Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο Ιωάννης Ντερζίνης δεν μένει πια εδώ!

Posted by sarant στο 2 Μαΐου, 2013


 

egg-basket-largeΜια και σήμερα βάφουμε τ’ αβγά, σκέφτομαι να παρουσιάσω ένα παλιότερό μου άρθρο, δημοσιευμένο τις πρώτες μέρες του ιστολογίου, δηλαδή πριν τέσσερα και βάλε χρόνια, που αναφέρεται σε αβγά, αν και όχι σε κόκκινα (για τα κόκκινα αβγά θα έχω υλικό τις επόμενες μέρες, οπότε δεν θα μείνουν παραπονεμένα). Αλλά ποιος είναι ο Ιωάννης Ντερζίνης του τίτλου; Θα έλεγα ότι είναι ο διασημότερος αβγουλάς όλων των εποχών -ή τέλος πάντων αυτός που αξιώθηκε την υστεροφημία για μεγαλύτερο διάστημα. Σκεφτείτε μόνο ότι έχουν περάσει τριακόσια χρόνια από την εποχή που έζησε, κι ακόμα τον μνημονεύουν κάποιοι! Αλλά καλύτερα να πάρω τα πράγματα με τη σειρά.

Ο Ντερζίνης μνημονεύεται στις σημερινές πηγές διότι υποτίθεται πως έχει σχέση με τη γέννηση της φράσης «έχασε τ’ αβγά και τα καλάθια». Η φράση είναι πασίγνωστη. Τη λέμε για κάποιον που έπαθε ολοκληρωτική καταστροφή ή για κάποιον που τα έχει χάσει και έχει πελαγώσει. Χρησιμοποιείται συχνά, τόσο στην καθημερινή ομιλία όσο και στον δημοσιογραφικό λόγο. Πολλοί χρησιμοποιούν μια παραλλαγή της, «έχασε τ’ αβγά και τα πασχάλια», για την οποία θα πούμε στο τέλος του άρθρου.

Στο Διαδίκτυο κυκλοφορεί μια εντελώς αστήριχτη εξήγηση για την προέλευση της φράσης «έχασε τ’ αβγά και τα καλάθια». Το κακό είναι ότι η εξήγηση αυτή, που προέρχεται από το βιβλίο «Λέξεις και φράσεις παροιμιώδεις» του Τάκη Νατσούλη, έχει αναδημοσιευτεί και αλλού, ακόμα και στην εφημερίδα «Τα Νέα» (και μάλιστα δυο φορές τα τελευταία χρόνια: 12.3.2003 και 18.3.2004). Και όσο  αναδημοσιεύεται μια πατάτα, τόσο ριζώνει. (Για να μην παρεξηγηθώ: ο Νατσούλης έχει μαζέψει πολύ υλικό στο βιβλίο του· δυστυχώς, η έλλειψη συστήματος, η τσαπατσουλιά στην παράθεση των πηγών και η τάση του να προσπαθεί να βρει με το ζόρι μια ιστορική εξήγηση για κάθε φράση, μειώνουν καίρια την αξία του έργου του).

Αλλά ποια είναι επιτέλους η περίφημη εξήγηση του Νατσούλη; Το δημοσίευμα των Νέων είναι πια κλειδωμένο στους μη συνδρομητές, μη χάσει η Βενετιά βελόνι, αλλά έχω κρατήσει από παλιότερα το κείμενο (που άλλωστε το έχουν αναδημοσιεύσει, σαν τους στραβούς που πάνε στον Άδη, δεκάδες ιστότοποι):

 Για κάποιον που τρομάζει ή σαστίζει εύκολα, συνήθως λέμε «έχασε τ’ αβγά και τα καλάθια». Η φράση αυτή έμεινε στις νεώτερες γενιές από το 1688, όταν την Αθήνα είχε καταλάβει ο Μοροζίνης με τα στρατεύματά του. Την εποχή εκείνη είχε πέσει πανώλη και τα κρούσματα ήταν χιλιάδες. Οι στρατιώτες του Μοροζίνη είχαν αρχίσει να αποδεκατίζονται. Τα χωράφια γύρω από την Αθήνα είχαν μετατραπεί σε νεκροταφεία. Τότε, πολλοί Αθηναίοι για να σωθούν πήραν τις οικογένειές τους και τράβηξαν για τα νησιά. Ανάμεσα σ’ εκείνους ήταν και ο Ιωάννης Ντερζίνης ή Ντερτσίνης, που έκανε εμπόριο αβγών. Για να μην αφήσει το εμπόρευμά του να χαλάσει, αποφάσισε να το πάρει μαζί του, με την ελπίδα να το πουλήσει. Όμως, στον δρόμο τούς επιτέθηκαν Αλγερινοί κουρσάροι και τους έπιασαν. Οι νέοι κρατήθηκαν αιχμάλωτοι, ενώ τον Ντερτσίνη, που ήταν ηλικιωμένος και άρρωστος, τον άφησαν ελεύθερο. Έτσι, αναγκάστηκε να γυρίσει πίσω στην Αθήνα. Και όπως γράφει χαρακτηριστικά ο συγγραφέας και δημοσιογράφος Τάκης Νατσούλης στο βιβλίο του «Λέξεις και Φράσεις Παροιμιώδεις» (Εκδόσεις Σμυρνιωτάκης), αρκετοί τον επισκέπτονταν για να μάθουν για την τύχη των συγγενών τους που είχαν πιαστεί αιχμάλωτοι από τους Αλγερινούς. Σε μια Αθηναία που έχασε τον άντρα της και έκλαιγε σπαρακτικά, ο Ντερτσίνης τής είπε: «Η αφεντιά σου κλαις για τον άντρα σου. Αμ, τι να πω κι εγώ ο κακομοίρης που έχασα τ’ αβγά και τα καλάθια»; Η φράση του αβγουλά έμεινε μέχρι τις μέρες μας, με διαφορετική όμως σημασία.

Τώρα, εγώ κάπου έχω ξαναγράψει ότι όταν βλέπω μια παροιμιακή φράση να εξηγείται με αναφορά σε ιστορικό πρόσωπο, κουμπώνομαι. Η πείρα μου λέει ότι το 90% των εξηγήσεων που παραπέμπουν σε ένα ιστορικό γεγονός, πρόσωπο κτλ. είναι κατασκευασμένες εκ των υστέρων. Όμως, το κακό είναι ότι αυτές οι ευφάνταστες εξηγήσεις είναι πολλές φορές τρομαχτικά δύσκολο ν’ ανασκευαστούν -είναι αυτό που λέμε για τον παλαβό που πετάει άσκεφτα την πέτρα στο πηγάδι και πρέπει σαράντα γνωστικοί να πολεμήσουν να τη βγάλουν. Πώς να αποδείξεις ότι ένα γεγονός δεν συνέβη; Πώς να αποδείξεις ότι ακόμα κι αν είναι αληθινό το γεγονός με τον Ντερτσίνη η φράση δεν γεννήθηκε από εκεί;

Όμως ο θεός αγαπάει και τον νοικοκύρη, ή ακόμα και τον Νικοκύρη. Διότι το υποτιθέμενο γεγονός με τον Ντερτσίνη ή Ντερζίνη είναι χρονολογημένο. Και επιπλέον, η φράση αυτή, επειδή έχει σαν βασική της λέξη το «αβγό», βρίσκεται στο δημοσιευμένο τμήμα των Παροιμιών του Πολίτη (από το Α ως την αρχή του Ε, ενώ τα υπόλοιπα μένουν να τα τρώει το σαράκι σε κάποιαν αποθήκη, προς δόξαν του ελληνικού κράτους που ακόμα και τον καιρό των παχιών αγελάδων δεν αξιώθηκε να διαθέσει ένα μικρό κλάσμα των όσων τσέπωσε ο τελευταίος ανθυπολυμεώνας, για να τυπωθεί ένα πραγματικά εθνικό έργο!). Και ανατρέχοντας στον Πολίτη, δεν βρίσκω μεν τίποτε για τον Μοροζίνι, τον Ντερζίνη και λοιπούς αγρίους, βρίσκω όμως ότι την παροιμιώδη αυτή φράση την έχει καταγράψει ο Βάρνερ στη συλλογή του.

Ποιος Βάρνερ; Ο Λέβινους Βάρνερ, ένας ανατολιστής που έζησε πολλά χρόνια στην Κωνσταντινούπολη ως εκπρόσωπος της ολλανδικής κυβέρνησης και έγραψε πολλά και ποικίλα, μεταξύ των οποίων ελληνικό ενδιαφέρον έχει η συλλογή παροιμιών τις οποίες συγκέντρωσε, και που διασώζουν μάλιστα τη λαλούμενη μορφή της γλώσσας μας, διότι ο Βάρνερ δεν ήταν λογιότατος να εξαρχαΐζει τις παροιμίες, τις κατέγραφε όπως τις άκουγε· ενώ ο ιερομόναχος Παρθένιος Κατζιούλης, που επίσης καταγράφει την παροιμία (λίγο αργότερα) θεωρεί καλό να της αλλάξει τα φώτα: Απίεσαν ωά και κάλαθοι, γράφει.

Ενώ ο Βάρνερ καταγράφει πιστότερα: «Έχασε τα αβγά και το καλάθι». Και την εξηγεί, λατινικά: Notatur totius facultatis ruina. Πρόχειρα καταλαβαίνουμε ότι η παροιμία σημαίνει ότι κάποιος καταστράφηκε ολοσχερώς. Το πιο σημαντικό είναι πως ο Βάρνερ, τιμημένο να ‘ναι τ’ όνομά του, έφυγε από τον μάταιο τούτο κόσμο το 1665. Πότε έγραψε τη συλλογή του δεν ξέρουμε, διότι δεν την εξέδωσε σε βιβλίο, στα χαρτιά του βρέθηκε, αλλά πάντως όχι αργότερα από το 1665. Άρα, αποκλείεται να ισχύει η ευφάνταστη εξήγηση του Νατσούλη, ότι η φράση γεννήθηκε από ιστορικό γεγονός που έγινε το 1688, διότι ο Βάρνερ ήταν μεν μέγας και τρανός ανατολιστής αλλά προφήτης δεν ήταν! Είπαμε, ο θεός αγαπάει τον Νικοκύρη καμιά φορά.

Οπότε; Και τι θα κάνουμε χωρίς Ντερζίνη; Πώς θα εξηγήσουμε τη φράση; Μα, δεν θέλει και πολλή φιλοσοφία, δεν είναι δα και τόσο σπάνιο συμβάν να πηγαίνει ο αβγουλάς στο παζάρι να πουλήσει την πραμάτεια του και να του τύχει στο δρόμο καταιγίδα ή να τον κλέψουν ενώ κοιμάται ή να πάθει κάτι άλλο και να χάσει και τ’ αβγά και τα καλάθια! Όχι ένας, μα χίλιοι δεκατρείς αβγουλάδες θα ‘χουν πάθει παρόμοιες συμφορές στο παρελθόν. Από εκεί ασφαλώς θα βγήκε η φράση. Κι όμως, ο πολύς κόσμος νιώθει ανασφάλεια αν δεν έχει προσδιορισμένη, επώνυμη προέλευση. Ενώ τους πετάς έναν Τζερτζίνη (ή όπως αλλιώς λέγεται, σάμπως έχει σημασία; ) στα μούτρα, χωρίς καμιά πηγή, χωρίς καμιά βάση, και το δέχονται ασμένως. Και το αναπαράγουν, και το αναδημοσιεύουν, και το βάζουν και στα «Νέα». Και μάλιστα δυο φορές, για να το εμπεδώσουμε.

Τελειώσαμε; Όχι ακριβώς. Καταρχάς, πριν κλείσω, να πω ότι η φράση «έχασε τ’ αβγά και τα καλάθια» πολύ συχνά ακούγεται σε παραλλαγή: «έχασε τ’ αβγά και τα πασχάλια». Κανονικά, αυτή η φράση είναι λαθεμένη, συμφυρμός της «έχασε τ’ αβγά και τα καλάθια» και της «έχασε τα πασχάλια» που τη λέμε για κάποιον που τα έχει χαμένα, όπως τον παλιό καιρό οι παπάδες που έχαναν τους τυφλοσούρτες τους και δεν ήξεραν πότε πέφτει το Πάσχα. Κι επειδή το Πάσχα είναι δεμένο με τ’ αβγά τα κόκκινα, εύλογο είναι να συμφύρονται οι δυο φράσεις. Και μάλιστα χωρίς να έχει βάλει το χεράκι του κανείς Ντερζίνης ή Ντερτσίνης.

Έτσι τελείωνε το παλιό μου άρθρο, του 2009, αλλά τώρα που ξανακοίταξα το θέμα διαπίστωσα ότι φάνηκα κάπως αυστηρός απέναντι στον Νατσούλη, για τον απλό λόγο ότι η θεωρία περί Ντερτζίνη δεν είναι δική του, αλλά την παραθέτουν και πιο έγκυροι, που θα έπρεπε να προσέχουν περισσότερο. Καταρχάς, ο σχετικά έγκυρος Άνθιμος Παπαδόπουλος στα Φρασεολογικά του, μια μεγάλη εργασία για τις νεοελληνικές ιδιωματικές φράσεις που δημοσιεύτηκε στις δεκαετίες του 1940 και του 1950 στο Λεξικογραφικό Δελτίο της Ακαδημίας (σε 4 συνέχειες), επίσης δίνει ως εξήγηση της φράσης την ιστορία του Ντερζίνη. Το ότι και ο Παπαδόπουλος αναφέρει τα περί Ντερζίνη δεν κάνει βασιμότερη την άποψη, αφού το χρονολογικό κριτήριο είναι αμείλικτο, κάτι που έγινε το 1688 δεν μπορεί να γέννησε μια φράση που ήταν ήδη κοινή το 1650 εκτός αν καμπυλώνουμε τον χωροχρόνο· δίνει όμως ένα ελαφρυντικό στον Νατσούλη, ότι δεν είναι ο μόνος ούτε ο πρώτος που αναπαράγει τον μύθο. (Ο Παπαδόπουλος παραθέτει ως πηγή του δημοσίευμα του… περιοδικού Θησαυρός, γι’ αυτό και πιο πάνω γράφω πως ήταν «σχετικά» έγκυρος).

Θα μπορούσαμε βέβαια να πούμε ότι ο Παπαδόπουλος δικαιολογείται κι αυτός, αφού έγραφε πριν από 60 χρόνια, όσο κι αν η επίκληση του Θησαυρού ως πηγής παραπάει. Πώς όμως να δικαιολογήσω το λεξικό Μπαμπινιώτη, το οποίο, εν έτει 2012, στο λήμμα «αβγό», θεωρεί πιθανή την προέλευση της φράσης «έχασε τ’ αβγά και τα καλάθια» από το πάθημα του Ντερζίνη το 1688; Και τον Βάρνερ ή τον Πολίτη να μην είχε πρόχειρο, ένας πεπειραμένος λεξικογράφος του 21ου αιώνα θα έπρεπε να ξέρει ότι παρόμοιες εξηγήσεις συνήθως είναι κατασκευασμένες και να παρακινηθεί να το ψάξει περισσότερο ή, στο τέλος-τέλος, να μη βάλει την ύποπτη πληροφορία. Επειδή όμως οι άνθρωποι του λεξικού Μπαμπινιώτη έχουν δείξει ότι διορθώνουν τα λάθη τους που επισημαίνονται δημόσια, το γράφω κι εδώ ώστε να διορθωθεί σε επόμενη έκδοση.

Όχι τίποτε άλλο, καιρός είναι πια να αναπαυθεί κι ο Ιωάννης Ντερζίνης.

66 Σχόλια προς “Ο Ιωάννης Ντερζίνης δεν μένει πια εδώ!”

  1. spyroszer said

    Καλημέρα, πολύ ωραίο !!!! (να σχολιάσω κι εγώ πρώτος μια φορά).

  2. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂
    Στέκομαι στο επουσιώδες της σημερινής ανάρτησης, στο κλείδωμα του άρθρου των ηλεΝέων του 2004. 😮
    Τι κερδίζει ο ΔΟΛ, τι νομίζει ότι θα κερδίσει περαιτέρω, ή για να γίνω κακός χρονιάρες μέρες, έχει δα συντάκτες τέτοιου πνευματικού βεληνεκούς, που τα άρθρα τους να χρήζουν πληρωμής; 😛
    Ισως να χρειαστεί ένα αφιέρωμα για την επί πληρωμή έντυπη δημοσιογραφία στην εποχή του διαδικτύου, τους συντελεστές της, τους αχρημάτιστους μπλόγκερς καθώς και στη συνακόλουθη συμπεριφορά μας απέναντί τους.

  3. Νέο Kid Στο Block said

    2. Καλημέρα! Ωραίος τυπικός τεκμαρτός 🙂 Νικοκύρης.
    Αλλά έχω μια μικρή ένσταση Νίκο. Σήμερα ,μόνο με την έννοια «πελάγωσε» δεν το λέμε το «έχασε αυγά και καλάθια/πασχάλια» ; Προσωπικά, δεν το έχω ακούσει ποτέ (ούτε το έχω χρησιμοποιησει ο ίδιος) με την ,ας την πούμε αρχική έννοια της ολοκληρωτικής καταστροφής. Είμαι ο μόνος;
    Πιο σύνηθες σήμερα ίσως είναι το «έχασε την μπάλα» …σαν την Μπάρτσα ψες.

  4. Νέο Kid Στο Block said

    3. (συνέχεια)..Tώρα βέβαια θα μου πεις οι δύο καταστάσεις/έννοιες, της καταστροφής και του πελαγώματος/μπλακ άουτ μπορούν κάλλιστα να συνυπάρχουν και ακόμη και η μία να προκύπτει σαν επακόλουθο-συνέπεια της άλλης. 🙂

  5. sarant said

    Ευχαριστώ για τα πρώτα σχόλια!

    2: Το θέμα με ενδιαφέρει και κάνω νύξεις πότε-πότε. Χρειάζεται ένα άρθρο, έχεις δίκιο.

    3: Δεν έχεις άδικο για τη σημερινή χρήση, που συχνότερα είναι το πελάγωμα και σπανιότερα η ολοκληρωτική καταστροφή (και βέβαια δίκιο έχεις στο 4, ότι αυτά συχνά πάνε μαζί). Από την άλλη, εδώ, ας πούμε, κάτι δικοί σου, έχουν ακόμα την παλιά χρήση, νομίζω:
    http://www.epanenosi.com/index.php/archives/918

  6. spyroszer said

    «Δια γέλοια, είπαν του Κολοκοτρώνη, είμεθα; Και δια τι, είπεν, είμεθα. Τα εχάσατε με δέκα παληότουρκους; έχετε υπομονήν και σε ολίγες ημέρες θα τους στεναχωρήσω πουθενά και θα τους κάμω να χάσουν τα αυγά με τα καλάθια. Τι ήθελαν οι Μουρτάτιδες εις τον Μωριά όπου ήλθανε;»
    Από τη παροιμία αυτή να βγήκε και η φράση «τα έχασα»;
    http://books.google.gr/books?id=7y1CAAAAcAAJ&pg=PA189&dq=%CE%B1%CE%B2%CE%B3%CE%B1+%CE%BA%CE%B1%CE%B9+%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%B8%CE%B9%CE%B1&hl=el&sa=X&ei=sRSCUcDkJIvptQa5ooGoDQ&ved=0CFAQ6AEwBzgU#v=onepage&q=%CE%B1%CE%B2%CE%B3%CE%B1%20%CE%BA%CE%B1%CE%B9%20%CE%BA%CE%B1%CE%BB%CE%B1%CE%B8%CE%B9%CE%B1&f=false

  7. munich said

    καλημέρα! δεν διάβασα ακόμη το άρθρο, ούτε είδα το ματς χθες αλλά σίγουρα θα δω τον τελικό στις 25 του μηνός! Αντε να δούμε…

  8. – Το δημοσίευμα των Νέων είναι πια κλειδωμένο στους μη συνδρομητές, μη χάσει η Βενετιά βελόνι
    – (που άλλωστε το έχουν αναδημοσιεύσει, σαν τους στραβούς που πάνε στον Άδη, δεκάδες ιστότοποι)
    – κάτι που έγινε το 1688 δεν μπορεί να γέννησε μια φράση που ήταν ήδη κοινή το 1650 εκτός αν καμπυλώνουμε τον χωροχρόνο
    – Ενώ τους πετάς έναν Τζερτζίνη
    Ντερζίνης / Ντερτζίνης / Ντερτσίνης / Τζερτζίνης

    Όταν ο Νικοκύρης έχει κέφια για λεπτή ειρωνία (είτε τώρα, είτα πριν από 4 χρόνια) δεν παίζεται.

  9. 3, 5γ: Μου κάνει εντύπωση αυτό που λέτε, γιατί εγώ στο μυαλό μου μόνο με την έννοια της χρεωκοπίας το είχα, καθόλου με την έννοια του πελαγώματος.

  10. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα σχόλια και τα καλά λόγια 🙂

    6: Ενδιαφέρουσα η πρώιμη ανεύρεση του «τα έχασα». Δεν νομίζω να βγήκε από την παροιμία με τ’ αυγά (μάλλον από τα λογικά) αλλά έχει πολύ ενδιαφέρον.

    9: Πολύ χρήσιμο κι αυτό που λες.

  11. Αρκεσινεύς said

    https://sarantakos.wordpress.com/2013/02/11/xa-nosokomeia/

    Ξεκινάω με μια διευκρίνιση ορθογραφικού χαρακτήρα, κυρίως για τους περιστασιακούς επισκέπτες του ιστολογίου: εδώ και λίγο καιρό, το ιστολόγιο έχει υιοθετήσει, ύστερα από πρόταση εκλεκτού φίλου, την ορθογραφία “Χρυσαβγίτες”, με σκοπό να αποσυνδέσει ορθογραφικά-οπτικά το ναζιστικό μόρφωμα από την όμορφη λέξη “αυγή” και να το κάνει συναφές με τα αβγά. Βέβαια, η λέξη “αυγό/αβγό” έχει διπλή ορθογραφία, το Λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής προτιμά “αυγό” (κι εγώ μαζί του), ο Μπαμπινιώτης υιοθετεί την γραφή “αβγό” που είχε εισηγηθεί πρώτος ο Γ. Χατζιδάκις, ενώ στα σχολικά βιβλία βρίσκει κανείς και τους δύο τύπους (με συχνότερο το ‘αυγό’).

    Γιατί διαφοροποιηθήκαμε; Τότε και αφτί;

  12. sarant said

    11: Για συνέπεια προς το «χρυσαβγίτης», και επειδή δεν είναι και θέμα τιμής ή ουσίας, γράφω αβγό (όταν το θυμάμαι).

  13. Παναγιώτης Π. Παπαγιαβής said

    Υπέροχο το άρθρο !
    Σ’ αυτό το σημείο θέλω να ρωτήσω : Στη λέξη ‘ΨΥΧΑΓΩΓΙΑ’ έχουμε να πούμε κι άλλα πέραν του , ευκόλως , γνωστού και βαρύγδουπου , «αγωγή ψυχής» . Άλλές ερμηνείες περί της «καταγωγής» της ψυχαγωγίας υπάρχουν ;
    Οι αγωγοι ψύχους που υπήρχαν (;) , στην αρχαιότητα σε σήραγγες (μεταλεία κ.λπ.) , για την ενδιαμεση ξεκούραση των εργατών , έχει σχέση ; Και μεταφορικά να έχει ‘έλθει’ , σήμερα ;
    Ψυχαγωγία = Ψυχαγωγή , ή όχι ;

  14. […]  https://sarantakos.wordpress.com/2013/05/02/nterzinis/ […]

  15. munich said

    πολύ καλή ανάρτηση και ευχαριστώ πολύ!
    «λυμεώνας» η λέξη που αναζήτησα σήμερα στο λεξικό σα συνεπής λαζοντόιτς και παραθέτω την εξήγηση «αυτός που προξενεί εκτεταμένες καταστροφές, που εκμεταλλεύεται κτ. στυγνά και αδίστακτα ως την τελική καταστροφή: Λυμεώνες της πατρίδας / του δημόσιου χρήματος.»

  16. sarant said

    13: Η σημασία «ψυχαγωγία = αγωγή της ψυχής» είναι μεταγενέστερη. Αρχικά, ψυχαγωγός ήταν αυτός που οδηγούσε τις ψυχές στον Άδη και μετά ψυχαγωγία η `ανάκληση των ψυχών των νεκρών΄

  17. Οπως τα ξέρω εγώ, έχασα τα αβγά και τα καλάθια σημαίνει ότι το χαρτοπαικτικόν ταπί και ψύχραιμος, ήγουν ολοκληρωτική καταστροφή
    ενώ το πελάγωσα σημαίνει αδράνεια γιατί δεν μπορώ να αποφασίσω την επόμενη κίνηση μου, ήγουν άγνοια της κρατούσης ατάστασης

  18. « Μα, δεν θέλει και πολλή φιλοσοφία, δεν είναι δα και τόσο σπάνιο συμβάν να πηγαίνει ο αβγουλάς στο παζάρι να πουλήσει την πραμάτεια του και να του τύχει στο δρόμο καταιγίδα ή να τον κλέψουν ενώ κοιμάται ή να πάθει κάτι άλλο και να χάσει και τ’ αβγά και τα καλάθια! Όχι ένας, μα χίλιοι δεκατρείς αβγουλάδες θα ‘χουν πάθει παρόμοιες συμφορές στο παρελθόν. Από εκεί ασφαλώς θα βγήκε η φράση. »

    Αυτό εδώ είναι εντελώς λάθος. Για να φιαχτεί μιά παροιμία δεν αρκεί η επανάληψη. Βρέστε μόνοι σας τον λόγο.

  19. sarant said

    18: Σωστά. Και η παροιμία «κάλλιο γαϊδουρόδενε παρά γαϊδουρογύρευε» δεν γεννήθηκε από τις αναρίθμητες περιπτώσεις γαϊδουριών που τα αφεντικά τους παρέλειψαν να τα δέσουν, αλλά από ένα επεισόδιο που έγινε το 1432 στο Μούχλι, όταν ο υπηρέτης του άρχοντα Παλαιολόγου ξέχασε να δέσει το γάιδαρο κι αυτός πέρασε στην επικράτεια των Βενετών. Επίσης το «μ’ ένα σμπάρο δυο τρυγόνια» βγήκε από τον Οδυσσέα Ανδρούτσο, ο οποίος μια μέρα (τον Απρίλιο του 1819) που είχε βγει για κυνήγι πέτυχε αυτό το κατόρθωμα. Και το «Κάποιο λάκκο έχει η φάβα» ειπώθηκε στον μυστικό δείπνο, μέρες που είναι.

  20. Και μετά οι πειρατές, φτιάξαν ομελέτα με τα αυγά του του Ντερτσίνη και κάνανε μυστικό δείπνο. Σα σήμερα ήταν.

  21. Νέο Kid Στο Block said

    Και μετά οι πειρατές βάλαν τα αβγά στην πλώρη του καραβιού και κίνησαν για πέρα από την Μπαμπαριά. Έγιναν οι πρώτοι eggs-plorers!

  22. Alexis said

    Επίσης στην Κρήτη κάποτε ήτανε ένας Μανώλης, οικοδόμος στο επάγγελμα, που γυρνούσε στα χωριά και έκλεινε δουλειές για να χτίσει σπίτια. Μετά τσέπωνε τις προκαταβολές που του δίναν για ν’ αγοράσει υλικά, και εξαφανιζόταν.
    Απ’ αυτόν έχει βγει η παροιμία «ο Μανώλης με τα λόγια χτίζει ανώγια και κατώγια».

  23. Νέο Kid Στο Block said

    Κουίζ: Πώς μπορείς πάνω σε ένα πειρατικό καράβι , να ρίξεις ένα αβγό (Ντερτσινάτο και δίκροκο) ,αυτό να πέσει για 6 μέτρα και να μη σπάσει;

  24. spiral architect said

    @18~22: Το » … και δέκα αυγά Τουρκίας» από που βγήκε;
    (γιατί το σλανγκ μας μπέρδεψε) 🙄

  25. mitsi vrasi said

    Έξοχα δροσερή και κεφάτη ανάρτηση!
    19, 20, 21: έκανα καινούργιο συκώτι απ’ τα γέλια! Να’στε καλά όλοι, καλή ξεκούραση!

  26. mitsi vrasi said

    24 Έναντι των οκτώ και έξι (τούβλων; -αυτό δεν το’χα ξανακούσει); Μήπως τα στρογγυλοποίησαν; Το οκτώ δε λέει, ενώ κοτζάμ δέκα!

  27. sarant said

    Eυχαριστώ για τα νεότερα!

    24: Να πω την αλήθεια, τον πλατειασμό με τα όρθια τούβλα δεν τον είχα ξανακούσει. Αλλά προφανώς βγήκε από το εργοτάξιο που έχτιζε το γιοφύρι της Άρτας, όταν μια μέρα… (η συνέχεια επί της οθόνης)

  28. Γράφετε χαζομάρες.
    Οι παροιμίες δεν είναι κοινοτοπίες και δεν αναφέρονται στο κοινώς γνωστό. Η κατασκευή τους μοιάζει με την κατασκευή των παραμυθιών
    και των δημοτικών τραγουδιών.
    Δεν μεταφέρουνε μία «κοινή αλήθεια» γιατί οι άνθρωποι που έζησαν τον 16ο και 17ο αιώνα, δεν έμοιαζαν καθόλου στις αφεντιές σας και δεν ήξεραν ούτε μπορούσαν να εκφράσουν μία «κοινή αλήθεια.» Ενα ξεχωριστό γεγονός τους οδηγούσε στην δημιουργία της παροιμίας και όχι η ρουτίνα της ζωής.

  29. Νίκος Μαστρακούλης said

    28: Αν πουλάς αυγά, το να χάσεις τα αυγά και τα καλάθια είναι οπωσδήποτε ένα ξεχωριστό γεγονός.

  30. Νέο Kid Στο Block said

    «οι άνθρωποι που έζησαν τον 16ο και 17ο αιώνα, δεν έμοιαζαν καθόλου στις αφεντιές σας και δεν ήξεραν ούτε μπορούσαν να εκφράσουν μία «κοινή αλήθεια.» Ενα ξεχωριστό γεγονός τους οδηγούσε στην δημιουργία της παροιμίας και όχι η ρουτίνα της ζωής.» ..Aν υποψιαστώ ότι η Αλίκη καμπυλώνει τον χωροτέτοιο, πώς τόπε η Νικουκύρς, και έχει μιλήσει με ανθρώπους του 16ου (σαν τον Χατζηχρήστο)…

  31. sarant said

    28: Θα συμφωνείτε, ελπίζω (αν και δεν είμαι βέβαιος) ότι το περιστατικό του 1688 με τον Ντερζίνη αποκλείεται να γέννησε τη φράση που καταγράφτηκε το 1650, έτσι;

  32. Πέπε said

    28: Δεν το καταλαβαίνω αυτό. Οι παροιμίες εκφράζουν κάτι που γίνεται κατά κανόνα, όχι κάτι που γίνεται κατ’ εξαίρεση. Π.χ. «είναι πάντα καλύτερο να γαϊδουροδένεις παρά να γαϊδουρογυρεύεις», και όχι «κάποια συγκεκριμένη φορά ήταν καλύτερο να …».
    Το ότι στον 16ο/17ο αιώνα οι άνθρωποι δεν ήξεραν και δεν μπορούσαν να εκφράσουν μια κοινή αλήθεια, επίσης δεν το καταλαβαίνω. Δηλαδή, το καθετί που έβλεπαν να γίνεται δεν ήξεραν αν το ‘χουν ξαναδεί να γίνεται και αν είναι κανόνας ή εξαίρεση;

  33. spiral architect said

    @28:
    α. Ποιο νομίζετε ότι ήταν αυτό το ξεχωριστό γεγονός; Περιγράψτε το.
    β. Είσασταν κι εσείς στο σουαρέ;
    γ. Εμοιράσθησαν και αυγά εις τους πένητας γνήσιους Ελληνας;
    δ. Αν ναι, στο γ’ ανωτέρω, από τι ράτσα όρνιθας ήσαν τα αυγά;

    Φιλοκαλούμεν τε γάρ μετ’ ευτελείας και φιλοσοφούμεν άνευ μαλακίας … χρονιάρες μέρες που είναι. 😉

  34. marulaki said

    #29 Επίσης, αν βγεις να αγοράσεις αυγά και γυρίσεις χωρίς ούτε το καλάθι είναι πολύ ξεχωριστό γεγονός.

  35. Μαρία said

    Ωραία. Ξαναβρήκαμε τ’ αυγά και τα πασχάλια.

  36. ilperea said

    12: κ.Σαραντάκο πέρυσι είχατε γράψει:

    «[…] οι ανθέλληνες άλλαξαν το αυγό σε αβγό (όχι πάντως στη σχολική ορθογραφία, αν και για τον πόλεμο των αυγών αξίζει ειδικό άρθρο).»

    Το γράψατε τελικά αυτό το άρθρο; Ο γκούγκλης δεν μου βρήκε κάτι…

  37. sarant said

    Έχω ξεκινήσει να το γράφω, αγαπητέ, αλλά επειδή θέλει αρκετή βιβλιογραφία δεν το έχω τελειώσει.

  38. Πέπε said

    23: Εύκολο κουιζ. Το πετάς στα εφτά μέτρα! Μέχρι να πάει στα έξι, θα είναι ακόμα ακέραιο.

  39. Νέο Κid said

    Σωστόος! 10 αβγά μάτια στον Πέπε περικαλώ! 🙂 κι όχι τουρκίας και τέτοια ανθελληνικά. Ντόπια !

  40. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    Τὸ θέμα εἶναι ὅτι ἡ μαρτυρία τοῦ Βάρνερ ἀνατρέπει μόνο τὸ ἕνα σκέλος τῆς θεωρίας, δηλαδὴ τὸ 1688. Ἂν πράγματι, ὅμως, τὴν ἀφορμὴ τὴν ἔδωσε πράγματι ὁ Ντερτσίνης ἀλλὰ σὲ προηγούμενη ἐποχὴ κι ἁπλῶς κάποιος τὸν μετέφερε λανθασμένα σὲ ἄλλη ἐποχή; Δηλαδὴ ἂν ἡ ἱστορία εἶναι ἀληθινὴ ἐν μέρει; Συμπέρασμα. Ὁ Θεὸς ἀγαπάει μόνο τὸ νοικοκύρη γιατὶ ἂν ἀγαποῦσε καὶ τὸ Νικοκύρη θὰ ἔδινε στοιχεῖα καὶ γιὰ τὴν ἄλλη πτυχὴ τοῦ θέματος…

    Ὁ ἀνθυπολυμεώνας τί εἶναι;

  41. sarant said

    40: Δηλαδή; Είχε τη μηχανή του χρόνου ο Ντερτσίνης και ταξίδευε στις εποχές και σκόρπαγε αβγά;

  42. sarant said

    Σε λίγο θα φύγω και θα λείψω ως αύριο, να είστε φρόνιμοι και να μην το ρίξετε στον αβγοπόλεμο 🙂

  43. spiral architect said

    @40β: Ο ανθυποκαταστροφέας.

  44. spiral architect said

    δεν το πιστεύω! 😯

  45. Γς said

    Και θυμήθηκα τα «Ατιμα ώα» . Ο τόνος στο ωμέγα των ωών, του Τσιφόρου. Ποιος το θυμάται;

    Όμως θα ήθελα να πω κάτι άλλο, που έχει να κάνει με καθηγητές και μαθητές.
    Είναι γνωστές οι ιστορίες που μαθητές υιοθέτησαν εκφράσεις των καθηγητών τους. Και η αφεντιά μου χρησιμοποιεί συχνά την έκφραση «Δεν πάμε καλά» σε στιγμές αμηχανίας για να συμπληρώσω μετά από λίγο «Καθόλου καλά μάλιστα».
    Κάποτε ένας φίλος μου είπε ότι την ίδια ακριβώς φράση χρησιμοποιούσε κι ο κοινός μας καθηγητής στο εργαστήριο του οποίου ζήσαμε μια ζωή. Πράγματι από αυτόν την πήρα και έχει ενδιαφέρον ότι και αυτός όπως μου είχε πει κάποτε την κόλλησε από τον δικό του καθηγητή.

    Νικοκύρης (για τον Νατσούλη):
    >η τσαπατσουλιά στην παράθεση των πηγών

    Αρβανιτόπουλος -Υπουργός Παιδείας (για τη Ρεπούση):
    >είναι κακή Ιστορία, είναι τσαπατσούλικη Ιστορία.

    Νικοκύρης και υπουργός ήσαν συμμαθητές.
    Να υποθέσω ότι είχαν καθηγητή κάποιον που όλο τους φώναζε για την τσαπατσουλιά τους;

  46. sarant said

    (Ακόμα δεν έχω φύγει) Ήμασταν σε άλλο τμήμα, εκείνος έκανε αγγλικά ενώ εγώ γαλλικά.

  47. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Στην καρδιά της επικαιρότητας:

    Μ.Πέμπτη των Παθών, των αυγών,
    των Αβγουλωτών σταυρών.
    (Δήμαρχος διαπορών
    θέτων τάξιν μη μπορών)

    Νικοκύρης βαίνει απών,
    άρξασθε αυγομαχιών

    Αυγά μου καθαρίζουνε.

    Προσόχή: Μόνο με μπογιές βάφουν αυγά: φυτικές,φυσικές, χημικές, σύνθετες ή απλές- Μόνο με μπογιές.

    «Αν δεις αυγά, θάχεις καυγά»

  48. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    «Εχάσαμε τ αηλλούγια μας » λέμε κάτω.Φαντάζομαι παραφθορά του «αλληλούϊα».

  49. Ἀρχιμήδης Ἀναγνώστου said

    41. Μπορεῖ η πληροφορία νὰ διεδίδετο ἀπὸ στόμα σὲ στόμα καὶ ὁ πρῶτος ποὺ τὴν κατέγραψε νὰ τὴν τοποθέτησε λανθασμένα ἢ καὶ σκόπιμα σὲ μεταγενέστερη ἐποχή. Δὲ λέω ὅτι εἶναι ἔτσι. Λέω ὅτι ἡ ἀπόδειξη ὅτι ἡ φράση προϋπῆρχε τοῦ 1688 δὲ σημαίνει ὅτι καὶ ὁ Ντερτσίνης εἶναι ἀνύπαρκτος. Τὸ ἴδιο δὲ γίνεται καὶ μὲ τοὺς μάρτυρες στὰ δικαστήρια ὅταν καταθέτουν χρόνια μετά; Μπορεῖ νὰ μιλοῦν γιὰ ἀληθινὰ γεγονότα ἀλλὰ νὰ τὰ τοποθετοῦν σὲ λάθος χρονικὴ στιγμή. Ἐδῶ τῶρα ἀναφερόμαστε σὲ κάτι ποὺ συνέβη, ἂν συνέβη, αἰῶνες πρίν καὶ ποὺ ἦταν καὶ ἐντελῶς ἀσήμαντο γιὰ νὰ τὸ καταγράψουν ἱστορικοί. Ἐπέζησε ἀπὸ διηγήσεις. Μπορεῖ λοιπὸν κάποιος νὰ βασίστηκε στὶς ἀληθινὲς διηγήσεις γιὰ τὸ Ντερτσίνη καὶ ἐλλείψη ἄλλων στοιχείων νὰ ἐπινόησε ἢ νὰ ὑπέθεσε τὴν ἐποχὴ βάσει πιθανοτήτων. Λέω

  50. sarant said

    O Nτερτσίνης μπορεί να υπήρξε, αλλά επεισόδιο σχετικό με Μοροζίνι δεν μπορεί να έγινε το 1650.

  51. ilperea said

    37: Σας ευχαριστώ για την απάντηση. Αναμένουμε λοιπόν.

  52. Γς said

    47:
    Πως βάφουνε τα αβγά ε;
    Δες εδώ, που είναι από εδώ.

  53. Γς said

    Δεν βγήκε.

    Δες εδώ, που είναι από εδώ.

  54. Γιώργος said

    Εμείς πάντως στην παρέα μου λέμε έχεις χάσει τα αυγά και τα πας χάλια 🙂

  55. spiral architect said

    Ο φετινός Μάιος εκτός από αυγά, καλάθια και πασχάλια, φέρνει και νέα χαρτονομίσματα:

    Χαρείτε! 😛

  56. Γς said

    Υπόψη του Τζι.

  57. #45

    Λες για το ώον και το κανονάκι του θαυματοποιού ;;

    # 56

    Τι το περίεργο βλέπεις ;

    Τι τον πέρασες τον ΠΑΟΚ ; Γιά «θρύλο» του Πασαλιμανιού και της Ψαραγοράς: Με χοντρό πρόεδρο που δεν βγαίνει φωτογραφία αν υπάρχει γυναίκα σε ακτίνα 50 μέτρων ;

    ΠΑΟΚ ρε της Ελλάδας, των Βαλκανίων ,της Ευρώπης, του Σύμπαντος !!

    Ποιά άλλη ομάδα βρε έφιαξε ειδικό χώρο για την κούπα του τσουλού από τώρα ενώ ξέρει πως θα το πάρει μετά από τέσσερα τέρμινα ;

  58. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Σαν απόψε ήταν το μεγαλύτερο «αυγικό» στην εκκλησία τη Μ.Εβδομάδα.
    Δώδεκα Ευαγγέλια είχαν τον ατέλειωτο για τον πεινασμένο από τη σχετική νηστεία παιδόκοσμο.
    Το μενού παραδοσιακά ήταν ντολμάδες κληματοφυλλένιοι, γιαλατζί εννοείται , με τα πρωτοφανίστικα τρυφερά φύλλα, αμάραθο και κύμινο.
    Το βράδυ, μετά την εκκλησία, η γιαγιά στη ζούλα μάς τηγάνιζε πατάτες,ο τελευταίο φαγητό με λάδι πριν τα μεσάνυχτα του Μ.Σαββάτου.
    Έπεφτε λόρδα με τις μυρωδιές από τα γλυκά, τα μυζηθρικά και τα κρεατικά να μας τυραννούν.
    Το βράδυ της Μ.Παρασκευής επειδή περιλάμβανε τα εγκώμια, όπου συμμετείχαμε, δεν καταγραφόταν στις δύσκολες βραδιές.Απεναντίας. Κάναμε και πρόβες νωρίτερα σε κάποιο σπίτι ή στην αυλή του σχολείου, γιατί τα λέγαμε εναλλάξ στίχο-στίχο δύο χορωδίες παιδιών(και μεγάλων-όποιος ήθελε) και γινόταν εκ των προτέρων συνεννόηση και πηδάγαμε τα «δύσκολα» στιχάκια. Αν η άλλη ομάδα είτε γιατί ξεχνιόταν είτε για «καψόνι» , μάς σεντράριζε από τα ακυρωμένα, μια αντίδραση ήταν να επαναλάβουμε το ίδιο που μόλις είπε, ώστε να πέσουν αυτοί στο δύσκολο, ή κάναμε αυθαίρετο ‘αλμα σε σεσημασμένο εύκολο πολύ πιο κάτω. Στη συνέχεια φροντίζαμε κι ανταποδίδαμε κι εμείς με ανάλογη παγιδούλα, με τις ίδιες αντιδράσεις κι απ τ άλλα παιδιά. Τέτοια κάναμε πάνω από τον επιτάφιο τα ασύστολα νιάτα.

  59. Syvaris said

    όλα τα παραπάνω και κάτι ακόμα… Ευχαριστώ για τα ελληνικά σας! Ταπεινή θαυμάστρια.

  60. ANGELIKI said

    ΚΑΛΗΜΕΡΑ!
    ΔΕΝ ΕΓΡΑΨΕΣ ΑΚΟΜΗ….
    Κ.

  61. Άρτεμη said

    Vezët, nuk ngjyhen me pordhë Υπάρχει και στα ελληνικά η παροιμία, αλλά και στα αλβανικά εύκολο να την καταλάβουμε, από την τελευταία λέξη και επειδή περί αυγών ο λόγος 🙂 Για να το ευκολύνω, την αλβανιστί παροιμία την βρήκα εδώ: http://www.slang.gr/lemma/show/me_pordes_den_bafontai_auga_6318

  62. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ για τα σχόλια!

    61: Δεν θυμόμουν το αλβανικό.

  63. michm said

    Καλημέρα σε όλους
    Συνεισφέρω στο blog με την λέξη αβγοζύγης , ιδιότητα που αποδίδουν στους εκ Τεγέας Αρκαδίας αβγουλοπωλητές οι λοιποί Αρκάδες για την πρακτική που εφαρμόζουν οι πρώτοι να πωλούν τα αβγά σε διαφορετική τιμή ανάλογα με το μέγεθός τους.

  64. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Πάντα στον κόσμο θα ΄ρχεται
    Παρασκευή Μεγάλη
    και κάποιος θα σταυρώνεται
    για να σωθούν οι άλλοι.
    Νίκος Γκάτσος

  65. Γς said

    57:
    Ναι μπράβο!
    Τώρα σε είδα μεγάλε.

    Ναι. Για το ώον και το κανονάκι του θαυματοποιού!
    Που τελείωνε με εκείνο το «Ατιμα ώα!»
    😉

  66. Γεια… και καλημέρα. Έλειπα και ήμουν απών ανευ ωών

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Google

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση /  Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: