Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Ο πεθαμός του Καταχνιά, ή πότε πεθαίνουν οι αντάρτες

Posted by sarant στο 26 Μαΐου, 2013


Ο ποιητής Γιώργος Κοτζιούλας, για τον οποίο έχω γράψει πολλές φορές στο ιστολόγιο, συμμετείχε στην Εθνική Αντίσταση κοντά στον Άρη Βελουχιώτη και ήταν ο ιδρυτής της Λαϊκής Σκηνής της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ. Τις εμπειρίες του από το αντάρτικο τις κατέγραψε στα ανέκδοτα ημερολόγιά του, στο βιβλίο του «Όταν ήμουν με τον Άρη», καθώς και σε πολλά ποιήματα, που κάποια μπόρεσε να το εκδώσει όσο ζούσε, άλλα συμπεριλήφθηκαν στα Άπαντά του που τυπώθηκαν από τους δικούς του ανθρώπους μετά τον αδόκητο θάνατό του, ενώ πολλά άλλα δεν έχουν συμπεριληφθεί στα (κατά συνθήκη) Άπαντα επειδή δημοσιεύτηκαν σε δυσεύρετα έντυπα (π.χ. εαμικές εφημερίδες της Κατοχής και των πρώτων χρόνων μετά την απελευθέρωση) ή δεν τα βρήκε η επιτροπή που είχε αναλάβει την έκδοση των Απάντων του.

Ο Κοτζιούλας έγραψε πολλά ποιήματα-πορτρέτα των καπεταναίων που γνώρισε, αλλά σε δύο μόνο πρόσωπα έχει αφιερώσει πολλά ποιήματα: στον Άρη Βελουχιώτη, στον οποίο έχει αφιερώσει μια ολόκληρη (μικρή) συλλογή που κυκλοφόρησε λίγους μήνες μετά τον θάνατο του Άρη, και στον Καταχνιά ή Γιώργο Αναγνωστάκη, γραμματέα του ΕΑΜ Άρτας, στον οποίο αφιέρωσε μια σειρά από ποιήματα με τον γενικό τίτλο «Το συναξάρι του Καταχνιά». Προς τον Άρη, τον οποίο λάτρευε σα θεό, ο Κοτζιούλας είναι υμνητικός κι ευλαβικός. Τον Καταχνιά, που ήταν στενός φίλος του, του αρέσει να τον πειράζει καλοπροαίρετα στα ποιήματά του. Ένα από αυτά θα δούμε σήμερα, που λέγεται «Ο πεθαμός του Καταχνιά». Το ποίημα απαντάει και στο ερώτημα του τίτλου, πότε πεθαίνουν οι αντάρτες.

Ο ΠΕΘΑΜΟΣ ΤΟΥ ΚΑΤΑΧΝΙΑ

Του Καταχνιά το τέλος θα ’ν’ όταν με μήνες
ή χρόνια, ποιος το ξέρει, πάψουν να βροντούν
κουμπούρες στα βουνά, στους κάμπους καραμπίνες
κι οι λαομάχοι γονατίσουν, τσακιστούν.

Οι αντάρτες οι παλιοί δε θα χρειάζονται άλλο
και θα σκορπίσουν δώθε κείθε οι σταυραϊτοί,
το ντουφεκίδι αφού τελείωσε το μεγάλο
κι απλώθηκε στον κόσμο ειρήνη ζηλευτή.

Τότε κι αυτός θα ξεζωστεί τα φυσεκλίκια,
δίχως κλεφτόκαπα θα μείνει, και χωρίς
γένια θ’ αλλάξει τόσο η όψη του η αντρίκια,
που βλέποντάς την έτσι κι ο ίδιος θ’ απορείς.

Δε θα τον σκιάζονται ούτε θα τον χαιρετάνε,
χωριάτες ή απ’ αυτούς που τώρα πολεμάν,
κανένας δε θα του προσπέφτει: «καπετάνε»,
μήτε θα του μιλεί με παρακάλια: «αμάν».

Ρεμπούμπλικα φορώντας, ίσιο παντελόνι,
σ’ ένα πεζό γραφείο, σε μια άχαρη γωνιά,
μες στους πολλούς κι αυτός χαρτιά θα μουντζουρώνει
και θα’ ν’ ετούτο ο πεθαμός του Καταχνιά.

Το ποίημα γράφτηκε στις 4 Δεκεμβρίου 1944, δηλαδή ενώ στην Αθήνα ξεσπούσαν τα Δεκεμβριανά -μπορούσε ακόμα ο ποιητής να σκέφτεται έναν κόσμο με ειρήνη ζηλευτή, στον οποίο οι παλιοί καπεταναίοι θα περνούσαν σε τιμητικήν αποστρατεία και θα έπιαναν δουλειές γραφείου. Ειδικά για τον Καταχνιά, η προοπτική αυτή δεν ήταν αφύσικη, αφού είχε σπουδάσει νομικά και πριν τον πόλεμο ήταν δικηγόρος. Και στο αντάρτικο άλλωστε είχε χρηματίσει μέλος στρατοδικείων.

Αξιοσημείωτο είναι πως και ο Άρης Βελουχιώτης είχε φανταστεί πεζή τη ζωή των ανταρτών μετά το τέλος του αγώνα. Ο Κοτζιούλας στις αναμνήσεις του θυμάται πως μια μέρα του είχε πει:

— Άμα σκολάσουμε από το ντουφεκίδι και πάμε καμιά φορά στην Αθήνα, όσοι βέβαια ζήσουν από μας, θάμαστε άχρηστοι πια. Το κίνημα δε θα μας χρειάζεται άλλο, τι να μας κάμει; Εμείς είμαστε καλοί μονάχα για ντουφέκι. Και τότε αυτό δε θάχει πέραση. Τότε θάμαστε απόμαχοι του αγώνα, σε τίποτα καφενέδες. Και θάρχεσαι εσύ, να σου λέμε τη ζωή μας. Θάρχεσαι, δε θα μας ξεχάσεις;…

Βέβαια, ξέρουμε τώρα πως η ζωή τους κάθε άλλο παρά ειρηνική έμελλε να είναι. Ο Άρης έφυγε πρώτος, αυτοκτόνησε αποκηρυγμένος από το κόμμα του και περικυκλωμένος από τους διώκτες του τον Ιούνιο του 1945 στη Μεσούντα. Ο Κοτζιούλας, με ασθενική πάντα κράση και με την υγεία του κλονισμένη από το κυνηγητό κι από την εξαντλητική δουλειά του κακοπληρωμένου μεροκαματιάρη μεταφραστή, πέθανε πρόωρα από καρδιακή προσβολή το 1956, μόλις 47 χρονών. Ο Αναγνωστάκης/Καταχνιάς πολέμησε στον εμφύλιο και στη συνέχεια γνώρισε την υπερορία, αλλά και διώξεις επειδή έμεινε πιστός στην παλιά ηγεσία του ΚΚΕ μετά το 1956. Επαναπατρίστηκε, και το 1980 έβγαλε ένα βιβλίο με τις αναμνήσεις του.

Το βιβλίο αυτό το ψάχνω και ως τώρα το έχω αναζητήσει μάταια, π.χ. στην Εθνική Βιβλιοθήκη ή σε παλαιοπωλεία. Σκέφτηκα λοιπόν να απευθύνω έκκληση μήπως κάποιος από τους φίλους του ιστολογίου το έχει. Τα στοιχεία του είναι: Γιώργος Αναγνωστάκης, Το 40 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, ιδιωτική έκδοση, Αθήνα 1980. Αξίζει να σημειωθεί ότι το κείμενο είχε γραφτεί τον Μάρτιο του 1945. /Ενημέρωση: Το βιβλίο βρέθηκε/

Μια φωτογραφία του Καταχνιά/Αναγνωστάκη, που δεν έχω σημειώσει από πού την έχω πάρει:

kataxnias

Από αριστερά: Γεράσιμος Μαλτέζος (Τζουμερκιώτης), Γ. Αναγνωστάκης (Καταχνιάς), Θόδωρος Ζαλοκώστας (Πάλιουρας)

Υπάρχει κι άλλος ένας καπετάνιος στον οποίο ο Κοτζιούλας έχει αφιερώσει δύο ποιήματα και ο οποίος έχει εξέχουσα θέση στα κατοχικά του ημερολόγια, τα οποία λογαριάζω να εκδώσω και έχω αρχίσει τη σχετική δουλειά με τη βοήθεια μερικών καλών φίλων. Ο καπετάνιος αυτός έχει το ψευδώνυμο Μαύρος Δράκος, που όμως μπορεί να μην είναι το επίσημο καπετανέικο όνομά του αλλά ιδιωτικό παρατσούκλι που του έβγαλαν οι άντρες του ή και ο ίδιος ο Κοτζιούλας. Ο Μαύρος Δράκος ήταν αξιωματικός του τακτικού στρατού, στο πυροβολικό. Έπαιξε σημαντικό ρόλο στα Δεκεμβριανά της Ηπείρου, στην εμφύλια σύγκρουση ΕΛΑΣ-ΕΔΕΣ. Σύμφωνα με τον Κοτζιούλα: «Τις πρώτες μέρες δε διέθετε παρά 30 άντρες. Έκαμε θαύματα όμως. Αν δεν ήταν το πυροβολικό, η μάχη της Άρτας θα συνεχιζόταν 4 μέρες ακόμα και θα σκοτώνονταν 200 άντρες ακόμα. Τον αμυντικό Στρατώνα τον έκαμε πάρπαλο. Δεν έβλεπαν από πού να φύγουν. Στη Γραμενίτσα, στη Βλαχέρνα τα ίδια. Έπεφταν τα βλήματα στο μοναστήρι της Βλ. απ’ τα παράθυρα κι από τα κεραμίδια. Τηλεφώνησαν πως τους εμπόδιζε ένας όλμος. Τον τίναξε στον αέρα. Και σ’ ένα παρατηρητήριο τίναξε τον παρατηρητή στον αέρα. Σίγησε τα εχθρικά πυροβόλα. Από 3 ολμιστάς μόνο ένας Κερκυραίος εσώθηκε. Μωρέ, από μπροστά μου τον σήκωσε τον όλμο! έλεγε ολοφυρόμενος ο Κερκυραίος. — Αμάν, αμάν! φώναζαν φεύγοντας όλοι.  Κι όλα αυτά τα διηύθυνε ο Μ. Δράκος από το καραούλι του χωρίς κιάλια, διόπτρες, με τα χέρια στα μάτια, χωρίς πυξίδα. Άβαξ τόσο έλεγε, νούμερα, κι οι εχθροί τινάζονταν στον αέρα. Ούτ’ ένα βλήμα δεν πήγε χαμένο. (…)  Ο Άρης τον συγχάρηκε με τα δυο χέρια. Τους στέλνουν αράδα τσιγάρα κι ό,τι ζητούν».

Το ίδιο περιστατικό, ο Κοτζιούλας το έχει εκφράσει και σε ποίημα, που περιλαμβάνεται στα Άπαντά του, με τίτλο «Κυνηγητό». Δύσκολα κρύβεται ο θαυμασμός του ποιητή για την αξιοσύνη του βετεράνου κανονιέρη.

ΚΥΝΗΓΗΤΟ

Με την πρώτη κανονιά
ξεδιπλώσαν τα κανιά.
—Στο σταυρό, μπάρμπα Βαγγέλη,
και για μπόμπες μη σε μέλει!

Με την κάθε βρονταριά
κρούει η φτέρνα στα μεριά.
—Χτύπα, γέρο κανονιέρη,
να γινεί μπουχός τ’ ασκέρι!

Τρέχουν όλοι σα σκορπιοί
πριν η γης τους καταπιεί.
— Βάρ’ τους πολεμάρχε, βάρει
να μη μείνει ουδέ ποδάρι.

Τα ποτάμια που πηδούν
δεν προφταίνουν να τα ιδούν.
— Γερολύκο, γιά θυμήσου
πώς φονέψαν το παιδί σου!

Ένα κάστρο εκεί ψηλά
μέρες τώρα τους φυλά.
— Με το χέρι σου για κιάλι,
στείλ’ τους κει που πήγαν οι άλλοι!

Κοίτα πέρα στα κελιά,
κι άλλη μια σφηκοφωλιά,
—Σημαδεύοντα όμοια κι ίδια,
πάστρα κάν’ τα κεραμίδια.

Πάει καθένας στο χαμό
κι ούτε παίρνει ανασασμό.
—Λιονταρόψυχε απ’ τη Λάκκα,
ξάπλωσε τους όλους θράκα!

Καβαλάρηδες, πεζοί,
ποιος πεθαίνει και ποιος ζει.
— Δος τους, δος τους, καπετάνε,
μες στη θάλασσα να πάνε!

Τα καράβια δε χωρούν,
τα κανόνια μας βαρούν.
— Κάθε βήμα σας και λάκκος,
θα σας φάει ο Μαύρος Δράκος!

Πανηγύρι στα χωριά,
ζήτω, ζήτω η λευτεριά.
— Πρωτοστάτη στα κανόνια,
να μας ζήσεις χίλια χρόνια!

maurodrakosΎστερα από αρκετό κόπο, έχω βεβαιωθεί για την ταυτότητα του Μαύρου Δράκου. Πρόκειται για τον ταγματάρχη Ευάγγελο Αναγνωστόπουλο, από τους Μπαουσιούς Ιωαννίνων, αξιωματικό του τακτικού στρατού, ο οποίος στην αρχή είχε ενταχθεί στον ΕΔΕΣ, αλλά τον Φεβρουάριο του 1943 πέρασε στις γραμμές του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ είτε λόγω παλιάς έχθρας με τον Ζέρβα είτε λόγω διαφωνίας. Εμφανίζεται να υπογράφει, ως εκπρόσωπος της 8ης Μεραρχίας του ΕΛΑΣ, ένα συμφωνητικό με τον ΕΔΕΣ στις 22.10.1943 στους Σκιαδάδες, ενώ μετά τις εμφύλιες συγκρούσεις του Δεκεμβρίου 1944 δεν έχω άλλα στοιχεία για το πρόσωπό του και δεν ξέρω τι απέγινε.

Η φωτογραφία του Αναγνωστόπουλου που βλέπετε αριστερά, είναι παρμένη από το βιβλίο «Στη θύελλα» του Δήμου Βότσικα, που περιέχει τις αναμνήσεις του από το αντάρτικο στην Ήπειρο.

Η άγρια χαρά για την εμφύλια νίκη που εκφράζεται στο ποίημα του Κοτζιούλα, έχει και το στοιχείο της προσωπικής εκδίκησης. Ο μικρός γιος του Αναγνωστόπουλου, ο μαθητής Περικλής Αναγνωστόπουλος, είναι ένας από τους 16 Επονίτες που εκτελέστηκαν στην Παργινόσκαλα της Πρέβεζας από τον ΕΔΕΣ τον Σεπτέμβρη του 1944, σε ηλικία 16 χρονών. Έτσι εξηγείται ο στίχος «Γερολύκο, γιά θυμήσου, πώς φονέψαν το παιδί σου» του Κοτζιούλα. Ο Αναγνωστόπουλος είχε κι έναν άλλο γιο, τον Αλέκο, που έμελλε να σκοτωθεί κι αυτός, το 1946, αντάρτης του ΔΣΕ.

Παρακαλώ λοιπόν θερμά, όσους ασχολούνται με την εποχή ή την περιοχή και έχουν στοιχεία για τον Ταγματάρχη Βαγγέλη Αναγνωστόπουλο, να μου τα γνωστοποιήσουν.

Και θυμίζω ξανά ότι ψάχνω και το βιβλίο του Γιώργου Αναγνωστάκη «Το 40 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ». /Eνημέρωση: Το βιβλίο βρέθηκε!/

Advertisements

63 Σχόλια to “Ο πεθαμός του Καταχνιά, ή πότε πεθαίνουν οι αντάρτες”

  1. Τι ταλέντο αυτός ο άνθρωπος, ο Κοτζιούλας λέω – βλέπω ειδικά το Κυνηγητό πόσο απαράμιλλο είναι στιχουργικά και σκέφτομαι τις συνθήκες υπό τις οποίες έγραφε και την άνεση του δικού μου γραφείου όπου γράφω και ντρέπομαι για τη ζέστα μου και για την ανθρωπιά μου, που θα λεγε και ο Παλαμάς…

  2. Εν τω μεταξύ το πρώτο ποίημα, «ο Καταχνιάς» υφολογικά και στιχουργικά μου θύμισε το γνωστό του Καββαδία (θα ‘χω ένα θάνατο κοινό και θλιβερό πολύ και μια κηδεία σαν των πολλών ανθρώπων τις κηδείες —> σ’ ένα πεζό γραφείο, σε μια άχαρη γωνιά, / μες στους πολλούς κι αυτός χαρτιά θα μουντζουρώνει)
    κι επειδή είναι βέβαιο ότι ο Καββαδίας διάβαζε Κοτζιούλα αναρωτιέμαι αν επηρεάστηκε υφολογικά. Αν και το δικό του θέμα είναι ο παροπλισμός από τα καράβια κι όχι από το αντάρτικο. Αν το Μal du depart ήταν στο Πούσι του 1947 όπως νομίζω, στέκει ο συλλογισμός θαρρώ. Κι ας τον κατηγορούσαν τον Καββαδία τότε ότι δεν έγραψε για τον πόλεμο τίποτα παρά μόνο για τη θάλασσα.

  3. Καλημέρα Νίκο. Εξαιρετικό άρθρο. Μελαγχόλησα λιγάκι, σκεπτόμενος ότι η ειρηνική ζωή, δεν ήρθε ποτέ για αρκετούς αγωνιστές. Και σήμερα βγάζουν στο σφυρί και το Σκοπευτήριο της Καισαριανής. Αμνησία, λοιπόν!

  4. theopeppas said

    «…Ρεμπούμπλικα φορώντας, ίσιο παντελόνι,
    σ’ ένα πεζό γραφείο, σε μια άχαρη γωνιά,
    μες στους πολλούς κι αυτός χαρτιά θα μουντζουρώνει
    και θα’ ν’ ετούτο ο πεθαμός του Καταχνιά….»

    παραλληλο, αντιστοιχο και -αν και πιό απλοϊκό (ισως και γι αυτό-εξαιρετικά ανθρωπινο) – ισάξιο με αντίστοιχα Καρυωτακη και Καββαδία

  5. Τελικά όχι, το Μal du depart ήταν στο Μαραμπού του 1933, οπότε μάλλον η επιροή ήταν αντίστροφη. Και ίσως να ήταν κοινός ποιητικός τόπος το όλο σκηνικό, ότι «πεθαίνεις στο γραφείο», όπως παρατηρεί και κάποιος για Καρυωτάκη παραπάνω (οι υπάλληλοι όλοι λιώνουν και τελειώνουν… )

  6. Γρηγόρης Κοτορτσινός said

    Ο σύλλογος των Μπαουσιών έχει ένα μπλογκ.http://mpaousioi.blogspot.gr/ Μήπως αν τους ρωτούσες να ήξεραν κάτι;
    Επίσης, χτες και σήμερα ο Δήμος Β. Τζουμέρκων έχει αφιέρωμα στον Κοτζιούλα http://pramantamaniac.blogspot.gr/2013/05/blog-post_21.html

  7. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια και για τα παράλληλα που πολύ σωστά επισημάνατε!

    6: Ναι, είναι ο Κώστας Κοτζιούλας στην Πλατανούσα σήμερα και αύριο θα είναι η Αθηνά Βογιατζόγλου στα Γιάννενα για την εκδήλωση.

  8. spiral architect said

    Καλημέρα. 🙂

    […] Δε θα τον σκιάζονται ούτε θα τον χαιρετάνε,
    χωριάτες ή απ’ αυτούς που τώρα πολεμάν,
    κανένας δε θα του προσπέφτει: «καπετάνε»,
    μήτε θα του μιλεί με παρακάλια: «αμάν». […]

    Φοβερή ανάρτηση, εξαιρετικό αφιέρωμα. Το διάβασα δις!

    @1: Δεν έχεις κι άδικο Σοφία. Πως να μη νιώθουμε άσχημα όταν εμείς έχουμε τις (ψηφιακές τώρα) ευκολίες μας κι αυτοί έγραψαν ιστορία κάτω από αντίξοες συνθήκες.
    (λίκνος προς αυτοπορτραίτο του φωτογράφου και αγωνιστή του ΕΛΑΣ Κώστα Μπαλάφα που έφυγε πρόπερσι)

  9. cronopiusa said

    Καλή σας μέρα

    Στο ΘΕΑΤΡΟ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ, ΘΕΜΕΛΙΟ 1980 σελίδα 51, υπάρχει μια φωτογραφία με αφιέρωση «Στο λαμπρό και φίλτατο Συναγωνιστή μου Γιώργο Κοτζιούλα μ όλη την αγάπη μου για την αδελφική μα συνεργασία και την πολύτιμη συμβολή του στον Εθνικοαπελευθερωτικό μας Αγώνα…» που ίσως είναι φωτογραφία του Καταχνιά/Αναγνωστάκη, με μπερδεύει η υπογραφή

    Ευχαριστούμε για την ομορφιά

  10. Earion said

    «Λιονταρόψυχε απ’ τη Λάκκα». Οι Μπαουσιοί είναι χωριό της Λάκκας Σουλίου.

  11. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    Δεν μπορώ να σου πώ με σιγουριά, αλλα μάλλον το έχω αυτό το βιβλίο, το είχαμε φτιάξει στο βιβλιοδετείο που δούλευα το 80, όπως και του Νικηφόρου (Δημήτρης Δημητρίου) Αντάρτης στα βουνά της Ρούμελης (τρείς τόμοι). Στο προηγούμενο σπίτι που έμενα, είχε τρυπήσει λίγο η σωλήνα απο το καζανάκι πάνω στο πατάρι, και μου χάλασε πάνω απο 200 παλιά βιβλία που είχα εκεί, απο τον αντάρτη έχει μείνει ένας τόμος (ο δεύτερος), σε ένα μήνα που θα επιστρέψω στην Αθήνα, (είμαι στα Βατερά ακόμα) αν δεν το έχεις βρεί, θα σε ειδοποιήσω αν το έχω η όχι.

  12. sarant said

    Ευχαριστώ πολύ για τα νεότερα!

    9: Όχι, αυτός είναι ο στρατηγός Αυγερόπουλος.

    11: Ελπίζω να το βρω νωρίτερα, καλά να περνάς στα Βατερά!

  13. ΛΑΜΠΡΟΣ said

    1 – 8 – Δεν υπάρχει λόγος να αισθάνεστε ντροπή και άσχημα, η ιστορία δεν γράφεται μόνο σε αντίξοες πολεμικές συνθήκες, άλλωστε η αντιξοότητα είναι πολύ σχετικό πράγμα. Τα πιστεύω σε πανανθρώπινες αρχές και αξίες, πάντα σου δημιουργούν αντίξοες συνθήκες, πολύ περισσότερο που ο αντίπαλος δεν είναι διακριτός όπως τότε, δεν ξέρεις με σιγουριά αν είναι η εξουσία του συστήματος, ή οι καθημερινοί άνθρωποι γύρω σου, ακόμα και γνωστοί, φίλοι, και συγγενείς, το τίμημα είναι πολλές φορές μεγαλύτερο απο τότε. Πολλοί σύγχρονοι αγωνιστές έχουν μείνει στην αφάνεια, πληρώνοντας με την ζωή τους τον αλτρουϊσμό των ιδεών τους, άλλωστε την πραγματική αλλαγή, την φέρνουν οι μικρές καθημερινές πράξεις αντίστασης στο κατεστημένο, οι μεγάλες ανατροπές σχεδόν πάντα έφερναν την στασιμότητα αν όχι την οπισθοδρόμιση.

  14. tsompanakos said

    Φαντάζομαι ότι θα το έχει ήδη δει ο νοικοκύρης:
    http://invenio.lib.auth.gr/record/63391/files/npa-2006-34131.pdf

    Μήπως να ρωτήσετε κάποιον στα αρχεία του «Ρίζου» ή να αναζητήσετε την κυρία Ζωγράφου; Νομίζω ότι έγραφε στην εφημερίδα μέχρι τις αρχές της προηγούμενης δεκαετίας.

  15. Κρατώ του Γιάννη Πριόβολου (ταξίαρχου ε.α. αλλά και μακρανεψιού του θρυλικού καπετάνιου Ερμή Πριόβολου) το «Μόνιμοι Αξιωματικοί στον ΕΛΑΣ, Οικειοθελώς ή εξ ανάγκης (Νότια και Κεντρική Ελλάδα)», εκδόσεις Αλφειός (στη Χαριλάου Τρικούπη, στην πρώτη στοά μετά την Ακαδημίας, δεξιά όπως ανεβαίνομε…)

    Ο συγγραφέας είναι πολύ καλός ερευνητής και ιστοριοδίφης και αν δεν τονε ξέρει κι αυτός, τότε μάλλον δεν υπήρξε.
    Το τηλέφωνο του συγγραφέως είναι εύκολο να βρεθεί…

  16. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    14: Ναι, το έχω δει.

    15: Ναι, αλλά λέει «Νότια και Κεντρική».

  17. sarant said

    Θα προσέξατε ίσως ότι ο Κοτζιούλας λέει «καπετάνος», όχι «καπετάνιος». Έτσι έλεγαν στην Ήπειρο. Αναρωτιέμαι αν το λένε/λέγαν και αλλού.

  18. spyroszer said

    Δύο κείμενα για τον Καταχνιά, ένα διήγημα που αναφέρεται σε μια επιστολή του απ’ την Τασκέντη, και ένα κείμενο για τον θάνατό του από τον Γιάννη Παπανικολάου. Αν δεν τα έχεις δει Νικοκύρη.
    http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=12/10/2003&id=3888&pageNo=8&direction=1
    http://efimeris.nlg.gr/ns/pdfwin_ftr.asp?c=65&pageid=43577&id=-1&s=0&STEMTYPE=1&STEM_WORD_PHONETIC_IDS=AAiARmASJAScASJASfASVASRASEASaAAi&CropPDF=0

    Το βιβλίο πιθανόν να το βρεις στο περιοδικό Εθνική Αντίσταση της ΠΕΕΑ
    https://sites.google.com/site/kerasovopogoniou/to-olokautoma-tou-kerasobou
    (βιβλιογραφία).

  19. sarant said

    Σ’ ευχαριστώ πολύ Σπύρο!

  20. #17 θαρρῶ πὼς ἐκμεταλλεύεται τὸν τύπο γιὰ τὴν ὁμοιοκαταληξία. τὸν χρησιμοποιεῖ παντοῦ;δὲν νομίζω. δὲν γράφει στὰ πεζά του πουθενὰ «καπετάνιος»;

  21. oikodomos said

    ΕΞΑΙΡΕΤΙΚΗ ανάρτηση!
    Για τον Κοτζιούλα, ό,τι και να πω θα είναι λίγο. Υποκλίνομαι στο μεγαλείο της ψυχής και του έργου του.

    Για το βιβλίο του Καταχνιά, σε ενημερώνω πως το ψάχνω. Έκανα κάποια τηλέφωνα και περιμένω, μα δεν υπόσχομαι.

    Μια «διόρθωση» Νίκο για τον καπετάν Θόδωρο Ζαλοκώστα (που διακρίνεται στη σπάνια φωτογραφία που δημοσιεύεις). Το παρατσούκλι του είναι Παλιούρας και όχι Πάλιουρας. Με πλούσια δράση στην περιοχή των Τζουμέρκων, αναφορά του ονόματός του σε αντάρτικο τραγούδι της περιοχής και με συχωριανούς μου στην ομάδα του, βρήκα κάποια στοιχεία για τη δράση και το φριχτό τέλος του και τα ανέβασα εδώ:

    http://kostasbosis.blogspot.gr/2013/04/blog-post_26.html

    Εννοείται πως τώρα θα προσθέσω και την φωτογραφία σου.
    Επίσης η ανάρτησή σου θα αναδημοσιευτεί από την http://stithaghi.blogspot.gr/

    Καλή δύναμη!

  22. sarant said

    20: Όχι, χρησιμοποιεί τον τύπο «καπετάνος» παντπ’υ/

    21: Σε ευχαριστώ, κι αν το βρεις μου λες.

  23. sarant said

    παντού

  24. Μαρία said

    Και αλλού π.χ. στη Χίο:
    http://tinyurl.com/oevbmwq

  25. leonicos said

    Να πω κι εγώ πολύ σπουδαία ανάρτηση; Είναι!

  26. leonicos said

    Από τον ίδιο ιστότοπο αμόρφωτων ελληνολάτρεων, απ’ όπου ψάρεψα τα ‘κτίρια’ προς επίρρωση της θέσης του Νοικοκύρη: αρχαίους νεώσοικους. Οι άνθρωποι είναι πούροι δημοτικιστές όπως φαίνεται!

  27. ἄρα ἐδῶ, ὅπως καὶ σὲ ἄλλους ἱστοτόπους καὶ ἱστολόγια ἔχει ἐπέμβει διορθωτικὴ χείρ; http://ofisofi.blogspot.gr/2012/10/2.html

  28. sarant said

    27: Όχι. Εκεί ο Κοτζιούλας γράφει καλαμαρίστικα κι έτσι χρησιμοποιεί τον πανελλήνιο τύπο. Στο θέατρό του όμως, έχει καπετάνος π.χ. στο Κλεφτοβασίλειο (Θέατρο στα βουνά, σελ. 371: Καλά λέει ο καπετάνος).

  29. spyroszer said

    Ποιήματα με τη λέξη πεθαμός;
    Ένα μοιρολόι
    Όποιος δεν έχει πεθαμό δεν κλαίει πεθαμένους
    όποιος δεν ξέρει από ξενιτιά δεν κλαίει ξενιτεμένους
    όποιος δεν έχει λαβωμό δεν κλαίει τους σκοτωμένους.
    Εγώ ’χω πολύ πεθαμό και κλαί’ τους πεθαμένους
    εγώ ξερ’ από ξενιτιά θα κλαι’ ξενιτεμένους
    εγώ που ξέρω λαβωμό κλαίω τους σκοτωμένους
    εγώ ’χω λύπη στην καρδιά και κλαίω λυπημένους.

  30. tsompanakos said

    Ας μην ξεχνάμε το επαγγελματικό επίθετο «Καπετάνος». Ο πιο γνωστός της οικογένειας, ο «βάλε ένα γκολ και ας πεθάνω», είναι από την Πτολεμαΐδα. Ίσως το λέγανε παλιά στη Β. Ελλάδα.

  31. Μαρία said

    26
    Η γενική ελληνολατρών έγινε ελληνολάτρεων λόγω της αμορφωσιάς τους;

  32. #28 ἄρα στὰ λογοτεχνικά του ἔργα ἔχει τὸν ἰδιωματικὸ τύπο ἐν ᾦ στὰ οὕτως εἰπεῖν δημοσιογραφικά, αὐτοβιογραφικά, ἄρθρα κτλ τὸν Πανελλήνιο.

  33. Γς said

    Διαβάζω τις αναρτήσεις στο νήμα αυτό και ο νους μου πάει σ ένα πρόσωπο που ίσως είναι το σημαντικότερο της χρονικής περιόδου και γεωγραφικής περιοχής που αναφέρεστε.

    Ετυχε να έχω στην κατοχή μου μια σειρά ημερολογίων παιδιού του που καλύπτουν σημαντικό μέρος της ζωής του. Πριν από καμιά τριανταριά χρόνια σε μια δημόσια εκδήλωση για τον μακαρίτη πατέρα του τον πλησίασα και τον ερώτησα αν θέλει να του τα δώσω. Παραδόξως αρνήθηκε. Με αντιμετώπισε όμως αυτός και η οικογένειά του τόσο ψηλομύτικα που αποφάσισα να τα κρατήσω.

    Και το ερώτημα είναι αν τα ντοκουμέντα αυτά με τις σημαντικές ιστορικές και άλλες πληροφορίες τους μπορούν εννόμως να είναι αξιοποιήσιμα.
    Τα είχα βρει από παλιατζή στο Γιουσουρούμ, ο οποίος μάλιστα μου τα έδωσε σχεδόν τσάμπα γιατί “δεν ήτανε βιβλία”!
    Ποιος ξέρει σε τι σκουπίδια τα βρήκε πεταμένα (κατά λάθος;)

  34. spiral architect said

    @33: Ποιο είναι αυτό το πρόσωπο;

  35. sarant said

    Ζέρβας; Φέρτα εδώ να τα εκδώσει το ιστολόγιο 🙂

  36. sarant said

    32: Ναι, ακριβώς. Το ίδιο κάνει και σε άλλες περιπτώσεις, π.χ. έχει τον τύπο «χαμπηλά» αντί για «χαμηλά» στα ηπειρώτικα ποιήματα αλλά όχι στα δοκίμια.

  37. Τάσος Αράπης said

    Καλημέρα,
    Στο δίτομο έργο »Η Εθνική αντίσταση του νομού Άρτας» (εκδόσεις Ιωλκός 1985) του Αλέκου Κουτσούκαλη υπάρχουν επίσης πολλές αναφορές για Αναγνωστάκη και Κοτζιούλα.
    (Και παραπομπές στο »40 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ”)

  38. sarant said

    Ναι, το έχω υπόψη μου. Σας ευχαριστώ!

  39. Ανδρέας «Κουπονιώτης» said

    Νίκο για λίγες μέρες, θα έχω το βιβλίο στα χέρια μου, θα το βγάλω φωτοτυπία και θα στο δώσω το Σάββατο στα Κουπόνια. Θα μου το εμπιστευτεί ο γιός του Καταχνιά, που είναι καλός μου φίλος.

  40. sarant said

    Αντρέα, είσαι θησαυρός! Σευχαριστώ πολύ -και τον γιο του Καταχνιά!

  41. Πέπε said

    Παραδοσιακό αντάρτικο τραγούδι (!) της Νάξου. Ειδικότερα δε τ’ Απεραθιού.

  42. Παναγιώτης Παπαγιαβής said

    Τι γνωρίζουμε για Καπεταν-Φαρμάκη ( Γιώργος Παπαστεργίου) ; Σχετικός με το αεροδρόμιο των ανταρτών ; Τι άλλο υπάρχει ; Είχε καθήκοντα καθοδηγησης ;

  43. Τάσος Παρασκευόπουλος said

    Ο ταγματάρχης Βαγγέλης Αναγνωστόπουλος, απο τους Μπαουσιούς, αναφέρεται από τον Λάμπρο Μάλαμα, στο »Ιστορίες εμφυλίου» εκδ. »Ελεύθερο πνεύμα», ως εκείνον, που ενημέρωσε, τον Ιούλιο του 1943, στους Δραμεσιούς, τον λοχαγό Κώστα Αδριανό (Λόρενς) για τον χαμένο του ασύρματο. Επίσης στο ίδιο βιβλίο αναφέρεται και ο Περικλής Αναγνωστόπουλος σαν ένα από τα πρώτα θύματα στην Παργινόσκαλα.

  44. sarant said

    43: Σας ευχαριστώ πάρα πολύ, θα αναζητήσω το βιβλίο αυτό. Στο μεταξύ βέβαια έχω βρει αρκετά στοιχεία για τον Βαγγέλη Αναγνωστόπουλο γιατί συναντήθηκα με τον μικρότερο γιο του, που ζει στην Αθήνα.

  45. Χρόνης Κοϊμτσίδης said

    Εάν δεν βρήκατε ακόμη το βιβλίο, μπορώ να σας δώσω το δικό μου για φωτοτυπία.

  46. sarant said

    45: Εννοείτε του Μάλαμα ή του Αναγνωστάκη; Του Αναγνωστάκη το έχω βρει.

  47. Χρόνης Κοϊμτσίδης said

    Εννοώ του Αναγνωστάκη αλλά τώρα είδα το 43 & 44. Έχω και του Λάμπρου Μάλαμα. Ο Μάλαμας στην σελίδα 21 αναφέρει το «τσαγκαρο-κουρέων … » και φαντάζομαι όλοι ξέρουν ποιούς εννοεί.

  48. sarant said

    Όλοι εκτός από μένα 🙂

  49. Voulagx said

    #48: Ισως, Νικο, να εννοεί ότι οι τσαγκαράδες, όπως και οι τυπογράφοι, ήταν όλοι κόκκινοι.

  50. Γιάννης Τζίμας said

    Για να λέμε και τα «στραβά» μας ο Γεράσιμος Μαλτέζος ή Τζουμερκιώτης που εικονίζεται παραπάνω ευθύνεται στο ακέραιο για τη βάρβαρη εκτέλεση με μπαμπεσιά της φάρας των Κολιοδημητραίων (γύρω στα 70 άτομα) στην τοποθεσία Νταλαμάνι της Λάκκας Σουλίου το Γενάρη του 1945. Τους είχε παραπλανήσει τάχα να ενταχθούν στον ΕΛΑΣ κι αυτοί κάνοντας ίσως την ανάγκη φιλότιμο δέχτηκαν. Όχι ότι η εν λόγω φάρα ήταν αθώα του αίματος, «αλογοσύρτες» και ζωοκλέφτες ήταν, συνεχίζοντας την παράδοση της περιοχής. Δεν αποχώρησαν όπως το κύριο σώμα του ΕΔΕΣ στην Κέρκυρα, παρέμειναν στη Λάκκα Σουλίου και έγινε ότι έγινε. Ακόμα και σήμερα είναι δύσκολο να μιλήσει αριστερός υποψήφιος στα χωριά της Λάκκας Σουλίου. Είχε προηγηθεί βέβαια η αποτρόπαια εκτέλεση των 48 επονιτών στην Πρέβεζα το Σεπτέμβρη του 1944 από τον αξιωματικό του ΕΔΕΣ Δημήτρη Γαλάνη που όξυνε το ήδη φορτισμένο εμφυλιοπολεμικό κλίμα. Παραμένει άγνωστο άν ο Άρης Βελουχιώτης ήταν σε γνώση ή ενέκρινε το μακιαβελικό σχέδιο του Τζουμερκιώτη.

  51. sarant said

    50: Σωστά τα λέτε, δεν έχω να προσθέσω κάτι.

  52. Για το σκοτωμό στην Πρέβεζα εδώ

    http://miadomatadenferneitinanoixi.blogspot.gr/2009/09/blog-post_22.html

  53. sarant said

    Φοβερό ποστ Σκύλε, δεν το ήξερα. Ο Κοτζιούλας έχει γράψει ποίημα για τον Περικλή Αναγνωστόπουλο, τον 15χρονο σκοτωμένο γιο του Βαγγέλη Αναγν., του «Μαύρου δράκου»

  54. Κράτα το, λοιπόν, στα ηλεκιτάπια σου για μελλοντική χρήση. Ο Λώλος ήταν ο αδελφός της μάνας της αρθογράφου.

  55. vsk said

    Καθώς αναζητώ κι εγώ το βιβλίο του κ.Γεώργιου Αναγνωστάκη, Το 40 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ, υπάρχει κάποια σχετική πληροφορία?
    Ευχαριστώ.

  56. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    Χάρη στὸ προηγούμενο (#55) σχόλιο, διάβασα αὐτὸ τὸ πολὺ ἐνδιαφέρον ἄρθρο καὶ τὰ ἐπίσης ἐνδιαφέροντα σχόλια.
    Τὴ λέξη καπετάνος τὴν ἔχω συναντήσει σὲ κάποιο ποίημα ποὺ ἀναφέρεται σ’ ἕνα περιστατικὸ ἀνάμεσα στὸν Καραϊσκάκη καὶ τὸ Γάλλο ναύαρχο Δεριγνὺ (ἕναν ἀπὸ τοὺς τρεῖς ναυάρχους τῆς ναυμαχίας τοῦ Ναυαρίνου). Τὸ περιστατικὸ αὐτὸ δὲν ξέρω ἄν τεκμηριώνεται ἱστορικὰ ἤ ἄν εἶναι ἀνεκδοτολογικοῦ χαρακτήρα. Ἀπό μιὰ σύντομη ἔρευνα στὸ διαδίκτυο δὲν βρῆκα κάτι σχετικὸ.
    Τὸ περιστατικὸ ἔχει ὡς ἑξῆς:
    Σέ κάποια ἐπίσκεψη τοῦ Καραϊσκάκη στὴ ναυαρχίδα τοῦ Δεριγνὺ, ὁ ναύαρχος εἶχε δώσει ἐντολὴ νὰ τοῦ ἀποδώσουν στρατιωτικὲς τιμὲς μὲ κανονιοβολισμοὺς (ἦταν ἀρχιστράτηγος τῶν ἑλληνικῶν δυνάμεων). Ὁ Καραϊσκάκης, ἀσυνήθιστος σὲ τέτοιου εἴδους τελετουργικὰ, τρόμαξε ἀπὸ τὶς κανονιές καὶ ὁ Δεριγνὺ τὸν ρώτησε ἄν φοβήθηκε.
    Ὅταν ὁ ναύαρχος ἀνταπέδωσε τὴν ἐπίσκεψη στὸ ἑλληνικὸ στρατόπεδο, ὁ Καραϊσκάκης, μετὰ τὸν καφέ, παράγγειλε νὰ τοῦ φέρουν τὸ τσιμπούκι του γιὰ νὰ καπνίσει. Ὁ παραγιὸς του, δασκαλεμένος ἀπὸ τὸν ἴδιο, ἔφερε μαζὶ μὲ τὸ ἀναμένο τσιμπούκι κι ἕνα βαρέλι μὲ μπαρούτι. Κι ὁ Καραϊσκάκης τὸ κάπνισε ἀκουμπώντας τὴν ἄκρη του πάνω στὸ ‘βαρέλι μὲ τὸ μπαρούτι. (Ὅπως δείχνουν εἰκόνες τῆς ἐποχῆς τὰ τσιμούκια εἶχαν μῆκος γύρω στὸ ἕνα μέτρο καὶ συνήθως ἀκουμποῦσαν τὴν ἄκρη τους σὲ χαμηλὰ τραπεζάκια). Ὅπως ἦταν φυσικὸ ὁ ναύαρχος κατατρόμαξε.

    Τὸ περιστατικὸ περιγράφεται σὲ κάποιο (μεταγενέστερο) ποίημα ποὺ μεταξὺ ἄλλων λέει:

    «Στὸν παραγιὸ του στράφηκε σῦρε καφέ νὰ φέρεις
    να ποιοῦν οἱ ξένοι μας κι ἐμεῖς καὶ κεῖνο τ’ἄλλο, ξέρεις.»

    Στὴ συνέχεια λέει πὼς
    «…τὸ γιασεμὶ* σὲ τάφο ἀνοιχτὸ ἤταν ἐπάνω»
    κι ἐκεῖνος κάπνιζε
    «…χωρὶς ἀπὸ τὰ φρύδια του μιὰ τρίχα νὰ σαλέψει
    χαρὰ σὲ τέτοιον παραγιὸ καὶ τέτοιον καπετάνο»

    *γιασεμὶ: τὸ τσιμπούκι (ἴσως ἦταν ἀπὸ τέτοιο ξύλο)

    Δυστυχῶς δὲν μπόρεσα νὰ βρῶ τὸ ποίημα. Τὸ ὕφος θυμίζει Ἀλέξανδρο Πάλλη (π.χ. τὸ ποίημα «Κανάρης»:
    «Ὅλη ἡ βουλὴ τῶν προεστῶν στὸ μῶλο συναγμένη …» )
    Κατέβασα τὴ συλλογὴ του ποιητῆ «Ταμπουρὰς καὶ Κόπανος» (ποὺ ἔχει τὸν «Κανάρη») ἀλλὰ δὲν τό ‘χει μέσα.

    Ἄν κάποιος ξέρει κάτι σχετικὰ ἄς βοηθήσει.

  57. spatholouro said

    Δημήτρη, εδώ λέει πως είναι ποίημα του Παράσχου, και το παραθέτει:

    https://galanoleykoblog.wordpress.com/2015/08/09/%CF%83%CF%84%CE%B7-%CF%86%CF%81%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CF%84%CE%B1-%CF%84%CE%BF%CF%85-%CE%B4%CE%B5%CF%81%CE%B9%CE%B3%CE%BD%CF%8D-9-8-1826/

  58. sarant said

    55 Το βιβλίο το έχω βρει. Θα πρέπει να το φωτοτυπήσω ή να το σκανάρω, όμως. (Δεν είναι μεγάλο)

  59. spatholouro said

    #56/57
    Διήγηση του περιστατικού και στη ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ (25/3/1930): σελ. 2

    http://efimeris.nlg.gr/ns/..%5Coutput/124_-1_42911.pdf

  60. Δημήτρης Μαρτῖνος said

    @ spatholouro (#57, 59).

    Εὐχαριστῶ πολὺ, ἄν καὶ λίγο καθηστερημένα, γιὰ τὴν ἄμεση ἀνταπόκριση. Ἄλλη μιὰ φορὰ ἐπιβεβαιώνεις τὴν ἱκανότητά σου στὴν ἔρευνα τῶν πηγῶν. Μὲ παρηγόρησες κι ὅλας πὼς δὲν μ’ ἔχει πιάσει ἀκόμα τὸ …ἔμενταλ. Θυμόμουνα ἀρκετὰ μετὰ ἀπὸ 50 χρόνια. Διάβασα τὸν «Καραϊσκάκη» τοῦ Δημήτρη Φωτιάδη ὅταν ἤμουν στὶς πρῶτες τὰξεις τοῦ Γυμνασίου, γύρω στὸ ’65-’66. Βέβαια τὸ ποίημα,ὑφολογικὰ, μὲ πήγαινε πιὸ πολὺ στὸν Ἀλέξανδρο Πάλλη. Τὸν Ἀχιλλέα Παράσχο τὸν εἶχα συνδέσει μὲ τὴν καθαρεύουσα, ἄν καὶ, ὅπως διάβασα τώρα στὴ Βίκη, εἶχε γράψει καὶ στὴ δημοτικὴ.

  61. spatholouro said

    Να είσαι καλά Δημήτρη! (αν και αυτού του είδους τα «ευρήματά μου» τα αποκαλώ «τζάμπα μαγκιές»: δεν χρειάστηκαν πάνω από 7 λεπτά στο λαπτοπάκι μου με το φραπεδάκι μου…)

  62. ΓΙΑΝΝΑΚΟΥΛΗΣ ΚΩΣΤΑΣ said

    αναζητώ τα βιβλία «Η Εθνική αντίσταση του νομού Άρτας» (εκδόσεις Ιωλκός 1985) του Αλέκου Κουτσούκαλη τόμος Β».& του Γιώργου Αναγνωστάκη «Το 40 Σύνταγμα του ΕΛΑΣ».
    Γιαννακούλης Χ. Κώστας
    τηλ 6948104252

  63. sarant said

    Καλημέρα.

    Το βιβλίο του Κουτσούκαλη το έχει η Εθνική Βιβλιοθήκη, η οποία όμως είναι δυστυχώς κλειστή.
    Του Αναγνωστακη το έχω κάπου και πρέπει κάποια στιγμή να το βρω και να το σκανάρω Θα σας ειδοποιήσω τότε.

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: