Οι λέξεις έχουν τη δική τους ιστορία

Το ιστολόγιο του Νίκου Σαραντάκου, για τη γλώσσα, τη λογοτεχνία και… όλα τα άλλα

Η Παναγιώτα Σταθοπούλου και τα «ξεχασμένα» Ιουλιανά του 1943

Posted by sarant στο 22 Ιουλίου, 2013


stathop

Η Παναγιώτα Σταθοπούλου, σε φωτογραφία από την Ελεύθερη Ελλάδα, εφημερίδα του ΕΑΜ (22.7.46)

Τρεις φορές έχουν συμβεί μήνα Ιούλιο στη νεότερη ιστορία της Ελλάδας σοβαρές «αναταραχές», με την ευρύτερη σημασία της λέξης. Οι δυο από αυτές έχουν ονομαστεί Ιουλιανά, η τρίτη, απ’ όσο ξέρω, όχι. Τα πιο γνωστά Ιουλιανά είναι βέβαια η συνταγματική εκτροπή του 1965, με τον εξαναγκασμό του εκλεγμένου πρωθυπουργού Γ. Παπανδρέου σε παραίτηση και τον διορισμό κυβέρνησης «αποστατών». Δεν θα επεκταθώ, πρόκειται για γεγονός πασίγνωστο για το οποίο το ιστολόγιο έχει γράψει πολλές φορές (εδώ μια ανακεφαλαίωση). Τα Ιουλιανά του 1965 είχαν κι έναν νεκρό, τον Σωτήρη Πέτρουλα -σαν χτες πριν από 48 χρόνια.

Τα άλλα Ιουλιανά, τα παλιότερα, που ονομάστηκαν έτσι αλλά επισκιάστηκαν από τα νεότερα, είναι τα γεγονότα που έγιναν κυρίως στην Αθήνα στις 31 Ιουλίου 1920, όταν ανακοινώθηκε η απόπειρα δολοφονίας του Ελευθ. Βενιζέλου στο Παρίσι. Το πλήθος κατέστρεψε τα γραφεία όλων των αντιπολιτευόμενων εφημερίδων (και του αριστερού Ριζοσπάστη), το Μέγαρο Σκουλούδη και τα σπίτια άλλων επιφανών αντιβενιζελικών, ενώ δολοφονήθηκε ο Ίων Δραγούμης από κρητικούς χωροφύλακες στη λεωφόρο Βασιλίσσης Σοφίας, περίπου απέναντι στο Χίλτον (τότε λεγόταν οδός Κηφισιάς). Ο λογαριασμός εκείνων των Ιουλιανών πληρώθηκε την 1η Νοεμβρίου.

Τα τρίτα Ιουλιανά, που δεν νομίζω να τα αποκάλεσε κανείς έτσι (γι’ αυτό και τα εισαγωγικά στον τίτλο), είχαν πολύ περισσότερους νεκρούς από τα γεγονότα του 1920 ή του 1965, και από μια ιδιοτροπία της ιστορίας ή των μαθηματικών πέφτουν καταμεσίς σχεδόν στην απόσταση που χωρίζει τις δυο παραπάνω χρονολογίες (1920 και 1965), δηλαδή στο 1943. Εννοώ τα γεγονότα που είχαν ως αποκορύφωμα τη μεγαλειώδη διαδήλωση του λαού της Αθήνας στις 22 Ιουλίου 1943, υπό την καθοδήγηση του ΕΑΜ, εναντίον της επέκτασης της βουλγαρικής κατοχής στη Μακεδονία. Πρόκειται για συμβάν μεγάλης ιστορικής σημασίας, το οποίο, περιέργως, ή μάλλον όχι και τόσο ανεξήγητα, αποσιωπήθηκε στη μεταπολεμική Ελλάδα, παρ’ όλο που επρόκειτο για μια κινητοποίηση που πέτυχε τον πολύ σημαντικό σκοπό της.

Κατά την Κατοχή, η Ελλάδα διαιρέθηκε σε τρεις ζώνες από τις δυνάμεις του Άξονα, γερμανική, ιταλική και βουλγαρική. Η βουλγαρική ζώνη κατοχής αποτελέστηκε από την ανατολική Μακεδονία μέχρι τον ποταμό Στρυμόνα (μέρος του ν. Σερρών και ν. Δράμας και Καβάλας) και τη Θράκη (με εξαίρεση το μεγαλύτερο τμήμα του ν. Έβρου, προς τα τουρκικά σύνορα, που παρέμεινε υπό γερμανική κατοχή), μαζί με τα νησιά Θάσο και Σαμοθράκη. Όμως, σε αντίθεση με τη γερμανική και την ιταλική ζώνη, όπου είχαμε «μόνο» κατοχή, η φασιστική Βουλγαρία προσάρτησε απλούστατα τα ελληνικά εδάφη, ακολουθώντας πολιτική εκβουλγαρισμού των κατοίκων, χριστιανών και μουσουλμάνων.

Το 1943, το ελληνικό κίνημα αντίστασης, κυρίως μέσα από το ΕΑΜ, αρχίζει να γίνεται ενοχλητικό. Ήδη με τις απεργίες και τις διαδηλώσεις του Φεβρουαρίου-Μαρτίου 1943 ματαιώνεται η πολιτική επιστράτευση, που αν υλοποιόταν θα έστελνε δεκάδες χιλιάδες Έλληνες να ενισχύσουν ως εργάτες τη γερμανική (πολεμική) βιομηχανία. Στα βουνά οι Ιταλοί δυσκολεύονται πολύ να αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ και πολλές ορεινές περιοχές έχουν ντε φάκτο απελευθερωθεί.

Μέσα σ’ αυτό το πλαίσιο, τον Ιούλιο του 1943, και ενώ οι Σύμμαχοι ετοιμάζονται για την απόβαση στη Σικελία, διαρρέουν ειδήσεις για επικείμενη επέκταση της βουλγαρικής κατοχής και στην κεντρική Μακεδονία και συγκεκριμένα έως τον ποταμό Αξιό. Ο σκοπός του μέτρου αυτού ήταν να αποδεσμευτούν γερμανικές δυνάμεις είτε για να αντιμετωπίσουν τον ΕΛΑΣ είτε για να σταλούν στο ανατολικό μέτωπο. Σε επιστολή της 12.7.43 προς τον δοσίλογο πρωθυπουργό Ράλλη, ο Γκύντερ Άλτενμπουργκ, πληρεξούσιος του Ράιχ στην Ελλάδα, δηλαδή επιτηρητής της κατοχικής κυβέρνησης, διαβεβαίωνε ότι τα μέτρα αυτά «ουδαμώς ελήφθησαν διά πολιτικούς λόγους, αλλά μόνον εκ καθαρώς στρατιωτικών απόψεων λελογισμένης χρησιμοποιήσεως των γερμανικών δυνάμεων». Η γερμανική διαβεβαίωση μπορεί και να ήταν ειλικρινής, αλλά το προηγούμενο της ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης δεν άφηνε περιθώρια για αυταπάτες.

Το ΕΑΜ από τις 7 Ιουλίου 1943 κάλεσε το λαό σε συναγερμό. «Η Μακεδονία ολόκληρη παραδόθηκε στη Βουλγαρική θηριωδία. Η απειλή που το ΕΑΜ είχε υποδείξει από καιρό και είχε καλέσει το λαό ν’ αγωνιστή για την αποτροπή της, αποτελεί σήμερα πραγματικότητα. Μια Βουλγαρική στρατιά αναπτύσσεται ανατολικά του Αξιού. Εκατοντάδες χιλιάδες Έλληνες -το τρίτο του ελληνικού πληθυσμού- χωρικοί και αστοί σ’ αυτή τη γωνιά της ελληνικής γης, ποτισμένης με αίμα, απειλούνται με εξόντωση». Ολόκληρη η προκήρυξη εδώ (σε αναδημοσίευση). «Να σώσουμε τη Μακεδονία» είναι ο πρωτοσέλιδος τίτλος του παράνομου Ριζοσπάστη στις 10 Ιουλίου 1943 (εδώ το πρωτοσέλιδο σκαναρισμένο). «Θάνατος στους Βούλγαρους επιδρομείς» είναι ο τίτλοςο του επόμενου φύλλου (18 Ιουλίου 1943, εδώ).

Οι πρώτες διαδηλώσεις και απεργίες έγιναν στη Θεσσαλονίκη και την υπόλοιπη Μακεδονία, από τις 10 Ιουλίου και μετά, αλλά το αποκορύφωμα των μαχητικών εκδηλώσεων ήταν η μεγαλειώδης συγκέντρωση στην Αθήνα στις 22 Ιουλίου 1943, που συνδυάστηκε με γενική απεργία. Νωρίς το πρωί οι δρόμοι της Αθήνας ήταν έρημοι, μόνο περίπολοι των στρατευμάτων κατοχής κυκλοφορούσαν, αλλά από τις 10 και μετά η πόλη άρχισε να ζωντανεύει και οι Αθηναίοι σε μικρές ομάδες κατέφθαναν στους προκαθορισμένους τόπους προσυγκεντρώσεων: πλατεία Εξαρχείων, Ψυρρή, Κολωνάκι, Μοναστηράκι, πλατεία Λαυρίου, Ομόνοια κτλ. και με ξεδιπλωμένες ελληνικές σημαίες άρχισαν να συγκλίνουν προς την οδό Πανεπιστημίου, με σκοπό να την ανεβούν και να φτάσουν στη βουλγαρική πρεσβεία, στη Ρηγίλλης.

Η διαδήλωση χτυπήθηκε σε πολλά σημεία, αρχικά από το ιταλικό ιππικό και μετά από τα γερμανικά τανκς. Κατεβαίνοντας την Ομήρου, ένα γερμανικό τεθωρακισμένο όχημα εφοδιασμένο με πολυβόλο πέρασε στην Πανεπιστημίου και άρχισε να πυροβολεί την κεφαλή της διαδήλωσης. Ο νεαρός που κρατούσε την ελληνική σημαία έπεσε. Η 17χρονη επονίτισσα Παναγιώτα Σταθοπούλου έτρεξε να πάρει τη σημαία, αλλά το τανκ πέρασε από πάνω της και τη συνέθλιψε. Η 19χρονη Κούλα Λίλη, φοιτήτρια της Γαλλικής, σκαρφαλώνει στο τεθωρακισμένο κι αρχίζει να χτυπάει τον τανκίστα με το ξυλοπάπουτσό της. Πέφτει νεκρή, όπως και πολλοί άλλοι νέοι: ο Επονίτης Θεωνάς Μαυρομματίδης, φοιτητής της ΑΣΟΕΕ, ο Θωμάς Χατζηθωμάς, σπουδαστής του Τμήματος Πολιτικών Μηχανικών ΕΜΠ, ο Θανάσης Τεριακής, σπουδαστή του Τμήματος Μηχανολόγων-Ηλεκτρολόγων ΕΜΠ (αδελφός της αείμνηστης Άννας Τεριακή-Σολωμού, φίλης του πατέρα μου), η Ε. Αντωνιάδου, φοιτήτρια, ο Ιωάννης Κατσαρός, ο Αντώνης Παπαδοσταυράκης, ανάπηρος του Αλβανικού Μετώπου, μέλος του ΕΑΜ Αναπήρων, ο Δημήτρης Δουκάκης, ξυλουργός,  ο Αλέξανδρος Δεσύπρης, εφαρμοστής, ο Χρήστος Κοντός, επιπλοποιός. Συνολικά έπεσαν 15 νεκροί, ενώ δεκάδες ήταν οι τραυματίες που φυγαδεύτηκαν σε ασφαλή νοσοκομεία και χειρουργήθηκαν από γιατρούς-μέλη του ΕΑΜ.

elvima430724Η διαδήλωση της 22ας Ιουλίου 1943 ήταν μαζικότατη. Ο παράνομος Ριζοσπάστης που κυκλοφόρησε την επόμενη μέρα αναφέρει 300 χιλιάδες διαδηλωτές (εδώ το πρωτοσέλιδο, που βέβαια δεν αναφέρει ονόματα νεκρών), νεότερες πηγές είναι πιο συγκρατημένες, αλλά έτσι κι αλλιώς επρόκειτο για τη μεγαλύτερη λαϊκή διαδήλωση στην κατεχόμενη Ευρώπη. Και έφερε αποτέλεσμα. Η βουλγαρική επέκταση ματαιώθηκε -για να το πούμε ακριβέστερα, περιορίστηκε σε ένα μικρό μέρος της αρχικά σχεδιαζόμενης περιοχής, δηλ. στους νομούς Κιλκίς, Χαλκιδικής και το βόρειο τμήμα του ν. Θεσσαλονίκης, και πήρε τη μορφή κατοχής και όχι προσάρτησης.

Αν κανείς αναδιφήσει τον νόμιμο Τύπο της εποχής, ελάχιστα θα πληροφορηθεί για τη μεγαλειώδη και πολύνεκρη διαδήλωση. Το Comando Piazza εξέδωσε ανακοίνωση με την οποία, «κατόπιν της ανοήτου προχθεσινής αποπείρας προς διατάραξιν της δημοσίας τάξεως εν Αθήναις», η κυκλοφορία των πολιτών περιοριζόταν στις 8 μ.μ. (προηγουμένως έληγε στις 10.30 μ.μ.)  ενώ θέατρα, κινηματογράφοι, κέντρα διασκεδάσεως, μπαρ κτλ. θα παρέμεναν κλειστά επί μία εβδομάδα, με εξαίρεση τα αμιγή εστιατόρια. Την ανακοίνωση τη βλέπετε ολόκληρη αριστερά (εδώ είναι παρμένη από το Ελεύθερο Βήμα της 24.7.43, αλλά elvima430725δημοσιεύτηκε στερεότυπη σε όλες τις εφημερίδες). Μια δεύτερη ανακοίνωση, μια μέρα μετά, γνωστοποιεί ότι 63 άτομα συνελήφθησαν επειδή είχαν κάνει διαδήλωση έξω από το σπίτι του Γερμανού Στρατιωτικού Διοικητή Νοτίου Ελλάδος, και καταδικάστηκαν σε πολυετείς ποινές.

Η γνωστοποίηση προειδοποιούσε τον αθηναϊκό πληθυσμό «όπως μη αφήνη να παρασύρεται υπό των κομμουνιστών και των καλουμένων εθνικών στοιχείων εις εχθρικάς πράξεις εναντίον των Δυνάμεων Κατοχής». Μάταια πάντως, γιατί από το φθινόπωρο του 1943 οι γειτονιές της Αθήνας άρχισαν να ξεφεύγουν από τον έλεγχο των κατακτητών. Αργότερα δημοσιεύτηκαν στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως προαγωγές αστυνομικών για την «αποτελεσματική συμπλοκή μετά ταραξιών και διαδηλωτών κατά τας σκηνάς της 22ας Ιουλίου 1943» και τη συμβολή τους «εις την αποκατάστασιν της τάξεως»

Στο μεταξύ, τις μέρες εκείνες κατέρρεε στη Ρώμη η κυβέρνηση Μουσολίνι και λίγες εβδομάδες αργότερα η νέα κυβέρνηση Μπαντόλιο συνθηκολόγησε.

Στις εφημερίδες της εποχής δεν θα βρει κανείς άλλες ειδήσεις για τη μεγαλειώδη διαδήλωση ή τα επακόλουθά της. Σε αντίθεση με το 1941, οπότε βρίσκονταν αρθρογράφοι πρόθυμοι να αποκαλέσουν εγκληματίες τους αγωνιστές της Αντίστασης, το 1943 φαινόταν πολύ πιθανό ότι οι Γερμανοί θα έχαναν τον πόλεμο οπότε μόνο οι ήδη πολύ εκτεθειμένοι συνέχιζαν να αρθρογραφούν. Οι μεγάλες αθηναϊκές εφημερίδες των ημερών εκείνων είχαν εκτενή άρθρα στα οποία καταγγελλόταν η συμμαχική βαρβαρότητα με αφορμή τους βομβαρδισμούς της Ρώμης, αλλά τίποτε για την εσωτερική κατάσταση, όπως άλλωστε ήταν ο κανόνας σε όλη τη διάρκεια της Κατοχής. Μάλιστα, καθώς φυλλομετρούσα την Πρωία των ημερών εκείνων έπεσα πάνω σε έναν φιλολογικό καβγά ανάμεσα σε δυο πασίγνωστα ονόματα της πνευματικής ζωής, που θα τον παρουσιάσω ίσως και την Κυριακή -αλλά άλλες αναφορές για τη διαδήλωση δεν βρήκα.

Η Παναγιώτα Σταθοπούλου, η «πρώτη νεκρή» των Ιουλιανών του 1943, είχε γεννηθεί στις ΗΠΑ από μετανάστες γονείς, με καταγωγή από την Ευρυτανία. Η οικογένειά της είχε εγκατασταθεί στην Αθήνα, στου Γκύζη. Μετά την απελευθέρωση, η οδός Βαλτινών, όπου ήταν το σπίτι της, μετονομάστηκε για λίγο σε «Παναγιώτας Σταθοπούλου», αλλά πολύ γρήγορα επανήλθε το αρχικό όνομα. Τελικά επί δημαρχίας Δημήτρη Μπέη στήθηκε μια τσουρούτικη πλάκα απέναντι από την πολυκατοικία που βρίσκεται στη θέση του σπιτιού της. Τα αιτήματα για νέα μετονομασία του δρόμου δεν βρήκαν ανταπόκριση. Στο Μεγάλο Χωριό της Ευρυτανίας, οι συγγενείς της και αντιστασιακοί φρόντισαν για ένα αξιοπρεπές μνημείο.

ΥΓ Δείτε και το άρθρο του Μεν. Χαραλαμπίδη στη χτεσινή Αυγή, από το οποίο πήρα ορισμένα στοιχεία. Ενδιαφέρον άρθρο είχε και η σαββατιάτικη Εφημερίδα των Συντακτών, αλλά δεν νομίζω να είναι διαθέσιμο ονλάιν. Υπάρχουν και πολλά αξιόλογα άρθρα στο Διαδίκτυο, αλλά δεν έχω τεχνική δυνατότητα για εκτεταμένη έρευνα, όποιος θέλει μπορεί να προσθέσει συνδέσμους στα σχόλια.

Advertisements

83 Σχόλια to “Η Παναγιώτα Σταθοπούλου και τα «ξεχασμένα» Ιουλιανά του 1943”

  1. CNT said

    και είχε καλέσει το λαό ν’ αγωνιστ(ή) για την αποτροπή της,

    (μέρα). ;p

  2. Γς said

    Καλημέρα
    Κι όμως πόσοι γνωρίζουν γι αυτά;
    Είναι από τα θέματα που συνήθως συζητάω με νέα παιδιά.
    Πλήρης άγνοια.
    Κρίμα

  3. Gpoint said

    Καλημέρα!

    Εκεί που αναδιφείς τον Τύπο της εποχής μετά το «θέατρα, μπαρ κ.λ.π» υπάρχει ένα θα χωρίς συνέχια.

    Και να σκεφθελι κανείς πως λίγο μετά αποκαλούσαν τους κομμουνιστές…εαμοβούλγαρους !!

  4. CNT said

    (α πρόκειται για αναδημοσίευση, βιάστηκα).

  5. Γιάννης Κουβάτσος said

    Καλημέρα!
    »…βρίσκονταν αρθρογράφοι πρόθυμοι να αποκαλέσουν εγκληματίες τους αγωνιστές της Αντίστασης». Υπήρχαν τέτοιοι δημοσιογράφοι τότε; Τι κατάντια! Ευτυχώς, σήμερα έχουμε απαλλαγεί από τέτοιους ρυπαρογράφους και ρυπαρολόγους. Κανένα κανάλι και καμιά εφημερίδα δεν θα έδιναν σήμερα δουλειά σε Κρανιωτάκηδες. Υπάρχει αντίρρηση;

  6. sarant said

    Καλημέρα, ευχαριστώ πολύ για τα πρώτα σχόλια!

    3: Το «θα» δεν το βρίσκω ξεκρέμαστο, κάτι άλλο έλειπε.

  7. IN said

    Ορισμένα περαιτέρω στοιχεία και στις εξής ιστοσελίδες:

    http://herrkbiblio.wordpress.com/2012/05/29/theotokas/ (απόσπασμα από το ημερολόγιο του συγγραφέα Γ. Θεοτοκά της 23.7.1943)

    http://www.onalert.gr/stories/katoxi-diadilosi-kata-ton-nazi (βίντεο με αναμνήσεις διαφόρων αντιστασιακών)

  8. physicist said

    Η σημερινή ανάρτηση είναι ένα από τα διαμάντια για τα οποία και μόνο αξίζει να διαβάζει κανείς αυτό το ιστολόγιο· σε μένα αποκαλύπτει πράγματα που μου ήταν μέχρι τώρα ολότελα άγνωστα, και συγχρόνως μου δημιουργεί μιαν απορία, την εξής:

    Τα φύλλα του Ριζοσπάστη δείχνουν μια ξεκάθαρα εθνική-πατριωτική στάση του ΚΚΕ σε ό,τι αφορά την κατάληψη της ελληνικής Μακεδονίας από τους (φασίστες, τότε) Βουλγάρους. Από την άλλη μεριά, στις αντιπαραθέσεις που έχω παρακολουθήσει σχετικά με τη στάση του ΚΚΕ στο Μακεδονικό, και στις οποίες οι επικριτές του τού επιρρίπτουν εθνοπροδοσία (σε μεταγενέστερη φάση αλλά όχι πολύ μακριά από το 1943), δεν έχω ακούσει ποτέ είτε από εκπροσώπους του ΚΚΕ είτε από αριστερούς αναφορά σ’ αυτήν εδώ την ιστορική περίοδο, και σ’ αυτές τις τοποθετήσεις του Κόμματος.

    Αναρωτιέμαι, λοιπόν, εαν εξαιρέσουμε την περίπτωση να είναι γνωστά αυτά και απλώς να μην τα είχα ακούσει εγώ μέχρι σήμερα, γιατί το ίδιο το ΚΚΕ δεν υπερασπίστηκε τον εαυτό του με αναφορές σ’ αυτές τις ανακοινώσεις, και γενικότερα πώς γίνεται και μετά από κοντά 40 χρόνια νομιμότητας του ΚΚΕ και ελευθερίας στην έκφραση να μην ξέρει ο πολύς κόσμος αυτά τα πράγματα. Ανεξάρτητα από την πολιτική τοποθέτηση του καθενός και ανεξάρτητα από το πώς θα κρίνει ετούτο ή το άλλο, μου φαίνεται απαράδεκτο το πόσο λίγα ξέρουμε και πόσο λίγο έχουμε κουβεντιάσει εκείνη την εποχή.

  9. physicist said

    Άρση της παρεξηγήσιμης ασάφειας: για τα οποία και μόνο αξίζει να διαβάζει κανείς αυτό το ιστολόγιο, να γίνει: που είναι από μόνα τους ο κατεξοχή λόγος να διαβάζει κανείς αυτό το ιστολόγιο.

  10. Να ρωτήσω κάτι, οι καταδικασθέντες «εις την εκτέλεσιν καταναγκαστικών έργων» πού εξέτιαν την ποινή τους;

  11. Το κείμενο στην ΕφΣυν υπάρχει ονλάιν, ανεβαίνουν τα σαββατιάτικα το βράδι της Κυριακής:

    http://www.efsyn.gr/?p=77812

    Τα παιδιά του Ιουλίου… | Εφημερίδα των Συντακτών | online έκδοση
    Η κοπέλα αυτή είναι μαθήτρια του Χάγκεν Φλάισερ

  12. Nestanaios said

    Τότε κυκλοφορούσαν δύο Ριζοσπάστες. Τον έναν τον εξέδιδε ο Μανιαδάκης. Αναρωτιέμαι ποιός εκ των δύο συνεχίζει να εκδίδεται.

  13. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    «Ο νεαρός που κρατούσε την ελληνική σημαία έπεσε». (Δηλαδή αυτός ήταν «ο πρώτος νεκρός»). Υπάρχει κάποια εύλογη εικασία για τό πώς και αγνοείται τό όνομά του;

  14. Γς said

    3, 8:
    Εγινε χοντρό παιχνίδι κει πάνω τότε με την Βουλγάρικη Οχράνα και την αντίπαλή της SNOF (Σλαβομακεδονικό Εθνικό Απελευθερωτικό Μέτωπο) του Τίτο.
    Δηλαδή της προσάρτησης της Μακεδονίας στη Βουλγαρία ή την Γουγκοσλαβία.

    Από την Βίκι για τον Ν. Ζαχαριάδη:
    Με δήλωσή του το 1947 έθεσε ζήτημα πλήρους αποκατάστασης του «μακεδονικού λαού» ύστερα από τη νίκη του Δημοκρατικού Στρατού.

    Δήλωση που πιθανώς να ήταν κίνηση τακτικής σε μια προσπάθεια μεγαλύτερου προσεταιρισμού των σλαβομακεδόνων μαχητών του ΔΣΕ

  15. Ωραίο άρθρο.
    Τελικά, αν ποτέ όλες οι παλιές εφημερίδες ψηφιοποιηθούν αλλά με δυνατότητα αναζήτησης, όπως αυτές που έχει κάνει η Εθνική Βιβλιοθήκη, θα ανοιχτεί μπροστά μα μεγάλος πλούτος πηγών.
    Το «τανκίστας» δεν το έχω ξανακούσει. Πάει κατά το μπαρίστας, αντί του μπάρμαν; 🙂

  16. μπροστά μας, διορθώνω.

  17. 15 Δεν έχεις ξανακούσει τον τανκίστα γιατί δεν διάβαζες σοβιετική παιδική λογοτεχνία για τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο. :mrgreen:

  18. sarant said

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

    15: Μην κρατάς την αναπνοή σου [αγγλισμός] ώσπου να γίνει αυτό, πάντως

    13: Υποθέτω ότι έπεσε αλλά όχι νεκρός, τραυματίστηκε απλώς.

    11: Ευχαριστώ, έβαλα το λινκ στο άρθρο.

    10: Καλή ερώτηση, δεν ξέρω -μήπως τους έπαιρναν στα στρατόπεδα στη Γερμανία;

    8: Ευχαριστώ 🙂 Η αρθρογραφία του νόμιμου Ριζοσπάστη (και του Ζαχαριάδη προσωπικά) και της εαμικής Ελεύθερης Ελλάδας στα χρόνια 1945-47 είναι άκρως πατριωτική, πλειοδοτώντας σε σχέση με την κυβέρνηση.

    7: Ευχαριστώ!

  19. ΠΑΝΟΣ said

    Πράγματι Γς οι νεώτεροι τ’ αγνοούν.Εγώ τα έμαθα από τη μάνα μου.Αντί να μού λέει για την Χιονάτη και τούς εφτά νάνους,κάτι τέτοια μού’λεγε! Κι αντί για νανουρίσματα, με κοίμιζε με ελασίτικα τραγούδια! Στους νεότερους ποιός να τα πει; Βέβαια εγώ πήρα αργότερα τις ζεϊμπέκικες στροφές μου,αλλά αυτό είναι άλλο θέμα…Η Σταθοπούλου, όμως,Σταθοπούλου στην καρδιά μου! Ισοβίως…

  20. Εδώ Χρυσή Αυγή με σκοτώνει ο Δραγασάκης said

    Ο Ριζοσπάστης μιλά με όρους εθνικοφροσύνης. Αυτό και μόνο το στοιχείο είναι αρκετό να το αποκηρύξεις ως πλαστό. ΟΕΔ, είναι προκήρυξη του Μανιαδάκη.

  21. sarant said

    20: Μανιαδάκης το 1943;

  22. 18 Αυτό σκέφτηκα κι εγώ, με τα στρατόπεδα.

  23. Γς said

    21:
    !

  24. Εδώ Χρυσή Αυγή με σκοτώνει ο Δραγασάκης said

    Μπορεί να ήταν και ο Ζαχαριάδης. Οι ομοϊδεάτες απόγονοι του Μανιαδάκη τέλος πάντων. Εσείς που τα ψειριάζετε τα πάντα και όλα φύλλο και φτερό, υπάρχουν πολλές περιπτώσεις να μιλούσαν τότε και να έγραφε ο Ριζοσπάστης για «ελληνική» Μακεδονία? Και μπρόσταραν τα στήθη στα τάνκς να σώσουν την «ελληνική».

  25. IN said

    20, 21: Ο Μανιαδάκης το 1943 ήταν στην Αργεντινή, πρεσβευτής της Ελλάδος (της εξόριστης κυβέρνησης του Καΐρου). Λίγο δύσκολο να έβγαζε παράνομο Ριζοσπάστη. Η ιστορία με τους δύο Ριζοσπάστες είναι πριν τον πόλεμο του 1940.

  26. Εδώ Χρυσή Αυγή με σκοτώνει ο Δραγασάκης said

    Κάτι παρόμοιο με τις πλαστές επιστολές που ήσαν γνήσιες.

  27. sarant said

    24: Λάθος έκανα που απάντησα, είσαι τόσο μακριά νυχτωμένος που δεν έχει νόημα.

  28. Εδώ Χρυσή Αυγή με σκοτώνει ο Δραγασάκης said

    Κάποτε είχα ασχοληθεί πολύ με αυτό. Απεφάνθη, μύθος.

  29. http://apenadi.blogspot.gr/2013/07/1943.html

  30. Γς said

    Πριν 70 χρόνια, Οδός Ομήρου.

    Πριν 24 Χρόνια, πλατεία Tiananmen

  31. stratosbg said

    Reblogged this on ahairlessape.

  32. Γς said

    Τέλος πάντων ήθελα να αναφερθώ στο τάνκ της Οδού Ομήρου που πέρασε πάνωαπό το 17χρονο κοριτσάκι και στα τανκς της Τιεναμέν στο Πεκίνο που τα σταμάτησε ο φοιτητής εκείνος

  33. Anasto said

    Σιγά βρε φίζισιστ, όλοι καταλάβαμε τι εννοείς κι ας έχεις δίκιο ότι θα μπορούσε αυτό που είπες να χρησιμοποιηθεί εναντίον σου σε δικαστήριο. :p

    Όσο για την πιθανή απεμπόλιση(;) του πατριωτικού παρελθόντος τού ΚΚΕ, μπορεί να φταίει η ισοπέδωση τού πατριωτισμός=φασισμός; Ή μήπως να φταίει κάποια ιδεολογική, στρατηγική «διόρθωση»;

  34. Alexis said

    Εξαιρετικό άρθρο!
    Δυστυχώς ομολογώ κι εγώ, όπως και άλλοι σχολιαστές εδώ μέσα, ότι αγνοούσα πλήρως τα «Ιουλιανά» του ’43…

    Μερικές παρατηρήσεις, επουσιώδεις πάντως:

    #0: Η βουλγαρική ζώνη κατοχής αποτελέστηκε από την ανατολική Μακεδονία μέχρι τον νομό Στρυμώνα
    ποταμό Στρυμώνα μήπως;

    Παρατηρώ ότι ο Ριζοσπάστης της εποχής ενώ έχει στην προμετωπίδα του το «προλετάριοι όλων των χωρών ενωθείτε» δεν έχει το σφυροδρέπανο…

    Εντύπωση επίσης μου κάνει που στο φύλλο της 23ης Ιουλίου δεν αναφέρεται στους τίτλους της εφημερίδας ότι η διαδήλωση πνίγηκε στο αίμα. Το κείμενο βέβαια περιγράφει τα γεγονότα και μιλάει για 15 νεκρούς, αλλά στους τίτλους δεν υπάρχει τίποτα. Εσκεμμένο, για να κρατηθεί ψηλά το φρόνημα του κόσμου;
    Το ακριβώς αντίθετο με τη σημερινή τρομολαγνεία των ΜΜΕ, που μια μύτη ανοίγει και βαφτίζεται «λουτρό αίματος», «μακελειό» κλπ.

  35. Alexis said

    Φτου, ξέχασα να κλείσω τα bold!

  36. αλζ said

    Δεν έχω ασχοληθεί ιδιαίτερα με τα Κατοχικά, αλλά το ΕΑΜ δεν ήταν βραχίονας του ΚΚΕ, όπως πολλοί νομίζουν.Υπήρχαν τέσσερεις συνασπιζόμενες σ’ αυτό οργανώσεις και πολύ περισσότερες ιδεολογικές τάσεις, έτσι ώστε δεν μπορούσε (και δεν ήθελε άλλωστε) να επιβάλλει μια ενιαία κομματική γραμμή. Γι’ αυτό και η τόσο μαζική, διαπαραταξιακή θα έλεγα, εκπροσώπηση σ’ αυτό του αθηναϊκού λαού. Αυτού του διαπαραταξιακού άλλωστε έγινε πολύ κακή εκτίμηση από την ηγεσία του κόμματος προς το τέλος της Κατοχής. Αλλά κάτι που θα ήθελα να προσθέσω είναι ότι οι πρώτες μαζικές αντικατοχικές συγκεντρώσεις δεν είναι του Φεβρ.-Μαρτίου 1943. Ο Γ. Ξενάκης, ο αρχιτέκτονας και μετέπειτα γνωστός μουσικός, οργανωμένος τότε στο ΕΑΜ, προ πολλών ετών μου είχε πει ότι ο ίδιος είχε πάρει μέρος σε μια πολυπληθή διαδήλωση φοιτητών τον Οκτώβριο του 42. Μάλιστα από αυτή τη διαδήλωση υπάρχει και φωτογραφία του.

  37. Δύο ξεχασμένα μνημεία στην Αθήνα

    http://valiacaldadog.blogspot.gr/2010/11/blog-post_10.html

  38. Ιωάννα said

    Τατιάνα Γκρίτση-Μιλλιέξ, Μια ιστορία της Αντίστασης http://digitalschool.minedu.gov.gr/modules/ebook/show.php/DSGL-C131/595/3929,17353/

  39. panayacht said

    15. Czterej pancerni i pies- Πολωνική πολεμική σειρά της δεκαετίας του ’60 που παίχτηκε και στο 902 με τίτλο: Οι 4 τανκίστες και το σκυλί.
    http://www.imdb.com/title/tt0120948/

  40. Γς said

    34:

    >Δυστυχώς ομολογώ κι εγώ, όπως και άλλοι σχολιαστές εδώ μέσα, ότι αγνοούσα πλήρως τα “Ιουλιανά” του ’43…

    Χαίρομαι (λέμε τώρα) που με επιβεβαιώνεις (# 1)

  41. Γς said

    Ουπς, #2

    >Κι όμως πόσοι γνωρίζουν γι αυτά;
    Είναι από τα θέματα που συνήθως συζητάω με νέα παιδιά.
    Πλήρης άγνοια.
    Κρίμα

  42. sarant said

    34: Ωχ, μερσί για τη διόρθωση με τον ποταμό.
    Η απουσία του σφυροδρέπανου μπορεί να οφείλεται ακόμα και σε τεχνικούς λόγους. Δεν το έχω ψάξει όμως το θέμα.

    Ευχαριστώ για τα νεότερα!

  43. physicist said

    #33(α). — Α, θέλω να είμαι ακριβής. 🙂

  44. Ηλεφούφουτος said

    Όντως ρωσική επίδραση το «τανκίστας».
    Εδώ το μαρς των τανκιστών στην κλασική του, αρχική εκτέλεση.

    http://www.youtube.com/watch?v=5MkyEBZUKhY

    Παίζει και εκδοχή όπου στο ρεφρέν αντί για первый маршал (αρχιστράτηγος) αναφέρεται ονομαστικά ο Βοροσίλοφ καθώς και η κατά της προσωπολατρείας εκδοχή, χωρίς «ταβάρις Στάλιν» δηλαδή. Εγώ το ‘χω πετύχει ως τραγούδι της παρέας σε εντελώς απολίτικες ρωσικές παρέες της περεστρόικας με την αυθεντική εκδοχή.

    Άλλο εμβατήριο : Οι τρεις τανκίστες
    http://www.youtube.com/watch?v=x21Gv4abab0

    Πιο πεισιθανάτιο έως και μακάβριο (αλλά μάλλον πιο όμορφο) το τραγούδι για το νεκρό τανκίστα
    http://www.youtube.com/watch?v=da1e9Sz8I8k

  45. munich said

    πολύ ενδιαφέρουσα ανάρτηση. κι εγώ ομολογώ ότι δεν τα ήξερα παρόλο που θεωρούσα (λανθασμένα από,τι αποδεικνύεται) ότι είχα διαβάσει εκτεταμένα για την περίοδο της κατοχής στην Ελλάδα.
    Έχει κανείς άποψη για το βιβλίο της Κατερίνας Κράλοβα http://www.alexandria-publ.gr/book.php?id=651
    Ηθελα να το αγοράσω αλλά σκεφτόμουν το 20ρικο

  46. Costas said

    Χωρίς να θέλω να μειώσω την αξία της θυσίας της ούτε στο ελάχιστο, βρίσκω το μνημείο το μνημείο της στο Μεγ. Χωριό απίστευτα κιτς, και εντέλει προτιμώ το «υποτυπώδες».

  47. Γς said

    34:
    >Δυστυχώς ομολογώ κι εγώ, όπως και άλλοι σχολιαστές εδώ μέσα, ότι αγνοούσα πλήρως τα “Ιουλιανά” του ’43…

    45:
    >κι εγώ ομολογώ ότι δεν τα ήξερα παρόλο που θεωρούσα (λανθασμένα από,τι αποδεικνύεται) ότι είχα διαβάσει εκτεταμένα για την περίοδο της κατοχής στην Ελλάδα.

    Και πάλι επανέρχομαι στο σχόλιό μου (#2), ότι υπάρχει πλήρης άγνοια στους νέους (έως 70 ετών και βάλε) για τα Ιουλιανά του 1943.

    Αλλά αυτό δεν είναι τίποτα μπρος στην άγνοια που υπάρχει για ότι τότε οι Βούλγαροι προσπαθούσαν με κάθε μέσω να προσαρτήσουν την Θράκη και Ανατολική Μακεδονία που τους είχαν παραχωρήσει οι γερμανοί κατακτητές.
    Μαύρα μεσάνυχτα.

  48. Abravanel said

    Μια ερώτηση, (δεν είναι τοποθέτηση), γιατί έχω πραγματικά την περιέργεια να δω πώς το αξιολογείτε:
    Πριν από τις διαδηλώσεις του Ιουλίου είχαν προηγηθεί οι διαδηλώσεις για την επιστράτευση ελλήνων χριστιανών εργατών για να αποσταλούν στη Γερμανία ως εργάτες. Εγιναν αρχές Μαρτίου στην Αθήνα ( φώτογραφία του αντίστοιχου μνημείου αλλά δείτε και την πλάκα για τα Ιουλιανά ) και τέλη Μαρτίου έγιναν στην Θεσσαλονίκη αν και εδώ διαβάζω οτι έγιναν και στην Αθήνα.
    Σε αυτές του Μαρτίου συμμετείχαν και αθηναίοι εβραίοι, μάλιστα ο ένας νεκρός ήταν ο Εδμόνδος Τουρόν. Στη Θεσσαλονίκη δε θα μπορούσαν να συμμετέχουν μιας και μερικές βδομάδες νωρίτερα είχαν αρχίσει οι εκτοπισμοί στο Αουσβιτς.

    Και η ερώτηση μετά τον πρόλογο:
    Πώς αξιολογείτε το γεγονός οτι γινόντουσαν γενναίες διαδηλώσεις Χριστιανών για εκτοπισμό Χριστιανών στην Γερμανία και όχι για τον εκτοπισμό Εβραίων στην Πολωνία, ενώ οι Εβραίοι συμμετείχαν στις αντίστοιχες διαδηλώσεις; Ειδικά στη Θεσσαλονίκη που ταυτόχρονα με τις διαδηλώσεις γίνονταν εκτοπίσεις με εβραίους να κάνουν πομπές περνώντας ολόκληρη την πόλη προς το γκέτο του Συνοικισμού Βαρώνου Χιρς;

    Φαντάζομαι τους λόγους αλλά θέλω απλά να δω τις δικές αντιδράσεις. Πώς το κρίνετε; Ασήμαντο; Θλιβερό αλλά αναμενόμενο; Οτι καταρρίπτει το άλλοθι της βοήθειας; Φυσιολογικό;

    υγ. Προσωπικά οφείλω να ευχαριστήσω τον Σκύλο της Β.Κ. στον οποίον πρώτη φορά έμαθα για τον Τουρόν.

  49. sarant said

    48: Συγνώμη, το άρθρο αναφέρθηκε παρεμπιπτόντως στις διαδηλώσεις για την επιστράτευση: «Ήδη με τις απεργίες και τις διαδηλώσεις του Φεβρουαρίου-Μαρτίου 1943 ματαιώνεται η πολιτική επιστράτευση, που αν υλοποιόταν θα έστελνε δεκάδες χιλιάδες Έλληνες να ενισχύσουν ως εργάτες τη γερμανική (πολεμική) βιομηχανία», έγραψα.

    Δεν υπήρχε λόγος να αναφερθώ περισσότερο, αφού το θέμα μου ήταν επετειακό, οι διαδηλώσεις του Ιουλίου. Ούτε έκανα κάποια αναφορά στο θρήσκευμα των διαδηλωτών -θα υπήρχαν και άθεοι υποθέτω.

    Γιατί πιστεύετε ότι σε ένα άρθρο για τα 70 χρόνια από τη διαδήλωση της 22ας Ιουλίου 1943 θα έπρεπε να αναφερθώ εκτενώς στη διαδήλωση του Μαρτίου 1943;

  50. Παρακαλώ, φίλε Αμπραβανέλ,

    Στη Θεσσαλονίκη, όπου υπήρχε μεγαλύτερη εβραϊκή κοινότητα, σαφώς πιο συγκροτημένη και πιο σημαντική για τη ζωή της πόλης (απ’ ό,τι, πχ, σε Αθήνα, Γιάννενα, Χαλκίδα), ο φόβος των Χριστιανών μπροστά στους Ναζί ήταν μεγαλύτερος από την συντηρητική αίσθηση ανακούφισης («να φύγουν οι τσιφούτηδες»), την οποία ένιωσαν πολλοί. Θα έχεις διαβάσεις για τις τύχες των εβραϊκών περιουσιών, κινητών και ακινήτων, που περιέπεσαν στα χέρια των συνεργατών των ναζί. Ωστόσο,υπήρξαν κι ανθρώποι που βοήθησαν αθόρυβα αρκετά εβραιόπουλα να βγούν στο βουνό ή να «χαθούν» στην Αθήνα.

    Στην Αθήνα, όπου οι εβραίοι ήταν ασήμαντη μειοψηφία, οι χριστιανοί (ή «χριστιανοί») ξεσηκώθηκαν στην είδηση της επιστράτευσης των ομοεθνών τους. Αμφιβάλλω αν ήξεραν καν ότι γίνονται αντιεβραϊκοί διωγμοί στη Θεσσαλονίκη.

    Τέλος, στη Θεσσαλονίκη το ΚΚΕ ιστορικά δεν είχε τόση δύναμη και μηχανισμούς, όσο στην Αθήνα. Τυχαίο; Δεν νομίζω!

  51. spyroszer said

    Δυο χρόνια αργότερα, στο περιοδικό της ΕΠΟΝ Μακεδονίας «ΛΕΥΤΕΡΑ ΝΙΑΤΑ» (Νο 32/23-2-1945) θα δημοσιευτεί μια μαρτυρία για τη συγκλονιστική μέρα που έζησε τότε η χώρα μας. Ηταν ένα γραφτό του Ηλία Βενέζη, που το υπέγραφε με το ψευδώνυμο Μ. Αλκαίος.
    http://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=26/8/2001&id=2026&pageNo=8

  52. Άρτεμη said

    Χωρίς να είναι καθόλου το ίδιο: https://www.google.gr/search?q=%CE%BF%CE%B4%CF%8C%CF%82+%CE%B3%CF%81%CE%B7%CE%B3%CE%BF%CF%81%CF%8C%CF%80%CE%BF%CF%85%CE%BB%CE%BF%CF%85&oe=utf-8&rls=org.mozilla:el:official&client=firefox-a&gws_rd=cr&um=1&ie=UTF-8&hl=el&tbm=isch&source=og&sa=N&tab=wi&ei=v0XtUc2GEo6N7AbUxICYBw&biw=1280&bih=892&sei=30XtUbSwDKXg7QbaiYGYAQ

  53. Κυριάκος said

    Ορθογραφικό: Γράφεται Στρυμόνας και όχι Στρυμώνας (ο Στρυμών, του Στρυμόνος)

  54. sarant said

    53: Σωστά, ευχαριστώ!

    51: Μπράβο, καλό εύρημα!

  55. spiral architect said

    http://www.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=1890461
    Χαιρετω. 🙂

  56. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    http://www.rizospastis.gr/wwwengine/story.do?id=2419217&publDate=25/7/2004

    55. βρήκαμε τον ντορό
    🙂 🙂

  57. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Χάριτες δέσποτα και Spyr 51.

  58. Νίκος Α. said

    Η μαρτυρία του Βασίλη Μπαρτζιώτα γραμματέα της ΚΟΑ του ΚΚΕ
    από το βιβλίο του Η ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΤΙΣΤΑΣΗ ΣΤΗΝ ΑΔΟΥΛΩΤΗ ΑΘΗΝΑ.
    http://documentahistory.blogspot.gr/2012/07/22-1943.html

  59. sarant said

    Α μπράβο, ευχαριστώ για τα νεότερα!

  60. « … ενώ δολοφονήθηκε ο Ίων Δραγούμης από κρητικούς χωροφύλακες … »

    Ώστε «κρητικοί χωροφύλακες» δολοφόνησαν τον Δραγούμη. Πολύ ωραία τα λέτε.
    Και τις εκτελέσεις στο Αουσβιτς τις έκαναν προφανώς κολονέζοι φρουροί.
    Είστε ωραίος.

  61. sarant said

    60: Οι Γυπαραίοι ήταν αποκλειστικά Κρητικοί, πώς να το κάνουμε. Δεν ήταν σκέτοι χωροφύλακες, ήταν ένα είδος πραιτωριανοί.

  62. Και μία ημέρα πλακώθηκαν στις τσικουδιές και μεθυσμένοι είπανε. Δεν πάμε να εκτελέσουμε
    τίποτα ;
    Ποιός εκτέλεσε τον Δραγούμη ;

  63. sarant said

    Τον Δραγούμη τον εκτέλεσε το βενιζελικό ημιπαρακράτος. Παρεμπιπτόντως, ο Κορδάτος έχει γράψει ότι στα τελευταία ο Δραγ. είχε προσεγγίσει το ΣΕΚΕ και είχε δημοσιεύσει και δυο ανώνυμα άρθρα στον Ριζοσπάστη. Ποιος ξέρει….

  64. munich said

    πράγματι ατυχής διατύπωση. Τον Δραγούμη τον δολοφόνησαν οι πολιτικοί του αντίπαλοι που είχαν την εξουσία εκείνη την εποχή.

  65. ΕΦΗ ΕΦΗ said

    Εν περιλήψει:
    Ο Δραγούμης: συνελήφθη σε «γιουρούσι» χωροφυλάκων στους Αμπελόκηπους . Αρχηγός χωροφυλακής ήταν ο Ζυμβρακάκης,που λόγω των γεγονότων(απόπειρα κατά του Βενιζέλου) ήταν στο πόστο του κι έδινε εντολές.
    Εκτελέστηκε εν ψυχρώ την επόμενη ώρα, συρόμενος πεζή και προπηλακιζόμενος επί της (νυν) Βασιλ.Σοφίας, ύψος Παπαδιαμαντοπούλου από τους «Γυπαραίους», που ήσαν λόχοι μισθοφόρων φρουρών του Βενιζέλου. Έπαιρναν 150 έως 180 δραχμές το μήνα, όταν ο μισθός λοχαγού ήταν 600 δραχμές.
    Αρχηγός του αποσπάσματος ήταν ο (επι;) λοχίας Σαρτζέτης.
    Ο Βενιζέλος υπό το κράτος της κατακραυγής(και προσωπικής συντριβής ,λένε,έναντι του γέροντα πατέρα) επεδίωξε να βρεθούν οι εκτελεστές, που είχαν φυγαδευτεί στην Κρήτη και τους εισήγαγε σε δίκη. (Δε βρήκα τα άλλα ονόματα πλην Σαρτζέτη, ούτε τί έγινε στη δίκη).Οι φερόμενοι ως ηθικοί αυτουργοί, Γύπαρης και Μπενάκης, αθωώθηκαν.

  66. Παλιοσειρά said

    Φίλε Σκύλε, φίλε Αμπραβανέλ,

    ας μην κρυβόμαστε πίσω από το δάκτυλό μας. Αν η σωστή ερώτηση είναι «γιατί ΔΕΝ διαδήλωσαν για τις εκτοπίσεις των Εβραίων», η απάντηση είναι μονόδρομος, και καθόλου τιμητική: γιατί δεν ένοιωθαν επαρκώς αλληλέγγυοι.

    Αλλά είναι η σωστή ερώτηση; Στο κάτω-κάτω ούτε για τις εκτελέσεις των ομήρων, ούτε για την σφαγή του πληθυσμού ολόκληρων χωριών διαδήλωσαν. Σε ολόκληρη την κατακτημένη Ευρώπη, πόσες διαδηλώσεις, πόσες απεργίες έγιναν, συνολικά (Νικοκύρη, μήπως πρέπει να θυμίσεις το άλλο ηρωικό παράδειγμα των εργατών της χαλυβουργίας του Λουξεμβούργου); Μήπως, λοιπόν, αντίθετα, η σωστή ερώτηση είναι τι είναι αυτό που μπορεί να παρακινήσει αμάχους, αόπλους, να βγουν στους δρόμους και να διαδηλώσουν, αν και γνωρίζουν ότι οι δυνάμεις κατοχής θα χτυπησουν με τεθωρακισμένα και πολυβόλα; Η διαδήλωση του Ιουλίου έγινε για την προστασία εθνικού εδάφους. Και εκείνη του Μάρτη για να μην γίνουν οι Έλληνες κομμάτι της πολεμικής μηχανής – γιατί, σε ένα ολοκληρωτικό πόλεμο, και ο εργάτης στα μετόπισθεν είναι κομμάτι της πολεμικής μηχανής – του κατακτητή.

    Ίσως, τελικά, η πιό απλή εξήγηση να είναι ότι ακόμη και ο ηρωισμός δικαιούται – και οφείλει – να έχει το ζύγι του: σε ένα πόλεμο, μετράς καρτερικά τις απώλειες και τις θυσίες, που δεν μπορείς να αποτρέψεις, και φυλάς τις δυνάμεις σου για τις μάχες που υπηρετούν ένα στρατηγικό στόχο για την έκβαση του πολέμου.

    Βέβαια η ζυγαριά ίσως θα έγερνε αλλιώς αν γνώριζαν, ή όφειλαν να γνωρίζουν, ποιά μοίρα περίμενε τους Εβραίους συμπολίτες τους. Αλλά, και πάλι – κι αν το γνώριζαν, για ποιό λόγο και με ποιά προσδοκία θα επέλεγαν την μαζική διαδήλωση της τελευταίας στιγμής (αντί για την έγκαιρη φυγάδευση), ως πλέον πρόσφορη αντίδραση, για να το αποτρέψουν;

    Όσο ο χρόνος περνά και οι μαρτυρίες λιγοστεύουν, τόσο η απάντηση στο ερώτημα σε τι έκταση το τοπικό υπόστρωμα αντισημιτισμού στις κατακτημένες χώρες λίπανε τα γρανάζια της μηχανής του Ολοκαυτώματος θα γίνεται όλο και πιό δύσκολη. Αλλά, φοβάμαι πως, στην περίπτωση ειδικά της Θεσσαλονίκης, η απάντηση στο ερώτημα είναι οδυνηρά πιό απλή: από την στιγμή που δεν διασκορπίσθηκε εγκαίρως, πριν πυκνώσουν τα σύννεφα η εβραϊκή κοινότητα (τουλάχιστον το ένα τέταρτο του πληθυσμού της πόλης, έτσι δεν είναι;) ήταν πολύ απλά, για να παραφρασουμε την έκφραση του συρμού «πολύ μεγάλη για να σωθεί».

  67. Γς said

    >“πολύ μεγάλη για να σωθεί”.

    Πόσες όμως άλλες μικρότερες εξαφανίστηκαν;
    Ισχύει και το

    “πολύ μικρή για να σωθεί”;

    Γάλλος δήμαρχος χτες: Ο Χίτλερ ίσως δεν σκότωσε αρκετούς Ρομά.

    http://caktos.blogspot.gr/2013/07/blog-post_23.html

  68. sarant said

    65: Σωστή η σύνοψη. Θυμάμαι να έχω διαβάσει για δίκη του Σαρτζέτη, αλλά δεν ξέρω τι απέγινε.

  69. Γιώργος Πρίμπας said

    Mία πολύ αξιόλογη μελέτη, της Σοφίας Αυγέρη, και νομίζω μοναδική στην ελληνική βιβλιογραφία, σχετική με το θέμα της βουλγαρικής κατοχής της Ανατολικής Μακεδονίας και της Θράκης το 41-44, που είχε βγει στα 24γράμματα – σειρά εν καινώ: Ντουρντουβάκια: Έλληνες σε Βουλγαρικά Τάγματα Εργασίας”:
    http://www.24grammata.com/?p=28322

  70. IN said

    66: Ποιο είναι το «άλλο ηρωϊκό παράδειγμα των εργατών της χαλυβουργίας του Λουξεμβούργου»; Προφανώς λέτε για την απεργία της 30-31 Αυγούστου 1942, που όμως δεν ξεκίνησε στη χαλυβουργία, αλλά σε ένα εργοστασιο δέρματος στο Wiltz (ΒΔ Λουξεμβούργο). Στη συνέχεια βέβαια επεκτάθηκε και στο εργοστάσιο χαλυβουργίας της Arbed στο Shifflange, στα νότια. Αντιμετωπίστηκε με την (συνηθισμένη) βαρβαρότητα από τους Γερμανούς Ναζί (21 εκτελέσεις, άλλες βαρειές ποινές και εκτοπίσεις). Περισσότερες πληροφορίες εδώ ενώ αυτή η μελέτη εκφράζει αμφιβολίες για το κατά πόσο η απεργία ήταν γενική.

    Ωστόσο, η απεργία δεν ξέσπασε για συμπαράσταση στους Εβραίους του Λουξεμβούργου (από τους οποίους περίπου το 1/3 χάθηκε στα στρατόπεδα θανάτου των Ναζί), αλλά ως αντίδραση στην αναγγελία, την 30/8/1942, του επικεφαλής της Γερμανικής Διοίκησης του Λουξεμβούργου Gauleiter Gustav Simon ότι επιστρατευόταν, στη Βέρμαχτ, οι Λουξεμβούργιοι που είχαν γεννηθεί από το 1920 έως το 1924 (τους έδωσε και τη Γερμανική ιθαγένεια για … παρηγοριά). Πρόκειται για τους γνωστούς enrôlés de force (Γαλλικά) ή Zwangsrekrutiererte (Γερμανικά), που όλο και θα τους έχει ακούσει κανείς αν έχει σχέση με Λουξεμβούργο.

  71. sarant said

    69: Ευχαριστώ!

    70: Κι εγώ αυτή τη γνώμη έχω.

  72. Παλιοσειρά said

    Όμως, φίλε ΙΝ, ούτε στην Γαλλία, ούτε στην Ολλανδία, ούτε στο Βέλγιο, έγιναν, απ’ ότι ξέρω, διαδηλώσεις, ούτε για την καταναγκαστική εργασία. Οι διαδηλώσεις είναι η εξαίρεση, μιά πράξη ηρωισμού που πρέπει να θαυμάζουμε, δεν είναι μια αυτονόητη συμπεριφορά, για να κουνάμε το δάκτυλο σε αυτούς που δεν διαδήλωσαν ακόμη περισσότερο.

  73. Earion said

    Για όσους θέλουν λεπτομέρειες για το τανκ και τον τανκίστα:

    Η δική μου απορία, από τότε που πρωτοδιάβασα για τα γεγονότα της μεγάλης διαδήλωσης (στη ζωντανή περιγραφή του Δημήτρη Ψαθά, στο βιβλίο του [I]Αντίσταση[/I], σε έκδοση της δεκαετίας του ’60), ήταν πώς μπόρεσε η κοπέλα να ανέβει στο τανκ, να βγάλει το παπούτσι της και να χτυπήσει μ’ αυτό τον τανκίστα. Θα πρέπει να συνέβαιναν διάφορα πράγματα ταυτόχρονα: το τανκ να ήταν σταματημένο, να ήταν περικυκλωμένο από κόσμο, να ήταν εύκολο να ανέβει κανείς επάνω (άρα το πλήρωμα αιφνιδιάστηκε), και –το κυριότερο– να ήταν το πλήρωμα έκθετο και όχι καλυμμένο πίσω από θωράκιση. Οπότε ένα από τα δύο συνέβαινε: είτε το τανκ ήταν έτσι όπως έχουμε στο μυαλό μας τα τανκ γενικά, και το πλήρωμα είχε ανοίξει το καπάκι και καθόταν απέξω (ήταν και Ιούλιος και ζέστη), είτε δεν ήταν από αυτά που έχουμε στο μυαλό μας για τανκ (ολόπλευρα κλειστό και θωρακισμένο), αλλά ήταν άλλου τύπου θωρακισμένο όχημα, όπως ας πούμε αυτοκινούμενο πυροβόλο εφόδου, που μοιάζει πολύ με άρμα αλλά έχει αρκετά μέρη εκτεθειμένα. Το λέω αυτό γιατί ένα τέτοιο έχει φωτογραφηθεί στην οδό Πανεπιστημίου και η λήψη τοποθετείται χρονικά στις 25 Ιουνίου του 1943.

    Την ημέρα εκείνη έγινε μια επίσης μεγάλη διαδήλωση στην Αθήνα με αφορμή την εκτέλεση 106 ομήρων στο Κούρνοβο του Δομοκού και με αίτημα να σταματήσουν οι εκτελέσεις. Υπήρξαν και τότε νεκροί και τραυματίες πολλοί. Η διαδήλωση αυτή έχει ευτυχώς απαθανατιστεί στο γνωστό φιλμ του Άγγελου Παπαναστασίου, αποκόμματα του οποίου έχουν ενσωματωθεί σε ντοκιμαντέρ και αφιερώματα που προβάλλονται κάθε τόσο. Βρήκα το φιλμ ανεβασμένο στο Διαδίκτυο σε πολύ κακή δυστυχώς κατάσταση και φυσικά χωρίς ήχο, αλλά επειδή αφήνει, έστω και φευγαλέα, να ρίξουμε μια κλεφτή ματιά στην ιστορία, το βάζω εδώ . Προχωρήστε στο 13.23 και δείτε μέχρι το 15.48.

    13.23: 25 Ιουνίου 1943. Διαδήλωση για να σταματήσουν οι εκτελέσεις.

    15.02-15.10: Αυτοκινούμενα πυροβόλα εφόδου Sturmgeschütz III, σταματημένα μπροστά από την Τράπεζα της Ελλάδος.

    15.10-15.48: Σκηνές από το Δημοτικό Νοσοκομείο με περίθαλψη των τραυματιών.

    Κάπως έτσι θα ήταν τα πράγματα και ένα μήνα μετά.

    Την επιβολή της τάξης από πλευράς γερμανικών δυνάμεων θα πρέπει να είχε αναλάβει η μονάδα που στάθμευε στην Αττική, η 11η Πεδινή Μεραρχία της Λουφτβάφε, που διέθετε τέτοια οχήματα.

  74. Εδώ Χρυσή Αυγή με σκοτώνει ο Δραγασάκης said

    Κάποτε στο μουσείο της Ξάνθης. Ο ξεναγός φτάνει στην περίοδο της κατοχής. Επειδή οι ντόπιοι πληθυσμοί συνεργάστηκαν με τους Βουλγάρους, η κυβέρνηση των Αθηνών τους τιμωρεί σε οικονομικό μαρασμό που διήρκησε έως αρχές του 80. Αυτή είναι η πραγματική ιστορία που είναι ακόμα ζωντανή στη μνήμη του θρακιώτικου λαού.

  75. Μιχάλης Ρουμελιώτης said

    66, 72: Καλά τά λες Παλιοσειρά.

  76. IN said

    72: Κοιτάξτε, συμφωνώ κι εγώ ότι δεν είναι σωστό να κουνάμε το δάχτυλο σε όσους έκαναν πράξεις ηρωισμού, επιπλήττοντάς τους γιατί δεν υπήρξαν ακόμη πιο ήρωες. Από ‘κει και πέρα, αν κατάλαβα καλά (κι αν δεν κατάλαβα ζητώ συγγνώμη), αυτό που γράψατε για το Λουξεμβούργο συνδέεται με την παρατήρηση άλλου σχολιαστή ότι οι Έλληνες δεν κάναν διαδηλώσεις για τον εκτοπισμό (και τη δολοφονία) των Εβραίων. Με αυτό το ζήτημα είναι άσχετη η απεργία του Λουξεμβούργου, όπως έγραψα οι Λουξεμβούργιοι δεν απήργησαν για συμπαράσταση στους Εβραίους, αλλά γιατί αντιδρούσαν στην αναγκαστική επιστράτευση των «παιδιών» τους. Η φράση-κλισέ που συνοψίζει το τι συνέβη τότε είναι, στα Λουξεμβουργέζικα: Eis Jonge ginn agezunn! – παίρνουν τ’ αγόρια μας φαντάρους, θα λέγαμε στα Ελληνικά – βλέπω τώρα ότι είναι και τίτλος βιβλίου. Η στράτευση ισοδυναμούσε σχεδόν με θανατική καταδίκη, διότι οι επιστρατευθέντες προορίζονταν για το Ρωσσικό μέτωπο (σφαγείο), όπου και κατέληξαν πράγματι οι περισσότεροι (απ’ όσους, δηλαδή, πήγαν, γιατί υπήρξαν και πολλοί που κρύφτηκαν και κρυβόταν μέχρι το τέλος του πολέμου). Σε μια πολύ μικρή κοινωνία όπου, υπερβάλλοντας λίγο μόνον, θα λέγαμε ότι όλοι είναι μεταξύ τους συγγενείς, το θέμα άγγιζε σχεδόν τους πάντες, γι’ αυτό και η έντονη αντίδραση. Δεν ξέρω αν έγιναν διαδηλώσεις στο Βέλγιο, Ολλανδία και Γαλλία, ομολογώ. Πάντως, ούτε στο Λουξεμβούργο έγινε διαδήλωση, απεργία έγινε που «πνίγηκε στο αίμα» από τους Γερμανούς.

    73: Μπράβο, πολύ ενδιαφέρουσα και εμπεριστατωμένη μελέτη του ζητήματος!

  77. leonicos said

    Και αυτή τη φορά υπέροχοι όλοι σας. Δεν έχει σημασία αν συμφωνώ με όλους εξίσου, αλλά το τρόπος που αντιμετωπίζετε το θέμα ως ομάδα, κάνει το μπλογκ του Νικ. Νοικ. ανεπανάληπτο. Πάντα τέτοια Νίκο, και ας μην πρόσθεσα κάτι. Δεν ξέρω περισσότερα απ’ όλους σας.

  78. Γς said

    77 @ Λεώ

    >Και αυτή τη φορά υπέροχοι όλοι σας

    Ολοι. Ο εξης ένας.

    Σε ευχαριστώ Λεώ

  79. Παλιοσειρά said

    Μάλλον δεν ήταν σαφές το σχόλιό μου, και ζητώ συγγνώμη για αυτό, πολύ περισσότερο που είναι ανάρμοστο να παίζουμε ταμπούρλο στην ράχη των νεκρών. Εκείνο που προσπαθούσα να πώ ήταν, πρώτον ότι τα περιστατικά ανοικτής πολιτικής ανυπακοής – με οποιοδήποτε στόχο – στην κατεχόμενη Ευρώπη, συνολικά, ήταν ελάχιστα. Δεύτερον, ότι και με τις καλύτερες προϋποθέσεις, αν δεν υπήρχε σκιά αντισημιτισμού, αν ο Έβερτ και ο Δαμασκηνός ήταν στην Θεσσαλονίκη, αν η ηγεσία της κοινότητας δεν ήταν ανίκανη, κοντόφθαλμη, και ηλίθια, αν οι δεσμοί με το ΕΑΜ ήταν πυκνή, θα σώζονταν βέβαια περισσότερες ψυχές – και αυτό δεν είναι ασήμαντο – αλλά πάλι οι πιό πολλοί θα ξεκληρίζονταν: πώς να εφοδιάσεις με ψεύτικες ταυτότητες, πώς να κρύψεις, πώς να φυγαδεύσεις το ένα τέταρτο του πληθυσμού, πώς να αδειάσεις λάθρα ολόκληρες γειτονιές; Και, τρίτον, καμμία διαδήλωση, φοβούμαι, δεν θα σταματούσε τα βαγόνια του θανάτου. Οι διαδηλώσεις που έγιναν, έγιναν για στόχους ζωτικούς για τους Έλληνες, ασήμαντους για το 3ο Ράιχ (πιστεύουμε στα σοβαρά ότι μερικές δεκάδες χιλιάδες Έλληνες εργάτες ήταν σημαντικοί, όταν μόνο από την Γαλλία μάζεψαν πάνω από εκατομμύριο;). Η «τελική λύση» όμως δεν ηταν παρωνυχίδα γιά το Τρίτο Ράιχ, ήταν πολεμικός στόχος.

    Τέλος πάντων, ας το κλείσουμε, μνημόσυνο για τους νεκρούς δεν είναι η κουβέντα για την δεκαετία του 40, είναι η αντιμετώπιση του νεοναζιστικού φιδιού που ήδη – ντροπή μας – αφήσαμε και εκκολάφθηκε.

  80. ekon said

    Πολύ συγκινητικό το άρθρο και οι πηγές που παρατίθενται!!!

  81. hImAIL said

    Έκωνα, πολύ γελοίο το άρθρο και οι ψευτοπηγές που παρατίθενται. Οι αριστεροί είναι καθ΄έξιν ΨΕΥΤΕΣ. Λένε συνέχεια ψέμματα. Αποκορύφωμα τα ψέμματά τους για δήθεν νεκρούς στο πολυτεχνείο, που μας έπρηξαν για δεκαετίες, κλικ εδώ, δήλωση υπουργού του συνταγματικού τόξου ότι δεν υπήρξε νεκρός στο πολυτεχνειο.
    Ψέμματα επίσης ΟΛΑ όσα λένε για τη Μακεδονία οι αριστεροί παραπάνω, φυσικά. Τη Μακεδονία ήθελαν να την ΠΟΥΛΗΣΟΥΝ στους σλάβους, επειδή έτσι ήθελε ο Στάλιν και ο διεθνής εβραιο-κομμουνισμός.
    Και για όσους ΑΡΙΣΤΕΡΟΎς ΚΑΙ ΑΝΘΈΛΛΗΝΕς λένε… Σωστά! Γιατί να ξεπουλήσουμε την Μακεδονία, όταν μπορούμε να χαρίσουμε ΟΛΗ την χώρα, ε;
    ΑΠΑΝΤΗΣΤΕ ΤΟΥΣ… Το ίδιο είναι η απόδοση ολόκληρης της χώρας στον καπιταλισμό (άσχημα έζησες ως δάσκαλος στον καπιταλισμό τόσες δεκαετίες?) με το ότι οι βούλγαροι κατέβαιναν και έσφαζαν τους έλληνες στη Μακεδονία? (αν «έπιανε» το ξεπούλημα της Μακεδονίας και ζούσες τότε εκεί, θα σε ΕΣΦΑΖΑΝ οι βούλγαροι επειδή ήσουν έλλην.) Το ίδιο είναι? Τι να σου πω κακομοίρη…..

  82. spiral architect said

    ke dou!
    (από παντού!)

  83. IN said

    Τυχαία έπεσα πάνω σ’ αυτό το κείμενο από το Indymedia που μιλάει για «Ιουλιανά» του 1943 που δεν είναι, όμως, αυτά στα οποία αναφέρεται το κείμενο αλλά «οι εξεγέρσεις στο ναυτικό και ειδικότερα στα πολεμικά Ιέραξ και Μιαούλης, οι οποίες κατεστάλησαν, αφού αναστάτωσαν την Αλεξάνδρεια». Το Indymedia έχει και health warning: «ΠΡΟΣΟΧΗ : το ντοκιμαντέρ αυτό ασπάζεται την καθαρά Δεξιά οπτική για τα γεγονότα της Μέσης Ανατολής».

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: