Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Του στραβού το δίκιο και άλλες εκφράσεις για τη δυσάρεστη αλήθεια

Posted by sarant στο 27 Μαρτίου, 2013


Σε κάποιο από τα πολλά άρθρα που γράφτηκαν αυτές τις μέρες για το κυπριακό δράμα, ο αρθρογράφος, αφού ανέφερε το κούρεμα εν χρω που περιμένει τους καταθέτες που ξεπερνούν το όριο των 100.000, πρόσθεσε μετριάζοντας: «Για να λέμε και του στραβού το δίκιο πάντως, διασφαλίζονται οι καταθέσεις κάτω από το όριο των 100.000». Εδώ, το «δίκιο του στραβού» είναι η θετική πτυχή ενός κατά τα άλλα δυσάρεστου γεγονότος.

Η έκφραση είναι πολύ διαδεδομένη. Χρησιμοποιείται επίσης όταν παραδεχόμαστε ότι κάποιος που τον κατηγορούμε έχει ελαφρυντικά ή όταν αναφέρουμε δικαιολογίες για κάποιον που έφταιξε ή όταν θέλουμε να επισημάνουμε και το δίκιο που έχει η άλλη πλευρά. Έτσι, σ’ ένα παλιό χρονογράφημά της η Έλενα Ακρίτα, αφού κατηγορήσει για πολλά και διάφορα τους ταξιτζήδες, προσθέτει: «Και για να λέμε και του στραβού το δίκιο, όμως, πρέπει να παραδεχτούμε κι από την άλλη μεριά, ότι κι ο τρόπος που φερόμαστε εμείς στους ταξιτζήδες συναγωνίζεται το δικό τους».

Ποιος όμως είναι ο στραβός, που έχει κι αυτός τα δίκια του; Πρέπει να το εννοήσουμε κυριολεκτικά, ότι εννοείται ο τυφλός. Όπως έχει γράψει ο Άνθιμος Παπαδόπουλος, στην αρχή της φράσης θα βρίσκεται κάποια μοιρασιά, όπου βέβαια ο τυφλός κινδυνεύει να μην πάρει το σωστό μερτικό. Θα ειπώθηκε πρώτα «να μην κλέψουμε του στραβού το δίκιο», και μετά η φράση μετέπεσε στην έννοια του καθολικού δικαίου. Σε παραλλαγές της φράσης, βρίσκουμε άλλους που δεν είναι σε θέση να υπερασπιστούν το δίκιο τους: να πούμε του φτωχού το δίκιο, παραθέτει ο Νικόλαος Πολίτης, ενώ στη μανιάτικη συλλογή του Κ. Κάσση βρίσκω «να λέμε και του πιζώκωλου το δίκιο» -εννοώντας αυτόν που έχει στραμμένα τα νώτα του και κατ’ επέκταση τον απόντα από μια ομήγυρη. Σε άλλη παραλλαγή, πάλι στον Ν. Πολίτη, «να πούμε και του κακού το δίκιο».

Βέβαια, ο τυφλός είναι ανυπεράσπιστος, αθώο θύμα, ενώ στη φράση «του στραβού το δίκιο» έχουμε τις περισσοτερες φορές φταίχτη (έστω και με ελαφρυντικά) -αλλά η σημασιακή ολίσθηση δεν είναι δύσκολη, και ίσως να βοηθιέται κι από τη δισημία της λέξης «στραβός». Στα αγγλικά μια αντίστοιχη φράση είναι to give the devil his due.

Μερικές φορές, πάντως, έχω δει να χρησιμοποιείται η φράση «του στραβού το δίκιο» χωρίς την απόχρωση των ελαφρυντικών ή της δικαιολογίας, σαν απλή αναγνώριση της αλήθειας, του δίκιου. Έχουμε κι άλλες εκφράσεις τέτοιες, πιο ουδέτερες: «για να πούμε την αλήθεια» ή, μια φράση που πολύ συχνά τη βρίσκω στα κοινωνικά μέσα, «για να τα λέμε όλα». Θα μου πείτε, και θα έχετε δίκιο, ότι από τη στιγμή που λέμε «για να πούμε την αλήθεια» είναι σαν να παραδεχόμαστε ότι η αλήθεια αυτή δεν είναι και πολύ ευχάριστη, αλλιώς δεν θα κάναμε αυτό τον πρόλογο.

Παρόλο που το «για να πούμε την αλήθεια» ήδη υπονοεί ότι η αλήθεια αυτή δεν μας συμφέρει και πολύ, συχνά νιώθουμε την ανάγκη να το κάνουμε πιο καθαρό, βάζοντας μπροστά κάποιο επίθετο: την πικρή αλήθεια, την ωμή αλήθεια, τη γυμνή αλήθεια, την αφτιασίδωτη αλήθεια, όλη την αλήθεια, ή, αρκετά συχνά, να πούμε τη μαύρη αλήθεια. Μαύρη είναι η αλήθεια επειδή δεν μας συμφέρει ν’ ακούγεται. Τη φράση τη βρίσκουμε, λογουχάρη, στον Παπαδιαμάντη, σε ένα απόσπασμα από το θαυμάσιο «Του μπουφ του πλι», που νομίζω πως θα κέρδιζε αν δεν ήταν το μισό σε καθαρεύουσα:   Αγαπούσε πολύ το πλιάτσικο, ο βλογημένος. […] Πλην τούτο ίσως το συνήθιζον και άλλοι ναυτικοί και διά να είπωμεν την μαύρην αλήθειαν, ποτέ δεν έλειψεν από τον ναυτικόν μας κόσμον αυτή η στοιχειώδης πειρατεία. Ή, στο Τρίτο στεφάνι του Ταχτσή: Μμ, οι παλιοτουρκαλάδες, που μας είχαν τόσους αιώνες στη σκλαβιά. Μα τέλος πάντων, περασμένα-ξεχασμένα. Για να πω τη μαύρη αλήθεια, οι Τούρκοι που γνώρισα εγώ ήταν όλοι άνθρωποι του Θεού. Δεν περνούσε ζητιάνος χωρίς να τον ελεήσουν. Στην πρώτη περίπτωση, η μαύρη αλήθεια (που δεν θέλουμε να ακούγεται και πολύ) είναι ότι οι ναυτικοί συνήθιζαν το πλιάτσικο. Στη δεύτερη περίπτωση, ότι οι προαιώνιοι εχθροί είναι καλοί άνθρωποι -εδώ θα ταίριαζε και του στραβού το δίκιο.

Μια άλλη φράση που λειτουργεί σαν προτροπή για να πούμε ή να παραδεχτούμε χωρίς περιστροφές την αλήθεια, είναι: «για να λέμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη». Έχουμε ξαναγράψει για την πανάρχαιη αυτή φράση, οπότε δεν θα σταθώ καθόλου στη συναρπαστική της ιστορία, απλώς θα δώσω ένα παράδειγμα χρήσης, από το 10 του Καραγάτση, όπου ο δάσκαλος απευθύνεται σε βιομήχανο, γονιό μαθητή του (φυσικά, αυτά εκτυλίσσονται σε μια εποχή που οι πλούσιοι στέλναν τα παιδιά τους στα δημόσια σχολεία, στις μέρες μας τέτοιος διάλογος είναι αδιανόητος και ο Πρόκας τζούνιορ παίρνει άριστα): — Εξετέθην, κ. Πρόκα, για να προβιβάσω το γιο σας. Είναι πολύ καλό παιδί· αλλά, για να πούμε τα σύκα σύκα και τη σκάφη σκάφη, δεν παίρνει από γράμματα. Θα μπορούσε επίσης να πει «για να πούμε την αλήθεια». Υπάρχουν κι άλλες φράσεις περίπου συνώνυμες, που θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν εδώ, όπως: «για να πούμε τα πράγματα με τ΄ όνομά τους», χωρίς ωραιοποιήσεις δηλαδή και χωρίς περιστροφές, και πάλι με την δυσάρεστην αλήθεια αφτιασίδωτη.

Εδώ βρισκόμαστε ήδη στον προθάλαμο μιας άλλης οικογένειας φράσεων, όπως μίλησε έξω απ’ τα δόντια, μίλησε ορθά-κοφτά, τα είπε χύμα (και τσουβαλάτα), δεν μάσησε τα λόγια του, αλλά δεν θα σταθούμε σ’ αυτές, μια και δίνουν κυρίως την έμφαση στην παρρησία με την οποία μίλησε κάποιος και όχι στο περιεχόμενο των όσων είπε. Πάντως, αυτές οι δυο οικογένειες φράσεων τέμνονται  -για παράδειγμα, στην τελευταία φράση με τον γιο βιομηχάνου, θα μπορούσαμε να πούμε «για να μιλήσουμε έξω από τα δόντια, ο γιος σας δεν παίρνει από γράμματα».

Η προτροπή προς αναγνώριση της αλήθειας μπορεί να εκφραστεί και με μιαν ακόμα φράση, να μην κρυβόμαστε πίσω από το δάχτυλό μας. Πίσω από το δάχτυλό του, κουτοπόνηρα, κρύβεται βέβαια κάποιος που δεν θέλει να παραδεχτεί την ενοχή του, κρύβεται όμως και όποιος δεν θέλει να αναγνωρίσει τη δυσάρεστην αλήθεια. (Κάπου διάβασα πως τα μικρά παιδιά πιστεύουν πράγματι πως μπορούν να κρυφτούν πίσω από το δάχτυλό τους, και εδώ θα βρίσκεται η αρχή της φράσης). Έγραφε πριν από τρία χρόνια γνωστός δημοσιογράφος: «Για να μην κρυβόμαστε πίσω απ’ το δάχτυλό μας, τα αμέσως επόμενα χρόνια εκατοντάδες εργαζόμενοι θα αναγκαστούν (αν τα καταφέρουν) να αλλάξουν δουλειά.»

Αυτό λέγεται και «Ας μην εθελοτυφλούμε» -ή, όπως συχνά ακούγεται επίσης, «Ας μη στρουθοκαμηλίζουμε». Εδώ εννοείται η διαδεδομένη πεποίθηση ότι η στρουθοκάμηλος, όταν δει κίνδυνο, χώνει το κεφάλι της μέσα στην άμμο επειδή πιστεύει ότι έτσι γίνεται αθέατη. Αυτό είναι μύθος, δεν είναι τόσο χαζό το πουλί -ξέρει να το βάλει στα πόδια, ξέρει και να αμυνθεί με τα γαμψόνυχά του. Όταν η στρουθοκάμηλος χώνει το ράμφος της στην άμμο, το κάνει για να φάει σκουλήκια και άλλα ζούδια, που τα καταπίνει μαζί με άμμο. Ωστόσο, η πολιτική της στρουθοκαμήλου (politique de l’autruche το είπαν οι Γάλλοι, και από κει το πήραμε κι εμείς, αλλά παρηγοριόμαστε που το autruche, όπως και το ostrich, είναι ελληνικής αρχής) είναι πολύ διαδεδομένη μέθοδος για την αντιμετώπιση των δυσκολιών, αν και όχι αποτελεσματική. Οι αμερικάνοι έχουν και μιαν έκφραση, ostrich effect, που σημαίνει ότι όταν τα χρηματιστήρια πάνε από το κακό στο χειρότερο, ο ιδιώτης επενδυτής αποφεύγει να πολυκοιτάζει την πορεία του χαρτοφυλακίου του, ενώ τον καιρό των παχιών αγελάδων αφιερώνει κάθε μέρα αρκετή ώρα για να δει πόσο αβγάτισαν τα αέρινα πλούτη του. Βέβαια, τώρα στην Κύπρο, φύσηξε βοριάς κι αγέρας και τους μάδησε όλους -και, για να πούμε του φτωχού το δίκιο, δεν ήταν μόνο Ρώσοι μαφιόζοι που κουρεύτηκαν, αλλά και μικροεπιχειρηματίες, και όλα τα ταμεία των εργαζομένων, και οι περισσότεροι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης του νησιού. Να το λέμε του φτωχού το δίκιο, μήπως και το βρει στο τέλος.

66 Σχόλια προς “Του στραβού το δίκιο και άλλες εκφράσεις για τη δυσάρεστη αλήθεια”

  1. Γς said

    Καλημέρα
    Και πλακίτσες εζ γιούζουαλ. Σαν να μην τρέχει τίποτα.

    >για να πούμε την αλήθεια
    Πρέπει να την ξέρουμε πρώτα-πρώτα:
    -Που ήσουνα Χρίστο;
    -Επαιζα μπάσκετ ρε μπαμπά.
    -Πέρασα από κεί. Δεν ήσουν. Πες μου την αλήθεια.
    -Στον Γιώργο. –Τηλεφώνησα. Δεν ήσουν, Πες μου την Αλήθεια.
    -Είχαμε πάει στο παρκάκι –Κι σε έξαξα. Την αλήθεια!
    Την αλήθεια, την αλήθεια…
    -Ωχ, Οχτώ αλήθειες σου έχω πεί, μέχρι τώρα!

  2. Πέπε said

    Καλημέρα. Λέτε να πρόλαβα το πρώτο σχόλιο; (Αν δε γράφω ταυτόχρονα με κάποιον ταχύτερο, ναι!)

    Έχω κάποιες επιφυλάξεις ως προς το αν τα «σύκα σύκα» ανήκουν μαζί με τις υπόλοιπες εκφράσεις. Χρησιμοποιούμε αυτή την έκφραση για να διαλύσουμε μια σύγχυση που έχει δημιουργηθεί επειδή προηγουμένως δε λέγαμε τα σύκα σύκα. Αυτή η σύγχυση όμως δεν οφείλεται πάντοτε σε προσπάθεια να κρυφτούν ευθύνες ή δυσάρεστες αλήθειες.

    Να σχολιάσω επίσης ότι θεωρώ εντυπωσιακό να υπάρχουν στην Ελλάδα μύθοι, και μάλιστα και εκφράσεις, για τη στρουθοκάμηλο, ένα ζώο από τόσο μακρινή πατρίδα! Έχουμε για το λαγό και τη χελώνα, έχουμε για την αλεπού, για το λύκο, για το γάτο και τα ποντίκια, για το χέλι, για τον κόρακα – εύλογο. Αλλά με τη στρουθοκάμηλο μιλάμε πλέον για παγκοσμιοποίηση!

  3. – Πως λέγεται η θεία του Αλή ;
    – Αλήθεια !
    – Πως λέγεται η θεία του Ηλία ;
    – Ηλίθια !
    – πως λέγεται η θεία του Κώστα ;
    – …
    (ώριμη σκέψη)
    – Δεν ξέρω, πως λέγεται ;
    – Βασίλω, έτσι την βάπτισαν !

  4. spiral architect said

    Καλημέρα χωρίς πολλά λόγια, καθότι γράψαμε πολλά αυτές τις μέρες:

  5. Πάνος said

    Μια παραλλαγή που λέγεται χάριν αστεϊσμού είναι το «Για να λέμε τα σύκα σύκα και τα σκάφη σκάφη» !

    Επίσης κάποιες ακόμα ίδιες ή παραπλήσιες εκφράσεις, που έχουν κάποια σχέση, είναι :
    – Για να μιλήσουμε με ανοιχτά χαρτιά
    – Για να μιλήσουμε μπέσα (για μπέσα)
    – Για να πω την αμαρτία μου
    – Για να έχουμε ένα καλό ρώτημα (πιο πολύ σε ερωτηματική μορφή, υπό την έννοια του «για να ξέρουμε τί μας γίνεται»)

  6. Πίστευα ότι σήμερα στο μενού θα είχε το «μπουγιουρντί» που ανέφερε ο Αλέξης στον Στουρνάρα…

  7. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    6: Να πω την αλήθεια, δεν το πήρα είδησ!

  8. Μαρία said

    7 Μπορείς να το σερβίρεις το Σάββατο.

  9. 7. Νικο, αν έχει καμιά νόστιμη ιστορία η λέξη αυτή, μας την σερβίρεις αύριο.

    🙂

  10. Ηλεφούφουτος said

    2 Μα ήδη απ’ την ελληνική αρχαιότητα έγραφαν ευφάνταστες ιστορίες για εξωτικά ζώα. Για το ίδιο πουλί ο Ξενοφώντας έγραψε ότι όταν ήθελε να αυξήσει ταχύτητα χρησιμοποιούσε τις φτερούγες του σαν ιστία.
    Το θέμα δεν είναι να ανήκει κάτι στον κόσμο των άμεσων εμπειριών σου. Αρκεί να μιλάς και ν ακούς γι αυτό.

  11. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    Ωραίο και τό σημερινό θέμα. Να πω μονάχα ότι στού στραβού τό δίκιο, εγώ δεν καταλαβαίνω ότι μιλάμε για φταίχτη, πρωτίστως. Ούτε για απλή αναγνώριση τής αλήθειας. Ο στραβός είναι αυτός που μπορείς να τόν αδικήσεις εύκολα, αφού δεν βλέπει, και συνεπώς (αλλά και για τόν λόγο ότι τόν τυφλό (σε αντίθεση, παρεμπιπτόντως, με τόν κουφό), αν έχεις στοιχειώδη ανθρωπιά τόν λυπάσαι), οφείλεις να ντρέπεσαι να τό κάνεις. Μια τέτοια επίκληση κάνει ο ομιλητής που λέει «να πούμε και τού στραβού τό δίκιο», αποσκοπώντας, με τό ρητορικό αυτό σχήμα, στό να γίνουν ευκολότερα αποδεκτά τά στή συνέχεια λεγόμενά του.

  12. Μαρία said

    10 Τα θαυμαστά που συζητούσαμε στου δύτη 🙂
    Για τη στρουθοκάμηλο όμως δεν υπάρχουν μύθοι σαν αυτούς που εννοεί ο Πέπε. Τον στρουθοκαμηλισμό τον δανειστήκαμε απ’ τους Γάλλους.

  13. Ηλεφούφουτος said

    12 Εννοείς αυτή με τους βουρκολάκους ή κάποια που έχασα;
    Πάντως απροπό βρυκόλακες, κάτι τέτοιο εννοούσα, ότι το να αναπαράγεις διηγήσεις για κάτι μακρινό, όχι του άμεσου περιβάλλοντός σου, και αυτό το κάτι να καταλήγει να γίνει οικείο, μέχρι και σύμβολο, υπήρξε και σε άλλες εποχές.
    Πολύ πιο χαρακτηριστική περίπτωση είναι το λιοντάρι, που μπαίνει σε θυρεούς και εθνόσημα ακόμα και της Φιλανδίας.

  14. christos k said

    6,7,8 …και το «μπούγιο» θέλει ψάξιμο. Τα λεξικά διαφωνούν για την προέλευσή του. Άλλωστε τώρα που θα ανοίξουν οι κυπριακές τράπεζες θα γίνει μπούγιο απο τον κόσμο που θα θέλει να τραβήξει τα χρήματά του και μάλλον γίνεται επίκαιρη η λέξη.

  15. Μαρία said

    13 Κυνοκέφαλους, μονόκερους… Δεν τα έχασες όλα.
    http://dytistonniptiron.wordpress.com/category/%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF
    %CF%81%CE%AF%CE%B5%CF%82-%CE%B3%CE%B9%CE%B1-%CE%BA%CF%85%CE%BD%CE%BF%CE%BA%CE%AD%CF%86%CE%B1%CE%BB%CE%BF%CF%85%CF%82/page/2/

  16. De http://tinyurl.com/cccy7te fabula narratur. 😉

  17. Ήδη η Βίβλος καταφέρεται εναντίον αυτών που αδικούν τη χήρα και το ορφανό, δηλαδή άτομα χωρίς προστάτη. Κάτι τέτοιο σημαίνει και ‘του φτωχού του δίκιο’ σε αντίθεση με ‘του στραβού το δίκιο’ που παραβιάζεται λόγω της αναπηρίας του.

    Δε νομίζω ότι αυτά συμπίπτουν με το ‘να μιλήσουμε έξω από τα δόντια’ (να μην ψιθυρίζουμε πίσω του), που επίσης διαφέρει από το ‘ορθά κοφτά’ που σημαίνει απλώς παρρησία ή και θυμό, όπω και το ‘του τα είπα έξω από τα δόντια’ και το ‘μη μασάς τα λόγια σου’ ή ‘μίλα ανοιχτά’, ‘πές τα καθαρά και ξάστερα’ κ.ο.κ.

    Οι φράσεις αυτές ποικίλλουν σημασιολογικά ανάλογα από το αν το συνοδό ρήμα είναι σε προστακτική, ενεστώτα ή παρελθοντικό χρόνο. π.χ. ‘της τα ξέρασε όλα ο ηλίθιος (με το νυ και με το σίγμα)’ είναι σχεδόν ακατανόητο στον ενεστώτα, ενώ στην προστακτική δεν νοείται ο χαρακτηρισμός του προσώπου.

    Νομίζω πως ‘του στραβού το δίκιο’ αποδίδεται πληρέστερα με το ‘πιζόκωλον’ που αναφέρθηκε, αυτόν που δεν βλέπει τι ακριβώς σκαρώνουμε (πρακτικά απόντα).

    Βέβαια οι εκφράσεις αυτές ανήκουν στον ζωντανό νεοελληνικό λόγο και είναι φυσικό να χρησιμοποιούνται σε διάφορες παραλλαγές ανάλογα με το ‘συνοδό νόημα’ που θέλει κάποιος να δώσει στη φραση του.

    Ούτε ο Γς δεν μπορεί να τις βάλει σε τάξη και να τις παγιοποιήσει (ελπίζω)

  18. @14 Χρήστο, buj πλήθος bujarisht σε αφθονία, άφθονα, σχεδόν συνώνυμο του me bollek . Ne shqip, αλβανιστί

  19. Aλίκη Στούκα said

    «Τη φράση τη βρίσκουμε, λογουχάρη, στον Παπαδιαμάντη, σε ένα απόσπασμα από το θαυμάσιο “Του μπουφ του πλι”, που νομίζω πως θα κέρδιζε αν δεν ήταν το μισό σε καθαρεύουσα:»
    Ν.Σαραντάκος.

    Χωρίς σχόλιο.

  20. Raptakis Dimitrios said

    Νίκο, μια χαρά λειτουργεί η φράση και στην καθαρεύουσα του Παπαδιαμάντη.

    Άλλες φράσεις, ειλικρινείας σημαντικές: παραπλήσια του «να την πω την αμαρτία μου: «[…], αμαρτία ξομολογημένη,[…]»

    και

    «μεταξύ κατεργαραίων ειλικρίνεια».

  21. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα. Οι φράσεις αυτές είναι ένα συνεχές, όπου μπορεί σε κάποια σημεία να υπάρχει επικάλυψη.

    19-20: Κατ’ εμέ, το «διά να είπωμεν την μαύρην αλήθειαν», τη στιγμή που υπαρχει το ολοζώντανο «για να πούμε τη μαύρη αλήθεια», ηχεί μεταφρασμένο και ψεύτικο, κι ας το έγραψε ο άγιος Παπαδιαμάντης.

    18: Θέλει ψάξιμο η ετυμολογία του μπούγιου, αλλά η δική σου εκδοχή είναι πειστικότερη από την τρέχουσα (ιταλ. buio).

  22. Μαρία said

    21 Θέλει ψάξιμο. Η παλιά σημασία, π.χ. στο Μακρυγιάννη, δεν έχει σχέση με το πλήθος, σημαίνει ορμή και αργότερα (Πανσέληνος, Τσίρκας) εντύπωση, φιγούρα.

  23. Raptakis Dimitrios said

    23: ασφαλώς κι ο Παπαδιαμάντης θα το έγραφε όπως λες στα διαλογικά μέρη!

  24. # 17

    Δεν είμαι ειδικός περί την Βίβλον αλλά κάτι εθιμικά που λέει ο ποιητής

    Ας τα ξεχάσω τώρα αυτά, ειν’ άλλη ιστορία
    Τους νόμους τώρα θε να πώ που έχουμε στη Τροία
    Αν οι Εβραίοι θεωρούν τελείως φυσικό
    Του πεθαμένου τη γυνή δίνουν στον αδελφό
    Εμείς στη Τροία έχουμε τον άλλονε θεσμόν
    Που ο πατήρ κληρονομεί εκ των νεκρών υιών
    της περιουσίας, των αγρών μα και των γυναικών

    δεν ισχύουν ; δεν έχουν ντε γιούρε προστάτη ;

    ή αναφέρεσαι σε σύζυγον και τέκνα ανάδελφου τινός ;

  25. spyroszer said

    Για να πω του στραβού το δίκιο δεν ήξερα ότι το δίκιο είχε τη σημασία του μερτικού. Πότε απέκτησε αυτή τη σημασία; γιατί βλέπω ότι ο Κριαράς δεν την έχει.

  26. sarant said

    25: Δεν είπα ότι το δίκιο είχε τη σημασία του μερτικού, ούτε είναι ανάγκη να υπάρχει αυτή η σημασία -όταν η μοιρασιά γίνει άδικη, του κλέβεις το δίκιο.

  27. spyroszer said

    Το είπα επειδή έτσι κατάλαβα τη φράση «να μην του κλέψουμε του στραβού το δίκιο».
    Πάντως εδώ, που το έψαξα λίγο, βλέπω ότι στο Λεξικογραφικό Δελτίο της Ακαδημίας γράφει ότι η λέξη δίκαιο σημαίνει στη νέα ελληνική το ανήκον σε κάποιον, αμοιβή και δη το μερίδιο διανεμόμενου πράγματος.
    http://books.google.gr/books?id=hh48AAAAIAAJ&q=%CF%84%CE%BF%CF%85+%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%B2%CE%BF%CF%85+%CF%84%CE%BF+%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BF&dq=%CF%84%CE%BF%CF%85+%CF%83%CF%84%CF%81%CE%B1%CE%B2%CE%BF%CF%85+%CF%84%CE%BF+%CE%B4%CE%B9%CE%BA%CE%B1%CE%B9%CE%BF&hl=el&sa=X&ei=k0NTUZ-1JuOY0AW-h4DwBw&ved=0CDYQ6AEwBQ

  28. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    >Τη φράση τη βρίσκουμε, λογουχάρη, στον Παπαδιαμάντη, σε ένα απόσπασμα από το θαυμάσιο “Του μπουφ του πλι”, που νομίζω πως θα κέρδιζε αν δεν ήταν το μισό σε καθαρεύουσα:

    Τί θὰ κέρδιζε;

  29. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Ὑπάρχει καὶ ἡ ἔκφραση «γιὰ νὰ κάνουμε καὶ τὸ συνήγορο τοῦ διαβόλου». Καὶ μιὰ κι ἀναφέραμε τὸ διάβολο νὰ θυμίσω ὅτι ἡ ἔκφραση «σπάει ὁ διάολος τὸ ποδάρι του» συχνὰ χρησιμοποιεῖται γιὰ νὰ δηλώσουμε τὴν πιθανότητα νὰ συμβῆ κάτι κακό ποὺ εἶναι ὅμως λάθος. Τὸ νὰ σπάση ὁ διάολος τὸ ποδάρι του εἶναι πάντα γιὰ καλό

  30. EΦΗ ΕΦΗ said

    «Δημήτριος τυφλός ουδέ βλέπει ουδέν παίζων αστράγαλους έκλεψεν αυτώ Ερμίας αστραγάλους». Επιγραφή στη Δήλο.
    Του στραβού το δίκιο, κυριολεκτικά εδώ, το διέσωσε στους αιώνες γράφοντάς το στον τοίχο, ένας τρίτος πιτσιρικάς, που παρακολουθούσε τον Ερμία να κάνει ζαβολιές στο Δημήτριο που είτανε τυφλός, καθώς παίζανε κότσια.
    Το ξανάγραψα προχτές σε σχέση με τους αστραγάλους αλλά τώρα ταιριάζει γάντι και βρήκα στη συνέχεια ότι υπάρχει σχετικό ανάγνωσμα στο Αναγνωστικό Ε΄Δημοτικού του 1955 από τον Παύλο Νιρβάνα.(Σελ. 94-95).

  31. EΦΗ ΕΦΗ said

    Και για του φτωχού το δίκιο :
    «Αργεί ο Θεός και σκα ο φτωχός»

  32. Προσγολίτης said

    29

    >Τὸ νὰ σπάση ὁ διάολος τὸ ποδάρι του εἶναι πάντα γιὰ καλό

    Και πάντα κακό για τον ίδιο το διάολο – αν και έχει πολλά

    Καλό ξημέρωμα σε όλους!

  33. sarant said

    28: Φυσικότητα θα κέρδιζε.

    29: Κανονικά ναι, η φρ. χρησιμοποιείται για το ανέλπιστο καλό. Αλλά την έχω πετύχει και για κακό.

  34. EΦΗ ΕΦΗ said

    Λέει ο περί ου ο λόγος αδικημένος «στραβός», φτωχός:

    «Εγώ δηλαδή στο πηγάδι εκατούρησα;»
    «Εμένα δε μ έκανε Μάνα;»
    «Εγώ περισσεύω;»

  35. Μαρία said

    33
    Για καλό δεν την άκουσα ποτέ.

  36. 29: Πιθανώς το γνωρίζετε, αλλά ο «συνήγορος του διαβόλου» αναφέρεται στην πρακτική της Ρωμαιοκαθολικής Εκκλησίας, όταν πρόκειται να αποφασίσει για την ανακήρυξη κάποιου ως αγίου, να αναθέτει σε ένα καρδινάλιο να ερευνήσει τα τυχόν μελανά σημεία που θα αποτελούσαν εμπόδιο στην αγιοποίηση. Ο καρδινάλιος αυτός λέγεται «συνήγορος του διαβόλου» (υπάρχει και ομώνυμο μυθιστόρημα του Morris West).
    Άσχετο με το θέμα, αλλά δημοσιεύθηκε σήμερα στη Guardian, και πιθανώς θα ενδιαφέρει τον Νικοκύρη και τους συνδαιτυμόνες του. Όπως διαβάζω, στη Σουηδία υπάρχει Συμβούλιο Γλώσσης που εποπτεύει την εισαγωγή νέων λέξεων στη σουηδική γλώσσα. Εδώ και μερικά χρόνια υπήρχε στην καθομιλουμένη (πλην ανεπίσημα) ο όρος ‘ogooglebar’ που σημαίνει κάτι που δεν βρίσκεται με αναζήτηση σε διαδίκτυο (οι παρόντες θα έλεγαν ότι ‘δεν γκουγκλίζεται’). Το Συμβούλιο θέλησε να περιλάβει επίσημα πλέον τον όρο στη γλώσσα με τον παραπάνω ορισμό. Σκόνταψε όμως στους δικηγόρους του κολοσσού που λέγεται Google, οι οποίοι δεν ήθελαν να χρησιμοποιείται το κατατεθειμένο όνομα της εταιρείας τους ως γενικός όρος αναζήτησης και ζητούσαν από το Συμβούλιο να αλλάξει τον ορισμό. Το Συμβούλιο αρνήθηκε, και απλώς διέγραψε τη λέξη από τη λίστα των νέων προσθηκών που ετοίμαζε. Όπως είπε η Ann Cederberg, η διευθύντρια του Συμβουλίου, «η Google ζήτησε από το Συμβούλιο Γλώσσης να τροποποιήσει τον ορισμό της λέξης. Σήμερα, αντί γι’ αυτό, απαλείφουμε τη λέξη, καταγράφοντας τη δυσαρέσκειά μας για τις προσπάθειες της Google να ελέγξει τη γλώσσα».
    [Σχετικός σύνδεσμος: http://www.guardian.co.uk/technology/2013/mar/27/google-sweden-ogooglebar ]

  37. sarant said

    35: *δεν θα σπάσει ο διάβολος το πόδι του;
    =πού θα πάει, δεν θ’αλλάξει η κατάσταση; δεν θα
    μου γελάσει κι εμένα η τύχη;
    Γ.Βενετσάνος, Λαογραφικά Σαντορίνης, τ.1,
    Παροιμίες και παροιμιώδεις φράσεις, σ.155

    : η τύχη εφάνη ανελπίστως ευνοϊκή.
    Σταματάκος, λ. διάβολος
    Λεξικό Δημητράκου, λ. διάβολος

    36: Το θέμα αυτό αναφέρθηκε προχτές στη Λεξιλογία, έχει πολύ ενδιαφέρον.

  38. EΦΗ ΕΦΗ said

    24. Για να πούμε και του στραβού (της στραβής) το δίκιο, καλύτερα με το συγγενή του νεκρού παρά με το νεκρό (αυτό το συνήθειο να τις χωματίζουνε μαζί με το θανόντα συμβίο)

  39. Μαρία said

    37
    Ξέρω τι λένε τα λεξικά αλλά δεν την άκουσα, είπα.

  40. Αρκεσινεύς said

    30. ΕΦΗ, βλ. σχ. 15 στις Αμοργιανές λέξεις, μέρος δεύτερο.

  41. EΦΗ ΕΦΗ said

    Άμα σπάει ο διόλος το πόδι του καθηλώνεται και δεν μπορεί να τρέξει να εμποδίσει το καλό (η δουλειά του είναι αυτή , να τρέχει για το κακό, να εμποδίζει το καλό).
    Το λέμε βέβαια και ειρωνικά οπότε σημαίνει το αντίθετο.
    Ο διάολος έχει πολλά και το ψέμα κοντά ποδάρια.
    Έβαλε ο διάολος την ουρά του, είναι σίγουρα για κακό.

  42. gryphon said

    Eγώ παλι δέν τήν έχω ακούσει ποτε για κακό .Ειναι παντα ευχή να ευοδοθει κατι το να σπασει ο διαολος το ποδαρι του και και εκφραση ανακουφισης οταν συμβαινει κατι καλο οταν λεμε το εσπασε.
    Πιστευω ουι προερχεται απο τήν πεποιθηση των ανθρωπων (παλαιοτερα τουλαχιστον που οι πιο πολλοι ανθρωποι πίστευαν σε αυτα τά πραγματα) πως ο Διαβολος φθονει τήν ευτυχια και τήν χαρα που προκαλει σε εναν καλο ανθρωπο η επιτευξη καποιου θεμιτου και καλου σκοπου και σπευδει παντα να εμποδισει τήν πραγματοποιηση του .
    Εξ ου και η ευχη να σπασει το ποδι του να μην προλαβει δηλαδη και το καλο για καποιον ανθρωπο να γινει.

  43. Αρκεσινεύς said

    Επειδή πιάσατε τους διαόλους, κούφιο του πειρασμού τ’ αυτί να μη γίνει και σε μας ό,τι έγινε στην Κύπρο. Έχουμε τώρα και τον πατάτα μπλούμ.

  44. sarant said

    43: Πολύ μου αρέσει αυτή η φράση!

    Απροπό, σε κάποια παλιότερη συζήτηση εδώ στο ιστολόγιο, είχε κάποιος αναφέρει μια φράση που τη λέγανε όποτε ήταν αναγκασμένοι να παινέψουν κάποιον κατά τα άλλα εχθρό/μισητό/αντιπαθή κτλ. Ας πούμε «Ο Μητσοτάκης, xxxxx, είχε δίκιο στο θέμα της ονομασίας της πΓΔΜ», όπου xxxx η φράση που έχω ξεχάσει.

  45. EΦΗ ΕΦΗ said

    43 «κούφια η ώρα που τ ακούει», «κουφό του πονηρού τ αυτί» μη γενεί του διαόλου το πανεγύρι.
    44. Μήπως η Ιμμόρ θύμησε το…»χάμαι θωρώ και λέω το» είχε δίκιο (π ανάθεμα). Κάπως σαν ξόρκι, επειδή είμαι αναγκασμένος να το παραδεχτώ.

  46. EΦΗ ΕΦΗ said

    45.Αρχηγέ ακόμη κι αν είν άλλο αυτό που ψάχνουμε, καταχάρηκα που με την προτροπή σου το θυμήθηκα. Αυτή η φράση είναι τέλεια. Θα κοιμηθώ ευτυχής.

  47. Μπουκανιέρος said

    44 xxxxx = κακός του καιρός

  48. Πέπε said

    «Να σπάσει ο διάολος το ποδάρι του» εγώ πάλι το έχω ακούσει σχεδόν αποκλειστικά για κακό. Συμφωνώ με όλους τους παραπάνω που υποστηρίζουν το αντίθετο, αλλά -ίσως λόγω σπασμένου τηλεφώνου- η εικόνα μου είναι ότι σήμερα η έκφραση χρησιμοποιείται με την αντίθετη από την κανονική της σημασία. Συγκεκριμένα, το λέμε (εσφαλμένα, επαναλαμβάνω, αλλά το λέμε) όταν προσπαθούμε να προβλέψουμε ακόμη και μια μάλλον απίθανη αναποδιά που μπορεί να προκύψει στα σχέδιά μας. (=Δεν είναι και πολύ πιθανό να σπάσει ο διάολος το ποδάρι του, αλλά επειδή καλό είναι να έχουμε κάθε ενδεχόμενο υπόψη μας, …)

  49. Αρκεσινεύς said

    Καλημέρα.
    Κακά τα ψέματα, όλοι, Ελλαδίτεςκαι Κύπριοι, στο ίδιο ζουμί βράζομε.

  50. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    33. Ὁ Παπαδιαμάντης εἶναι ἀπόλυτα φυσικός. Τὴν ἐποχὴ ἐκείνη φυσικὴ γλῶσσα τοῦ γραπτοῦ λόγου ἦταν ἡ καθαρεύουσα. Θὰ ἦταν ἀφύσικος ἂν ἔβαζε καὶ τοὺς διαλόγους στὴν καθαρεύουσα. Ἀντιθέτως οἱ διάλογοί του εἶναι ἀπολύτως φυσικοὶ καὶ πάντα στὴ ντοπιολαλιὰ τοῦ ὁμιλητῆ. Ἀφύσικοι ἀντιθέτως ἦταν πολλοὶ δημοτικιστὲς μὲ πρῶτο καὶ καλύτερο τὸ Ψυχάρη τὴ γλῶσσα τοῦ ὁποίου ὁ Ροΐδης ἀποκαλεῖ «δημοτικοτέρα τῆς δημοτικῆς» (ἢ κάπως ἔτσι, δὲ θυμᾶμαι τὴν ἔκφραση λέξη πρὸς λέξη). Ὁ Παπαδιαμάντης ἐπέλεξε τὴν καθαρεύουσα στὴ διήγηση, ὄχι λόγῳ ἰδεολογίας, ἀλλὰ γιατὶ αὐτὴ ἤξερε νὰ χειρίζεται στὸ γραπτὸ λόγο κι αὐτὸς εἶναι ὁ λόγος ποὺ εἶναι ἀπολύτως φυσικός.

  51. Αρκεσινεύς said

    Και ο γενναίος Καρκαβίτσας; Ο καθένας με τη χάρη του.

    Δε θα τον ήθελα τον Παπαδιαμάντη δημοτικιστή, αλλά αυτό το γράφω τώρα επειδή τον έχω γνωρίσει διαφορετικό.
    Ούτε τον Ροΐδη, ούτε τον Παπαδιαμάντη μπορώ να τους διαβάσω στη δημοτική.

  52. sarant said

    50: Για την εποχή του ήταν φυσικός ο Παπαδιαμάντης (μέσα στην αφύσικη διγλωσσία που επικρατούσε).

    48: Πράγματι, πολλοί το λένε έτσι -για απίθανη αναποδιά. Ξερωγώ, κάποιος έχει παρατηρήσει ότι δεν γίνεται κανένας έλεγχος και κάνει μια παρατυπία. Του λέει ο άλλος «Κι αν σπάσει ο διάολος το πόδι του και τα ελέγξουν;»

  53. # 30

    ήξεις αφίξεις ουκ εν πολέμω θνήξεις

    διαβάζεται και έτσι

    Ο Δημήτριος είναι τυφλός και δεν βλέπει (σημείον στίξης) κανένα κότσι δεν του έκλεψε ο Ερμίας παίζοντας κότσια

    και είναι πιο λογικό από το

    Ο Δημήτριος είναι τυφλός και δεν βλέπει τίποτε (σημείον στίξης) παιζοντας κότσια ο Ερμίας του έκλεψε κότσια (πόσα ; )

  54. Άρτεμη said

    Η ηλίθια ερώτηση τής ημέρας: το ostrich – και το αντίστοιχο γαλλικό- από πού προέρχονται;

  55. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    52. Χωρὶς τὴν «ἀφύσικη» διγλωσσία, θὰ μιλούσαμε σήμερα τὴ φυσικὴ γλῶσσα τοῦ Μακρυγιάννη, τὴν πρωτότυπη, ὄχι τὴ διασκευασμένη.

  56. sarant said

    54: Στρουθίον.

  57. marulaki said

    #29 Ναι, γιατί ο διάολος ή το κακό έχει πολλά ποδάρια (40; ) και όλο και κάποιο μπορεί να σπάσει. Καλημέρες κι από τα δώθε!

  58. skol said

    52β: Πρέπει να έχει διαφορά το «αν σπάσει ο διάολος το ποδάρι του» (κυρίως αρνητικό) από το «έσπασε ο διάολος το ποδάρι του»(κυρίως θετικό). Ειδικά το «γιατί αν σπάσει … » αν το γκουγλίσεις τα περισσότερα είναι αρνητικά.

  59. Αρκεσινεύς said

    53

    Δημήτριος τυφλός ουδέ βλέπει ουδέν παίζων αστραγάλους. Έκλεψεν αυτώ Ερμίας αστραγάλους.

    > Ο Δημήτριος είναι τυφλός και δεν βλέπει (σημείον στίξης) κανένα κότσι δεν του έκλεψε ο Ερμίας παίζοντας κότσια

    Σωστή σκέψη που όμως προσκρούει και σε γραμματικό και σε συντακτικό κανόνα. Επιπλέον το ένα αστραγάλους είναι περιττό.
    α. το ουδέν έπρεπε να είναι αρσενικό ουδένα και η τελευταία λ. να είναι γενική διαιρετική δηλ. αστραγάλων.

    Ο ΝΙρβάνας μεταφράζει: Ο Δ. είναι στραβός και δε βλέπει τίποτε, όταν παίζει κότσια. Ο Ε. του έκλεψε κάμποσα κότσια.

    Σωστά:κάποια κότσια.

  60. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    57.
    >Ναι, γιατί ο διάολος ή το κακό έχει πολλά ποδάρια…

    καὶ γι’αὐτὸ οἱ γυναῖκες ἔχουν πολλὰ παπούτσια 🙂

  61. Γς said

    60:
    >καὶ γι’αὐτὸ οἱ γυναῖκες ἔχουν πολλὰ παπούτσια

    Και θυμήθηκα την κυρία Μάρκος των Φιλιππίνων που είχε κάτι δεκάδες χιλιάδων παπούτσια.

    Κι η πλακίτσα μου:
    Ο Γς πριν δυο ώρες στο Ταμείο του Carrefour με τρία γυναικεία παπούτσια.
    Η ταμίας χτυπάει το ένα ζευγάρι και σταματάει.
    -Δεν μπορείτε να αγοράσετε μόνο ένα παπούτσι.
    -Μα θα το πληρώσω σαν ζευγάρι.
    -Δεν γίνετει κύριε.
    -Μα
    -Δεν γίνεται.
    Επιμένω. Κι απάνω που ήταν απάνω να φωνάξει τους σεκιουριτάδες φτάνει η κυρά μου με τις πατερίτσες κούτσα-κούτσα φορώντας στο πόδι της με τα εγκαύματα το άλλο παπούτσι του ζεύγους.

  62. #59

    Το έχω δει το συντακτικό «κενό» που μπορεί να οφείλεται στην παράλειψη μιας ή περισσοτέρων λέξεων, ακόμα και σε «τυπογραφικό» λάθος, πράγμα όχι σπάνιο σε επιγραφές, ειδικά σε εγχάρακτες που δεν σηκώνουν διόρθωση.

    Και στου Νιρβάνα την ερμηνεία υπάρχει λαθος το ουδέ-ουδέν διπλή άρνηση στην ίδια πρόταση είναι της νεοελληνικής συνήθεια ίσως, όχι σε αρχαίο κείμενο, δηλαδή το ου βλέπει ουδέν, δεν στέκει, μετά το βλέπει υπάρχει σημείον στίξης

  63. sarant said

    58: Εύστοχο!

  64. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    59, 62.
    Το παιδί (σε παιδί αποδίδεται η χάραξη),δεν μπορεί να έκανε λάθος; 🙂 . Είναι και παλιά η απόδοση του Νιρβάνα, όπως τη βάζει στο στόμα αρχαιολόγου. Σήμερα άραγε τί να λένε οι σύγχρονοι ξεναγοί στη Δήλο γι αυτό; (Δεν έχω πάει στη Δήλο. Κατά τις Δήλες, που λέει η Μέλπω Αξιώτη περιγράφοντας, από τη Μύκονο, πουλιά να πετούν προς τα κει)

  65. Αρκεσινεύς said

    62, 63

    α. Ο Νιρβάνας γράφει πως η επιγραφή είναι του 450 π.Χ., όμως η όλη διατύπωση παραπέμπει σε ρωμαϊκή περίοδο παρά σε κλασική εποχή.
    β.Επειδή όμως είναι γραμμένη από παιδί, τα λάθη, κάθε είδους, είναι αναμενόμενα.
    γ.Εξακολουθώ να πιστεύω πως ο χαράκτης νοούσε το σημείο στίξης μετά το ΑΣΤΡΑΓΑΛΟΥΣ θέλοντας να τονίσει αιτιολογία (αφού ο Δ. είναι τυφλός, τον κλέβουν) και όχι μετά το ΟΥΔΕ, για να τονίσει εναντίωση (αν και και είναι τυφλός ο Δ., δεν τον κλέβουν).
    δ. Μετά την απομάκρυνσιν εκ του ταμείου ουδέν λάθος αναγνωρίζει ο ταμίας. Εμείς τελικά ποιο λάθος θα επικαλεστούμε;
    ε. Από τη Β΄ Γυμνασίου είχα αμφιβολίες για τη γνησιότητα της επιγραφής. Μήπως ο Νιρβάνας την επινόησε για να δώσει ένα χαριτωμένο ύφος στο γραπτό του; Όποιος έχει πρόσβαση στο corpus IG ας μας διαφωτίσει.

  66. spiral architect said

    Για να λέμε και του στραβού το δίκιο έτσι πράττουν οι τραπεζίται. 😀
    (φρέσκο)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: