνουν ψιλή και περισπωμένη μαζί, όπου βλέπω σκέτη περισπωμένη. Είναι τόσο συστηματικό ώστε ίσως να είναι η ιδέα μου, και στην πραγματικότητα η ψιλή να είναι κάπου συγχωνευμένη σε κάποιο καλλιγραφικό σύμπλεγμα που η οθόνη μου (ή το μάτι μου) αδυνατεί να αποσαφηνίσει.
    γ) Εξαιρείται επίσης το Βιετνάμ (με περισπωμένη). Είναι τόσο κουλό ώστε μάλλον πρόκειται για μπόστεια ανορθογραφία, και πάλι όμως δεν είναι ό,τι κουλότερο θα μπορούσε κανείς να κάνει. Αν ήθελε να βάλει και τους τόνους στο παιχνίδι, θα περιμέναμε καμία περισπωμένη σε ε ή ο, καμιά ψιλή σε άρθρο (ο, η, οι), κάτι τέτοιο. Καραμπινάτο.

    Γενικά οι τόνοι δεν προσφέρονται για χιουμοριστικές ανορθογραφίες. Με την οσηδήποτε εξοικείωση και την οσηδήποτε γνώση του εκάστοτε σωστού, λίγα είναι τα λάθη που θα έβγαζαν μάτι. Εκτός βέβαια από το να τονίσεις τη λάθος συλλαβή -αλλά αυτό θα ήταν λίγο καφρίλα, και πιστεύω ότι θα δυσκόλευε την ανάγνωση.

    4 (για τον συλλαβισμό του Βιετνάμ):

    Δε νομίζω ότι μπορούμε να συναγάγουμε τι θέση παίρνει κάποιος σ’ αυτό το ζήτημα από ένα έμμετρο κείμενό του. Δύο οποιαδήποτε συνεχόμενα φωνήεντα μπορεί να εκφέρονται ως δίφθογγος (με την έννοια της ΝΕΓ: αϊ, οϊ, ια, ιε κλπ.). Βλέπω ότι γενικά ο Μποστ το αποφεύγει -στο σκίτσο σχεδόν κάθε συλλαβή είναι «καθαρή»-, αλλά όχι και απόλυτα: μια από τις λίγες εξαιρέσεις είναι στον ίδιο στίχο με το Βιετνάμ, το τρισύλλαβο «να εισπνέφσω» [ναϊσ-πνέφ-σω].

    Παρά ταύτα, ομολογώ κι εγώ ότι, όσο κι αν στην ποίηση (με παραδοσιακά μέτρα) αποδεχόμαστε ακόμη και δυσπρόφερτους «διφθόγγους» όπως «ακούω κούφια τα τουφέκια, ακούω σμίξιμο σπαθιών», ωστόσο ειδικά σε περιπτώσεις όπως η λ. Βιέννη το αφτί μας κλωτσάει. Τουλάχιστον το δικό μου. Δε μου ‘ρχεται αυτή τη στιγμή κάποιο πραγματικό παράδειγμα, αλλά αν ακούσω λ.χ. σε τραγούδι τη λέξη «ηθοποιός» ως τρισύλλαβη θα μ’ ενοχλήσει περισσότερο από το δισύλλαβο «ακούω».

    Αυτές τις ποιητικές συνιζήσεις τις δουλεύει πολύ ο Καββαδίας. Στο στίχο «όρθιο πλάι σε μακριά σπαθιά και σε στολές σχισμένες», που έχει μαζέψει τρεις από δαύτες σε οχτώ συλλαβές (συν μία τέταρτη που δεν είναι ποιητική αλλά κανονική -σπαθιά-), μπέρδεψε ακόμη και τον Παπακωνσταντίνου.

  44. […]  https://sarantakos.wordpress.com/2013/03/22/mpost25mar/ […]

  45. # 43 β

    Είναι απλό, ο Μποστ γράφει σαν να ζωγραφίζει και το πνεύμα μαζί με την ψιλή γράφονται στην ίδια ευθεία ενώ η περισπωμένη πάνω από το πνεύμα οπότε δεν θα χώραγε΄στο διάστημα μεταξύ των γραμμών, θα έπρεπε να το μεγαλώσει όπου υπήρχ χαλώντας την συμμετρία.
    Εξαίρεση θα μπορούσε να υπάρξει μόνο στην πρώτη γραμμή κάθε κειμένου.

  46. sarant said

    43: Ωραίο σχόλιο! Ναι, το Βιετνάμ με περισπωμένη μπορεί να θεωρηιθεί τονικό λογοπαίγνιο. Όσο για τη Βιέννη, ξέρεις ίσως ότι εγώ την προφέρω δισύλλαβη (το είχαμε κάνει θέμα στο ιστολόγιο) αλλά ξέρω ότι είμαι μειοψηφία.

    Για τις «ποιητικές συνιζήσεις», συναφή περίπτωση έχουμε θαρρώ σε πολλούς που ριμάρουν π.χ. τα χρόνια με τη διχόνοια. Θέλω κάποτε να γράψω γι’ αυτή τη ρίμα.

  47. Μιχαλιός said

    43α: Δεν είναι λίγα τα λάθη στα πνεύματα του σκίτσου. Σίγουρα τα ημπορώ, όσοι, ήσηχα, και αν βλέπω καλά και το Έλληνες.

    Στο «είδος» (Διάκος 4η σειρά) διακρίνεται λιγάκι η ψιλή που πέφτει πάνω στην περισπωμένη.

    43β: Στο «ακούω κούφια τα ντουφέκια» εγώ δε διακρίνω καμμία συνίζηση. Η συγκεκριμένη στροφή παραβιάζει, έτσι κι αλλλιώς, το υπόλοιπο μέτρο του Ύμνου. Πιο καλό παράδειγμα είναι το /-ζω α-/ (μονοσύλλαβο) στον πρώτο-πρώτο στίχο.

    Στο «γέρο νέγρο Τζιμ», η λέξη «Βιετνάμ» τραγουδιέται σαφέστατα ως δισύλλαβη. Το αντίθετο θα μου κλωτσούσε εμένα.

    Όταν ο Χορν απαγγέλλει «Ηθοποιός σημαίνει φως», πιστεύετε στα σοβαρά ότι τη λέξη τι λέει τετρασύλλαβη; (Το μέτρο τυπικά το απαιτεί, αλλά μου φαίνεται πως θα ακουγόταν γελοίο).

  48. Γς said

    42:
    Ας πούμε κι ότι το Fort-de-France δεν είναι στη Γαλλία. Είναι η πρωτεύουσα της Μαρτινίκα, υπερπόντιου διαμερίσματος της Γαλλίας.

  49. sarant said

    Μερικοί μάλιστα θα λέγαμε «της Μαρτινίκας».

  50. Αρκεσινεύς said

    από το ΕΜΠΡΟΣ 27-3-1965

  51. Γς said

    49:
    Μαρτινίκα, Μαρτινίκα! Αλλά πιστεύομεν και εις την Λαοκρατίαν της Μαρτινίκας
    😉

  52. Ναι, νομίζω πως στο «ηθοποιός σημαίνει φως» η πρώτη λέξη προφέρεται σαφώς τετρασύλλαβη και πως στο «ακούω κούφια τα τουφέκια» έχουμε συνίζηση των δύο τελευταίων φωνηέντων του «ακούω». Αλλά και μόνο το γεγονός ότι διαφωνούμε καλόπιστα 🙂 γι’αυτό το θέμα μαρτυρεί αυτό που πιστεύω, ότι δηλαδή η συλλαβική ή συνιζημένη προφορά δύο συνεχόμενων φωνηέντων ΔΕΝ αποτελεί φωνηματικό στοιχείο στα ελληνικά (χωρίς βεβαίως η ¨συνίζηση» να φτάνει στο σημείο να γίνεται σύμφωνο το ένα· άλλο ιατρικό και άλλο γιατρικό, άλλο Βιέννη, έστω και δισύλλαβη, και άλλο βγαίνει, άλλο βιάζομαι με βιασύνη και άλλο…)

  53. Μαρία said

    47
    >Στο “ακούω κούφια τα ντουφέκια” εγώ δε διακρίνω καμμία συνίζηση. Η συγκεκριμένη στροφή παραβιάζει, έτσι κι αλλλιώς, το υπόλοιπο μέτρο του Ύμνου.

    Δεν παραβιάζει. Στους τροχαϊκούς στίχους συχνά ο πρώτος τροχαίος αντικαθίσταται απο ίαμβο.

    52
    >άλλο βιάζομαι με βιασύνη και άλλο…

    Το ίδιο στο ιδίωμα. Μη βι-άζεσαι λέμε 🙂

  54. sarant said

    Μετά τη Βιέννη. εγώ δεν πολυμιλάω για θέματα προφοράς 🙂

  55. Πέπε said

    53:
    Για το ποιες συλλαβές τονίζονται δεν υπάρχει τόση αυστηρότητα, εκτός βέβαια από εκείνες που φέρουν τον κύριο τόνο όλου του στίχου (π.χ.: «εκεί μέσα εκατοικούσες» – όχι «έκει μέσα κατοικούσες»). Για τον αριθμό των συλλαβών όμως, μιλάμε για ένα έργο που οι υπόλοιπες στροφές του (157 out of 158) παραμένουν αμετακίνητα πιστές στο πρότυπο του τροχαϊκού 15σύλλαβου σπασμένου στα δύο.
    Κάθε φορά που οι μετρικές συλλαβές δεν παρουσιάζουν ακριβή αντιστοιχία προς τις πραγματικές, το πώς ακριβώς θα αποκαταστήσουμε αυτή την αντιστοιχία είναι αρκετά υποκειμενικό. Εγώ θεωρώ ότι το «ακούω κούφια τα τουφέκια», και όλα τα «ακούω» της ίδιας στροφής, είναι μετρικώς δισύλλαβα, παροξύτονα, και με τη δεύτερη συλλαβή να έχει ως κύριο φωνήεν το ου και το ω ως ημίφωνο. Κανείς δεν είναι αναγκασμένος να θεωρήσει το ίδιο, πάντως και ο Μάντζαρος έτσι το μελοποίησε. Αφετέρου, στο «με βία μετράει τη γη», που θα μπορούσαμε να το μετρήσουμε με τον ίδιο τρόπο, η αυθεντική μελοποίηση ξεχωρίζει το -ι- από το -α- και ο στίχος βγαίνει υπέρμετρος (άλλο αν συνήθως τραγουδάμε «με βjα»). Όσο για το «και σαν πρώτα ανδρειωμένη», που εμφανίζεται πολλές φορές στο έργο και έχει πολλές μελωδίες, αλλού ο Μάντζαρος συνιζάνει τα δύο άλφα και αναλύει το -ειω- και αλλού κάνει το αντίστροφο.

    *[Δεν έχω βέβαια διαβάσει την ιδιόγραφη παρτιτούρα του Μαντζάρου. Έχω ακούσει την ηχογράφηση που πριν μερικά χρόνια βγήκε σε δίσκο, υπό τη δ/νση του Βύρωνος Φιδετζή, και δεν μπορώ να αποκλείσω το ενδεχόμενο να πρόκειται για επιλογές του μαέστρου. Αλλά δεν κάνει μεγάλη διαφορά. Κανείς, ούτε καν ο Μάντζαρος, δε γνωρίζει αυθεντικότερα από κανέναν άλλο «τι ήθελε να πει ο ποιητής», και πολύ αμφιβάλλω αν και ο ίδιος ο ποιητής είχε μπει στο δίλημμα…]

  56. Μιχαλιός said

    52, 55: Άγγελε και Πέπε, άμα το «ακούω» το κάνετε «ακούγω», αλλάζει ο ρυθμός κατά τη γνώμη σας; Κατά τη δική μου όχι.

    53: «Στους τροχαϊκούς στίχους συχνά ο πρώτος τροχαίος αντικαθίσταται απο ίαμβο». Υπάρχει παράδειγμα; (Το «Εκεί μέσα εκατοικούσες» δε θα το δεχόμουνα, γιατί στην ουσία το «εκεί» αυτό δεν τονίζεται καθόλου).

    55: Ο Μάντζαρος μελοποίησε διαφορετικά την κάθε στροφή του Ύμνου;

  57. Μαρία said

    56
    Παραδείγματα με το ερωτηματικό γιατί στην αρχή τροχ. στίχων:
    Γιατί σώπασαν τ’ αγρίμια (Παπανικολάου, Τοπίο)
    – «Γιατί κλαίτε, σκλάβοι, εσείς;»
    – Κλαίμε για τον ακριβό μας,
    για τον ήλιο της αυγής.
    (Παλαμάς, Ο Δωδεκάλογος του γύφτου)
    Πάλι απ’ το Δωδεκάλογο με το ίδιο μετρικό σχήμα με τον Ύμνο.
    πάρε τη γραφή και σύρε,
    φτερό γίνε και αστραπή,
    δέκα μέρες, δέκα νύχτες,
    δίχως γνώμη και πνοή

    Και το αντίστροφο συμβαίνει, στην αρχή ιαμβικών στίχων μπορεί να βρούμε τροχαίο.

  58. Μιχαλιός said

    57: Ευχαριστώ.

  59. Πέπε said

    #56 τέλος:

    Ο Ύμνος στην Ελευθερία έχει μελοποιηθεί από τον Μάντζαρο ως ένα μεγάλο ενιαίο μουσικό έργο. Υπάρχουν 15 μελωδίες. Η πρώτη (αυτή που όλοι ξέρουμε) καλύπτει τις πρώτες 8 στροφές, η δεύτερη τις επόμενες έξι, κ.ο.κ.. Η στροφή «Απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη» ως γνωστόν υπάρχει σε αρκετά σημεία του Ύμνου, και επομένως έχει ισάριθμες μελωδίες.
    Το σιντί από το οποίο τα γνωρίζω αυτά έχει ανεβεί ολόκληρο στο γιουτιουμπ: http://www.youtube.com/watch?v=aYdIzTnjRnY
    Δεν κάθεται βέβαια κανείς εύκολα να ακούσει μουσικό έργο μιας ώρας στο ΥΤ, αλλά θα συνιστούσα παρά ταύτα να ρίξετε μια ματιά. Βρίσκω εξαιρετικά ενδιαφέρον το ν’ ακούσει κανείς μια «άλλη άποψη» σχετικά με το πιο γνωστό τραγούδι στην Ελλάδα, ιδίως που αυτή η άλλη άποψη είναι το άγνωστο ορίτζιναλ, ενώ τόσο η εμβατηριακή απόδοση του Εθνικού Ύμνου όσο και οι σχολικές / κατασκηνωτικές / φανταρίστικες αγριοφωνάρες αποτελούν τη διασκευή!

  60. Πέπε said

    Για το άλλο ερώτημα (ακούω / ακούγω):

    Μουσικά μιλώντας, ο ρυθμός δεν αλλάζει. Ποιητικά (δηλαδή φιλολογικά), το μέτρο αλλάζει.

    Κατ’ αρχήν, ας αγνοήσουμε προς το παρόν τις ομοιοκαταληξίες μεταξύ πρώτου και τρίτου στίχου. Αυτές είναι που δείχνουν ότι έχουμε τετράστιχα των 8 / 7 / 8 / 7 συλλαβών. Παραβλέποντάς τες μπορούμε να πάρουμε τις στροφές ως δίστιχες με 15σύλλαβους ομοιοκατάληκτους στίχους, πράγμα που θα διευκολύνει πολύ τη συνεννόηση.

    Έχουμε λοιπόν 15σύλλαβους τροχαϊκούς στίχους: «σέγνω – ρίζwα – πότην – κόψη – τούσπα – θιούτην – τρόμε – ρή». Αν ξαφνικά, μέσα στις εκατοντάδες μετρικά ίδιους στίχους, ξαφνικά έχουμε έναν που πάει «α – κούγω – κούφια – τάντου – φέκια(α) – κούγω – σμίξι – μόσπα – θιών», έστω κι αν δεχτούμε ότι στο δεύτερο «ακούγω» το άλφα ενώνεται με το προηγούμενο, το άλφα του πρώτου «ακούγω» αρκεί για να μην έχουμε πια ούτε 15σύλλαβο στίχο ούτε καθαρό τροχαϊκό μέτρο.

    Ο Σολωμός ήταν ποιητής, δεν ήταν μουσικός. Άρα πιστεύω ότι σκέφτηκε κατά τον παραπάνω τρόπο, που θα τον οδήγησε να απορρίψει όχι μόνο το -γ- αλλά και ολωσδιόλου το χωρισμό των συλλαβών «κού – ω».

    Ο μουσικός, ακόμη κι αν είχε ένα κείμενο με «ακούγω», δε θα προβληματιζόταν. Μπορεί μια χαρά να το εντάξει στη μελωδία του χωρίς αυτή να ακουστεί άρρυθμη ή παράξενη. Πώς θα το κάνει όμως; Θα βάλει το «κού» στη νότα όπου πέφτει για τις άλλες στροφές η πρώτη συλλαβή, και για το «α-» θα κλέψει λίγο χρόνο από την προηγούμενη νότα (η οποία λογικά θα είναι παύση αφού βρισκόμαστε σε αρχή στίχου). Αυτό στο αφτί ακούγεται απολύτως ομαλά και κατά πάσα πιθανότητα ένας τραγουδιστής το κάνει χωρίς καν να αντιληφθεί ότι κάνει κάτι ιδιαίτερο. Αν όμως κάτσει κανείς να καταγράψει την παρτιτούρα, εκεί πουκανονικά θα έγραφε μια φορά τη μελωδία και από κάτω θα είχε αντιστοιχισμένες (συλλαβή προς νότα) όλες τις στροφές που ακολουθούν την ίδια μελωδία, τώρα θα είναι υποχρεωμένος να γράψει κι ένα δεύτερο πεντάγραμμο ειδικά γι’ αυτή τη στροφή, με τις απαιτούμενες μικροαλλαγές.

    Στο βίντεο που λικνίζω στο #59, η στροφή που μας απασχολεί είναι στο 17’30».

  61. Πέπε said

    *ούτε καθαρό τροχαϊκό μέτρο*

    Τι λέω; Ούτε καθαρό ούτε μη καθαρό τροχαϊκό, παρά πεντακάθαρο ιαμβικό: «ακού – γωκού – φιατά – ντουφέ – κια(α)κού – γωσμί – ξιμό – σπαθιών»!
    Όχι, αποκλείεται να το έκανε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: